Untitled-4
Author: DTP
Date: 2008-09-10T09:47:31+00:00

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[

1221

>$$ ZÙ ydu„°∫ fit# $$

<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

N°<ÌJ¡<b ZÙtπ°vtÙ<J¡tF°tC<fi≈®dÙw

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

≈≤tFaŸ ZÙtÌg N°fiaÌ fů@u∏B Ÿ≤_bwÙ ≈®dÙw

"ZÙb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d' (w°Ã≈∫Õ≈®J¡°„°¶∫Δ∫°¶∫°Ÿ<Fw) J¡° <F∏ÌÙ NfiCb°Ì

<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

≈FÔ° ŸyÕ
tC<fibªfi Ÿu Zůw°Nů* J¡° ÃS°fi, fiJ¡∑ N°<ÖJ¡∑ <J®¡∫° wS°

ŸCfiu y∫u <bT∫ů* J¡° <ª∏wfi Îba <fiB° Ÿu ≤°<` J¡° ∫°≈fi - ∫F bdÕfi $

ŸfŸu ≈FÔu ≈¥bÕ ≈®J¡≤d wS° W≤ ≈®J¡≤d J¡∑ FuwCw°Ÿay<w J¡° Ÿ¥ªfi J¡≤ ≤Fu tF<TÕ b•wΔ∫

<bT∫ J¡∑ ≈®<wI° J¡≤wu Fæ* $
tF<TÕ b°vtÙ<J¡ıÙ fiu J¡F° () # ˚B, ≈„t-≈®J¡≤d Ju¡ Nfi∏w≤ Nf oŸ <fib°Õd-≈®J¡≤d J¡°

Zbd J¡∑<ıÎ, ıů <J¡ I°w Fů ı°fiu ≈≤ tůsR¡≈ k¡Ô Ìuw° Fæ $$1$$ ÎJ¡t°` ≈®_wCw J¡S° J¡° FÙ

NbÔ‡ffi J¡≤Ju¡ ≈®<wI°w NSÕ J¡° bdÕfi J¡≤fiub°Ôu tF<TÕ ≈„t-≈®J¡≤d Ju¡ ≈Ìu„ Ju¡ f°Ì Ì„≤S-

Ÿ˚° tu* ıů b¨W°∏w FCN°, Ÿu J¡Fwu Fæ* $ <ıŸ Ÿt∫ tF°≤°ı b<Ÿ‹™> Ÿ ≈®J¡°≤ Ju¡ y‡˚Ù≤ NSÕ Ju¡

≈®<w≈°ÌJ¡ bªfi J¡F ≤Fu Su, fiJu¡ ÎJ¡t°` Zbd N°fi∏Ì tu* <b˚ů≤ FůJ¡≤ ZÙ≤°tª∏BıÙ t°æfi FůJ¡≤

Nb¿_Sw Su, tF°tC<fi b<Ÿ‹™>ıÙ J¡∑ b°dÙ N°æ≤ ŸŸu ≈®<w≈°<Ìw NSů˘ J¡° tfi tu* @°≤dJ¡≤ ≤°ıu Ôůy, <ı∏Fů*fiu t°fiŸÙ wS° f°fl ≈Ì°Sů˘ J¡° Ì„Õfi N°æ≤ „°≤Ù¿≤J¡ ªu‹¸>° J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ <Ì∫° S°,

<fiÿªu‹¸> FůJ¡≤ <ª`°<≈Õw J¡∑ fi°o˘ Nb¿_Sw Su, tF°tC<fi b<Ÿ‹™>ıÙ π°≤° ≈<Ì‹¸> b°•∫ů* J¡° fnu N°Ì≤ Ju¡ Ÿ°S «¡≈≤ ™>°oÕ y∫Ù wıÕfiÙ (≥yÔÙ) Ju¡ <bÔsd N<˚fi∫ wS° ˚®¥˚ay≈¥bÕJ¡ Zůw° tC<fiyd

<bª°≤ J¡≤ ≤Fu Su, ≈≤t N°ÿª∫Õt∫ ≈®Ã∫y°Ãt° Ju¡ NbÔůJ¡fi tu* N<wFTÕ Ju¡ J¡°≤d <bJ¡<Ÿw fiùR¡≈b°Ô°

ÔÔfi°Nů* J¡° Ÿt¥F ıf ≈C‹≈≤Ÿ°_b°Ìfi tu* N°Ÿ•w ˚°æ*≤ů* Ÿu ∫C•w J¡‡≈fi N°æ≤ „ÆÌ Ÿu „¥∏∫
w”taı≤Ù_bR¡≈w° ≈®°›w J¡≤ ≤F° S°, N°J¡°„ tu* <ıŸ ≈®Ìu„ tu* <ÌbŸ J¡° Nb<„‹¸> ªwCSÕ˚°yt°`

() Ã≈<W, ¿_S<w N°æ≤ ≈„t fi°tJ¡ ≈FÔu Ju¡ wÙfi ≈®J¡≤dů* Ÿu Ã≈<W, ¿_S<w N°æ≤ Ô∫

Ju¡ fů@J¡ wS° "NS°w N°Ìu„ů fiu<w fiu<w' (ŸÃ∫_bR¡≈ Ju¡ <fiÌuÕ„ Ju¡ Nfi∏w≤ Nf 'fi, fi' ∫ů* f®Ê

J¡° <fiÌuÕ„ <J¡∫° ı°w° Fæ) oÃ∫°<Ì Ÿt_w ≈®≈aª Ju¡ <fiTu@J¡ buÌ°∏w b°•∫ů* J¡° Nº∫°≤ů≈ N≈b°Ì∏∫°∫

Ÿu N°Ãtw[b Ju¡ Δ∫CÃ≈°ÌJ¡ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d b°Ÿfi°s∫ N°æ≤ tfiůfi°„≈∫Õ∏w I°fi Ju¡ π°≤° ≈≤t≈C”T°SÕ
tu* FÙ w°Ã≈∫Õ Fæ, ∫F fwÔ°∫° y∫° $ Nfi∏w≤ Nf "∫` fi°∏∫Ã≈ÿ∫<w.', "∫wů b°ªů <fibwÕ∏wu',

"N°fi∏Ìa f®Êdů <bπ°fig', "wÌuwÌgf®Ê°≈¥bÕtg', "<fi‹J¡Ôa <fi<‹J®¡∫tg' oÃ∫°<Ì ZC<ww°Ã≈∫Õ<Ÿ] wS°

≈¥bůÕ•w Ÿt_w Ÿ°@fiů* Ÿu ≈®°›w Fůfiub°Ôu N°ÃtI°fi Ju¡ k¡Ô˚¥w tůs Ju¡ Δ∫CÃ≈°Ìfi°SÕ <fib°Õdfi°tJ¡

≈®J¡≤d J¡° Zbd J¡≤°fiu Ju¡ <ÔÎ ˚yb°fi b°vtÙ<J¡ ≈J®¡t J¡≤wu Fæ* $

1222

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ô<sw Fů ≤F° S°, Ÿ ≈®Ìu„ tu* t°fiů* b<Ÿ‹™>ů≈Ìu„ J¡° Zbd J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ Ÿ¥∫Õ ˚yb°fi Nb¿_Sw Su, oŸÙ Ÿu bu t°fiů* JC¡~> I°fiůÌ∫ Ÿu Ÿ°æ‡∫ ∫°fiÙ Â<‹¸><≈®∫ N°æ≤ JC¡~> w°≈ J¡° ≈„t t°fiů* ≈®°›w <J¡∫u FCÎ ≈®wÙw Fů ≤Fu Su $ tC<fi •w NSÕ Ju¡ Zbd Ju¡ FuwC JC¡ŸCt<bw°fiů* Ju¡ Ÿa_≈∏Ì Ÿu t°<Ôw (t°Ô°∫C•w) oŸ<ÔÎ t∏Ì°≤ J¡∑ t@C≤ ŸCy∏@ Ìufiub°Ô° ≈bfi t°æfi FůJ¡≤ fF ≤F° S°, w[bI°fi Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d t°fiů* Wt º∫°fi J¡≤ ≤FÙ fnu-fnu ˚®t≤ů* J¡∑ ≈a<•w∫°≥ ≈C‹≈≈a<•w∫ů* Ju¡ «¡≈≤ Ÿů ≤FÙ SÙ* $ tC•w°t∫
ı°Ô°J¡°≤ (Ÿ≤ůb≤ Ju¡ tů<w∫ů* J¡∑ ı°Ô Ju¡ N°J¡°≤ Ju¡) bu‹¸>fiů* Ju¡ tº∫_S ˚¥<t≈®Ìu„ tu* ıÔ Zbd Ju¡

<ÔÎ t°fiů** ÃJ¡^™>° Ÿu _≈∏Ì≤<Fw FůJ¡≤ tC•w° N°<Ì J¡∑ ≈®˚° Ÿu ≈®J¡°<„w Fů ≤F° S°, Ìu„w# N°æ≤

J¡°Ôw# N≈¿≤¿h~>∏fi N°J¡°„t°yÕ J¡∑ ≈<SJ¡, <ª≤J¡°<ÔJ¡ ÌÙ|Õ ≈®b°Ÿ Ÿu Z°∏w Ÿ¥∫Õ≤¿ÿt∫°≥ „ÙwÔ

|≤ Ju¡ N∏Ì≤ (Zbd„°Ô° tu*) <bZ°t Ju¡ <ÔÎ ~>ů¸>Ù <©nJ¡∑ Ju¡ t°yÕ tu* ≈®<b‹¸> Fů ≤FÙ SÙ* $ „°∏w Fů

≤Fu tů<w∫ů* Ju¡ Ÿt¥Fů* Ju¡ ≈®˚°ı°Ôt∫ ˚_t Ÿu @¥<Ôw_bR¡≈ Zbd„°Ô° Ju¡ N∏Ì≤ ≈®<b‹¸> w≈_bÙR¡≈Ù

<ÌbŸ Ju¡ „≤Ù≤˚¥w Ÿ¥∫Õ Ju¡ ≈®J¡°„ N≈fiu ˚Ùw≤ t°fiů* „°¿∏wyCd Ÿ¥<ªw J¡≤ ≤F° S°, ≤°ı°Nů* Ju¡ F°Sů*
tu* wS° <Ÿ≤ Ju¡ «¡≈≤ Ôy°∫u y∫u ÔÙÔ°-J¡tÔ Wt ≤Ÿ Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ b<Ÿ‹™>ıÙ Ju¡ ≈Ìu„ J¡ů ŸCfiJ¡≤

N°fi∏Ì Ju¡ N°<b˚°Õb Ÿu Zůw°Nů* Ju¡ tfiů* J¡∑ fi°o˘ t°fiů* <tÔfiu J¡ů Ωw Fů ≤Fu Su, NI°fiÙ f°ÔJ¡ů*

J¡ů wS° <≈*ınu tu* ¿_Sw „CJ¡ N°<Ì ≈<s∫ů* J¡ů N°Ì≤≈¥bÕJ¡ ˚ůıfi Ìufiu Ju¡ <ÔÎ ˜Ùıfi Ãb¿≤w Fů ≤F°

S°, ª•J¡≤ J¡°¸> ≤Fu ˚®t≤ů* Ju¡ ≈a©ů* Ÿu ¿ÃSw b°∫C Ÿu n°oÕ y∫Ù Sůnu <bJ¡°Ÿ Ÿu ∫C•w J¡tCÌŸ‡f∏@Ù

@¥<Ô ª°t≤ N°æ≤ N°≥© J¡∑ f≤°æfiÙ (≈ÔJ¡ů* Ju¡ N°yu Ju¡ f°Ô) ≈≤ ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ ª°≤ů* Nů≤ <bZ°∏w Fů ªCJ¡∑ SÙ, ≈bÕwů* J¡∑ yCk¡°Nů* Ÿu <fiJ¡Ôu FCÎ ~>°∫°Ÿt¥FR¡≈Ù N∏@J¡°≤ Ju¡ ˚∫ Ÿu t°fiů* n J¡≤ ~>ů¸>Ù

<©nJ¡∑ Ju¡ π°≤ů* tu* N°Z∫ Ju¡ <ÔÎ Ÿ¥∫Õ≤¿ÿt∫°≥ |≤ Ju¡ ˚Ùw≤ ≈®<b‹¸> Fů ≤FÙ SÙ*, Ÿ Ÿt∫ <Ìfi Ju¡

ªwCSÕ˚°y J¡° Ÿ¥ªfi J¡≤fiu tu* wÃ≈≤ <Ì„°Nů* Ju¡ tC©ů* J¡ů ≈¥dÕ J¡≤ Ìufiub°ÔÙ fiy°≤u, i>ůÔ N°æ≤ „a© J¡∑

ºb<fi FCoÕ $$2-16$$ •w ºb<fi Ÿu tC<fi b<Ÿ‹™>ıÙ J¡° ∏fiw _b≤ ˚Ù Ÿ ≈®J¡°≤ <w≤ů<Fw Fů y∫°,

<ıŸ ≈®J¡°≤ tu*|ů* Ju¡ fi°Ì Ÿu t∫¥≤ů* J¡° „ÆÌ $$17$$ Ÿ ºb<fi Ÿu <≈*ınu* tu* ¿_Sw ≈sÙ sCÆ@ ≈a©ů* Ÿu

∫C•w FůJ¡≤ ª°≤ů* Nů≤ Ÿu Ÿ ≈®J¡°≤ sCÆ@ Fů y∫u, <ıŸ ≈®J¡°≤ ˚¥J¡‡≈ Fůfiu ≈≤ buy≈¥bÕJ¡ w°Ô≈Ñbů* Ÿu

∫C•w bfi≈a<•w∫°≥ ª°≤ů* Nů≤ Ÿu sCÆ@ Fů ı°wÙ Fæ* $$18$$ Ÿ Ÿt∫ ˚∫ Ÿù_w FCÎ f°ÔJ¡ @°<`∫ů* Ju¡

_wfitº∫ tu* ≤ůÌfi „ÆÌ≈¥bÕJ¡ ÎuŸu <Ô≈¸> y∫u, ıæŸu bT°ÕJ¡°ÔÙfi tu| ∏fiw <„©≤ Ju¡ J¡ů¸>≤ tu* <Ô≈¸> ı°wu Fæ* $$19$$ sCÆ@ FCÎ ≈®b°F Ÿu ∫C•w fi<Ì∫ů* Ÿu ıæŸu ıÔJ¡d nwu Fæ*, bæŸu FÙ Ÿ ºb<fi Ÿu

≤°ı°Nů* Ju¡ <„≤ů˚¥Tdů* Ÿu ≈C‹≈@¥<Ô Ÿu y°æ≤bdÕ ˚®t≤ů* J¡∑ ≈≤‡≈≤°Î≥ nfiu ÔyÙ* $$20$$ Ÿ ≈®J¡°≤
tF°≤°ı Ì„≤S Ju¡ |≤ Ju¡ ≈®sCÆ@ Fůfiu ≈≤, ªwCSÕ b∫ tu* <ÌbŸ Ju¡ ≈®°›w Fůfiu ≈≤ wS° @Ù≤u-@Ù≤u

„a©ºb<fi Ju¡ „°∏w Fůfiu ≈≤ ≈®_wCw <bT∫ J¡° ≈ŸaF°≤ J¡≤wu FCÎ tC<fi∫ů* tu* <Ÿ*FR¡≈ tF°≤°ı ZÙb<Ÿ‹™>ıÙ Ÿ˚° Ju¡ fÙª tu* ZÙ≤°tª∏BıÙ Ÿu t@C≤b¨<Wb°Ôu bªfi J¡Ffiu Ôyu $$21,22$$

Fu <fi‹≈°≈ ≤°|b, tæ*fiu ıů ∫F N°≈Ÿu b°Àı°Ô ∫°fiÙ w[bů≈Ìu„ Ju¡ R¡≈ tu* ıů bªfi J¡Fu Fæ*, fiŸu

<ªWR¡≈Ù ≈sÙ J¡ů f°≥@J¡≤ wS° ⁄Ì∫ tu* ≤ůJ¡J¡≤ N°ÃtR¡≈w° ≈®°›w J¡∑<ıÎ $$23$$ ZÙ≤°tıÙ, tu≤Ù
b°dÙ Ju¡ oŸ ≈®J¡°≤ N<bfi°„Ù NSÕ J¡° N°≈fiu •∫° Ÿ w≤F y®Fd <J¡∫°, <ıŸ w≤F FaŸ ıÔ Ÿu ∫°fiÙ

Ì¥@ Ÿu <t<Zw ıÔ tu* Ÿu ıÔ J¡° ≈<≤Ã∫°y J¡≤ Ì¥@ J¡° y®Fd J¡≤w° Fæ $$24$$ Fu Ÿ°@ů, oŸJ¡° N≈fiÙ

ŸyÕ - 1]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1223
fC<] Ÿu N°Ωů≈°∏w f°≤-f°≤ <bª°≤ J¡≤ oŸÙ t°yÕ Ÿu ∫°fiÙ ≈FÔu ≈<Ì‹¸> b°Ÿfi°s∫, tfiůfi°„,

≈®°d<fi≤ů@ wS° I°fiŮ∫°ŸR¡≈Ù t°yÕ Ÿu FÙ Nf N°≈J¡ů ı°fi° ª°<FÎ $$25$$ ZÙ≤°tıÙ, oŸ fC<] Ÿu (b¨<W Ÿu) <bF°≤ J¡≤ ≤Fu N°≈ J¡˚Ù ˚Ù f] fiFÙ* Fů*yu $ ∫<Ì oŸ b¨<W J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ N°≈ N∏∫ t°yÕ

Ÿu Δ∫bF°≤ J¡≤u*yu, wů Ÿ ≈®J¡°≤ N°≈J¡° N@#≈wfi Fů ı°∫uy°, <ıŸ ≈®J¡°≤ ¿b∏º∫°<B Ju¡ ywÕ tu* F°SÙ

J¡° N@#≈wfi Fůw° Fæ $$26$$ ZÙ≤°t˚B, ıæŸu ÌÙ≈J¡ J¡ů Ã∫°yfiub°Ô° wS° N∏@≈C”T ≤°<` tu* ywÕ tu*

<y≤ ı°w° Fæ, bæŸu FÙ fC<] Ÿu y¨FÙw tu≤u NSÕ Ju¡ NfiCŸ°≤ J¡°∫Õ fiFÙ* J¡≤ůyu wů Nbÿ∫ FÙ N°≈ fiÙªu ywÕ
tu* <y≤ ı°Nůyu $$27$$ Fu ˚B, tu≤u π°≤° J¡<Sw NSÕ J¡∑ <Ÿ<] Ju¡ <ÔÎ N°≈J¡ů NŸay FůJ¡≤ ∫S° ≈®°›w

∫°fiÙ Ÿt∫°fiCŸ°≤ ≈®°›w FCÎ Δ∫bF°≤ J¡° ≈¿≤≈°Ôfi J¡≤fi° ª°<FÎ, Ÿt_w „°˜ů* Ju¡ ≈≤t w°Ã≈∫Õ<bT∫

<Ÿ]°∏w J¡° tfi tu* Â»ÙJ¡≤d J¡≤Ju¡ N°≈ Ì°≤b°fi ∫°fiÙ N≈¿≤¿h~>∏fi N°Ãtfů@ Ÿu Ÿ‡≈∏fi Fů ı°oÎ $$28$$ Fu ŸU∫yd, Fu tF°≤°ı Ì„≤S, Fu ZÙ≤°tıÙ, Fu Ô‚td wS° N∏∫°∏∫ fi¨≈byÕ N°≈

Ÿ˚Ù N°ı N≈fiu-N≈fiu N°¿ÖJ¡ J¡tů˘ J¡° (Ÿaº∫° baÌfi J¡°) NfiC‹™>°fi J¡≤u*, •∫ů*<J¡ ≈®°∫# N°ı J¡°

<Ìfi Ÿt°›w Fůfiu ı° ≤F° Fæ, Nf ıů Nb<„‹¸> <bª°≤ Fæ, ŸJ¡°, ıf N°≈ ≈®°w#J¡°Ô Ÿ˚° tu* N°∫u*yu, wf Ft Ôůy <bª°≤ J¡≤u*yu $$29,30$$ ZÙ b°vtÙ<J¡ıÙ fiu J¡F° # tF<TÕ b<Ÿ‹™> tF°≤°ı Ju¡ π°≤° oŸ

≈®J¡°≤ Ÿafů<@w J¡∑ yoÕ bF Ÿ˚° ™> ©nÙ FCoÕ, Ÿt_w Ÿ˚° J¡° bÌfi ≈μ J¡∑ w≤F S°, NwÎb bF

<bJ¡°Ÿ∫C•w J¡t<ÔfiÙ Ju¡ ŸÂ„ ˚ÔÙ t°Ô¥t ≈nwÙ SÙ $$31$$ N∏∫°∏∫ ≤°ı°Nů* fiu tF°≤°ı Ì„≤S

J¡∑ _wC<w J¡∑, ZÙ≤°tª∏BıÙ J¡ů fit_J¡°≤ <J¡∫° wS° tF<TÕ b<Ÿ‹™>ıÙ J¡∑ ©¥f _wC<w J¡∑, Nfi∏w≤ bu N≈fiu-N≈fiu N°Zt tu* ªÔu y∫u $$32$$ N°J¡°„ª°≤Ù Ìubw°Nů* Ÿu baÌfi <J¡∫u F…Î tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ

<bÿb°<t` tF¿TÕ Ju¡ Ÿ°S N°Zt ı°fiu Ju¡ <ÔÎ N°Ÿfi Ÿu ™>u $$33$$ Ì„≤S N°<Ì ≤°ıu wS° tC<fi Ôůy N≈fiu NfiCR¡≈ ≈Ìu‹¸>° tC<fi b<Ÿ‹™>ıÙ Ju¡ ≈Ù~>u-≈Ù~>u N°Zt ≈∫Õ∏w ı°J¡≤ fiJ¡∑ N°I° ÔuJ¡≤ J¡ůoÕ

N°J¡°„ J¡∑ Nů≤, J¡ůoÕ N≤^∫ J¡∑ Nů≤, J¡ůoÕ ≤°ıt¿∏Ì≤ J¡∑ Nů≤ J¡tÔ Ÿu ¿ÃS≤ ˚®t≤ů* J¡∑ w≤F ªÔu y∫u $$34,35$$ tF<TÕ b<Ÿ‹™>ıÙ Ju¡ ª≤dů* tu* <fitÕÔ ≈C‹≈ů* J¡∑ Naı<Ô Ÿt≈Õd J¡≤Ju¡ tF°≤°ı Ì„≤SıÙ,

˚°∫°ÕNů* Ÿu NfiCyw Fů, N≈fiu ≤°ıtFÔ Ju¡ ˚Ùw≤ ≈®<b‹¸> FCÎ $$36$$ ZÙ≤°t˚B, Ô‚td wS° „`CPfi N≈fiu N°Zt tu* ≈®°›w yC”ıÙ Ju¡ ª≤dů* J¡∑ ˚<•w≈¥bÕJ¡ ≈¥ı° J¡≤Ju¡ Ì„≤S Ju¡ t¿∏Ì≤ J¡∑ Nů≤ N°
y∫u $$37$$ N≈fiu _S°fi tu* N°J¡≤ fi Ÿf Zůw°Nů* fiu _fi°fi <J¡∫°, Ìubw° N°æ≤ <≈w≤ů* J¡∑ ≈¥ı° J¡∑
wS° <b≈® N°æ≤ N<w<S∫ů* Ju¡ N<˚tC© FCÎ ∫°fiÙ N<˚ytfi N°<Ì Ÿu ≈¥ıfi Ju¡ <ÔÎ fiJ¡° _b°yw

<J¡∫° $$38$$ ofi <J®¡∫°Nů* Ÿu <fib¨W FůJ¡≤ fi Zůw°Nů* fiu f®°Êd N°<Ì Ÿu ÔuJ¡≤ fi°æJ¡≤ ≈∫Õ∏w N≈fiu-N≈fiu ≈¿≤b°≤ů* Ju¡ Ÿ°S bdÕ-@tÕ Ju¡ J®¡t°fiCŸ°≤ ˚ů≠∫≈Ì°Sů˘ J¡° ˚ůıfi <J¡∫° $$39$$ Ìæ<fiJ¡

<J®¡∫°Nů* Ju¡ Ÿ°S Ÿ¥∫Õ ˚yb°fi Ju¡ N_w°ªÔ J¡∑ Nů≤ ≈®_S°fi J¡≤fiu ≈≤ wS° ≤°<`<J®¡∫°Nů* Ju¡ Ÿ°S

ª∏Bt° Ju¡ <Ìw Fůfiu ≈≤ ≤u„tÙ ª°Ì≤ů* Ÿu ∫C•w „˙∫°Nů* ≈≤ wS° N°Ÿfiů* ≈≤ fæ™>J¡≤ ˚¥<t ≈≤ <bF°≤

J¡≤fiub°Ôu tC<fi, ≤°ıu, ≤°ı≈C` wS° tF<TÕ Ôůy NÃ∫∏w N°Ì≤≈¥bÕJ¡ b<Ÿ‹™> tF<TÕ Ju¡ bÌfiJ¡tÔ Ÿu

<fiyÕw ŸaŸ°≤w≤d Ju¡ ≈°∫ J¡° ∫S°bw ÎJ¡°y® <ªW Ÿu <bª°≤ J¡≤fiu Ôyu $$40-42$$ wÌfi∏w≤ ≈®F≤t°`
tu* bu Zůw°yd, ıů ≤°<` Ju¡ <fiyÕtfi J¡∑ N<˚Ô°T°Nů* Ju¡ J¡°≤d <Ìfi°SÙÕ (≤°<` Ju¡ N<wJ®¡td J¡∑

N<˚Ô°T°b°Ôu) J¡tÔ Ju¡ ŸÂ„ Su, ŸC∏Ì≤ _b›fi Ÿu ∫C•w <fiB° J¡ů ≈®°›w FCÎ $$43$$ ZÙ≤°t˚B,

1224

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ô‚td Îba „`CPfi ofi wÙfiů* ˚®°w°Nů* fiu wÙfi ≈®F≤ wJ¡ tF<TÕ Ju¡ ≈Ìu„ J¡° <fi≤∏w≤ <bª°≤ <J¡∫° $$44$$

∏Fů*fiu Ju¡bÔ N°@u ≈®F≤ (Ìů |nÙ) wJ¡ FÙ fi∫fiů* J¡ů t¥≥ÌJ¡≤ Wt _b›fi Ÿu ∫C•w wS° sd˚≤ tu* Zt J¡° <fib°≤dJ¡≤ Ìufiub°ÔÙ <fiB° ≈®°›w J¡∑ $ ∫F°≥ ≈≤ ŸC∏Ì≤ _b›fi∫C•w <fiB° ≈®°›w FCoÕ oŸ J¡Sfi J¡°
w°Ã≈∫Õ ˚°bÙ „C˚ k¡Ô J¡° Ÿ¥ªfi J¡≤fiu tu* Fæ*, •∫ů*<J¡ "NS ∫` Ìub ob' oÃ∫°<Ì ZC<w Ÿu ∫F ≈®<w≈°Ìfi

<J¡∫° y∫° Fæ <J¡ _b›fi tu* Ÿb°ÕÃ‡∫Ì„Õfi ˚°bÙ tůsR¡≈ k¡Ô J¡° Ÿ¥ªJ¡ Fůw° Fæ $$45$$
oŸ ≈®J¡°≤ ≈<b` tfib°Ôu, <bbuJ¡∑ wS° N°Ãtw[b ≈®fů@ Ju¡ J¡°≤d <bJ¡°Ÿ∫C•w N°„∫b°Ôu fi

≤°tª∏B N°<Ì J¡∑ ≤°<` ıf Ÿt°›w Fů yoÕ wf Ÿfiu Ÿ¥∫Õ<J¡≤dů* Ju¡ Ÿ‡f∏@ Ÿu t<Ôfi FCÎ ª∏Bt° J¡ů FÙ N≈fi° tC© ffi° ¿Ô∫° $$46$$

≈FÔ° ŸyÕ Ÿt°›w

Ì¥Ÿ≤° ŸyÕ

ZÙ≤°tª∏B N°<Ì Ju¡ π°≤° tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ J¡° Ÿ˚° tu* N°fi∫fi wS°
tF<TÕ π°≤° •w NSÕ Ju¡ _t≤d Ÿu fiJ¡∑ N°Ãtw[b tu* <bZ°<∏w-∫F bdÕfi $

ZÙb°vtÙ<J¡ıÙ fiu J¡F° # wÌfi∏w≤ ª∏BR¡≈Ù tC© Ÿu wS° Δ∫°JC¡Ô N∏@J¡°≤R¡≈Ù ≈æ≤ů* Ÿu ∫C•w

≤°<` Ÿ ≈®J¡°≤ t≤dů∏tC©Ù FCoÕ, <ıŸ ≈®J¡°≤ <bbuJ¡ J¡° Ì∫ Fůfiu ≈≤ b°Ÿfi° t≤dů∏tC©Ù Fů ı°wÙ

Fæ $$1$$ Nfi∏w≤ ≈¥b°Õ<˚tC© tfiC‹∫ů* π°≤° <Ì©°oÕ ≈nfiub°Ôu ≈¥bÕ<Ì„°_S ≈bÕwů* Ju¡ «¡≈≤ <„©≤ů* Ÿu

≈®<wf] Fůfiu Ju¡ J¡°≤d fi-fi <„©≤ů* Ju¡ ˚Ùw≤Ù ˚°yů* Ÿu Ì^±>°∫t°fi ≈®J¡°„ <fiJ¡Ô ≤F° S°, NwÎb bF°≥ ≈≤ fi N∏w≤°Ô ˚°yů* Ÿu <fiJ¡Ô ≤Fu <J¡≤dů*b°Ôu Ÿ¥∫Õ fiu kæ¡Ô°∫u y∫u F°Sů* Ju¡ ŸÂ„ ≈®J¡°„ @°≤d

<J¡∫° Fæ ÎuŸ° ≈®wÙw Fůw° S°, N°æ≤ ıů ≈¿ÿªt <Ì„° tu* tC© <J¡∫u FCÎ ≈®°dÙ Su, fiJu¡ π°≤° <Ì©°oÕ

≈nfiub°Ôu ≈¿ÿªt <Ì„°_S ≈bÕw ≈≤, wů Ÿ¥∫Õ fiu <tØ∫°J¡¿v≈w <„≤ů˚¥Td J¡∑ fi°o˘ t°fiů* N°ÔůJ¡

@°≤d <J¡∫° Fæ - ÎuŸ° ≈®wÙw Fůw° S° $$2$$ wÌfi∏w≤ f≤k¡ Ju¡ J¡dů* J¡° N°J¡TÕd J¡≤fiub°Ô°, ª∏Bt^±>Ô

J¡ů N°J¨¡‹¸> J¡≤fiub°Ô° wS° Ÿ¥∫ÕR¡≈Ù N≈fiu ªsC Ÿu <fiJ¡Ôu FCÎ N°ÔůJ¡ Ÿu ª∏B≠∫ůÃ_fi°Nů* J¡ů y®<Ÿw J¡≤fiub°Ô° ≈®°w#J¡°ÔÙfi t∏Ì≈bfi ŸC„ů<˚w FCN° $$3$$ ZÙ≤°tıÙ, Ô‚td wS° „`CPfi N≈fiu-N≈fiu NfiCª≤ů* Ju¡ Ÿ°S ™>J¡≤ _fi°fi, Ÿ∏º∫° N°<Ì J¡tů˘ J¡° NfiC‹™>°fi J¡≤Ju¡ tF°tC<fi ZÙb<Ÿ‹™>ıÙ Ju¡

N°Zt ≈≤ ªÔu y∫u $$4$$ bF°≥ ı°J¡≤ Ÿ∏º∫°J¡≤ N°Zt Ÿu f°F≤ <fiJ¡Ôfiub°Ôu tF<TÕ b<Ÿ‹™>ıÙ Ju¡

ª≤dů* tu* ∏Fů*fiu NP∫ÕŸ∏w<w ≈®Ì°fiJ¡≤ ≈®d°t <J¡∫° $$5$$ sd˚≤ tu* tF<TÕ b<Ÿ‹™>ıÙ J¡° N°Zt tC<fi∫ů*, f®°Êdů* N°æ≤ ≤°ı°Nů* Ÿu wS° F°SÙ, Nÿb, ≤S N°<Ì N∏∫°∏∫ ∫°fiů* Ÿu owfi° ˚≤ y∫° <J¡
bF°≥ w<fiJ¡ ˚Ù NbJ¡°„ fiFÙ* ≤F° $$6$$ wÌfi∏w≤ tC<fi∫ů* tu* <Ÿ*FR¡≈ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ Ÿ Ÿufi° Ju¡

Ÿ°S FÙ ≤°t N°<Ì Ÿu NfiCyw FůJ¡≤ ∫S°Ÿt∫ Ì„≤SıÙ Ju¡ |≤ ≈≤ N° ≈FC≥ªu $$7$$
bF°≥ ≈≤ Ãb≤°≈¥bÕJ¡ <tÔfiu Ju¡ ÃŸ°F Ÿu Ÿ∏º∫° <J¡∫u FCÎ tF°≤°ı Ì„≤S fiu N°Ì≤≈¥bÕJ¡ Ì¥≤ t°yÕ tu*

FÙ ı°J¡≤ tF<TÕ J¡° ≈¥ıfi <J¡∫° $$8$$ ≈C‹≈ů*, tů<w∫ů* wS° t<d∫ů* Ju¡ Ÿt¥Fů* Ÿu ≈FÔu J¡∑ N≈us° ≈Cfi#

N<@J¡ Ÿı°oÕ yoÕ Ÿ˚° tu* ≈®<b‹¸> FůJ¡≤ bu Ÿf Zůw°yd N°Ÿfiů* J¡∑ ≈a<•w∫ů* ≈≤ N° y∫u $$9$$ Nfi∏w≤

ŸÙ Ÿt∫ ≈FÔu <Ìfi Ju¡ ıů N°J¡°„ª≤, ˚¥ª≤ N°<Ì Zůw° Su, bu Ÿf-Ju¡-Ÿf N° @tJu¡ $$10$$

ŸyÕ - 2]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1225

ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤ů* J¡° ≈≤_≈≤ N<˚b°Ìfi J¡≤Ju¡ Ÿ˚° fæ™> yoÕ, Ÿ Ÿt∫ ≤°ı°Nů* Ju¡ NfiCR¡≈ N°J¡°≤

≈®J¡°≤b°ÔÙ Ÿ°æ‡∫ bF Ÿ˚° Ÿ ≈®J¡°≤ ŸC„ů<˚w FCoÕ, <ıŸ ≈®J¡°≤ b°∫C Ju¡ „°∏w Fů ı°fiu ≈≤ J¡t<ÔfiÙ

ŸC„ů<˚w FůwÙ Fæ $$11$$ ıf Ÿ˚°t^±>≈ tu* f®°Êd N°<Ì-Zůw°yd ≈®<b‹¸> Fů y∫u, bu ≈®Ã∫uJ¡ <Ìfi Ju¡

<ÔÎ <fi¿ÿªw N≈fiu-N≈fiu N°Ÿfi Ju¡ NfiCŸ°≤ fæ™> y∫u, fiJu¡ ≈≤_≈≤ Ju¡ J¡ůtÔ _b°yw „ÆÌ „°∏w Fů y∫u, Ÿ˚° Ju¡ J¡ůfiů* tu* ¿_Sw faÌÙıfiů* Ju¡ „ÆÌ ˚Ù „°∏w Fů y∫u, <Ìw Ÿ¥∫Õ≤¿ÿt∫°≥ t°fiůa N<wÃb≤° Ÿu ŸCfifiu Ju¡ <ÔÎ NU∫°ywů* tu* <©n<J¡∫ů* Ju¡ π°≤° ≈®°›w FůJ¡≤ ≈®<b‹¸> Fů yoÕ N°æ≤ ıvÌÙ-ıvÌÙ Ÿ˚° tu*

≈®bu„ J¡≤ ≤Fu Zůw°Nů* Ju¡ Nayů* Ju¡ N°|°w Ÿu Ã≈∏fi tů<w∫ů* Ju¡ Ÿt¥F Ÿu ∫C•w ˚¥Tdů* J¡° HfiJ¡°≤

<fiB° J¡∑ fi°o˘ _≈∏Ì„¥∏∫ Fů y∫°, wf „aJ¡≤ Ju¡ N°fifi (tC©) tu* JC¡t°≤ J¡∑ fi°o˘, ÌubyC” Ju¡ N°fifi tu*

J¡ª J¡∑ fi°o˘, „CJ®¡°ª°∫Õ Ju¡ N°fifi tu* ≈®á°Ì J¡∑ fi°o˘ N°æ≤ ˚yb°fi <b‹dC Ju¡ N°fifi tu* y”n J¡∑ fi°o˘

ZÙ≤°tª∏BıÙ fiu tF°≤°ı b<Ÿ‹™> Ju¡ N°fifi tu*, <bJ¡<Ÿw J¡tÔ tu* N°J¡°„≈®°∏w tu* <bF≤d J¡≤fiub°ÔÙ

˚®t≤Ù J¡∑ w≤F, Â<‹¸> @Ù≤u Ÿu Ôy°oÕ $$12-17$$ wÌfi∏w≤ b°•∫ ≤ªfi° tu* ≈Ç> tF°tC<fi b<Ÿ‹™>ıÙ,

≈FÔu Ÿu ªÔu N° ≤Fu J®¡t Ÿu FÙ, b°•∫°SÕ Ju¡ <bI°w° ZÙ≤|Cfi∏Ìfi J¡ů J¡Ffiu Ôyu $$18$$ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ˚B ZÙ≤°tıÙ, tæ*fiu ıů J¡Ô ŸC∏Ì≤ ≈]<w Ÿu NÃ∫∏w yFfi NSÕb°Ô° wS° ≈≤t°SÕ

J¡° Nbfů@J¡ b°•∫ J¡F° S°, ŸJ¡° •∫° N°≈ _t≤d J¡≤wu Fæ* ? $$19$$ „`Cfi°„J¡ ZÙ≤°t˚B, Nf tu≤u π°≤° J¡Fu ı° ≤Fu oŸ N∏∫ I°fiFuwC NSÕ J¡° Zbd J¡∑<ıÎ, <ıŸŸu <J¡ tůsR¡≈ <fiÃ∫k¡Ô J¡∑

<Ÿ<] FůyÙ $$20$$ ZÙ≤°tıÙ, bæ≤°À∫ Ju¡ NU∫°Ÿ Ÿu wS° N°Ãtw[b Ju¡ <bI°fi Ÿu ŸaŸ°≤ w≤° ı°w° Fæ, Nw# N°≈ ∏FÙ* J¡° NU∫°Ÿ J¡≤fiu tu* Ôy ı°oÎ $$21$$ Ÿ‡∫Jg¡ w[b Ju¡ Nbfů@ Ÿu NI°fi J¡° s∫ Fů ı°fiu wS° b°Ÿfi°-Ÿa_S°fi J¡° <bfi°„ Fů ı°fiu ≈≤ „ůJ¡„¥∏∫ tůs≈Ì ≈®°›w Fů ı°w° Fæ $$22$$

Ìu„w#, J¡°Ôw# N°æ≤ b_wCw# <`<b@ ≈¿≤h~>uÌ Ÿu „¥∏∫ wS° Ìu„ N°æ≤ J¡°Ô <fif∏@fi ≈¥bÕ N°æ≤ N≈≤

Ìůfiů* ŸÙt°Nů* ∫° πæw Ju¡ Ì„Õfi Ÿu <fitCÕ•w N<πwÙ∫ ≈≤f®Ê FÙ ıyBq≈ Ÿu ¿_Sw Fæ, <πÃb wů NI°fi Ÿu

≈®wÙw Fůw° Fæ $$23$$ <ıŸ Nb_S° tu* Ÿt_w ˚°bů* Ÿu Nfib¿h~>∏fi, „°∏w wS° yůÃb°<Ì @tů˘ tu* ˚Ù

NfiCyw FůJ¡≤ ÎJ¡R¡≈w# ˚°Ÿfiub°Ôu f®Ê J¡∑ FÙ N¿_ww° ŸbůÕ≈¿≤ <b≤°<ıw Fæ, Ÿ Nb_S° tu* πæw≈fi Jæ¡Ÿu ≤F ŸJ¡w° Fæ ? $$24$$ Ÿ ≈®J¡°≤ Ju¡ f®Ê_bR¡≈ J¡° <fiÿª∫ J¡≤ N°æ≤ "NFtg' N<˚t°fi J¡°

≈¿≤Ã∫°y J¡≤ N°≈ tC•w „≤Ù≤, tF°fi, ÎJ¡R¡≈, ≈®„°∏w°Ãt° wS° Ÿ°s°wg Wt N°Ãt_bR¡≈ (∫°

N°J¡°„ ∫° N°fi∏ÌR¡≈) Fů ı°oÎ $$25$$ <ªW fiFÙ* Fæ, NI°fi fiFÙ* Fæ, tfi fiFÙ* Fæ N°æ≤ ıÙb ˚Ù fiFÙ*

Fæ, Fu ZÙ≤°tıÙ, ∫u f®Ê J¡∑ N≈fiÙ ©°Ÿ J¡v≈fi°Î≥ Fæ $$26$$ ˚B, ıů ˚ůÀ∫R¡≈ ≈Ì°SÕ Fæ, ıů ˚ůy°SÕ

Δ∫°≈°≤ Fæ*, ıů fitu* ≈®<w<f¿‡fw <ªÌ°˚°Ÿ ∫° _t¨<w∫°≥ Fæ* N°æ≤ ıů fi ˚ůyů* J¡∑ oh~>°Î≥ Fæ* ofi ŸfJu¡

R¡≈ tu* N°<Ì N°æ≤ N∏w Ÿu „¥∏∫ f®Ê FÙ ŸtCB J¡∑ fi°o˘ <bJ¡<Ÿw Fůw° Fæ $$27$$ ≈°w°Ô N°<Ì Ìu„, _byÕ, w¨d N°<Ì b_wC, ˚¥w, bwÕt°fi N°<Ì J¡°Ô, ≈®°dÙ Îba N°J¡°„ ŸbÕ` bF <fi≤<w„∫ <ªBq≈ f®Ê

FÙ <Ì©°oÕ ≈nw° Fæ, Ì¥Ÿ≤° JC¡~> fiFÙ* $$28$$ ≈u‚∫, Fu∫, ≈°Ìu∫, f∏@C, Ÿ‡≈<W∫°≥, ÌuF ofi Ÿ˚Ù

R¡≈ů* Ÿu N°<Ì N°æ≤ N∏w Ÿu „¥∏∫ ≈≤f®Ê FÙ ŸtCB J¡∑ fi°o˘ <bJ¡<Ÿw Fůw° Fæ $$29$$

•∫° ŸÌ° FÙ f®Ê <bJ¡<Ÿw Fůw° Fæ ? fiFÙ*, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $
ıf wJ¡ NI°fi J¡∑ J¡v≈fi° ≤FwÙ Fæ, ıf wJ¡ Nf®Ê J¡∑ ˚°bfi° ≤FwÙ Fæ, ıy≠ı°Ô tu* ıf wJ¡

1226

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

N°_S° ≤FwÙ Fæ, wf wJ¡ <ªW N°<Ì J¡∑ J¡v≈fi° ≤FwÙ Fæ $$30$$ ıf wJ¡ ÌuF tu* NFa˚°bfi° ≤FwÙ Fæ, ıf wJ¡ oŸ Âÿ∫ tu* N°ÃtR¡≈w° ≤FwÙ Fæ, ıf wJ¡ ∫F tu≤° Fæ, oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ N°_S° ≤FwÙ Fæ, wf wJ¡ <ªW N°<Ì ˚®t ≤Fw° Fæ $$31$$ ıf wJ¡ ≈¥dÕw° J¡° Ì∫ fiFÙ* Fůw° Fæ N°æ≤ ıf wJ¡ Ÿ≠ıfiů* Ju¡

ŸaŸyÕ Ÿu t¥©Õw° J¡° <bfi°„ fiFÙ* Fůw°, wf wJ¡ <ªW N°<Ì <fi‡fi˚°y J¡∑ Nů≤ ı°wu ≤Fwu Fæ* $$32$$
wf wJ¡ Ÿ‡∫Jg¡ N°ÃtÌ„Õfi Ju¡ ≈®˚°b Ÿu ∫F ıyw J¡∑ b°Ÿfi° <„<SÔ fiFÙ* Fů ı°wÙ, wf wJ¡

<b_≈‹¸>R¡≈ Ÿu <ªW N°<Ì ≤Fwu Fæ* $$33$$ ıf wJ¡ N∏@w° N°æ≤ t¥©Õw° ≤FwÙ Fæ, ıf wJ¡ <bT∫ J¡∑

N<˚Ô°T° Ÿu <bb„w° ≤FwÙ Fæ Îbaa ıf wJ¡ t¥©Õw°b„ tůF J¡° i>u≤ ffi° ≤Fw° Fæ, wf wJ¡ <ªW N°<Ì

J¡∑ J¡v≈fi° ≤FwÙ Fæ $$34$$ ıf wJ¡ ⁄Ì∫R¡≈Ù N≤^∫ tu* N°„°R¡≈Ù <bTy∏@ ª°≤ů* Nů≤ kæ¡ÔwÙ ≤FwÙ

Fæ, wf wJ¡ Wt N°Ãt<bª°≤R¡≈ ªJ¡ů≤ ˚Ùw≤ |CŸfiu fiFÙ* ≈°w° $$35$$ <ıŸJ¡° N∏w#J¡≤d ˚ůyů* tu*

N°_S° fiFÙ* ≤©w°, <ıŸJ¡° ŸC„ÙwÔ <fitÕÔ ≈Ì ≈®°›w FCN° Fæ Îba <ıŸJ¡∑ N°„°R¡≈Ù k¡°≥ŸÙ J¡° ı°Ô

<~>∏fi-<˚∏fi FCN° Fæ, ŸJ¡ů <ªW <b˚®t fi‹¸> Fů ı°w° Fæ $$36$$ w¨‹d°R¡≈Ù tůF Ju¡ ≈¿≤Ã∫°y Ÿu N<bfi°„Ù ŸC„ÙwÔ N°ÃtI°fi Ÿ‡≈∏fi wS° ≈®„°∏w<ªW ≈C”T J¡∑ N°_S° Ÿu ≈¿≤Ã∫•w <ªW˚¥<t

≈®fů@R¡≈Ù k¡Ô Ÿu Ÿt¿∏bw ≤FwÙ Fæ $$37$$

<ªWJ¡° NfiCÌ∫ FÙ <ªW Ã∫°y Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

≈∫ůy Ÿu ≤<Fw Ì¥≤bwÙÕ Nb_wC R¡≈ NwÎb ˚®t°ÃtJ¡ ≈C”T°J¨¡<w J¡∑ fi°o˘ N≈fiÙ ÌuF J¡ů N°_S°

~>ůnJ¡≤ Ìu© ≤Fu ≈C”T Ju¡ <ªW J¡∑ Ã≈<W FůyÙ Jæ¡Ÿu ? $$38$$ <ıŸJ¡° Zbd, tfifi, <fi<Ìº∫°Ÿfi wS°
w∏t¥ÔJ¡ N°ÃtŸ°s°ÃJ¡°≤ Ÿu ≈¿≤‹J¨¡w <ª∏t°`_bR¡≈ ŸaŸ°≤ ≈®<Ÿ] _bR¡≈ Ÿu <˚∏fiR¡≈b°Ô° ∫°fiÙ

N°Ãt_bR¡≈ ffi y∫° Fæ Îba <ıŸJ¡ů N≈fiu ¿ªW tu* FÙ ıyw <bÔÙfi Fů y∫° Fæ, Ÿ ≈C”T Ju¡ ıÙb N°<Ì

<fi<©Ô ˚®t „°∏w Fů ı°wu Fæ* $$39$$ ˚B, <tØ∫° ˚®t J¡ů Ã≈∏fi J¡≤fiub°Ôu N°Ãt-N∏@J¡°≤ J¡° <bfi°„
wS° ≈≤t°SÕ˚qw N°ÃtI°fiR¡≈ Wt Ÿ¥∫Õ J¡° Ì∫ Fůfiu ≈≤ <ªW <by<Ôw FůJ¡≤ Ÿ ≈®J¡°≤ ≈Cfi# Ì„Õfi fiFÙ* Ìuw°, <ıŸ ≈®J¡°≤ N<Àfi tu* Ÿ¥©° ≈W° ∫° |Ù J¡° Na„ <y≤fiu ≈≤ ≈Cfi# Ì„Õfi fiFÙ* Ìuw° $$40,41$$

<ªW J¡° N˚°b Fů ı°fiu ≈≤ Δ∫bF°≤ Jæ¡Ÿu Fůy° ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

ŸÃ∫ Îba NŸÃ∫ b_wC J¡° Ÿ°s°ÃJ¡°≤ <J¡∫u FCÎ ıů ıÙb∏tC•w tF°Ãt° Fæ*, ıů fiJ¡∑, ıÔ Ju¡ Ÿ¥©
ı°fiu ≈≤ f°Ô¥ tu* ıÔ ≤u©° J¡∑ fi°o˘, <ªW≈®ª°≤ ≤u©° Fæ, bFÙ Ÿ[b J¡F° ı°w° Fæ $$42$$ ıÙb∏tC•wů* Ju¡

„≤Ù≤ů* tu* ıů Δ∫bF°≤ J¡≤fiub°ÔÙ b°Ÿfi° Fæ, bF <ªW fi°t J¡∑ fiFÙ* Fæ, •∫ů*<J¡ bF Ÿ[bR¡≈w° ≈®°›w J¡≤ ªCJ¡∑ Fæ $$43$$ <ªWb<ıÕw, ŸbÕÌ° ≈≤f®Ê≈Ì tu* Nb¿_Sw, ıů w[bI°fiÙ tF°Ãt° Fæ*, bu Ÿ[b tu*

¿_S<w Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d ≈®°›w FCoÕ Nfi°_S° Ÿu FÙ ÔÙÔ°b„ Δ∫bF°≤ J¡≤wu Fæ* $$44$$
wf •∫° w[bIů* J¡ů b°Ÿfi° Ÿu Δ∫bF°≤ N°æ≤ ≈≤t°SÕ Ìůfiů* J¡° N≈≤ůs I°fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d πæw N°æ≤ Nπæw Ìůfiů* ≤Fwu Fæ* ? fiFÙ*, ÎuŸ° W≤ Ìuwu Fæ* $

Ÿ[bb¨<W tu* Nb¿_Sw wS° <fiy¨¿Fwu¿∏B∫ „°∏w tF°Ãt° Ôůy Nπ∫ f®ÊR¡≈ ≠∫ů<w J¡° ŸÌ°

Ÿ°s°ÃJ¡°≤ J¡≤wu F…Î ≤Fwu Fæ*, Nw# ∏Fu* πæww°, ÎJ¡w° ∫° b°Ÿfi° fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ, •∫ů*<J¡ f®Ê≈®J¡°„

Ju¡ Ÿ°s°wg NbÔůJ¡fi Ÿu fiJ¡° f°@ Fů ªCJ¡° Fæ $$45$$

ŸÙJ¡° _≈‹¸>ÙJ¡≤d J¡≤wu Fæ* $

ŸyÕ - 2]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1227

"tæ* Ÿb°ÕÃtJ¡ F¥≥' oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ ≈¿≤≈¥dÕ N°Ãt˚°bfi° Ÿu Ÿt_w <`ıyw-R¡≈Ù ≈usdÙ∫ w¨dJ¡°

<ªÌ°ÃtJ¡ N<Àfi tu* Fbfi J¡≤ ≤Fu tF°tC<fi Ju¡ <ªW N°<Ì <b˚®t Ìq≤ Fů ı°wu Fæ* $$46$$

NwÎb NI°fiÙ Ju¡ <ªW J¡∑ N≈us° Ÿ[b <bÔsd (<˚∏fi) Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

<bbuJ¡ Ÿu <b„C] FCN° <ªW Ÿ[b J¡F° ı°w° Fæ, <bbuJ¡ <fitÕÔ <ªW <k¡≤ tůFR¡≈Ù k¡Ô Ÿ ≈®J¡°≤
fiFÙ* Ìuw°, <ıŸ ≈®J¡°≤ ÌÀ@ FCN° fÙı NaJC¡≤ fiFÙ* Ìuw° $$47$$ ıf wJ¡ <bt¥i> tfiC‹∫ů* Ju¡ ˚Ùw≤ b°Ÿfi°

<ªW„ÆÌ Ÿu Δ∫b⁄w FůwÙ Fæ, wf wJ¡ bF ≈CfiıÕ∏t J¡∑ FuwC FůwÙ Fæ, w[bI°fi Fů ı°fiu ≈≤ wů bF

Ÿ[bR¡≈ FůJ¡≤ Ô¸>Ù Fů ı°wÙ Fæ ∫°fiÙ ı∏t<fib¨<WR¡≈ <b≈≤Ùw J¡°∫Õ J¡≤wÙ Fæ $$48$$ ZÙ≤°tıÙ, N°≈ ≈®°›wΔ∫ b_wC J¡ů ≈®°›w J¡≤ ªCJu¡ Fæ*, N°≈J¡° N∏w#J¡≤d Ÿ[bR¡≈w° J¡ů ≈®°›w FCN° Fæ N°æ≤ I°fiR¡≈

N<Àfi Ÿu ÌÀ@ Fů ªCJ¡° Fæ, Nw# <k¡≤ bF NaJC¡¿≤w fiFÙ* Fů ŸJ¡w° $$49$$
wf Jæ¡Ÿ° N∏w#J¡≤d ≈Cfi# NaJC¡¿≤w Fůw° Fæ ? wů oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

<ıŸ ≈®J¡°≤ ≈≤„C Ÿu <~>∏fi NSb° N<Àfi Ÿu ÌÀ@ FCÎ ˚Ù w¨d N°<Ì ∫<Ì ˚Ùw≤ Ÿu fÙı„<•w Ÿu ∫C•w ≤Fu wů ŸŸu ≈Cfi# NaJC¡≤ N°<Ì J¡∑ Ã≈<W FůwÙ Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ ≈C`, <bW N°æ≤ ÔůJ¡ J¡∑

ÎTd°R¡≈Ù fÙı„<•w Ÿu ∫C•w N∏w#J¡≤d ≈Cfi# ıfifi N°<Ì Ju¡ ≈®<w FuwC Fů ŸJ¡w° Fæ, ≈≤∏wC

I°fiR¡≈Ù N<Àfi Ÿu ÌÀ@ FCN° ÎTd°<Ì fÙı„<•w Ÿu „¥∏∫ wS° ≈®fů@ Ÿu <fitÕÔ N∏w#J¡≤d ≈Cfi#
ıfifi J¡° FuwC fiFÙ* Fůw° $$50$$

I°fiR¡≈Ù N<Àfi Ÿu Jæ¡Ÿu fÙı„<•w J¡° Ì°F Fůw° Fæ ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

ª¥≥<J¡, ıyw NI°fib„ N°≤ů<≈wR¡≈ Ÿu f®Ê J¡∑ FÙ N<˚b¨<]R¡≈ Fæ*, ª¥≥<J¡, I°fi Ÿu b°_wb f®Ê_bR¡≈ N<˚b¨<]b°Ô° ıyw ˚Ù Fæ wS° ª¥≥<J¡, f®Ê N°æ≤ ıyw J¡° Ju¡bÔ NI°fit°`J¨¡w ˚uÌ

<ªÌg|fi N°æ≤ f®Ê Ju¡ ˚uÌ J¡∑ fi°o˘ NI°fi Ju¡ fi°„ Ÿu fi‹¸> Fů ı°w° Fæ, oŸ<ÔÎ w[bI°fi Fůfiu ≈≤

N∏w#J¡≤d ≈®_kC¡¿≤w fiFÙ* Fůw° $$51$$ <ıŸ ≈®J¡°≤ ÎJ¡t°` wÙ‚dw°≤Ÿ Ÿu ∫C•w <tªÕ Ju¡ N∏Ì≤
wÙ‚dw° ¿tªÕR¡≈ Ÿu <bΩt°fi Fæ, Ÿ ≈®J¡°≤ <ªwg Ju¡ N∏Ì≤ wÙfiů* ıyw ˚Ù <ªÌgR¡≈ Ÿu FÙ ≤Fwu Fæ*, oŸ<ÔÎ w[bÂ<‹¸> Ÿu <ªwg N°æ≤ ıyw ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u Ÿu <˚∏fi fiFÙ* Fæ*, ∫FÙ J¡°≤d Fæ <J¡ ŸÌŸÌ°ÃtJ¡
b_wC≈®≤ůF N°æ≤ ŸJ¡° ≈®Ô∫ t°∫°≈®∫C•w <fi≤SÕJ¡ ˚®°<∏w FÙ Fæ $$52$$
wf •∫° "NŸπ° oÌty® N°ŸÙwg' (Ÿ¨<‹¸> Ju¡ ≈FÔu ∫F ıyw NŸÌ°ÃtJ¡ FÙ S°) oÃ∫°<Ì ZC<w

≈®<Ÿ] N°æ≤ "|¸>ů&¿_w', "|¸>ů fi°¿_w' oÃ∫°<Ì ÔůJ¡ ≈®<Ÿ] Ÿwg¡N°æ≤ NŸwg „ÆÌ <fi≤SÕJ¡ Fæ* ? fiFÙ*, ÎuŸ° W≤ Ìuwu Fæ* $

∫F°≥ Z°æw N°æ≤ Ô°æ<J¡J¡ Δ∫bF°≤ tu* ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u Ÿu Δ∫°b¨W „ÆÌ Δ∫°b¨W NSů˘ tu* FÙ ŸaJu¡<ww Fæ* ∫°fiÙ

Δ∫°b¨W (ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u Ÿu <˚∏fi-<˚∏fi _bR¡≈b°Ôu) „ÆÌ <˚∏fi-<˚∏fi NSů˘ tu* FÙ N≈fi° ŸaJu¡w ≤©wu Fæ*, oŸ<ÔÎ b•w° N°æ≤ Zůw° J¡∑ b°Ÿfi° FÙ Δ∫°b¨<W (˚uÌ) Ju¡ N°J¡°≤ tu* ˚°ŸwÙ Fæ $ "ŸÌŸÌg' „ÆÌ Ÿu

Ã≈∏fi Ÿa<bwg ≈®°t°<dJ¡ fiFÙ* Fæ, •∫ů*<J¡ NŸÃ∫R¡≈ Δ∫°b¨<W „ÆÌ°SÕ fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ, ∫ů* Δ∫°b¨<W

≈Ì°SÕ J¡° <fi≤°Ÿ Fůfiu ≈≤ "ŸÌŸÌg' „ÆÌ Ju¡ b°h∫˚¥w Ìůfiů* NSÕ NΔ∫°b¨W°fiCyw <ªÌ°J¡°„_bR¡≈ Ÿu FÙ ≈≤t°SÕR¡≈w# ˚°<Ÿw Fů y∫u, Nw# bFÙ ≈≤t°SÕ b_wC „ÆÌ°SÕ Fæ, ∫F ˚°b Fæ $$53$$
oŸ ≈®J¡°≤ Ÿwg N°æ≤ NŸÌgR¡≈Ù <bJ¡v≈ů* Ju¡ Ã∫°y Ÿu <ª∏t°` J¡° Ì„Õfi Fůfiu ≈≤ ÌuF tu*

1228

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

N°ÃtÃb˚®tt¥ÔJ¡ ı∏t N°æ≤ t≤d N°<Ì NfiSÕ-≈®°<›w Ÿu ≤ůfiu J¡° ≈®Ÿay fiFÙ* Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

"Ãbtg' „ÆÌ Ÿu Δ∫b⁄w Fůfiub°Ô° ŸÌŸÌg_b˚°b ≤°tfi°tJ¡ _bw# N°Ãt° fiFÙ* Fæ, •∫ů*<J¡ „≤Ù≤

<ª∏t∫ Fæ fiFÙ* $ Ÿt_w ıyw J¡° N<ª∏t∫Ãb N°æ≤ N˚°b <fi<ÿªw Fů ı°fiu ≈≤ N°≈J¡ů ÌuF N°<Ì J¡∑

J¡v≈fi° FÙ Jæ¡Ÿu Fů ŸJ¡wÙ Fæ ? $$54$$ ZÙ≤°tıÙ, ∫<Ì <ªwg-Δ∫°b¨<WR¡≈ Ju¡bÔ ı°Œ Na„ J¡°

≈¿≤Ã∫°y J¡≤ Ÿt_w ıyw ŸÌ° <ª∏t∫ FÙ Fæ, ÎuŸ° N°≈ t°fiwu Fæ*, wů N°≈ <ªÃ_bR¡≈ J¡° ˚ÔÙ ≈®J¡°≤

<bª°≤ J¡∑<ıÎ $ ∫<Ì N°≈ ŸJu¡ <bT∫ tu* ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ <bª°≤ J¡≤wu Fæ*, wů bF <b„C], <`<b@ (J¡°ÔJ¨¡w, Ìu„J¨¡w N°æ≤ b_wCJ¨¡w) ≈¿≤h~>uÌů* Ÿu „¥∏∫ wS° <ªÌuJ¡≤Ÿ_bR¡≈ FÙ F_wyw Fůw° Fæ, ÎuŸÙ ¿_S<w tu*

ÌuF N°<Ì NfiSů˘ J¡∑ J¡v≈fi° FÙ Jæ¡Ÿu Fů ŸJ¡wÙ Fæ ? $$55$$ ZÙ≤°tıÙ, N≈fiu <b„°Ô _bR¡≈ J¡° N°≈

_t≤d J¡∑<ıÎ, <ªÃ_bR¡≈ J¡° <b_t≤d J¡≤Ju¡ N°≈ ≈¿≤¿h~>∏fi tw Fů ı°oÎ $ N°≈ Na„„¥∏∫

(<fi≤b∫b) wS° ≈°≤°b°≤ Ÿu b<ıÕw <ªÌ°Ãt_bR¡≈ FÙ Fæ* $$56$$ ˚B, Ÿ ≈¿≤≈¥dÕ <ªÃ_b˚°b¿_S<w J¡ů ≈®°›w FůJ¡≤ N°≈ Ÿb°Õ<w„°∫Ù Wt N°fi∏Ì Ju¡ Ô°˚ N°<Ì Ÿu tF°fi NU∫CÌ∫b°Ôu FůJ¡≤ ≈¿≤¿h~>∏fi ıyw N≈¿≤¿h~>∏fi ≈¥dÕ _b˚°b Fæ, ÎuŸÙ ˚°bfi° J¡∑<ıÎ $ N°≈ bFÙ ≈¿≤≈¥dÕR¡≈ Fæ*, „°∏w (≈Bb

„¥∏∫) Fæ*, ªæw∏∫R¡≈ Fæ* N°æ≤ f®ÊR¡≈ Fæ* $$57$$ ZÙ≤°tıÙ, N°≈ <ªwg-<„Ô° Ju¡ Ì≤_bR¡≈ FÙ Fæ*, NfiuJ¡ ˚°bů* Ju¡ R¡≈ tu* N°≈ Nb¿_Sw Fůfiub°Ôu fiFÙ* Fæ*, NfiuJ¡ ˚°bů* Ju¡ f°@ J¡∑ Nb<@R¡≈ Ÿu Nb<„‹¸>

≤Ffiub°Ôu ˚Ù N°≈ Fæ*, Ÿt_w b°dÙ N°æ≤ tfi J¡∑ ≈®b¨<W Ju¡ FuwC J¡° ıF°≥ N˚°b Fů ı°w° Fæ, bF ˚Ù N°≈

FÙ Fæ* $ (wf •∫° NÃ∫∏w ≈≤ůs-_bR¡≈ Fæ* ? fiFÙ*, ∫F J¡Fwu Fæ* $) wÃ_bR¡≈ N°≈ ≈≤ůs-Ÿu fiFÙ* Fæ

•∫ů*<J¡ N°≈ ŸÌ° _b≈®J¡°„_bR¡≈ Fæ* $$58$$

N°≈ ŸÃ_bR¡≈ Fæ* N°æ≤ NŸÃ_bR¡≈ Fæ, oŸ Na„ J¡° <bb≤d J¡≤wu Fæ* $
ıů Ÿ‡≈¥dÕ ≈Ì°Sů˘ J¡° Δ∫°b¨<W_bR¡≈ ˚Ùw≤ J¡° ≈¿≤h~>uÌ Fæ, bFÙ NŸwg Fůfiu Ju¡ J¡°≤d NŸwg-

≈Ì°SÕ Fæ, NŸÃ≈Ì°SÕR¡≈ N°≈ fiFÙ* Fæ*, Nw# ŸÃ_bR¡≈ Fæ*, "Ÿwg' „ÆÌ°SÕ FÙ NŸwg-Δ∫°b¨W Ÿ]tÕR¡≈

Ÿu Δ∫°bF°¿≤J¡ ≈C”Tů* Ju¡ π°≤° J¡v›∫t°fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ŸW° J¡F° ı°w° Fæ, bF ˚Ù N°≈tu* fiFÙ* Fæ, Nw#

NŸwg-_bR¡≈ Fæ, oŸÙ N°„∫ Ÿu "N°≈ Ÿwg Fæ*, N°æ≤ NŸwg Fæ*' ∫F J¡F° y∫° Fæ $ Fu _b_bR¡≈ tu* ¿_Sw

≤Ffiub°Ôu <ªÌ|fi ! N°≈J¡ů ≈®d°t Fæ $$59$$ Fu ZÙ≤°tıÙ, N°<Ì N°æ≤ N∏w Ÿu „¥∏∫ <b„°Ô _k¡<¸>J¡

<„Ô° Ju¡ N∏w≤°Ô J¡∑ fi°o˘ <fi<fn ıů <ªÌg|fi Fæ, ŸJu¡ ŸÂ„ _b˚°bb°Ôu N°≈ ÌC#© N°<Ì <b<J®¡∫°b°Ôu fiFÙ* Fæ*, ∫F <fiÿª∫ J¡≤Ju¡ _b_S Fů ı°oÎ $ ª°≤ů* Nů≤ Ju¡ <b_w°≤ Ÿu ∫C•w N°≈Ju¡ <ªwg-<„Ô°R¡≈Ù
ı™>≤ tu* ≈®<w<f¿‡fw ≈vÔbJ¡ů„ J¡∑ fi°o˘ J¡¿v≈w t°∫° J¡∑ ≤u©°-ŸÂ„ b°Ÿfi° <b„uTů* tu* tfi J¡∑

J¡v≈fi° Ÿu ¿_Sw N<©Ô ıywb°Ôu Fu ZÙ≤°tıÙ, •w _bR¡≈b°Ôu N°≈J¡ů tæ* ≈®d°t J¡≤w° F¥≥ $$60$$

Ì¥Ÿ≤° ŸyÕ Ÿt°›w
wÙŸ≤° ŸyÕ
f®Ê, ıÙb, tfi, ÌuF Îba ıyw tu* ÎJ¡w° Ju¡ Ì„Õfi Ÿu

Ÿt_w πæw˚®t J¡∑ „°<∏w Fů ı°fiu ≈≤ ≈¿≤≈¥dÕ ÎJ¡R¡≈ Ÿu ¿_S<w FůwÙ Fæ, ∫F bdÕfi $

ŸfŸu ≈FÔu <ªÃ_bR¡≈ N°Ãt° Ÿt_w J¡v≈fi°Nů* Ju¡ ≈®<w˚°Ÿ tu* FuwC Fæ, ∫ů* N°Ãt° J¡°

ŸyÕ - 3]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1229

≈¿≤ª∫ J¡≤°wu Fæ* $

ZÙb<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu <fi‹≈°≈ ZÙ≤°tª∏BıÙ, <ıŸ ≈®J¡°≤ ŸtCB tu* Fůfiub°Ôu NŸa¶∫ w≤ayů* J¡°

FuwC Ÿ°t°∏∫ ıÔ J¡° _bR¡≈ Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ ıů ªæw∏∫°ÃtJ¡ <ª¿w Fæ, bFÙ NŸa¶∫ ˚Cbfi bFfi J¡≤wÙ

Fæ, bF N°≈ Fæ*, ∫°fiÙ bFÙ N°Ãt° Fæ, ∫ů* ˚°bfi° J¡∑<ıÎ $$1$$

•w ˚°bfi° Ju¡ Nfi∏w≤ ÎJ¡t°` πæw˚°bfi° Ju¡ ≈¿≤Ã∫°y Ÿu FÙ ≈®≈aª wS° b°Ÿfi° Ÿu „¥∏∫

N°Ãtªæw∏∫ J¡° _bR¡≈ NfiC˚b≈S tu* J¡≤°wu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, ∫F ˚°b Fæ N°æ≤ ∫F N˚°b Fæ, oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ J¡v≈fi° Ÿu „¥∏∫ FůJ¡≤ πæw˚°bfi° Ÿu

<fitCÕ•w Fů ı°oÎ $ Fu <ªÃ_bR¡≈, fwÔ°oÎ <J¡ N°≈tu* b°Ÿfi° N°<Ì J¡F°≥ <fib°Ÿ J¡≤wu Fæ* ? NS°Õwg J¡FÙ* <fib°Ÿ fiFÙ* J¡≤wu, ∫F w°Ã≈∫Õ Fæ $$2$$

N°Ãt_bR¡≈ J¡° ≈¿≤ª∫ Fů ı°fiu ≈≤ ıÙb, b°Ÿfi° N°æ≤ ıyw ∫F ıů <b˚°y Fæ, bF <ªwg J¡° FÙ

ÎJ¡ J¡°v≈<fiJ¡ ˚uÌ Fæ, ŸJ¡° ≈¨SJg¡ N¿_wÃb NfiC˚b tu* N° fiFÙ* ŸJ¡w°, ∫ů* J¡Fwu Fæ* $

Fu <≈®∫ ZÙ≤°tª∏BıÙ, ∫F ıÙb Fæ, ∫F b°Ÿfi° Fæ, oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ ıů ≈®<Ÿ<] FůwÙ Fæ, bF _bw#

<ªwg J¡∑ FÙ FůwÙ Fæ, Nw# NŸwg „ÆÌ N°æ≤ NŸwg NSÕ ofi Ìůfiů* J¡∑ N°≈<W FÙ <ªBq≈ b_wC tu* Jæ¡Ÿu Fů ŸJ¡wÙ Fæ ? ∫F fwÔ°oÎ $$3$$ ≤°tfi°tJ¡ «¡<tÕ∫ů* Ÿu ≈®Ÿ∏fi, ÎJ¡R¡≈, N°J¡°„ J¡∑ fi°o˘ Ÿ°æ‡∫, fnÙ-
fnÙ Ÿ¨<‹¸>R¡≈Ù ıÔ Ôw°Nů* Ÿu |fi wS° ≈®J¡°„t∫ N°Ãtªæw∏∫R¡≈ ŸtCB N°≈ FÙ Fæ* $ ≤t∏wu ∫ů<yfiů

∫¿_t<∏fiÃ∫°fi∏Ìu <ªÌ°Ãt<fi $ o<w ≤°t≈Ìufi°&Ÿ°æ ≈≤a f®Ê°&<˚@Ù∫wu $$ (<ıŸ <fiÃ∫°fi∏Ì <ªÌ°Ãt° tu*

∫ůyÙ Ôůy <fi≤∏w≤ ≤td J¡≤wu Fæ*, bF ≈≤f®Ê ≤°t ≈Ì Ÿu J¡F° ı°w° Fæ) ÎuŸÙ Δ∫CÃ≈<Wb°Ôu N∏bSÕ ≤°t

˚Ù N°≈ FÙ Fæ*, ∫ů* '≤°t°<˚@ů<tÕ¿_w<tw' Ÿu J¡F° y∫° Fæ $$4$$

Nf Âÿ∫ ≈Ì°SÕ B‹¸>° Ÿu ≈¨SJg¡¡fiFÙ* Fæ, oŸJ¡∑ B‹¸>° Ju¡ @tÕR¡≈w° Ju¡ ≈≈°ÌfitC© Ÿu <Ÿ<] J¡≤wu Fæ* $

<ıŸ ≈®J¡°≤ N<Àfi Ÿu ‹dÃb <˚∏fi fiFÙ* Fæ, J¡tÔ Ÿu ŸCya<@ <˚∏fi fiFÙ* Fæ, J¡°ıÔ Ÿu ÿ∫°tR¡≈

<˚∏fi fiFÙ* Fæ*, f≤k¡ Ÿu „C•ÔR¡≈ <˚∏fi fiFÙ* Fæ, y∏fiu Ÿu t°@C∫Õ <˚∏fi fiFÙ* Fæ, wuı Ÿu ≈®J¡°„ <˚∏fi fiFÙ*

Fæ, <ª<w Ÿu b¨<W≈®<w<f¿‡fw ªæw∏∫ <˚∏fi fiFÙ* Fæ, ıÔ Ÿu w≤ay <˚∏fi fiFÙ* Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ <ªÃ_b˚°b f®Ê Ÿu ıyw <˚∏fi fiFÙ* Fæ $$5,6$$

Nº∫°Ÿ-J®¡t Ju¡ Ìg|°¸>fi π°≤° ≈®<w≈°<Ìw NSÕ _≈‹¸>R¡≈ Ÿu fwÔ°wu Fæ* $

<ª<w Ÿu (t¥Ô°<@‹™>°fi f®Ê Ÿu) NfiC˚b <˚∏fi fiFÙ* Fæ, NfiC˚b Ÿu t°∫°-b¨<W tu* N°R¡» <ªÌ°Ãt°

"NFtg' Ÿu (Δ∫<‹¸>-Ÿt<‹¸>R¡≈ NFaJ¡°≤ Ÿu) <˚∏fi fiFÙ* Fæ,"NFtg' Ÿu ıÙb <˚∏fi fiFÙ* Fæ, ıÙb Ÿu tfi

<˚∏fi fiFÙ* Fæ, tfi Ÿu o¿∏B∫ <˚∏fi fiFÙ* Fæ, o¿∏Ì∫ů* Ÿu ÌuF <˚∏fi fiFÙ* Fæ, „≤Ù≤ Ÿu (Δ∫<‹¸>-Ÿt<‹¸> ÌuF

Ÿu) ıyw <˚∏fi fiFÙ* Fæ, ıyw Ÿu <˚∏fi N∏∫ ≈Ì°SÕ fiFÙ* Fæ $$7,8$$ ZÙ≤°tıÙ, ≈®_wCw ∫F Âÿ∫t°fi ıyw-R¡≈Ù ªJ®¡ <ª<w fiu FÙ _bR¡≈˚®t Ÿu Nº∫°Ÿ≈≤‡≈≤° Ÿu ≈®b¨W <J¡∫° Fæ, ≈≤t°SÕ Â<‹¸> Ÿu wů JC¡~>

˚Ù _bv≈ ∫° ÌÙ|ÕJ¡°Ô Ÿu ≈®b¨W fiFÙ* <J¡∫° Fæ $$9$$ ˚B, ∫S°SÕ tu* wů ∫F Ÿf JC¡~> Nfi∏w <b˚°yb<ıÕw _bªæw∏∫R¡≈ N°J¡°„ FÙ N≈fiu tu* ¿bΩt°fi Fæ N°æ≤ JC¡~> ˚Ù Ì¥Ÿ≤° fiFÙ* Fæ $$10$$

ŸJ¡∑ <fi≤<w„∫ ≈¿≤≈¥dÕR¡≈w° J¡° FÙ ˚a<y˚uÌů* Ÿu <fiR¡≈d J¡≤wu Fæ* $

„¥∏∫ tu* „¥∏∫ f»° Fæ, f®Ê tu* f®Ê f»° FCN° Fæ, ŸÃ∫ tu* ŸÃ∫ J¡° FÙ ≈®J¡°„fi Fů ≤F° Fæ N°æ≤ ≈¥dÕ tu*

1230

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

≈¥dÕ J¡∑ fi°o˘ Nb¿_Sw Fæ $$11$$ NfiC≈°Ìu∫ fC<] Ÿu f°fl o¿∏B∫ů* N°æ≤ tfi Ju¡ Δ∫°≈°≤ů* J¡ů J¡≤ ≤F° ˚Ù

I°fiÙ JC¡~> ˚Ù fiFÙ* J¡≤w°, oŸ<ÔÎ NŸ<Ô∫w tu* Ÿtu* J¡wÕ¨w° Fæ fiFÙ* $$12$$

ZÙ≤°tıÙ, <ıfi <bT∫ů* J¡° ≈°Ìu∫fC<] Ÿu y®Fd J¡≤u*yu, bu FÙ N°≈Ju¡ ÌC#© Îba ŸC© Ju¡ <ÔÎ

Fů*yu, ≈°Ìu∫ fC<] fi Fůfiu ≈≤ JC¡~> y®Fd J¡≤fiu ∫ůÀ∫ fiFÙ* ≤Fw° $ ıů Ny¨FÙw ≤Fw° Fæ, bF ŸC©

∫° ÌC#© J¡° Ã≈°ÌJ¡ fiFÙ* Fůw°, ∫F f°w ≈®<Ÿ] Fæ, oŸ<ÔÎ I°fiÙ ≈C”T J¡ů ŸC© ∫° ÌC#© J¡∑

≈®°<›w fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ $$13$$
fi°fi°R¡≈ Ÿu ≈®wÙ∫t°fi ˚°bů* J¡° N˚°b Jæ¡Ÿu Fů ŸJ¡w° Fæ ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

<ıŸ ≈®J¡°≤ |¸>, ≈¸>, t™> N°<Ì ≈°<@∫ů* Ÿu NfiuJ¡R¡≈ Fůw° FCN° ˚Ù N°J¡°„ b°_wb tu* ÎJ¡R¡≈

FÙ Fæ, fi°fi°R¡≈ fiFÙ* Fæ Îba N°J¡°„ tu* NfiuJ¡ N°J¡°„ Fæ*, oŸ ≈®J¡°≤ Ju¡ „ÆÌ ≈®∫ůy NÃ∫∏w „¥∏∫°SÕJ¡

Fůwu FCÎ ˚Ù |¸> N°<Ì ≈°<@∫ů* Ju¡ J¡°≤d Ÿ°SÕJ¡ Fůwu Fæ*, ŸÙ ≈®J¡°≤ N°Ãt° N°æ≤ ıyw Ju¡ J®¡t Ju¡

<bT∫ tu* ŸtHfi° ª°<FÎ $$14$$ ˚B, N°≈ ˚Ùw≤ Ÿu N°J¡°„ J¡∑ fi°o˘ <fitÕÔ, f°F≤ Ÿu N≈fiu bd°ÕZt°fiCJ¥¡Ô ŸC∏Ì≤ N°ª≤dů* tu* <fi≤w Îba FTÕ N°æ≤ NtTÕ Ju¡ Ÿ‡≈°ÌJ¡ <bJ¡°≤ů* J¡∑ Ÿ<∏fi<@ tu* J¡°‹™> N°æ≤ Ôů‹™> Ju¡ ŸÂ„ ¿_S<wb°Ôu Fů ı°oÎ $$15$$

„`C Ju¡ „≤Ù≤ tu* ˚Ù N≈fiÙ N°ÃtR¡≈w° Fůfiu Ÿu N≈fiu „≤Ù≤ Ju¡ ŸÂ„ bF°≥ ≈≤ ˚Ù N°ÃtI°fiÙ J¡ů _b°˚°<bJ¡ ≈®Ù<w FůwÙ Fæ, ∫F fwÔ°wu Fæ* $
ıů wÃsd t°≤fiu Ju¡ <ÔÎ Ωw NÃ∫∏w FÙ J¡™>ů≤ „`C Fæ, Ÿu _b°˚°<bJ¡ <≈®∫wt <t` Ju¡ R¡≈ tu*
ıů Ìu©w° Fæ, bFÙ ∫S°SÕ tu* Ìu©fiub°Ô° Fæ ∫°fiÙ N°ÃtI°fiÙ Fæ $$16$$

ŸÙ Ÿu FTÕ-NtTÕ ÌůT J¡∑ <fib¨<W FůwÙ Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

<ıŸ ≈®J¡°≤ w¸>bwÙÕ b¨s J¡ů fiÌÙ buy Ÿu t¥Ôůh~>uÌfi≈¥bÕJ¡ ©°nJ¡≤ ku*¡J¡ ÌuwÙ Fæ, oŸÙ ≈®J¡°≤ ıů tF°Ãt° Ÿ°æF°ÌÕ N°æ≤ t°ÃŸ∫Õ J¡ů buy Ÿu Ÿt¥Ô ©°nJ¡≤ ku**¡J¡ Ìuw° Fæ, bFÙ FTÕ N°æ≤ NtTÕR¡≈Ù ÌůTů* J¡°

<bfi°„ J¡≤ ŸJ¡w° Fæ, Ì¥Ÿ≤° fiFÙ* $$17$$ ˚B, ≤°y-πuT N°æ≤ fiJu¡ J¡°∫Õ˚¥w <bJ¡°≤ů* Ju¡ _bR¡≈ J¡°

(w[b J¡°) ∫<Ì <bª°≤ fiFÙ* <J¡∫° ı°w°, wů ≤°y-πuT„¥∏∫R¡≈ Ÿu ≈®<Ÿ] tF°Ãt° ˚Ù ≤°y-πuT ∫C•w FÙ

Fæ ÎuŸ° ŸtHfi° ª°<FÎ, •∫ů*<J¡ ≤°y-πuT J¡° w[b ı°fiu <ffi° fiJu¡ t¥Ô J¡° h~>uÌ fi Fů ŸJ¡fiu Ju¡

J¡°≤d fiJ¡ů <k¡≤ ≤°y-πuT J¡∑ ≈®Ÿ<•w Fů ŸJ¡wÙ Fæ, ŸJ¡° <fib°≤d fiFÙ* <J¡∫° ı° ŸJ¡w°, Nw#

ÎuŸu tF°Ãt°Nů* J¡∑ Ÿub° J¡≤fi° ˚Ù NŸub° FÙ Fæ ∫°fiÙ b¨S° Fæ $$18$$
wf ≤°y-πuT J¡° _bR¡≈ •∫° Fæ ? NFaJ¡°≤ $ Nw# NFaJ¡°≤ J¡° <bfi°„ J¡≤fiu ≈≤ ≤°y-πuT J¡∑

N°Ã∫¿∏wJ¡ <fib¨<W Fů ı°∫uyÙ, oŸ N°„∫ Ÿu yÙw°-b°•∫ J¡° Â‹¸>°∏wR¡≈ Ÿu ]≤d Ìuwu Fæ* $

<ıŸ tF°Ãt° J¡ů ÌuF N°<Ì Nfi°Ãt ≈Ì°Sů˘ tu* NFa˚°bfi° fiFÙ* FůwÙ N°æ≤ <ıŸJ¡∑ fC<] ≤°y-πuT

N°<Ì Ÿu ∫C•w fiFÙ* ≤FwÙ, bF tF°Ãt° ofi ÔůJ¡ů* J¡° <bfi°„ ˚Ôu FÙ J¡≤ Ôu, wS°<≈ bF fi <bfi°„J¡w°Õ

Fæ N°æ≤ fi <bfi°„ı∏∫ ÌůT Ÿu N°J®¡°∏w FÙ Fůw° Fæ $$19$$

NFaJ¡°≤ J¡° w[b NI°fi FÙ Fæ, ŸJ¡∑ <fib¨<W wů N°Ãt° Ju¡ I°fi Ÿu Fů ı°∫uyÙ, oŸ N°„∫ Ÿu NI°fi tu* "t°∫°' „ÆÌ J¡∑ ≈®<Ÿ<] fwÔ°wu FCÎ J¡Fwu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ, <ıŸJ¡° <`J¡°Ô tu* N¿_wÃb Fæ fiFÙ*, ŸÙ Δ∫°bF°¿≤J¡w° J¡° I°fi J¡≤°fiu Ju¡ <ÔÎ

ŸyÕ - 4]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1231

"t°∫°' „ÆÌ J¡° ≈®∫ůy <J¡∫° y∫° Fæ $ bF t°∫° ÎJ¡t°` N°ÃtI°fi Ÿu FÙ <fi<ÿªw <bfi‹¸> Fů ı°wÙ

Fæ $$20$$ <ıŸJ¡° wæÔ N°<Ì _fiuF Ÿu „¥∏∫ ÌÙ≈J¡ J¡∑ fi°o˘ Nfi∏w b°Ÿfi°Ÿt¥F <bfi‹¸> Fů ªCJ¡° Fæ,

Ÿfiu Ÿf ≤°y°<Ì Ju¡ «¡≈≤ <bı∫ ≈° ÔÙ ÎuŸ° ŸtHfi° ª°<FÎ $ (wf •∫° bF <bı∫ ŸÃ∫ Fæ ?

fiFÙ*, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $) ∫S°SÕ tu* ı∫-<bı∫ ˚Ù J¡°v≈<fiJ¡ Fæ*, <ıŸ ≈®J¡°≤ <ª` tu* <Ô<©w „`C

Ju¡ <Ÿ≤ J¡° ~>uÌfi J¡≤ ≤F° <ª<`w ≤°ı° N≈fiu „`C ≈≤ <bı∫ ≈°w° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ N<bJ¡°≤Ù I°fiÙ

˚Ù <bı∫ ≈°w° Fæ $$21$$

<ıŸ tF°≈C”T J¡ů ∫u Ÿt_w ˚ůÀ∫≈Ì°SÕ Ÿwg-NŸwg Nb_S°Nů* tu* (N°<b˚°Õb-<w≤ů˚°b J¡∑

Nb_S°Nů* tu*, bæ˚b-Ì°¿≤B§-Nb_S°Nů* tu* ∫° Nº∫°≤ů≈-N≈b°Ì Ì„°Nů* tu**) <tØ∫° NSb°
w[bw# N°ÃtR¡≈ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ŸÌ° ≈®°›w Fůfiu Ÿu NfiC≈°Ìu∫ FůJ¡≤ fiJ¡∑ ≈®°<›w N°æ≤ N≈®°<›w

≈®∫C•w ÌC#©-Ì°F Îba ŸC© Ju¡ FuwC fiFÙ* Fůwu, bF ıÙ ≤F° ˚Ù NŸ<Ô∫w tu* tC•w FÙ Fæ $$22$$
wÙŸ≤° ŸyÕ Ÿt°›w

ª°æS° ŸyÕ

N∏∫ f°fl Â<‹¸>∫ů* J¡° <fi≤°Ÿ J¡≤ wS° N°ÃtÂ<‹¸> tu ŸC¿_S≤ ffi°J¡≤

ZÙ≤°tª∏BıÙ Ÿu tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ J¡° Ÿa„∫<fib¨[∫SÕ ≈¥~>fi°, ∫F bdÕfi $

ZÙ≤°tª∏BıÙ J¡∑ ≈®Ã∫yg-Â<‹¸> J¡° Ì|°¸>fi J¡≤fiub°Ôu tF<TÕ b<Ÿ‹™>ıÙ ≈FÔu N°º∫°¿ÃtJ¡
tfi N°<Ì ≈Ì°Sů˘ tu* NfiCyw, N©^±> Nπæw ªæw∏∫ J¡ů <Ì©Ô°wu FCÎ ıÙb N°¿Ì ˚uÌ Ju¡ f°@ J¡°

NfiC˚b J¡≤°wu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ≈°≈„¥∏∫ ZÙ≤°tıÙ, tfi, fC<], NFaJ¡°≤ wS° o¿∏B∫ N°<Ì Ÿf JC¡~> <bT∫„¥∏∫ ÎJ¡t°` <ªÃ_bR¡≈ FÙ Fæ, ÎuŸÙ ¿_S<w tu* N°≈Ju¡ ıÙb N°<Ì J¡F°≥ ≤Fu*yu ? $$1$$

Ÿtu ∫C<•w fwÔ°wu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ, ÎJ¡t°` tF°Ãt° N°Ãt° fiu FÙ N≈fiÙ ŸW° Ju¡ ŸaŸy°Õº∫°Ÿ Ÿu ∫F fi°fi°R¡≈w° ÎuŸu ≈®°›w J¡≤°oÕ Fæ, ıæŸu NJu¡Ô° ª∏Bt° <w<t≤ (fiù J¡° ≤ůy<b„uT), ıÔ≈°` N°æ≤ Ì≈Õdů* Ju¡ Ÿ°S Ÿ‡f∏@<b„uT

Ÿu fi°fi°R¡≈w° ≈®°›w J¡≤°w° Fæ $$2$$
tfi N°<Ì tu* NfiCyw ≈®Ã∫Jg¡-w[b Ju¡ ÎJ¡t°` N≈≤ůs Ÿ°s°ÃJ¡°≤ Ÿu FÙ Ÿtu* <bZ°<∏w Ôufiub°Ôu tF°Ãt° J¡∑ f°fl°SÕ-˚ůy J¡∑ w¨‹d° ª¥≤-ª¥≤ Fů ı°wÙ Fæ, w¨‹d° Ju¡ ª¥≤ Fů ı°fiu ≈≤ Ÿ‡≈¥dÕ f°fl b_wCNů* tu* NfiCyw Ÿ∏t°` J¡° ˚Ù ≈®Ã∫y°Ãt° Ju¡ N˚uÌR¡≈ Ÿu _bw# FÙ ˚°fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d f°flNº∫°Ÿ

Ju¡ FuwC˚¥w NI°fi ˚Ù fi‹¸> Fů ı°w° Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

˚B, Ÿ ≈®J¡°≤ ≈®Ã∫y°Ãt° Ju¡ Ÿ°s°ÃJ¡°≤ Ÿu ıf ˚ůy-w¨‹d°R¡≈Ù <bT J¡° N°bu„ <bfi‹¸> Fů ı°w° Fæ, wf NI°fi Ÿ ≈®J¡°≤ fi‹¸> Fů ı°w° Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ N∏@J¡°≤ Ju¡ fi‹¸> Fů ı°fiu ≈≤ ªsC J¡∑

N∏@w° (<bT∫≈®J¡°„fi tu* NŸ°tØ∫Õ) fi‹¸> Fů ı°wÙ Fæ $$3$$ ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ <bª°¿≤w Nº∫°Ãt„°˜R¡≈Ù
tà Ÿu w¨‹d°R¡≈Ù tF°t°≤Ù ÎuŸu sÙd Fů ı°wÙ Fæ, ıæŸu „≤wJ¡°Ô Ÿu wCT°≤ sÙd Fů ı°w° Fæ $$4$$

ZÙ≤°tıÙ, ıæŸu N°J¡°„ tu* tu| Ju¡ „°aw Fů ı°fiu ≈≤ „æÃ∫ Nfi°∫°Ÿ fi‹¸> Fů ı°w° Fæ, bæŸu FÙ t¥©Õw°

1232

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

J¡° (NI°fi J¡°) <bfi°„ Fů ı°fiu ≈≤ Ÿ≈¿≤b°≤ <ªW Nfi°∫°Ÿ fi‹¸> Fů ı°w° Fæ $$5$$ Fu ≈°≈≤<Fw ZÙ≤°tıÙ, ıæŸu Ÿ¥` Ju¡ ¸¥>¸> ı°fiu ≈≤ F°≤ Ju¡ tů<w∫ů* J¡° Ÿ<∏fibu„ fi‹¸> Fů ı°w° Fæ, bæŸu FÙ <ªW Ju¡

N<ªWR¡≈ Fů ı°fiu ≈≤ b°Ÿfi°˚®t fi‹¸> Fů ı°w° Fæ $$6$$
oŸ ≈®J¡°≤ Ÿt_w buÌ°∏w „°˜ Ju¡ ≤F_∫˚¥w N°ÃtÂ<‹¸> J¡° Ìg|°¸>fi J¡≤ Nf ŸŸu <b≈≤Ùw

„°˜°SÕ Ju¡ <b|°wJ¡ Ì„Õfi J¡∑ <fi∏Ì° J¡≤wu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, tu≤u π°≤° fwÔ°∫u ∫u ≈∫CÕ•w „°˜Ù∫ ≤F_∫ J¡∑ ≈us°J¡≤ ıů ≈C”T ŸJu¡ <bfi°„

Ju¡ <ÔÎ <b≈≤ÙwR¡≈ Ÿu ˚°bfi° J¡≤wu Fæ*, bu J¨¡<t, J¡∑¸> N°<Ì R¡≈w° Ju¡ FuwC˚¥w ≈°≈ Ju¡ <ÔÎ ≤°y N°<Ì

ÌůTů* J¡∑ Ã≈°ÌJ¡ fC<] Ju¡ Ÿ°S N≈fi° Ÿ‡f∏@ J¡≤wu Fæ* - ÎuŸ° ŸtHfi° ª°<FÎ $$7$$

Ÿ ÌCfCÕ<] J¡°, <ıŸJ¡° N°yu Ju¡ Δ∫b<Fw ŸyÕ tu* <fiR¡≈d Fůfiub°Ô° Fæ, ≈®wÙJ¡ π°≤° Ì°F≤d Ìu

≤Fu tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ NI°fis∫ Ÿu ŸJ¡° s∫ Fůw° Fæ, ∫ů* fwÔ°wu Fæ* $
ıæŸu b°∫C Ju¡ „°∏w Fů ı°fiu ≈≤ w°Ô°f J¡∑ ªaªÔw° fi‹¸> Fů ı°wÙ Fæ, bæŸu FÙ NI°fi Ju¡ fi‹¸> Fů ı°fiu ≈≤ ˜Ù N°<Ì Ju¡ „≤Ù≤ů* tu* ÌCfCÕ<] Ÿu J¡¿v≈w fibÙfi J¡tÔ Ju¡ ŸÂ„ tfiůF≤ Ôůªfiů* J¡∑ ªaªÔw°
fi‹¸> Fů ı°wÙ Fæ $$8$$

Nf Ì<„Õw ≈®Ã∫y°ÃtÂ<‹¸> tu* FuwCNů* Ÿu ZÙ≤°tª∏BıÙ J¡∑ ¿_S≤w° w°nJ¡≤ tF<TÕ b<Ÿ‹™>ıÙ

J¡Fwu Fæ* $

˚B, ıæŸu <b_w¨w N°J¡°„ tu* ≈®˚aıfi b°∫C ¿_S≤w° ≈®°›w <J¡∫u ≤Fw° Fæ, bæŸu FÙ N°≈ ˚°b-N˚°b J¡∑ J¡v≈fi°Nů* Ÿu <fitCÕ•w FůJ¡≤ NÃ∫∏w ≈≤t ≈Ì tu* ¿_S≤w° ≈®°›w <J¡∫u FCÎ Fæ* $$9$$ Fu ≤|CJC¡Ô Ju¡ ÌÙ≈J¡, Nf tæ* ∫F t°fiw° F¥≥ <J¡ N°≈ tu≤u bªfiů* Ÿu NI°fi<fiB° J¡° Ã∫°yJ¡≤ N°ÃtI°fiR¡≈Ù ≈®fů@ ÎuŸu ≈®°›w <J¡∫u FCÎ Fæ*, ıæŸu ≤°ı° faÌÙıfiů* Ju¡ b°Ω<b„uTů* Ÿu <fiB°tC•w FůJ¡≤ ı°y®w Ì„° ≈®°›w J¡≤w° Fæ $$10$$

Nf N≈fiu ≈Ìu„ J¡∑ Ÿk¡Ôw° Ìu©J¡≤ tF<TÕ ZÙ≤°tıÙ J¡∑ N°æ≤ N≈fiÙ ≈®„aŸ° J¡≤wu FCÎ

J¡Fwu Fæ* $

Fu ˚B, ıfiŸ°@°≤d tfiC‹∫ů* tu* ˚Ù N≈fiu JC¡ÔyCR¡ Ju¡ bªfi Ôy ı°wu Fæ* ∫°fiÙ I°fi ≈æÌ° J¡≤ Ìuwu Fæ*, wf N°≈Ju¡ ŸÂ„ Ì°≤ (<b„°Ô) fC<]b°Ôu tfiC‹∫ů* tu* bu •∫ů* fi Ôyu* ∫°fiÙ fiŸu ≈®<w≈°<Ìw NSÕ J¡°

I°fi •∫ů* fi Fů ı°∫ ? $$11$$ ZÙ≤°tıÙ, ª¥≥<J¡ N°≈fiu N≈fiÙ fC<] Ÿu tCHtu* ≈°Ìu∫ b°•∫w° N°æ≤

N°›wwtw° (Zu‹™>wtw°) J¡° <fiÿª∫ J¡≤ <Ô∫° Fæ, Nw# tu≤u bªfi Ÿ ≈®J¡°≤ N°≈Ju¡ ⁄Ì∫ Ju¡ N∏Ì≤

≈®<b‹¸> Fů ı°wu Fæ*, <ıŸ ≈®J¡°≤ w›w sù tu* ıÔ ≈®<b‹¸> Fů ı°w° Fæ $$12$$

Nf tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ _bJ¡∑∫ JC¡Ô≈¥≠∫Ãb N°æ≤ t°fifiÙ∫ „°ŸfiÃb J¡∑ ≈®<Ÿ<] J¡≤wu FCÎ k¡Ô
tu* ≈∫Õb<Ÿw N≈fiu ≈<Ì‹¸> NSÕ J¡° _t≤dtC© Ÿu @°≤d J¡≤fi° ª°<FÎ, ∫ů* ZÙ≤°t˚B Ju¡ ≈®<w

<b@°fi J¡≤wu Fæ* $

Fu tF°fiC˚°b ZÙ≤°tıÙ ª¥≥<J¡ tæ* ≤|CJC¡Ô Ju¡ Zu‹™> ≈C”T N°≈ Ôůyů* J¡° ŸÌ° Ÿu JC¡ÔyC” F¥≥, oŸ<ÔÎ N°≈J¡ů tu≤u π°≤° J¡Fu y∫u „C˚ bªfiů* J¡ů f°≤f°≤ Â» <fiÿª∫ J¡≤ ⁄Ì∫ tu*, F°≤ J¡∑ fi°o˘,

@°≤d J¡≤fi° ª°<FÎ $$13$$

ª°æS° ŸyÕ Ÿt°›w

ŸyÕ - 5]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1233

≈°≥ªb°≥ ŸyÕ
tůs°ÃtJ¡ Wt ŸC© tu* <bZ°<∏w ≈®°›w J¡≤ Ôufiub°Ôu ≈®fC]

ZÙ≤°tª∏BıÙ J¡° yC” tF°≤°ı Ju¡ Ÿ°tfiu Ÿ<b_w°≤ N≈fiu NfiC˚b J¡° bdÕfi $

ZÙ≤°tª∏BıÙ fiu J¡F° # ˚ybfig, N°≈Ju¡ π°≤° ≈<Ì‹¸> b°•∫ů* Ju¡ NfiCŸ∏@°fi Ÿu tæ*fiu ªæw∏∫R¡≈w°

(<ªÌuJ¡≤Ÿ≈¥dÕ N°ÃtR¡≈w°) ≈®°›w J¡≤ ÔÙ, ∫F ıyw-R¡≈Ù ı°Ô Ÿ°tfiu ≤Fwu ˚Ù <bÔÙfi Fů y∫° $$1$$
ıæŸu <ª≤J¡°Ô Ÿu ªÔu N° ≤Fu bT°Õ≈®<wf∏@ Ÿu (y®Ù‹t°<Ì Ÿu) Ÿ∏w›w ˚¥<twÔ b¨<‹¸> Ÿu „°∏w Fů ı°w°

Fæ, bæŸu FÙ tæ* N°≈Ju¡ π°≤° J¡∑ y∫Ù ≈Ìu„-b¨<‹¸> Ÿu ˚Ùw≤ NÃ∫∏w „°∏w Fů y∫° F¥≥ $$2$$ ˚ybfig, tæ*

Nf ÎJ¡t°` Wt „°<∏w J¡° NfiC˚b J¡≤ ≤F° F¥≥ N°æ≤ „°∏w N°fi¿∏Ìw FůJ¡≤ ŸC©≈¥bÕJ¡ ¿_Sw F¥≥ $

<bsCÆ@ J¡≤fiub°Ôu F°<S∫ů* Ÿu ≤<Fw Ÿ≤ůb≤ <ıŸ ≈®J¡°≤ ≈®Ÿ∏fi ≤Fw° Fæ, bæŸu FÙ tæ* ≈®Ÿ∏fiw° ≈®°›w J¡≤

≤F° F¥≥ $$3$$ Fu tCfiu, Nf tCHu JC¡F≤u Ÿu „¥∏∫ <Ì„°Nů* Ju¡ ta±>Ô J¡∑ fi°o˘ ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ ≈®Ÿ∏fi ∫F Ÿt_w ıyw ∫S°SÕ˚¥w Ÿ∏t°`_bR¡≈ ≈®wÙw Fů ≤F° Fæ $$4$$ ˚ybfig, tæ* Ÿ∏ÌuF Ÿu <fitCÕ•w Fů y∫° F¥≥, tu≤Ù

N°„°R¡≈ t¨yw‹d° <bÔÙfi Fů yoÕ Fæ, <bT∫ŸaŸyÕ N°æ≤ ŸJu¡ <b≤ů@Ù bæ≤°À∫ b¨<W∫ů* Ÿu ≤<Fw Fů y∫°

F¥≥ wS° JC¡F≤u N°æ≤ @¥<Ô Ÿu „¥∏∫ „≤ÃJ¡°ÔÙfi ıayÔ J¡∑ fi°o˘ _bh~> Fů y∫° F¥≥ $$5$$ Fu fi°S, tæ* N≈fiu N°≈ Ÿu FÙ N<bfi°„Ù Ÿ N°fi∏Ì J¡ů ≈®°›w FCN° F¥≥, ıF°≥ ≈≤ Nt¨w J¡° ≤Ÿ°_b°Ì ˚Ù w¨d Ju¡ ŸÂ„
fiÙ≤Ÿ FůJ¡≤ ≈usdÙ∫ Fů ı°w° Fææ $$6$$ N°ı tæ* N≈fiu ≈°≤t°<SÕJ¡ _b˚°b tu* ¿_Sw F¥≥, _b_S F¥≥,

≈®Ÿ∏fi F¥≥ , ÔůJ¡ ıF°≥ <bZ°<∏w J¡≤wu Fæ*, Ÿ ŸC© J¡° _bR¡≈˚¥w tæ* F¥≥, NwÎb tæ* ≈≤f®Ê ≤°t F¥≥,

≈≤f®Ê ≤°t_bR¡≈ J¡ů wS° ŸJu¡ Ì„Õfi J¡≤°fiub°Ôu N°≈J¡ů tæ* ≈®d°t J¡≤w° F¥≥ $$7$$ ˚ybfi, tu≤u bu Ÿa„∫, bu Ÿf J¡v≈fi°Î≥ (˚®°<∏w∫°≥) Ÿ ≈®J¡°≤ fi‹¸> Fů yoÕ, <ıŸ ≈®J¡°≤ ≤°<` tu* f°ÔJ¡ J¡∑ ˚®°<∏w Ÿu J¡¿v≈w buw°Ô J¡° Ÿaª≤d ≈®˚°w J¡° Ì∫ Fůfiu ≈≤ „°∏w Fů ı°w° Fæ $$8$$ ⁄Ì∫ Ju¡ <fitÕÔ, <b_wÙdÕ

N°æ≤ <Ft J¡∑ fi°o˘ „ÙwÔ Fů ı°fiu ≈≤, „≤wJ¡°Ô tu* tF°fi Ÿ≤ůb≤ Ju¡ ŸÂ„, tu≤° N∏w#J¡≤d <bsu≈b<ıÕw ŸC© J¡ů ≈®°›w FCN° $$9$$ <ªÌuJ¡≤Ÿ N°Ãt° tu* NI°fi N°<Ì J¡ÔaJ¡ <J¡Ÿ <fi<tW Ÿu N°∫u, bu _b≈®J¡°„

N°Ãt° tu* <J¡Ÿ w≤F ≤F ŸJ¡wu Fæ* ? bu NŸay N≈¿≤¿h~>∏fi N°Ãt° J¡ů Jæ¡Ÿu N°b¨w J¡≤ ŸJ¡wu Fæ* ?

J¥¡¸>_S N°Ãt° J¡ů Ÿ°aŸ°¿≤J¡ <bJ¡°≤ů* J¡° NfiC˚b Jæ¡Ÿu ? oÃ∫°<Ì Ÿa„∫ ŸJu¡ FuwC NI°fi Ju¡ <bfi°„ Ÿu

<fi¿ÿªwR¡≈ Ÿu <bfi‹¸> Fů y∫u $$10$$ ŸÌ° _kC¡≤d°J¡°≤ N°Ãt° FÙ ŸbÕ` <bΩt°fi Fæ, Ÿf JC¡~> oŸ

≈®J¡°≤ Ju¡ N°Ãt° J¡° FÙ _bR¡≈˚¥w Fæ, ∫F Ì¥Ÿ≤° Fæ, ∫F wÌ≈us∫° Ì¥Ÿ≤° Fæ oÃ∫°<Ì NŸwg J¡v≈fi°Î≥

J¡F°≥ Ÿu N°oÕ ? $$11$$ ˚ybfig, Nf I°fiÙ FůJ¡≤ tæ* NfiC˚¥∫t°fi ŸbÕ@t°ÕwÙw N°Ãt° J¡ů FÙ ~>ůnJ¡≤

Ì¥Ÿ≤° ≈FÔu Ÿ ≈®J¡°≤ J¡∑ w¨‹d°R¡≈Ù fu<n∫ů* Ÿu <fi∫¿∏`w J¡°æfi S°, ∫ů* _t≤d J¡≤ F≥Ÿw° F¥≥ $$12$$

NF° ! N°≈Ju¡ Nt¨w≈®b°Fů* Ÿu _fi°fi <J¡∫° ∫F tæ* ≈≤t°SÕR¡≈ Ÿu <ıŸ ≈®J¡°≤ J¡° S°, bF Ÿf tæ* FÙ F¥≥ $
oŸ ≈®J¡°≤ _t≤d J¡≤w° F¥≥ $$13$$ NFů, tæ* ∫FÙ* ≤FJ¡≤ <J¡ŸÙ N≈¿≤¿h~>∏fi f®ÊÔůJ¡ J¡∑ ˚¥<t ≈≤

N<@R¡»> Fů y∫° Fq≥ ıF°≥ ≈≤ Ÿ¥∫Õ ≈°w°Ô tu* ¿_Sw J¡∑ fi°o˘ NÃ∫∏w N@#¿_Sw J¡∑ w≤F ˚Ù fiFÙ* ≤Fw°, J¡°∫Õ f®ÊÔůJ¡ Ÿu Ÿ¥∫Õ N@#¿_Sw Fůw° Fæ, fi <J¡ ≈≤f®ÊÔůJ¡ Ÿu $' "fi w` Ÿ¥∫ůÕ ˚°<w' oÃ∫°<Ì ZC<w∫°≥

˚Ù oŸ NSÕ J¡∑ ≈ůTJ¡ Fæ* $$14$$ tæ* ˚°b-N˚°bR¡≈ ŸaŸ°≤ ŸtCB wæ≤J¡≤ ŸJu¡ ≈°≤˚¥w Ÿb°Õ<@‹™>°fi

1234

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ÿ∏t°`R¡≈ f®Ê J¡ů ≈®°›w J¡≤ ªCJ¡° F¥≥, ª¥≥<J¡ tæ* N≈fiu N°≈Ÿu N≈fiÙ t<Ft° tu* ŸfŸu f»-ª» J¡≤

<bΩt°fi F¥≥, Nw#ŸÌ° ŸfJu¡ fit_J¡°≤∫ůÀ∫ tÃ_bR¡≈ N°Ãt° J¡ů fit_J¡°≤ Fæ $$15$$ Fu _b°<tfig, N≈fiu ⁄Ì∫J¡tÔ Ju¡ J¡ů„ tu* ˚®t≤bw ŸC¿_S≤ FCÎ N°≈Ju¡ ŸC∏Ì≤ <b_≈‹¸> bªfi°t¨wů* Ÿu tæ* ∫FÙ* ≈≤ ∫°fiÙ
oŸÙ Ìu„ N°æ≤ J¡°Ô tu* _bJ¡∑∫ NfiC˚bb„ „ůJ¡„¥∏∫, ¿ª≤J¡°Ô Ÿu ŸÌ° <Ìw N°æ≤ tC<Ìw ıÙb∏tC•w Ì„° ≈®°›w J¡≤ ªCJ¡° F¥≥ $$16$$

≈°≥ªb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

~>™>° ŸyÕ

ÌuF N°æ≤ N°Ãt° J¡° <bbuJ¡, ÌuF tu* N°ÃtÌ„Õfi Ÿu ÌC#© wS°

Nayfi°Nů* Ju¡ Ÿay Ÿu t¥»ů* Ju¡ tůF J¡∑ N<˚b¨<] ofi <bT∫ů* J¡° bdÕÕfi $

•w ≤Ù<w Ÿu ∫Ω<≈ ZÙ≤°tª∏BıÙ ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ ≈®fC] Fů ªCJu¡ Su, wS°<≈ Ì¥Ÿ≤u Zůw°Nů* Ju¡ bæŸu FÙ

I°fi J¡∑ Ã≈<W Ju¡ <ÔÎ ≈®b¨W Fů ≤Fu ˚yb°fi b<Ÿ‹™>ıÙ tF°≤°ı J¡Fu ı°fiub°Ôu ÌuF N°æ≤ N°Ãt° Ju¡

<bbuJ¡ N°<Ì Ju¡ Zbd Ju¡ <ÔÎ ZÙ≤°tıÙ J¡ů ˚Ù NfiCJ¥¡Ô J¡≤wu FCÎ J¡Fwu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu tF°f°Fů, Nf <k¡≤ ˚Ù N°≈ tu≤u Wt bªfiů* J¡° Zbd J¡∑<ıÎ,

<ı∏Fu* tæ* ≈Ìu„ Ju¡ w°Ã≈∫Õ <bT∫ <fi≤<w„∫°fi∏ÌR¡≈ N°Ãt° Ju¡ NfiC˚bR¡≈Ù ≈®Ù<w-Ju¡ ≈°` N°≈Ÿu Ÿf ıfiů* Ju¡ <Fw Ju¡ <ÔÎ J¡Fw° F¥≥ $$1$$

Zůw°, Zbd J¡≤°fiub°Ô°, ZůwΔ∫ N°<Ì ˚uÌ f°<@w Fůfiu Ÿu tu≤Ù Zbd tu* ≈®b¨<W Jæ¡Ÿu FůyÙ ∫°

ŸŸu k¡Ô •∫° Fůy° ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

Fu ˚B, f°<@w°fiCb¨<W∏∫°∫ Ÿu ˚uÌ J¡° _bÙJ¡°≤ J¡≤ fů@ J¡∑ N<˚b¨<] Ju¡ ¿ÔÎ N°≈ Zbd tu*

≈®b¨<W J¡∑<ıÎ $ Nv≈ I°fib°Ôů* J¡∑ ˚Ù oŸŸu ŸaŸ°¿≤w° fiFÙ* FůyÙ ∫°fiÙ N°≈Ju¡ I°fi J¡∑ b¨<] N°æ≤

Nv≈ ≈®fC]ů* J¡° ]°≤ Zbd J¡° k¡Ô Fæ $$2$$

ŸfŸu ≈FÔu o¿∏B∫ů* ≈≤ <bı∫ ≈°fiu J¡∑ Ÿ°tØ∫Õ Zůw°Nů* tu* fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d fi o¿∏B∫ů* π°≤°

N°J¨¡‹¸> Fů ≤Fu tfi J¡∑ ≈¥d°ÕÃt° tu* ≈®<w‹™>° Jæ¡Ÿu FůyÙ ? oŸ <ıI°Ÿ° J¡ů oa<ywů* Ÿu w°nJ¡≤

"∫_Ãb<bI°fib°fig ˚b<w' wS° "∫_wC <bI°fib°fig ˚b<w' (c) ofi Ìů ∫C<•w∫ů* Ju¡ π°≤° ≈®<w≈°<Ìw t°yÕ Ÿu •w <ıI°Ÿ° J¡° J®¡t„# ≈¿≤F°≤ J¡≤wu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, <ıŸ NI°fiÙ ≈C”T J¡ů NI°fib„ ÌuF tu* FÙ N°Ãt˚°bfi° Ã≈∏fi Fů ı°wÙ Fæ, Ÿ

≈C”T J¡ů ÌuF°Ãt˚°bfi° Ju¡ N≈≤°@ Ÿu Ã≈∏fi NÃ∫aw J®¡ů@ Ÿu o<∏B∫°≥ „`C FůJ¡≤ ≈≤°<ıw J¡≤ ÌuwÙ

Fæ* $$3$$ <ıŸ I°fiÙ ≈C”T J¡∑ I°fib„ <`J¡°Ô tu* Nf°<@w ÎJ¡t°` N°Ãt° tu* FÙ <_S<w ≤FwÙ Fæ, Ÿ

(c) "∫_Ãb<bI°fib°∏˚bÃ∫∫C•wufi tfiŸ° ŸÌ° $ w_∫u¿∏B∫°^∫bÿ∫°<fi ÌC‹¸>°Db° ob Ÿ°≤Su# $$

∫_wC <bI°fib°fig ˚b<w ∫C•wufi tfiŸ° ŸÌ° $ w_∫u¿∏B∫°<d bÿ∫°<fi ŸÌDb° ob Ÿ°≤Su# $$'

ıů NI°fiÙ ≈C”T Nb„Ù˚¥w tfi Ÿu ∫C•w ≤Fw° Fæ, ŸJ¡∑ o¿∏B∫°≥ Ÿ ≈®J¡°≤ b„ tu* fiFÙ* ≤FwÙ,

<ıŸ ≈®J¡°≤ ÌC‹¸> |ůnu Ÿ°≤<S Ju¡ b„ tu* fiFÙ* ≤Fwu $ ıů I°fiÙ ≈C”T ŸÌ° b„Ù˚¥w tfi Ÿu ∫C•w ≤Fw°

Fæ, ŸJ¡∑ o¿∏B∫°≥ Ÿ ≈®J¡°≤ b„ tu* ≤FwÙ Fæ*, <ıŸ ≈®J¡°≤ Wt |ůnu Ÿ°≤<S Ju¡ b„ tu* ≤Fwu Fæ* $

ŸyÕ - 6]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1235

N<fi<∏Ìw ≈C”T J¡ů N°ÃtÌ„Õfiů≈J¡°≤-ı<fiw Ÿ∏wůT Ÿu o<∏B∫°≥ <t` ffiJ¡≤ <bfi‹¸> fiFÙ* J¡≤wÙ*,

<J*¡wC I°fi J¡∑ N<˚b¨<] Ju¡ NfiCJ¥¡Ô N°ª≤d Ÿu ŸJ¡∑ ≤s° J¡≤wÙ Fæ* $$4$$ Δ∫bF°≤ J¡≤ ≤Fu <ıŸ I°fiÙ

≈C”T J¡ů ÌůTÌ„Õfi Ju¡ J¡°≤d ˚ůÀ∫ ≈Ì°Sů˘ tu* ŸbÕÌ° JC¡ÃŸ° Ju¡ <Ÿb° ≈®„_w≈fi J¡∑ fC<] Ã≈∏fi FůwÙ

FÙ fiFÙ*, bF ≈C”T ÌuF-≈®∫C•w ÌC#© Ju¡ <ÔÎ N°ÃtR¡≈ Ÿu ÌuF J¡° <J¡Ÿ FuwC Ÿu y®Fd J¡≤uy°, y®Fd J¡≤fiu tu* J¡ůoÕ FuwC fiFÙ* Fæ, ∫F N<˚≈®°∫ Fæ $$5$$

Nf ÌuF N°æ≤ N°Ãt° J¡∑ ÎJ¡w° Ju¡ ˚®t Ju¡ <fi≤°Ÿ Ju¡ <ÔÎ ∫C<•w∫°≥ fwÔ°wu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ, ıæŸu ≈®J¡°„ N°æ≤ N∏@J¡°≤ ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u Ÿu NÃ∫∏w <bÔsd Fæ*, bæŸu FÙ „≤Ù≤ N°æ≤ N°Ãt°

ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u Ÿu NÃ∫∏w <bÔsd Fæ*, oŸÙŸu N°Ãt° fi „≤Ù≤ J¡° Ÿ‡f∏@Ù Fæ N°æ≤ fi „≤Ù≤ FÙ N°Ãt° tu* ≤Fw°

Fæ ∫°fiÙ ınw° N°æ≤ ªuwfiw° Ju¡ J¡°≤d NÃ∫∏w <b”] ÌuF N°æ≤ N°Ãt° J¡° ıf N°@°≤ N°@u∫˚°b N°<Ì Ÿ‡f∏@ FÙ ÌCÔÕ˚ Fæ, wf w°Ì°Ã‡∫ Ÿ‡f∏@ J¡∑ wů J¡S° FÙ •∫° ? ∫F ˚°b Fæ $$6$$
oŸÙ ≈®J¡°≤ <fi<bÕJ¡°¿≤w° N°æ≤ Ÿ<bJ¡°¿≤w° N°<Ì Ÿu ı<fiw <b≤ů@ Ju¡ J¡°≤d ˚Ù Ÿ‡f∏@ J¡∑ ≈®Ÿ<•w fiFÙ* Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

Ÿt_w ˚°b<bJ¡°≤ů* Ÿu <fiÃ∫tC•w Îba <fi<ÔÕ›w ŸbÕ<b@ Îuÿb∫ÕŸ‡≈∏fi N°Ãt° fi N_w Fůw° Fæ N°æ≤ fi J¡˚Ù <Ìw FÙ Fůw° Fæ, •∫ů*<J¡ bF ŸbÕÌ° <Ìw _b˚°b FÙ Fæ $$7$$ ın, NI°fiÙ, wCh~>, J¨¡wPfi (N°Ãt° Ÿu N≈fiÙ ≈®<Ÿ<] ≈°J¡≤ ŸÙ J¡ů ÌC#©˚°yÙ ffi°fiu Ju¡ J¡°≤d J¨¡wPfi) wS° <bfi°„_b˚°b oŸ wCh~> „≤Ù≤R¡≈Ù ≈ÃS≤ J¡° ıů JC¡~> ˚Ù Fůfiub°Ô° Fů bF ˚Ôu FÙ Fů, oŸŸu N°Ãt° J¡° JC¡~> ˚Ù

Ÿ‡f∏@ fiFÙ* Fæ $$8$$
wf ÌuF tu* FÙ ªæw∏∫R¡≈ @tÕ t°fi ÔÙ<ıÎ, oŸŸu J¡ůoÕ <b≤ů@ wů Fůw° Fæ fiFÙ*, oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑

N°„aJ¡° J¡° Ìg˚°bfi J¡≤ J¡Fwu Fæ* $

∫F „≤Ù≤ Ÿ ŸÌ° <Ìw_b˚°b N<bfi°„Ù ªæw∏∫R¡≈Ãb J¡° ≈¿≤y®F Jæ¡Ÿu J¡≤ ŸJ¡w° Fæ ?

•∫ů*<J¡ <ªwg N°æ≤ ın ofitu* Ÿu <J¡ŸÙ ÎJ¡ J¡° ≈¿≤I°fi J¡≤fiu tu* ˚Ù ÎJ¡ ıyF wů (≈¿≤„uT°wg „≤Ù≤
tu* FÙ) Nbÿ∫ FÙ ınw° N° ı°∫uyÙ $ w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ ÌuF <ª∏t∫ Fæ, ÎuŸ° ≈¿≤I°fi w˚Ù Fů ŸJ¡w°

Fæ, ıf ın<˚∏fi ªuwfiR¡≈w° J¡° ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ ≈¿≤ª∫ Fů ı°∫, ŸJ¡° ™>ÙJ¡-™>ÙJ¡ ≈¿≤ª∫ Fůfiu ≈≤
wů ÌuF tu* FÙ ınw° <Ÿ] Fů ı°wÙ Fæ, ÎuŸÙ ¿_S<w tu* ÌuF N≈fiu _b˚°b<b”] <ªBq≈w° J¡° Jæ¡Ÿu y®Fd J¡≤uy° ? $$9$$

∫<Ì „aJ¡° Fů <J¡ N°Ãt° Ju¡ t°fiŸ ÌC©ů* J¡° ≈˚ůy J¡≤fiu ≈≤ „≤Ù≤ tu* J¨¡„w° Ã≈∏fi FCoÕ Ìu©Ù ı°wÙ

Fæ Îba ÌuF tu* w°nfi N°<Ì J¡≤fiu ≈≤ N°Ãt° tu* ÌC#© J¡° NfiC˚b Fůw° Fæ, ÎuŸÙ ¿_S<w tu* „≤Ù≤ N°æ≤ N°Ãt°

Ìůfiů* tu* Ÿt°fi ŸC©-ÌC#©ů* Ju¡ NfiC˚b Ÿu fiJ¡° w°Ì°Ã‡∫ •∫ů* fi t°fi° ı°∫ ? wů oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $
ıů N°Ãt° N°æ≤ ÌuF N<Àfi N°æ≤ ÔůF<≈^±> J¡∑ fi°o˘ N<b<b•w NwÎb ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u Ju¡ @tů˘ J¡°

ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u tu* ŸaJ®¡td Fůfiu Ju¡ J¡°≤d Ÿt°fi@tÕb°Ôu ≈®wÙw Fůwu Fæ* wS° <b<b•w Fůfiu ≈≤ wů Ÿ

≈®J¡°≤ Ju¡ fiFÙ* ≈®wÙw Fůwu, fiJ¡∑ <J¡Ÿ ≈®J¡°≤ Ÿt°fi ŸC©ÌC#©R¡≈w° b°_wb tu* ŸÃ∫ J¡FÙ ı°

ŸJ¡wÙ Fæ ? $$10$$

<J*¡ª, NŸay Îba ≈≤t Ÿ¥‚t N°Ãt° Ju¡ Ÿ°S _S¥Ô „≤Ù≤ J¡° Ÿ‡f∏@ ıf Fů FÙ fiFÙ* ŸJ¡w°, wf

1236

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

N˚uÌ J¡∑ wů f°w FÙ •∫° ? ∫ů* J¡Fwu Fæ* $
ıů ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u Ÿu NÃ∫∏w <b<b•w ∫°fiÙ ŸbÕS° <bÔsd ≈Ì°SÕ Fæ*, bu ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u Ÿu w°Ì°Ã‡∫R¡≈ Ÿu

∫° @tÕŸaJ®¡td π°≤° Jæ¡Ÿu <tÔ ŸJ¡wu Fæ*, •∫ů*<J¡ ıů tu” N°<Ì _S¥Ô ≈Ì°SÕ Fæ*, bu ≈≤t°dC_bR¡≈ Jæ¡Ÿu Fů ŸJ¡wu Fæ* ∫° ≈≤t°dC N°<Ì NdC˚¥w ≈Ì°SÕ tu” N°<Ì _S¥Ô≈Ì°SÕ_bR¡≈ Jæ¡Ÿu Fů ŸJ¡wu Fæ* ? $$11$$

≈≤_≈≤ ≈|°wÙ _b˚°b Ÿu ∫C•w Fůfiu Ÿu ˚Ù Îu•∫ J¡∑ ≈®Ÿ<•w fiFÙ* Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u J¡∑ N≈us° NÃ∫∏w <bÔsd <Ìfi Îba ≤°w Ìůfiů* tu* Ÿu <J¡ŸÙ ÎJ¡ J¡∑ Ÿ[bÌ„° tu* Ì¥Ÿ≤u J¡°
ıf N¿_wÃb ≤F FÙ fiFÙ* ŸJ¡w°, wf N∏∫ů∏∫R¡≈w° J¡∑ J¡S° FÙ •∫° ? fŸ ™>ÙJ¡ oŸÙ ≈®J¡°≤ I°fi fi NI°fiR¡≈ Fů ŸJ¡w° Fæ N°æ≤ N∏@J¡°≤ fi ≈®J¡°„R¡≈ Fæ, Ìůfiů* ÎJ¡ Ì¥Ÿu≤ Ÿu NÃ∫∏w <˚∏fi Fæ*, Nw# ÎJ¡

J¡∑ ŸW° tu* Ì¥Ÿ≤u J¡∑ ŸW° fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ $$12$$ <b<ª` (<b<˚∏fi) Â<‹¸>∫ů* tu* ŸBq≈ f®Ê J¡˚Ù

NŸBq≈ (ÌuF°<ÌR¡≈) fiFÙ* Fů ŸJ¡w° N°æ≤ N°Ãt° tu* Nº∫_w NŸwg ÌuF°<Ì Ju¡ Ÿ°S ŸbÕΔ∫°≈J¡ ŸBq≈

ÌuF°<@‹™>°fi ≈®Ã∫y°Ãt° J¡° w<fiJ¡ Ÿ‡f∏@ ˚Ù fiFÙ* Fů ŸJ¡w° $$13$$

Â‹¸>°∏w fwÔ°fiu Ju¡ <ÔÎ ≈®<w≈°<Ìw NSÕ J¡° FÙ ≈Cfi# J¡Sfi J¡≤wu Fæ* $
ıæŸu ıÔ tu* ¿_Sw J¡tÔ J¡° ıÔ Ÿu <J*¡<ª∏t°` Ÿ‡f∏@ fiFÙ* Fůw°, bæŸu FÙ ÌuF°<@‹™>°fi N°ÃtR¡≈Ù
f®Ê J¡° ˚Ù ÌuFŸW° Ju¡ Ÿ°S _bv≈t°` ˚Ù Ÿ‡f∏@ fiFÙ* Fů ŸJ¡w° $ ˚yb°fi ˚°‹∫J¡°≤ fiu J¡F° ˚Ù Fæ -

"∫` <F ∫Ìº∫°Ÿ_wÃJ¨¡wufi yCdufi ÌůTud b° NdCt°ùd°&<≈ Ÿ fi Ÿafº∫wu' $ <ıŸ N<@‹™>°fi tu* <ıŸ

≈Ì°SÕ J¡° Nº∫°Ÿ Fůw° Fæ, bF Nº∫_w ≈Ì°SÕ Ju¡ yCd ∫° ÌůT Ÿu w<fiJ¡ ˚Ù Ÿ‡f] fiFÙ* Fůw° $$14$$
ıæŸu <fi<ÔÕ›w_b˚°b Fůfiu Ju¡ J¡°≤d Ôu≈J¡ ≈Ì°SÕ Ÿu <bÔsd _b˚°bb°Ôu b°∫C N°<Ì Ôu≈J¡ ≈Ì°Sů˘ tu*

≈®<b‹¸> FCÎ ˚Ù N°J¡°„ J¡° b°∫C Ÿu „ůT, J¡‡≈, @¥<ÔŸ‡f∏@ N°<Ì ÌůTů* J¡° Ÿ‡f∏@ fiFÙ* Fůw°, bæŸu FÙ

ÌuF N°<Ì Ÿu oŸ N°Ãt° tu* ı≤°, t≤d, N°≈<W∫°≥, ŸC©, ÌC#©, ŸaŸ°≤, ŸaŸ°≤<bfi°„ N°<Ì JC¡~> ˚Ù
fiFÙ* Fůw°, Nw# N°≈ ŸC©Ù Fů ı°oÎ $ ∫Ω<≈ ÌuF tu* N°ÃtÂ<‹¸> Ÿu ı∏t, t≤d N°<Ì ˚®t Ã≈∏fi Fůwu Fæ*, wS°<≈, ıÔ tu* w≤ayů* J¡∑ fi°o˘, bu Ju¡bÔ f®Êt°`_bR¡≈ Fæ*, N<w¿≤•w fiFÙ*, N°Ãt° J¡∑ ŸW° Ÿu

≈ıÙbÙ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d, N≈fiu tu* ¿_Sw ÌuF∫∏`J¡° _b∫a N°Ãt° FÙ, ÎJ¡t°` N≈fiu tu* ¿_Sw «¡<tÕ J¡°
ıÔ J¡∑ fi°oÕ˘ NfiC˚b J¡≤w° Fæ $$15-17$$ ZÙ≤°tıÙ, <ıŸ ≈®J¡°≤ ≈®<w<f‡f Ju¡ N°Z∫ Ì≈Õd N°<Ì Ju¡

<FÔ°fiu ≈≤ <f‡f˚¥w Ÿ¥∫Õ N°<Ì J¡° w<fiJ¡ ˚Ù sů˚ fiFÙ* Fůw°, bæŸu FÙ ÌuF°<Ì Ÿu <ªÌ°˚°Ÿ Ju¡ sCÆ@ Fůfiu

≈≤ ˚Ù ŸJu¡ Ÿ°sÙ <f‡f˚¥w ªæw∏∫ J¡° w<fiJ¡ ˚Ù sů˚ fiFÙa Fůw° $$18$$ N°Ãt° J¡° ˚ÔÙ ≈®J¡°≤

Ÿ°s°ÃJ¡°≤ Fů ı°fiu ≈≤ ≈≤t°SÕ ŸÃ∫R¡≈ N°Ãt° tu* FÙ ¿_S<w Fů ı°wÙ Fæ N°æ≤ NI°fi≈®∫C•w ˚®t fi‹¸> Fů ı°w° Fæ $$19$$ N∏@J¡°≤ N°æ≤ ≈®ÌÙ≈ ≈Ì°SÕ J¡∑ fi°o˘ ≈≤_≈≤ ÃS°fi _b˚°bb°Ôu ÌuF N°æ≤ ÌuF°<@‹™>°fi N°Ãt° ofi Ìů <fiJ¨¡‹¸> N°æ≤ ≈≤t°SÕR¡≈ ≈Ì°Sů˘ J¡° b°_wb_bR¡≈ ı°fi Ôufiu ≈≤ ÌuF J¡∑ NŸW°¿ÃtJ¡°

N°æ≤ ŸJu¡ Ÿ°sÙ N°Ãt° J¡∑ ŸW°¿ÃtJ¡° ¿_S<w ≈®J¡¸> Fů ı°wÙ Fæ $$20$$

Nf NI°fiÙ Ju¡ ıyw-Ì„Õfi-≈]<w J¡∑ <fi∏Ì° J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ J¡Fwu Fæ* $

<ıŸ ≈C”T J¡ů N°Ãt° J¡° Ÿ°s°ÃJ¡°≤ fiFÙ* FCN° Fæ, Ÿ ≈C”T J¡ů ÌuF Ju¡ N°<b˚°Õb N°æ≤ <w≤ů˚°b Ju¡ π°≤° <fi≤b<@ (NŸa¶∫) bu tůFR¡≈Ù NıCÕfib¨s ≈®_kC¡¿≤w Fůwu FÙ ≤Fwu Fæ* $$21$$ N°Ãt° Ju¡ NSÕ J¡°

(_bR¡≈ J¡°) ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ ≈∫°ÕÔůªfi <ı∏Fů*fiu fiFÙ* <J¡∫° Fæ, NwÎb <bI°fi_≈„Õ Ÿu „¥∏∫ t¥»fC<]

ŸyÕ - 6]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1237

Ôůy ªæw∏∫ Ÿu <fitCÕ•w FůJ¡≤ w¨d J¡∑ fi°o˘ _kC¡¿≤w Fůwu Fæ*, Nªuwfi ÌuFR¡≈ FÙ ªuwfi Fæ*, ÎuŸ° J¡˚Ù fiFÙ*

J¡F° ı° ŸJ¡w°, ∫F w°Ã≈∫Õ Fæ $$22$$

∫<Ì ÌuF N°<Ì Nªuwfi Fæ*, wů bu <J¡Ÿ w≤F Ÿa˚°Td J¡≤wu Fæ* N°æ≤ w¨d, J¡°‹™> N°<Ì Ju¡ N°F≤d N°<Ì Ÿu <J¡Ÿ w≤F Δ∫bF°≤ J¡≤wu Fæ* ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $
bu ÌuF N°<Ì Ÿf ın ≈Ì°SÕ Fæ**, •∫ů*<J¡ fitu* ªæw∏∫R¡≈w° J¡° JC¡~> ˚Ù ≤Ÿ fiFÙ* Fæ, Nw# bu Ÿf ın Fůfiu ≈≤ ˚Ù tC©, fi°<ŸJ¡° N°<Ì <~>Bů* wS° fi <~>Bů* tu* Ÿaª≤d„ÙÔ b°∫CNů* Ju¡ π°≤° ıæŸu

|°Ÿ Ju¡ <wfiJu¡ ªu‹¸>° J¡≤wu b°∫C Ju¡ π°≤° ªu‹¸>° J¡≤wu Fæ* bæŸu FÙ _kC¡≤d N°æ≤ Ÿaª≤d J¡≤wu Fæ* $ NSb°
t¥»fC<] Ôůy ªuwfiw° Ÿu ≤<Fw w¨d Ju¡ Ÿt°fi ªu‹¸>° J¡≤wu Fæ* wS° ªuwfiw° J¡° N°_b°Ìfi Ôufiu Ÿu Ÿf ın fi°<ŸJ¡°, Ja¡™> N°<Ì <~>Bů* Ÿu Ÿaª°≤Ù ≈bfiů* Ju¡ π°≤° <ıŸ _S°fi tu* N<˚|°w Ÿu N°J®¡°aw Fůwu Fæ* bF°≥ _kC¡¿≤w Fůwu Fæ* $ bu ©ů©Ôu f°≥Ÿ ıæŸu Fæ* ıů b°∫C Ju¡ ŸaŸyÕ Ÿu <FÔwu ±C>Ôwu Fæ* N°æ≤ ºb<fi

Ã≈∏fi J¡≤wu Fæ* $$23$$ bu w¨d, J¡°‹™> Ô°wu Fæ* N°æ≤ fiJ¡° ≈¿≤Ã∫°y ˚Ù J¡≤wu Fæ*, bu w≤ayů* Ju¡ ŸÂ„

N<wª≈Ô Nb∫bů* Ÿu ∫C•w wS° „ÆÌ, _≈„Õ, R¡≈ N°<Ì <bT∫ů* Ju¡ Ô°˚ Ÿu N≈fiu N°≈J¡ů J¨¡w°SÕ

ŸtHwu Fæ* $$24$$ ÌuF N°<Ì _b∫a ın FÙ Fæ*, wS°<≈ ªuwfi-Ÿu FůJ¡≤ ˚ůy°<˚<fibu„ R¡≈Ù t<Ì≤°bwg

∏t°ÌJ¡ ≤Ÿ Ÿu¡|¥<dÕw ≤Fwu Fæ*, bu ÌCfCÕ<] Ÿu ˚≤u N°æ≤ fi<Ì∫ů* J¡∑ w≤F <bF°≤, N°yt N°æ≤ N≈°∫

N°<Ì ªu‹¸>°Nů* Ÿu ∫C•w ≤Fwu Fæ* $$25$$
wf •∫° fitu* N°Ãt ªæw∏∫ Fæ FÙ fiFÙ* ? fiFÙ*, N°Ãtªæw∏∫ wů Fæ, ≈≤∏wC Nfů@ Ju¡ J¡°≤d Δ∫SÕ-

Ÿ° Fů y∫° Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $
ofi Ÿ˚Ùtu* N<bfi°„Ù ∫F ªæw∏∫ ≤Fw° FÙ Fæ, ≈≤∏wC oŸJ¡° ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ ≈¿≤ª∫ fi Fůfiu Ju¡

J¡°≤d oŸfiu J¡°≈Õ^∫ ≈®°›w J¡≤ <Ô∫° Fæ $$26$$ fi t¥»ů* Ÿu ÎJ¡t°` t¥©Õw°b„ ÿb°ŸŸ∏w<w ÎuŸu

„Ù|®-„Ù|® <fiJ¡ÔwÙ ≤FwÙ Fæ,ıæŸu ÔůF°≤ J¡∑ @°æ*J¡fiÙ Ÿu b°∫CŸ∏w<w <fiJ¡ÔwÙ ≤FwÙ Fæ, bF
ÿb°ŸŸ∏w<w Ju¡bÔ ı™>≤°<Àfi J¡∑ <J®¡∫° Ju¡ <ÔÎ FÙ Fæ N°æ≤ <J¡ŸÙ NSÕ Ju¡ <ÔÎ fiFÙ*, •∫ů*<J¡ t¥©Õw°

NfiSÕ J¡≤fiub°ÔÙ Fæ $$27$$

Ÿ ≈®J¡°≤ t¥©Õw°b„ Ã≈Ωt°fi ≈≤wıÕfi ∫° yıÕfi ªæw∏∫ J¡° I°≈J¡ Fæ, <J¡∏wC @fiCT J¡∑ ±>ů≤Ù Ju¡

ª»°fiu J¡∑ fi°o˘ t≤d N°<Ì NfiSů˘ J¡° FÙ J¡°≤d Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
t¥»w°b„ Ã≈∏fi Fůfiub°Ô° ªæw∏∫I°fi Ÿu „¥∏∫ ≈≤wıÕfi ∫° yıÕfi @fiCT Ju¡ Ì^±> tu* ÔyÙ FCoÕ ±>ů≤Ù

Ju¡ ŸÂ„ Ju¡bÔ t≤d Ju¡ FÙ FuwC Fůwu Fæ* $$28$$ t¥» Ÿu Fůfiub°Ô° ıů k¡Ô Ô°˚ Fæ, bF ıayÔ Ju¡ w” J¡∑
w≤F Fæ N°æ≤ Ÿtu* ıů <bZ°<∏w Fæ, bF w›w ≈°T°d-<„Ô° Ju¡ «¡≈≤ <bZ°<∏w Ju¡ ŸÂ„ FÙ Fæ $$29$$
t¥©Õ Ju¡ Ÿ°S J¡∑ ı°fiub°ÔÙ Ÿay<w Ÿ ≈®J¡°≤ J¡∑ FůyÙ, <ıŸ ≈®J¡°≤ N≤^∫˚¥<t tu* _S°dC Ju¡ (<’∏fi b¨st¥Ô Ju¡) Ÿ°S J¡∑ ı°fiub°ÔÙ Ÿay<w FůwÙ Fæ N°æ≤ ŸJu¡ <ÔÎ ıů JC¡~> ≈J¨¡w Fůy°, bF ˚Ù N°J¡°„

J¡ů Ì^±>u Ÿu t°≤fiu Ju¡ wCv∫ FÙ Fůy° $$30$$

ZÙ≤°tıÙ, oŸ N@t t¥©Õ J¡ů ıů <Ì∫° y∫° Fæ, bF •∫° J¡∑ªn tu* ku*¡J¡° y∫° fiFÙ* ŸtHfi°

ª°<FÎ ? N°æ≤ ŸJu¡ Ÿ°S J¡∑ yoÕ ıů J¡S° Fæ, bF •∫° N°J¡°„ tu* JC¡Wu J¡° N°à°fi (˚°æ*J¡fi°) fiFÙ* Fæ ? $$31$$

1238

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

NI°fiÙ J¡∑ <fi∏Ì° NI°fi J¡∑ Fu∫w° ≈®Ì<„Õw Fů ı°∫, oŸ<ÔÎ Ì∫°b„ J¡∑ yoÕ Fæ, fi <J¡ NI°<fi∫ů*

Ju¡ ≈®<w πuTb„ J¡∑ yoÕ Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

NI°fi FÙ N°≈<W∫ů* J¡° N°Z∫ ∫°fiÙ _S°fi Fæ $ ˚Ô° fwÔ°oÎ wů ŸFÙ <J¡ J¡°æfi-ŸÙ N°≈<W∫°≥

NI°fiÙ J¡ů ≈®°›w fiFÙ* FůwÙ ? oŸ ŸaŸ°≤R¡≈ Ÿ¿≤w° J¡° ıů ≈®b°F Fæ, bF ÎJ¡t°` NI°fiÙ Ju¡ ≈®t°Ì

Ÿu FÙ ªÔ ≤F° Fæ $$32$$ NI°fiÙ J¡ů y® ÌC#© N°æ≤ Ÿ°aŸ°¿≤J¡ s<dJ¡ ŸC© ˚Ù f°≤-f°≤ N°wu N°æ≤
ı°wu ≤Fwu Fæ*, fiJ¡° Ÿ ≈®J¡°≤ vÔa|fi fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡wu, <ıŸ ≈®J¡°≤ FÔ ∫° ≤S ≈bÕw J¡°

vÔa|fi fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡wu $$33$$ ÌuF, @fi, ˜Ù N°<Ì tu* N°Ÿ<•w ≤©fiub°Ôu NI°fiÙ J¡° ∫F ÌC‹¸> ÌC#© J¡˚Ù ˚Ù „°∏w fiFÙ* Fůw° $$34$$ oŸ Nfi°Ãt˚¥w, „™> ÌuF tu* N°Ãt˚°b ≈®°›w J¡≤fiub°Ôu ≈C”T
tu* NŸÃ∫fů@t∫Ù t°∫° •∫° <J¡ŸÙ ≈®J¡°≤ ˚Ù fi‹¸> Fů ŸJ¡wÙ Fæ ? NS°Õwgg <J¡ŸÙ ≈®J¡°≤ fi‹¸> fiFÙ*

Fů ŸJ¡wÙ $$35$$ ÌC‹¸> ˚°bů* Ÿu ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ Δ∫°›w FCoÕ fC<] Ÿu ∫C•w N°ÃtR¡≈ b_wC Ju¡ <bT∫ tu*

N∏@ wS° Nfi°Ãt˚¥w NŸwg NSů˘ tu* Â<‹¸>∫C•w ≈Ì-≈Ì ≈≤ <y≤ ≤Fu ÌCtÕ<w ≈C”T J¡ů ª∏B Ÿu ˚Ù

<bT Ÿ ≈®J¡°≤ Ã≈∏fi Fůw° Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ JC¡ŸCt Ÿu N°tůÌ Ã≈∏fi Fůw° Fæ wS° sÙ≤ Ÿu J¡^¸>J¡

ÎuŸu Ã≈∏fi Fůw° Fæ, ıæŸu _SÔ Ÿu Ì¥f J¡° NaJC¡≤ Ã≈∏fi Fůw° Fæ $$36,37$$ tfiR¡≈Ù F°SÙ J¡∑

Zä©Ô°˚¥w ÌuFR¡≈ ŸutÔ Ju¡ b¨s-J¡ů¸>≤ tu* ≤Ffiub°ÔÙ Ÿ<≈ÕdÙR¡≈Ù N°„°Î≥ NI°fiÙ ≈C”Tů* tu* ≤°y N°<Ì Ÿ°≥≈ů* J¡ů Ÿ ≈®J¡°≤ Ã≈∏fi J¡≤wÙ Fæ*, <ıŸ ≈®J¡°≤ Wt ≤Ù<w Ÿu ıůwu y∫u ©uw Ÿu <J¡Ÿ°fi

@°fi Ã≈∏fi J¡≤wu Fæ* $ NSb° tfiůR¡≈ t°waay J¡∑ õä©Ô°˚¥w N°„°Î≥ ÌC#© Ã≈∏fi J¡≤wÙ Fæ*, ∫ů*

N°∏w≤ N°æ≤ f°fl <bT∫ů* Ju¡ ˚uÌ J¡∑ J¡v≈fi° J¡≤ Ìů R¡≈J¡ů* J¡∑ ∫ůıfi° J¡≤fiÙ ª°<FÎ $$38$$

ZÙ≤°tıÙ, ≈°≈R¡≈Ù Ÿ≈ů˘ Ÿu bu<‹¸>w NI°fiÙ ≈C”T J¡∑ fi≤J¡R¡≈Ù Ô‚tÙ Ÿ ≈®J¡°≤ ∫F°≥ ≈®wÙs°

J¡≤wÙ Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ t∫¥≤Ù tu| J¡∑ ≈®wÙs° J¡≤wÙ Fæ $$39$$ ª≈Ô fiùR¡≈Ù ˚®t¿≤∫ů* Ÿu ∫C•w

≈®_kC¡¿≤w N@≤R¡≈Ù ≈vÔbů*b°ÔÙ Nayfi°R¡≈Ù <bTÔw° Ju¡bÔ t¥©ů˘ Ju¡ <ÔÎ FÙ <bJ¡<Ÿw FůwÙ

Fæ $$40$$ NI°fiÙ ≈C”T Ju¡ tfiR¡≈Ù bÕ≤°˚¥<t tu* FÙ <b≤Ô ≈vÔbů* Ÿu ∫C•w NfiSÕ FuwC ≈°≈°<ÌR¡≈

≈<s∫ů* J¡∑ ~>°∫°˚¥w ≤°yR¡≈Ù ÌC‹¸> b¨s Ã≈∏fi Fůw° ≤Fw° Fæ $$41$$ NI°fiÙ Ju¡ tfiR¡≈Ù ıÔ„¥∏∫

N≤^∫ tu* J¡¿‡≈w Fů ≤Fu Nů‹™>R¡≈Ù w”≈vÔbů* ≈≤ ≈®J¡°„t°fi <fi#ÿb°ŸR¡≈Ù @¥Nů* Ÿu ∫C•w wS°

„˜Ÿt¥F J¡∑ fi°o˘ J¡¸>J¡¸>°∫t°fi Ì°≥wR¡≈Ù vtCJ¡ (Ô°™>Ù) Ÿu ∫C•w „≤Ù≤ J¡ů Ÿaw°≈ Ìufiub°Ô°
πuTR¡≈ Ì°b°fiÔ t°fiů* ˚_tÙ˚¥w Fůw° ≤Fw° Fæ $$42$$ NI°fiÙ Ju¡ t°ÃŸ∫ÕR¡≈ ıÔ Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ tfi tu* Ì¥Ÿ≤u J¡∑ <fi∏Ì°R¡≈Ù ≈vÔbů* Ÿu ∫C•w, <ª∏w°R¡≈Ù ˚®t≤ů* Ÿu „ů<˚w oÕ‹∫°ÕR¡≈Ù J¡t<ÔfiÙ ˚ÔÙ

≈®J¡°≤ <bÔ°Ÿ J¡≤wÙ Fæ $$43$$ t≤dR¡≈Ù f±>b°<Àfi NI≈C”T Ju¡ ≈®<w FÙ, <ıŸfiu <J¡ ≈®<wı∏t tu*

NfiuJ¡ w≤F Ju¡ ≈®wÙJ¡°≤ů≈°∫R¡≈ w¸> Ju¡ N°Z∫ Ÿu y®ÌC#©R¡≈Ù w≤ay<b˚®tů* J¡° ≈¿≤t°ıÕfi <J¡∫°

Fæ, f°≤-f°≤, ŸtCB J¡∑ fi°o˘, ≈®°›w Fůw° Fæ $$44$$
ı∏t N°<Ì ˚Ù W≤ůW≤ NfiSů˘ J¡∑ FÙ ≈®°<›w J¡≤°wu Fæ*, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

NI ≈C”T J¡° FÙ ı∏t ≈Cfi#-≈Cfi# f°Ô≈fi ≈®°›w J¡≤w° ≤Fw° Fæ, f°Ô≈fi f°≤f°≤ ∫°æbfi ≈®°›w J¡≤w° ≤Fw° Fæ, ∫°æbfi f°≤f°≤ b°@Õ•∫ ≈®°›w J¡≤w° ≤Fw° Fæ N°æ≤ b°@Õ•∫ f°≤f°≤ t≤d ≈®°›w J¡≤w°

≤Fw° Fæ $$45$$ NI°fiÙ ≈C”T FÙ oŸ ıywR¡≈Ù ıÙdÕ |¸>Ù∫∏` tu* (≤F¸> tu*) ŸaŸ°≤R¡≈Ù ≤≠ıC Ÿu f≥@°

ŸyÕ - 6]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1239

FCN° t≠ıfi N°æ≤ t≠ıfi π°≤° J¡Ô„R¡≈w° ≈®°›w J¡≤w° ≤Fw° Fæ $$46$$ ıů ∫F ıyw I°fiÙ tF°Ãt°

J¡∑ fC<] Ÿu wCh~> N°æ≤ y°∫ Ju¡ ©C≤t°` ∫°fiÙ _bv≈ ıÔ°„∫ R¡≈ ≈®wÙw Fůw° Fæ, bFÙ NI°fiÙ J¡∑ fC<]

Ÿu Ny°@ N°æ≤ NŸÙt ≈®wÙw Fůw° Fæ $$47$$ <ıŸ ≈®J¡°≤ ≈<s<d∫°≥ <≈*ınu Ÿu f°F≤ <fiJ¡Ô fiFÙ* ≈°wÙ, bæŸu FÙ Ì≤ ˚≤d tu* N<w-N°Ÿ<•wR¡≈Ù f∏@fi Ÿu f≥@u N∏@≈C”T J¡∑ fi°o˘ NI ≈C”T J¡∑ fC<]∫°≥

ÌÙ|ÕŸaŸ°≤R¡≈Ù ŸtCB Ju¡ ≈°≤ fiFÙ* ı° ŸJ¡wÙ* $$48$$

•∫ů* fiJ¡∑ fC<]∫°≥ ŸaŸ°≤Ÿ°y≤ J¡° ≈°≤ ≈®°›w fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡wÙ*, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

"≈≤°a<ª ©°<fi Δ∫w¨dwg _b∫a˚¥_w_t°Ã≈≤°mg¡ ≈ÿ∫<w fi°∏w≤°Ãtfig' $ (_b∫a˚¥ fiu o¿∏B∫°≥
f<FtCÕ© ffi°oÕ Fæ*, Nw# f°F≤ Ìu©w° Fæ, ˚Ùw≤ N∏w≤°Ãt° J¡ů fiFÙ* Ìu©w°) oÃ∫°<Ì ZC<w∫ů* Ju¡

NfiCŸ°≤ ÎJ¡t°` f°fl <bT∫ů* tu* ÔyÙ FCoÕ b°Ÿfi°Nů* Ju¡ ˚°≤ Ÿu N°J®¡°∏w FCÎ ⁄Ì∫R¡≈Ù fi°<˚

Ÿu ∫C•w Fů ≤FÙ <bT∫R¡≈Ù J¡∑ªn tu* k≥¡ŸÙ F…oÕ ı∏tR¡≈Ù ≤S Ju¡ ªJ®¡ J¡∑ o¿∏B∫R¡≈ fiu<t∫ů*

(≈<F∫u J¡∑ wÙÔÙ) J¡° NI°fiÙ π°≤° ≈aJ¡ Ÿu <fiJ¡°ÔJ¡≤ „ů@fi fiFÙ* <J¡∫° ı° ŸJ¡w° $$49$$

NI°fiÙ Δ∫°@ fiu o¿∏B∫R¡≈Ù yÙ@ů* Ju¡ <ÔÎ (∫°fiÙ <„J¡°≤ Ju¡ ∫ůÀ∫ ÿ∫ufi N°<Ì Ju¡ <ÔÎ) ≤°yb„

(t¨y∫° Ju¡ Δ∫Ÿfi Ÿu) N≈fiÙ ÌuF≈≤‡≈≤° J¡ů ŸaŸ°≤R¡≈Ù N≤^∫ tu* Ì¥≤ wJ¡ ∫°fiÙ ŸbÕ` N°æ≤ ŸbÕÌ°
t°aŸ Ju¡ <≈^±> J¡∑ fi°o˘ kæ¡Ô°∫° Fæ $$50$$

"N°<tT<≈^±>bwg' ∫F°≥ ≈≤ b<w≈®∫ůy ˚®°<∏wÂ<‹¸> Ÿu ˚uÌ J¡° N˚°b Fůfiu ≈≤ Ÿ°Âÿ∫ J¡° N˚°b Fůfiu Ÿu <J¡∫° y∫° Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
b°_wb tu* t°aŸ Ju¡ Ôbt°` N°æ≤ t¨<WJ¡° Ju¡ Ôbt°` R¡≈ tfiC‹∫, ≈„C, t¨y N°<Ì ≈®°<d∫ů* Ÿu wS° <Ft°Ô∫, <b∏º∫°ªÔ, tÔ∫ N°<Ì ≈bÕwů* Ÿu ≈®ªC≤ Â<‹¸>∫°≥ tůF Ÿu (w[b Ju¡ NI°fi Ÿu ı<fiw J¡v≈fi° Ÿu) Ô<sw FůwÙ Fæ* $$51$$ NŸÙt ŸaJ¡v≈-J¡v≈fi°R¡≈Ù J¡v≈b¨s ŸfŸu f»J¡≤ Fæ, •∫ů*<J¡

NÃ∫∏w NŸwg ˚Ù ≈Ì°Sů˘ Ÿu Ÿ‡≈¥dÕ J¡°tfi°Nů* J¡∑ ≈¥<wÕ-Ÿ°tØ∫Õ bF ≤©w° Fæ, NI°fib„ ŸÙŸu ıyw-R¡≈Ù ≈Wů* J¡∑ ≈≤‡≈≤° <b_w¨w F…oÕ Fæ $$52$$ Ÿ J¡v≈b¨s ≈≤ <ª`-<b<ª` ≤ªfi°Nů* Ÿu

∫C•w ˚ůyů* tu* NÃ∫∏w N°Ÿ•w ≈sÙ ≤Fwu, ≈®J¡°„wu, ≈®<b‹¸> Fůwu N°æ≤ <bÔ°Ÿ J¡≤wu Fæ* $$53$$ Ÿ

J¡v≈b¨s ≈≤ ı∏t FÙ ≈vÔb Fæ*, J¡tů˘ J¡° Ÿt¥F FÙ J¡<ÔJ¡° Fæ, ≈C^∫-≈°≈ FÙ k¡Ô Fæ* N°æ≤ <b˚b Ÿ‡≈<W∫°≥ FÙ taı¿≤∫°≥ Fæ* $$54$$ NI°fiR¡≈Ù ª∏Bt° Ju¡ Ì∫ Ÿu FÙ oŸ ŸaŸ°R¡≈Ù N≤^∫ Ju¡ ˚°y tu* ˜ÙR¡≈Ù Ôw°Î≥ <b_≈‹¸>R¡≈ Ÿu Wt „ů˚° ≈®°›w J¡≤ ≤FÙ* Fæ* $$55$$

NI°fi tu* •w ª∏BÃb J¡° ≈≈°Ìfi J¡≤wu Fæ* $

<bbuJ¡R¡≈Ù Ÿ¥∫Õ Ju¡ N_w Ÿt∫ tu* <Ìw Fůfiub°Ô°, ı∏tŸt¥FR¡≈Ù J¡Ô°Nů* Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ, <fi‹≈®≈aª
f®Ê tu* ≈®J¡°<„w Fů ≤F° ÌůTů* J¡° _b°tÙ NI°fiR¡≈Ù ª∏Bt° FÙ ŸaŸ°≤ J¡° ŸfŸu f»J¡≤ FuwC Fæ $$56$$
b°Ÿfi°R¡≈Ù Nt¨w Ÿu ∫C•w N°„°R¡≈Ù ªJ¡ů≤ ≈<s∫ů* J¡° ≈ůTd J¡≤fiub°Ôu <ªWR¡≈Ù N°J¡°„t<d Ju¡

(Ÿ¥∫Õ Ju¡) ≤Ÿ J¡ů (Nt¨w J¡ů) ª°Ffiub°Ôu NI°fiR¡≈Ù ª∏Bt° Ju¡ ≈®Ÿ°Ì Ÿu FÙ ≤°ıFaŸ J¡∑ fi°o˘

<bÔ°Ÿ∫C•w, <Ft°Ô∫ J¡∑ fi°o˘ „ÙwÔ Nayů* Ÿu ∫C•w wS° ª≈ÔfiùR¡≈Ù ˚®t≤ů* Ÿu Ÿt¿∏bw J¡°∏w°R¡≈Ù

JC¡o∫°≥ ≈®J¡°<„w FůwÙ Fæ* $$57,58$$ ŸC∏Ì≤ Ju¡„≤ªfi°R¡≈Ù <w<t≤ Ju¡ vÔ°Ÿ Ÿu ∫C•w wS° ŸC„ů<˚w ÿbuw ≈∫ů@≤ů* Ÿu ∫C•w ≤tdÙR¡≈Ù ≤°<`∫°≥ ıů ≤°<ıw FůwÙ Fæ*, bF B‹¸>°Nů* J¡∑ t¥©Õw° J¡° FÙ ≈®w°≈ Fæ

1240

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

∫°fiÙ t¥©Õw° FÙ ≤tdÙ„ů˚°J¡°≤ Ÿu ≈¿≤dw FůwÙ Fæ, b°_wb tu* bF°≥ JC¡~> ˚Ù „ů˚fi ≈Ì°SÕ fiFÙ* Fæ $$59$$

NI°fi FÙ Ÿt_w NfiSů˘ J¡° FuwC Fæ, ∫ů* fwÔ°wu F…Î ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, ıů <J¡ <bT∫ů* tu* Ju¡bÔ «¡≈≤-«¡≈≤ Ÿu <Ì©°oÕ ≈nfiub°ÔÙ t@C≤w°, NfiSÕ≈∫ÕbŸ°<∫w°,N°Ω∏wbW°, Ìu„w# ≈¿≤¿h~>∏fiw° N°æ≤ Ÿt_w Nb_S°Nů* tu* fiÿb≤w° ≈®<Ÿ]

Fæ, bu Ÿf NI°fiR¡≈Ù b¨s Ju¡ FÙ k¡Ô Fæ*, ª¥≥<J¡ Ÿ ≈®J¡°≤ Ju¡ fi°fi°J¨¡<w NfiuJ¡<b@ k¡ÔfÙı°aJC¡≤

≈≤‡≈≤° Ÿu NI°fi-b¨s Ÿu ıyÌ°J¡°≤ R¡≈w# kæ¡Ôu F…Î Fæ*, oŸ<ÔÎ fiJu¡ t¥Ô˚¥w NI°fi J¡° FÙ

h~>uÌ J¡≤ Ìufi° ª°<FÎ $$60$$

~>™>° ŸyÕ Ÿt°›w

Ÿ°wb°≥ ŸyÕ

NfiSÕ N°<Ì tu* J¡°t N°<Ì Ju¡ π°≤° Fůfiub°ÔÙ ≤‡∫w°∫C•w

NSÕR¡≈w° NI°fi J¡∑ <b˚¥<w∫°≥ Fæ* oŸJ¡° Ÿ<b_w°≤ bdÕfi $

ŸfŸu ≈FÔu tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ Ÿ‡≈¥dÕ <bbuJ¡ J¡° N≈F≤d J¡≤fiub°ÔÙ wS° wÃsd NfiSÕ ywů˘ tu*

<y≤°fiub°ÔÙ ≈®_wCw <˜∫°≥ FÙ NI°fi N°æ≤ J¡°t J¡∑ tF°<b˚¥<w∫°≥ Fæ*, oŸ N°„∫ Ÿu ∏FÙ*J¡° ≈FÔu bdÕfi J¡≤wu Fæ* $
tÌR¡≈Ù ª∏B Ju¡ <Ìw Fůfiu ≈≤ tů<w∫ů* Ÿu bu<‹¸>w wS° ≤Ãfiů* Ÿu ŸC„ů<˚w <˜∫°≥ sCÆ@ J¡°tR¡≈Ù
sÙ≤ŸtCÌ® Ju¡ w≤ayů* J¡∑ fi°o˘ ıů <Ì©°oÕ ≈nwÙ Fæ*, bF Ju¡bÔ NI°fi J¡∑ FÙ <b˚¥<w Fæ $$1$$

J¡≈ůÔ-wÔR¡≈ ÌůÔ° Ÿu Ìů<Ôw <˜∫ů* J¡∑ Â<‹¸>∫°≥ ŸCbdÕt∫ J¡tÔ Ju¡ J¡ů„ tu* Nb¿_Sw ª≈Ô

˚®t≤ů* Ju¡ ≈¸>Ô J¡∑ ıů „ů˚° @°≤d J¡≤wÙ Fæ*, bF NI°fi J¡∑ FÙ <b˚¥<w Fæ $$2$$ bŸ∏wJ¡°Ô tu* bfi©^±>ů*
tu*, b¨sů* tu* N°æ≤ ˚¥<t tu* J¡°tÌub Ju¡ NfiCª≤ J¡∑ fi°o˘ J¡°<t∫ů* J¡ů tÌ Ã≈∏fi J¡≤fiub°Ôu ıů ŸC∏Ì≤ ≈C‹≈

<Ì©°oÕ ≈nwu Fæ*, bF ˚Ù NI°fi J¡° <bÔ°Ÿ Fæ $$3$$

J¡hªu t°aŸ J¡° ˚sd J¡≤fiub°Ôu yÙ@, yÙÌn, JC¡W° N°<Ì Ju¡ J¡bÔ Ju¡ (J¡°æ≤ Ju¡) ∫ůÀ∫ Nayů*b°ÔÙ

<˜∫ů* J¡∑ ª∏B, ª∏Ìfi N°æ≤ J¡tÔ Ju¡ Ÿ°S ≈t° ÌÙ ı°wÙ Fæ, bF ˚Ù NI°fi J¡° FÙ <bÔ°Ÿ Fæ $$4$$
b°_wb tu* ÔFq ∫° ≈Ùb (tb°Ì) J¡∑ Ì…yÕ∏@ FÙ <ıŸJ¡∑ ŸCy∏@ Fæ, ÎuŸÙ <˜∫ů* J¡∑ _wfi-ZudÙ ıů ÔůJ¡
tu* ŸCbdÕJ¡Ô„, J¡tÔ-J¡∑ J¡ÔÙ Îba <fıů≤° fiÙ*f¥ Ju¡ ŸÂ„ <Ì©°oÕ ≈nwÙ Fæ, bF Ju¡bÔ NI°fi J¡∑ FÙ

<b˚¥<w Fæ $$5$$ Ô°≤ Ÿu ˚Ùy° Nů‹™>fi°tJ¡ t°aŸ J¡° Ç>J¡n° ıů ≤Ÿ°∫fi, Nt¨w, t@C, <f‡f N°æ≤ tΩ Ju¡

Ÿ°S ≈t° <Ì∫° ı°w° Fæ, bF ˚Ù NI°fi J¡° FÙ <bÔ°Ÿ Fæ $$6$$ ≈®Ã∫uJ¡ J¡° <b˚°y J¡≤ ∫<Ì Ìu©° ı°∫, wů ~>ů¸>u-~>ů¸>u ≈ů≤ Ju¡ ŸÂ„ N°J¡°≤b°Ôu ıů ˚Cı°ÃtJ¡ J®¥¡≤ Fß>ÙR¡≈Ù f<~>Õ∫°≥ Fæ*, fiJ¡° ŸC∏Ì≤ ˚CıÔw°

N°<Ì Wt „ÆÌů* Ÿu J¡<b Ôůy ıů bdÕfi J¡≤wu Fæ*, bF ˚Ù NI°fi J¡∑ <b˚¥<w Fæ $$7$$
oŸÙ ≈®J¡°≤ J¡ÌÔÙ Ju¡ _w‡˚∫CyÔR¡≈Ù ıa|°Nů* J¡∑ Ÿ°ty®Ù Ÿu ∫C•w ŸC∏Ì≤ ≤t<d∫ů* Ju¡ π°≤° @°≤d J¡∑ yoÕ wS° _wfiR¡≈ J¡Ô„ů* J¡∑ „ů˚° Ÿu B‹¸>°Nů* Ju¡ fiùů* J¡ů N°fi∏Ì Ìufiub°ÔÙ wů≤d≈a¿•w ∫°fiÙ

J¡°t-t¿∏Ì≤ J¡∑ wů≤dt°Ô°R¡≈ R¡≈ J¡≤@fiÙ ŸC„ů<˚w Fů ≤FÙ Fæ, oÃ∫°<Ì R¡≈ Ÿu J¡<b Ôůy J¡≤@fiÙ

J¡° ıů bdÕfi J¡≤wu Fæ*, bF ˚Ù NI°fi J¡° <bÔ°Ÿ Fæ $$8$$ N°≤‡˚-N°≤‡˚ tu* t∏Ì Ôůyů* J¡ů NÃ∫∏w

ŸyÕ - 7]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1241
t@C≤ Ôyfiub°ÔÙ NSb° «¡≈≤-«¡≈≤ Ÿu SůnÙ tů™>Ù, Δ∫∫J¡°Ô tu* ≤°y-πuT N°<Ì π∏Ìů* Ÿu ≈∫Õb<Ÿw Fůfiub°ÔÙ wS° „Ù|® s∫_b˚°b Fůfiu ∫° JC¡~> Ôůyů* tu* FÙ <Ì©°oÕ ≈nfiu Ju¡ J¡°≤d <b≤Ô R¡≈w° J¡ů

@°≤d J¡≤fiub°ÔÙ Ô‚tÙJ¡∑ ˚Ù ıů N<˚Ô°T° J¡∑ ı°wÙ Fæ, bF ˚Ù NI°fi J¡° ≈®˚°b Fæ $$9$$ ıů fC<]

ÌC#© ≈®°›w J¡≤wÙ Fæ, ıů ŸC© Fı°≤ů* „°©°Nů* Ju¡ R¡≈ tu* <b˚•w Fů ı°w° Fæ wS° ıů NfiuJ¡ J¡tÕk¡ÔR¡≈Ù

<Z∫°≥, ıů <J¡ ÌC#©R¡≈Ù „°©°Nů* Ÿu <b_w¨w Fæ*, Ã≈∏fi FůwÙ Fæ*, bF ˚Ù NI°fi J¡° FÙ ≈®˚°b Fæ $$10$$
ıf NfiuJ¡ w≤F J¡∑ Ô¿‚t∫°≥ NI°fi J¡∑ FÙ <b˚¥<w∫°≥ Fæ*, wf •w Ô¿‚t∫ů* Ju¡ Ã≈°ÌJ¡ J¡°‡∫

J¡tů˘ tu* ≈®b¨<W J¡≤°fiub°Ôu J¡tÕJ¡°^±> Ju¡ bªfiů* J¡∑ ˚Ù NI°fi<b˚¥<wR¡≈w° oŸ<ÔÎ <Ÿ] FÙ Fů ı°wÙ

Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ, J¡tÕJ¡°^±> J¡∑ b°dÙ ˚Ù NI°fi J¡∑ <b˚¥<w FÙ Fæ $ bF (J¡tÕJ¡°^±> J¡∑ b°dÙ) J¡°‡∫

J¡tů˘ Ju¡ <b_w°≤R¡≈Ù ıayÔ tu* ≤FwÙ Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ Ôw° ı°Ôů* Ÿu |fi°J¨¡<w ≤FwÙ Fæ, Ÿ ≈®J¡°≤ ∫F

˚Ù NfiuJ¡ k¡Ô°<˚Ô°T°Nů* Ju¡ ı°Ôů* Ÿu |fi°J¨¡<w (<fi<f±>°J¡°≤) ≤FwÙ Fæ $ NwÎb bu Ìubw° N°<Ì Ju¡

M¡dů* Ÿu N°J®¡°∏w J¡tÕ≈®@°fi ıÙbů* Ju¡ J¡°≤°y¨F J¡∑ ≤s°SÕ ÎJ¡ ≈®J¡°≤ J¡∑ ≤≠ıC_bR¡≈ Fæ* Îba ≤°y N°æ≤

ª≈Ôw° Ÿu N°J®¡°∏w Nů™> Ju¡ ŸÂ„ Fæ* $ yÙw° tu* "∫°<tt°a ≈C¿‹≈w°a b°ªtg' oÃ∫°<Ì Ÿu oŸÙ <bT∫ J¡°

_≈‹¸>ÙJ¡≤d <J¡∫° y∫° Fæ $$11$$
tůFb„ _bw# FÙ J¡°‡∫ J¡tů˘ tu* ≈®b¨W Fů ≤Fu ≈C”Tů* J¡ů ≈Cfi# „°˜ Ÿu ˚Ù ≈®b¨W J¡≤°fi° ŸÙ ≈®J¡°≤

NfiC<ªw Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ _bw# JC¡Î≥ tu* <y≤ ≤Fu ∏tW ∫° N∏@≈C”T J¡ů fÔ≈¥bÕJ¡ <y≤°fi°, oŸ N°„∫

J¡ů ≤©J¡≤ tůF Ÿu _bw# ≈®b¨<W FůwÙ Fæ, ∫F fwÔ°wu Fæ* $
ıæŸu _bw# ÿ∫°tÔ, bT°ÕJ¡°Ô tu* ≤ı Ÿu J¡ÔC¿Tw N°æ≤ Ÿtu* ˚Ù ≤°<` tu* N∏@J¡°≤ Ÿu NÃ∫∏w ÿ∫°tR¡≈w° J¡ů ≈®°›w FCoÕ J¡°<Ô∏ÌÙ _bw# fFwÙ Fæ bæŸu FÙ ≈®b¨<WR¡≈Ù N°Ÿ°≤ů* Ÿu (@°≤°Ÿa≈°w bT°Õ Ÿu)

<b_w¨w FCN° tůFR¡≈Ù JC¡F≤° <ª≤J¡°Ô Ÿu _b∫a FÙ fF ≤F° Fæ ∫°fiÙ ≈C”T J¡ů N∏@ ffi°J¡≤ <bT∫ů* tu*

F™>°wg ≈®b¨W J¡≤°w° Fæ, ∫F ˚°b Fæ $$12$$

˚ůy tu* ≈®b¨W FCÎ ≈C”T J¡ů ≈C`, ≈°æ` N°<Ì <bT∫ů* tu* ≤°y J¡∑ W≤ůW≤ N<˚b¨<] FůwÙ ≤FwÙ Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

N°≈°ww# NfiuJ¡<b@ Ÿ°aŸ°¿≤J¡ ŸC©ů* tu* <fi≈Cd; ≈¿≤d°t tu* ÌC© tu* ≈∫ÕbŸ°∫Ù; πuT, t°ÃŸ∫Õ, N°<Ì <ª∏w° J¡° Ã≈°ÌJ¡ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d _fiuF„¥∏∫w°≈¥bÕJ¡ N∏w#J¡≤d tu* J¡Ç>w° ≈æÌ° J¡≤fiub°Ô° N°æ≤
ı∏tR¡≈Ù <bTÔw° Ju¡ ≈vÔbů*, ≤Ÿ J¡∑ fi°o˘, b¨<] J¡≤fiub°Ô° ≤°y f»w° ≤Fw° Fæ $$13$$
wÌfi∏w≤ J®¡t„# ≈C` N°<Ì J¡° t≤d Fůfiu≈≤ fiJu¡ <b∫ůy J¡∑ ≈≤‡≈≤° FůwÙ Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Δ∫°<@ N°<Ì Ÿu ııÕ≤ ≈C` N°<Ì JC¡Ç>‡fÙ ıfiŸt¥FR¡≈Ù ≈Wů* J¡∑ ≈a¿•w∫°≥ <ı∏Fů*fiu <y≤°∫Ù Fæ* N°æ≤

N°≥@Ù Ju¡ J¡dů* J¡∑ fi°o˘, <bbuJ¡ Â¿‹¸>∫ů* J¡° N≈F≤d J¡≤fiub°Ôu <bsu≈<b„uT <ıfi tu* <bΩt°fi Fæ*, ÎuŸu ÌC‹J¡tÕ≈¿≤≈°J¡R¡≈Ù ≈bfi ıů fFwu Fæ*, bF ˚Ù NI°fi J¡° <bÔ°Ÿ FÙ Fæ $$14$$
wÌfi∏w≤ N≈fiÙ ˚Ù t¨Ã∫C Fů ı°wÙ Fæ, oŸ<ÔÎ ŸbÕÌ° FÙ oŸÙ ≈®J¡°≤ ı∏t≈≤‡≈≤° Ÿu t≤d Ju¡ tC©
tu* ≈®bu„ Fůw° ≤Fw° Fæ, ∫ů* J¡Fwu Fæ* $

1242

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

<ıŸfiu Nfi∏w ıywR¡≈Ù ≈Ju¡ k¡Ôů* J¡ů J¡b<Ôw J¡≤ <Ì∫° Fæ N°æ≤ ıů ŸÌ° ©°fiu J¡∑ ªu‹¸>°

J¡≤ ≤Fu Ì≤ Ÿu ∫C•w Fæ, ÎuŸ° ∫F J¡°Ô J¡v≈ů* wJ¡ ıů w¨›w fiFÙ* Fůw°, bF ˚Ù NI°fi J¡°

<bÔ°Ÿ Fæ $$15$$
oŸ ≈®J¡°≤ ≈¿≤bwÕt°fi NI°fiÙ ıÙbů* J¡° Ÿ≈ÕR¡≈ Ÿu bdÕfi J¡≤wu Fæ* $

<`<b@ w°≈ů* Ÿu „¥∏∫ NªÔ f®Ê Ju¡ ≈®J¡°„R¡≈w° J¡ů ≈®°›w Fů ≤Fu ıÙb oŸ ŸaŸ°≤ tu* ÎJ¡
w≤F Ju¡ Ÿ≈Õ FÙ Fæ*, •∫ů*<J¡ bu tůFR¡≈Ù b°∫C J¡° N≈fiu N∏Ì≤ ≈¥≤dJ¡≤, ¿_Sw wS° <k¡≤-<k¡≤

≈¨SJg¡¡Fů ı°fiub°ÔÙ fi°fi°ÌuFR¡≈Ù Ãbª°Nů* Ÿu ≈Ô<sw Fůwu FCÎ JC¡<¸>Ôy<w Ÿu ªÔwu-<k¡≤wu Fæ* $

∫F ˚Ù NI°fi J¡° <bÔ°Ÿ Fæ $$16$$

fiJu¡ π°≤° ≈®Ã∫uJ¡ ı∏t tu* ≈®°›w <J¡∫° ı°fiub°Ô° ∫°æbfi ˚Ù-tůsFuwC <bbuJ¡, bæ≤°À∫, Zbd N°<Ì
tu* ≈∫ůy fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d <fi≤SÕJ¡ FÙ Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

<ª∏w°R¡≈Ù <≈„°ªů* Ÿu ≈Fw, <bbuJ¡R¡≈Ù ª∏Bt° Ju¡ Ì∫ Ÿu „¥∏∫, NwÎb N∏@J¡°≤ J¡∑ w≤F

≈®J¡°„ ≤<Fw fiJ¡∑ ∫°æbfiR¡≈° ≤°<` ıů <fiJ¡Ô ı°wÙ Fæ ∫°fiÙ Δ∫wÙw Fů ı°wÙ Fæ, bF NI°fi J¡° FÙ

<bÔ°Ÿ Fæ $$17$$
oŸÙ ≈®J¡°≤ fiJ¡∑ ıÙ˚ N°<Ì o¿∏B∫°≥ ˚Ù Δ∫SÕ N°æ≤ ≈®∫ůıfi „¥∏∫ Fæ*, ÎuŸ° <Ì©Ô°wu Fæ* $

J¡tÔ J¡ů¸>≤ Ju¡ J¡ůfiu tu* Nb¿_Sw ˚Ù Ÿ¥` ∫°fiÙ J¡tÔŸ¥` Ÿu Â» NbÔ¿‡fw ˚Ù ˚Ùw≤Ù ÌÔ
ıæŸu <Ft≈®≈°wů* Ÿu ıÙdÕ-„ÙdÕ Fů ı°w° Fæ, bæŸu FÙ ˜Ù, ≈C` N°<Ì ≈®°J¨¡w ∫°fiÙ ≈°t≤ ıfiů* J¡°
sů˚ <fi≤°J¡≤d J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ <J¡∫u y∫u NfiuJ¡ Ÿaw°≈ů* Ÿu ıÙ˚ Îba N∏∫°∏∫ ªsC N°<Ì o¿∏B∫°≥
ıÙdÕ-„ÙdÕ Fů ı°wÙ Fæ*, bF ˚Ù NI°fi J¡° <bÔ°Ÿ Fæ $$18$$ ÌC#© N°æ≤ „ůJ¡R¡≈Ù tF°fi y®¿∏S∫ů*

Ÿu ∫C•w, J¡‹¸>R¡≈Ù J¡^¸>J¡ů* Ÿu N°J¡∑dÕ Ì¿≤Bw°R¡≈Ù Ì¨» „°vtÔÙ b¨s ıů Fı°≤ů* „°©°-

≈®„°©°R¡≈w° J¡ů ≈®°›w Fůw° Fæ, bF ˚Ù NI°fi J¡° <bÔ°Ÿ Fæ $$19$$ ŸÃ∫ b_wC J¡° NbÔ‡ffi fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d N∏w#„¥∏∫ (Ÿ°≤FÙfi) J¡ů¸>≤∫C•w, N≈fiÙ ∏fi<w Ju¡ ˚°≤ Ÿu <bÌÙdÕ <ªWR¡≈Ù

ªæÃ∫b¨s tu* <fib°Ÿ J¡≤fiub°Ô° Ôů˚R¡≈Ù vÔ¥ ıů NI°fiR¡≈Ù J¨¡‹d-≈s J¡∑ ≤°<` tu* <b„uTR¡≈Ÿu yıÕfi J¡≤w° Fæ, bF ˚Ù NI°fi J¡° <bÔ°Ÿ Fæ $$20$$ N°≤a˚J¡°Ô tu* ≈FÔu J¡°fiů* Ju¡ Ÿa<fi<Fw J¡≈ůÔ

≈®Ìu„ J¡° y®Fd J¡≤ ª°≤ů* Nů≤ Ÿu <fiÿª∫≈¥bÕJ¡ _kC¡≤d„ÙÔ ı≤°R¡≈Ù ııÕ≤ <fvÔÙ ıů ∫°æbfiR¡≈Ù

ª¥Fů* J¡° ˚sd J¡≤wÙ Fæ, bF ˚Ù NI°fi J¡° <bÔ°Ÿ Fæ $$21$$

NI°fi Ÿu FÙ Ì¥Ÿ≤Ù f°≤ Ÿ¨¿‹¸> J¡° <b_w°≤ Fůw° Fæ, ∫F <Ì©Ô°wu Fæ* $

Ÿ°≤˚¥w b_wC Ÿu ŸÌ° „¥∏∫, ≤ªfi° J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ≈J®¡°∏w, ≈bÕwů* J¡∑ fi°o˘ ŸtC∏fiw ku¡fi J¡∑

<≈¿^±>J¡° Ju¡ ŸÂ„ ıů ıyw-Â¿‹¸> Â»w° ≈®°›w FůwÙ Fæ, bF ˚Ù NI°fi J¡° <bÔ°Ÿ Fæ $$22$$

<ªÌ°˚°Ÿ-≈®J¡°„R¡≈Ù ≈C‹≈ů* Ÿu ≠ıbÔ, Δ∫°bF°¿≤J¡ ŸÃ∫w°R¡≈Ù Ôw°, <ıŸtu* ıywR¡≈Ù ≈vÔb Fæ* N°æ≤ ıů @tÕ, NSÕR¡≈Ù k¡Ô @°≤d J¡≤wÙ Fæ Îba <bJ¡<Ÿw FůwÙ Fæ, ∫F ˚Ù NI°fi J¡° <bÔ°Ÿ

Fæ $$23$$ <ıŸtu* fnu-fnu ≈bÕw FÙ _w‡˚ Fæ*, Ÿ¥∫Õ, ª∏B FÙ H≤ů©u Fæ*, yyfi FÙ ~>≈≤° ∫° ~>w Fæ, ÎuŸ° ıyw-`∫R¡≈Ù |≤ ıů ¿_S<w J¡ů ≈®°›w Fůw° Fæ, bF ˚Ù NI°fi J¡° <bÔ°Ÿ Fæ $$24$$ NÃ∫∏w

<b_wÙdÕ ŸaŸ°≤R¡≈Ù Ÿ≤ůb≤ tu* Ã≈∏fi „≤Ù≤R¡≈Ù ≈C‹J¡≤ů* tu* (J¡tÔů* tu*) N∏w#_S <ªBq≈ ≤Ÿ J¡°

ŸyÕ - 7]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1243

≈°fi J¡≤fiub°Ôu ≈®°dR¡≈Ù ˚®t≤ ıů ˚®td J¡≤wu Fæ*, bF ˚Ù NI°fi J¡° <bÔ°Ÿ Fæ $$25$$

N°J¡°„t°yÕR¡≈Ù fiÙÔt<d Ÿu ¿fi<tÕw tF°fi J¨¡<`t ˚¥˚°yR¡≈Ù <fi≤∏w≤ „ů˚°∫t°fi ˚CbfiůÌ≤ tu*

<ÌΔ∫°<wÌÙΔ∫ Ÿ¥∫ÕÌÙ<≈J¡° ıů ıÔwÙ Fæ, bF ˚Ù NI°fi J¡° <bÔ°Ÿ Fæ $$26$$ N°„°R¡≈Ù Ÿ¥w Ÿu fa@Ù FCoÕ, N≈fiÙ b°Ÿfi°-„Ô°J¡°R¡≈ „≤Ù≤ tu* ıů ıyw Ju¡ N∏wyÕw ıÙbŸt¥FR¡≈Ù ≈<sdÙ <fif]

Fæ, bF ˚Ù NI°fi J¡° <bÔ°Ÿ Fæ $$27$$ <fi≤∏w≤ ≈wfiů* Ÿu ∫C•w ≈¨ØbÙ N°<Ì ˚¥wR¡≈Ù ≈`≈≤‡≈≤°bÔÙ

Ÿ¨¿‹¸>Ôw° ıů ≈®°d-b°∫C Ÿu J¡¿‡≈w FůwÙ Fæ*, bF ˚Ù NI°fi J¡° <bÔ°Ÿ Fæ $$28$$ _b°Ãtw°Ì°Ã‡∫

Nº∫°Ÿ Ÿu <ı∏Fů*fiu ≤•w, t°aŸ, tÔ, t¥` N°<Ì ÌuFR¡≈ y® fi°≤J¡∑∫ J¡∑ªn J¡° <w≤_J¡°≤ J¡≤

<Ì∫° Fæ, ÎuŸu •w „aJ¡° Ÿu <fitCÕ•w FůJ¡≤ "Ft JC¡ÔÙfi tF°„∫ Fæ*' oŸ ≈®J¡°≤ N<˚t°fi J¡≤Ju¡ JC¡~> J¡°Ô wJ¡ ıů k¥¡ÔJ¡≤ ¿_Sw ≤Fwu Fæ*, bF ˚Ù NI°fi J¡° <bÔ°Ÿ Fæ $$29$$ fiÙÔ tu|R¡≈Ù Ÿub°≤ Ÿu

∫C•w, N°J¡°„t°yÕ tu* ¿_Sw _byÕR¡≈Ù Ÿ≤ůb≤ tu* ª∏B©^±> J¡∑ J¡<dJ¡° J¡° ≈˚ůy J¡≤fiub°Ôu Ìubw°R¡≈Ù Ÿ°≤Ÿ ≈sÙ ıů ≈®_kC¡¿≤w Fůwu Fæ*, bF ˚Ù NI°fi J¡° <bÔ°Ÿ Fæ $$30$$ <b<b@ J¡°‡∫ J¡tů˘

Ju¡ k¡ÔR¡≈Ù ˚®t≤ů* Ÿu t<Ôfi, b°Ÿfi°Nů* Ju¡ ı°Ôů* Ÿu bu¿‹¸>w wS° _≈∏ÌR¡≈Ù ŸCy∏@ Ÿu ≈®ªC≤ ıů

<J®¡∫°R¡≈Ù J¡t<ÔfiÙ <bJ¡<Ÿw Fů ≤FÙ Fæ, bF ˚Ù NI°fi J¡° <bÔ°Ÿ Fæ $$31$$ ŸaŸ°≤R¡≈Ù _bv≈
ıÔ°„∫ tu* ≈®_kC¡¿≤w Fů ≤FÙ Ÿ¨¿‹¸>R¡≈Ù <fª°≤Ù sCB t~>ÔÙ J¡ů (Ÿ°æ≤Ù fi°tJ¡ t~>ÔÙ J¡ů) „™> J¨¡w°∏wR¡≈Ù (J¡°Ô) b¨] yÙ@ ıů ≈J¡n Ôuw° Fæ, bF ˚Ù NI°fi J¡° <bÔ°Ÿ Fæ $$32$$ ıÔw≤ayů*

Ju¡ ku¡fiů* J¡∑ t°Ô° J¡∑ fi°o˘ ˚ayC≤ wS° ÎJ¡t°` wÃ_bR¡≈ ˚Ù N∏∫ Ju¡ ŸÂ„ ≈®wÙ∫t°fi ≈®<w<Ìfi ≈¨SJg¡

≈¿≤t°db°ÔÙ ª∏BÔu©° Ju¡ ŸÂ„ ıů Ÿ¨¿‹¸>-bæ<ªc∫ <Ìw Fůw° Fæ, bF ˚Ù NI°fi J¡° <bÔ°Ÿ

Fæ $$33$$ sd˚≤ tu* <bfi‹¸> Fů ı°fiub°Ôu NfiuJ¡ ˚¥wR¡≈Ù ŸJ¡ů≤ů* J¡° <fit°Õd J¡≤ ≤F° J¡°ÔR¡≈Ù

JC¡‡F°≤ oŸ ŸaŸ°≤ªJ®¡ J¡° ıů ≈¿≤bwÕfi J¡≤w° Fæ, bF ˚Ù N<bΩ° J¡° <bÔ°Ÿ Fæ $$34$$ NªÔ
f®ÊR¡≈Ù ≈Ì tu* Ã≈∏fi Ÿ‡≈¥dÕ Δ∫bF°≤ů* tu* ŸtSÕ NŸa¶∫ ıyw_bR¡≈ ıayÔů* Ju¡ ı°Ô ∫Cy°∏wR¡≈Ù

N¿Àfi Ÿu ıů ÌÀ@ Fů ı°wu Fæ*, bF ˚Ù N<bΩ° J¡° ≈®˚°b Fæ $$35$$ <fi≤∏w≤ Ã≈<W N°æ≤ <bfi°„ Ÿu, ÌC#© N°æ≤ ŸC© J¡∑ ŸæJ¡nů* Ì„°Nů* Ÿu Ÿ ≈®J¡°≤ ıy¿Ã_S<w ıů <b≈¿≤d°t J¡ů ≈Cfi#-≈Cfi# ≈®°›w FůwÙ Fæ, bF ˚Ù NI°fi J¡° <bÔ°Ÿ Fæ $$36$$
oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ NfiSÕ-≈≤‡≈≤° J¡° ≈¿≤I°fi Fůfiu ≈≤ ˚Ù NI°¿fi∫ů* J¡ů bæ≤°À∫ •∫ů* fiFÙ* Fůw°, oŸ

≈≤ J¡Fwu Fæ* $
b°Ÿfi°R¡≈Ù ıaıÙ≤ů* Ÿu f≥@Ù NI°<fi∫ů* J¡∑ Â» t¥©Õw°R¡≈Ù @Ù≤w° sC<˚w ∫Cyů* Ju¡ N°b°ytfi wS°

J¡™>ů≤ bı®ů* Ju¡ N°|°wů* Ÿu ˚Ù <bÌÙdÕ fiFÙ* FůwÙ, oŸ<ÔÎ NI°<fi∫ů* J¡ů bæ≤°À∫ fiFÙ* Fůw° $$37$$

I°fi Ÿu NI°fi J¡° f°@ Fůfiu ≈≤ ˚Ù ıů b°Ÿfi° N<@J¡°≤≈®°¿›w Ju¡ NfiCJ¥¡Ô ≈®°≤Æ@ Ju¡ fÔ Ÿu o∏B

N°<Ì „≤Ù≤, Ì¥Ÿ≤u tfiC Ju¡ N°ytfi wJ¡, @°≤d J¡≤wÙ Fæ, ŸJ¡° Ì¥Ÿ≤u <J¡Ÿ J¡°≤d Ÿu <bfi°„ ≈®°›w Fůy° ? oŸ N°„∫ Ÿu Â‹¸>°∏w Ìuwu Fæ* $

N≈fiu ≈≤°J®¡tů* Ÿu ŸæJ¡nů* ≈≤°<ıw ˚Ù „`CNů* J¡° <k¡≤ ∫C] J¡∑ N<˚Ô°T° Ÿu ≈°Ôfi J¡≤fiub°ÔÙ

Ì°fib≈C`ů* π°≤° ˚Ù Ÿf ≈®J¡°≤ů* Ÿu ≈®„a<Ÿw FCoÕ o∏BÌuF, <ıŸJ¡° ≈CfiıÕ∏t N°<Ì <bT∫ tu* buy fi‹¸> ªCJ¡° Fæ, b°Ÿfi° N<@J¡°≤≈∫Õ∏w (t∏b∏w≤ wJ¡) ıů @°≤d J¡≤wÙ Fæ, bF ˚Ù NI°fi J¡° <bÔ°Ÿ

1244

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Fæ $$38$$ ≈®°<d∫ů* J¡∑ Ÿ¨¿‹¸>R¡≈Ù @¥<Ô J¡∑ ≈a<•w Ÿu ∫C•w <fi∫<wR¡≈Ù N°≥@Ù J¡°ÔR¡≈Ù Ÿ≈Õ Ju¡ yÔu Ju¡ ˚Ùw≤ ŸbÕÌ° ≈®b°FR¡≈ Ÿu ıů ≈®<b‹¸> FůwÙ Fæ, bF ˚Ù N<bΩ° J¡° fi¨Ã∫ Fæ $$39$$ <bfi°„R¡≈Ù
f±>b°<Àfi Ju¡ tC© tu* ª°≤ů* Nů≤ Ÿu ŸC©-ÌC#©°ÃtJ¡ ku¡fiů* Ÿu ∫C•w Ÿt_w ≈Ì°SÕR¡≈Ù ıÔ N<b≤w w°≈ Ÿu ıů <y≤wu Fæ*, bF ˚Ù N<bΩ°-fi¸>Ù J¡° fi¨Ã∫ Fæ $$40$$ ÎJ¡t°` N<@‹™>°fi f®Ê J¡∑ ŸW° Ÿu N≈fiu _bR¡≈ J¡° Ô°˚ J¡≤fiub°ÔÙ wS° Nw<JÕ¡w b°Ÿfi° Ju¡ bæ<ªc∫ Ÿu ≈®J¡¿‡≈w FCoÕ <ª`-<b<ª`

BΔ∫ů* J¡∑ ıů „¿•w∫°≥ ≈®_kC¡<≤w FůwÙ Fæ*, bF ˚Ù t°∫° J¡° <bÔ°Ÿ Fæ $$41$$ ≈®°dÙR¡≈Ù yıtC•w°Nů*

Ÿu „ů<˚w, Nfi∏w ıywR¡≈Ù fnu-fnu ∏tW yıů* J¡° J¨¡w°∏wR¡≈Ù (J¡°ÔR¡≈Ù) ≈®ª^±> <Ÿ*F ıů

˚sd J¡≤ ±>°Ôw° Fæ, bF ˚Ù N<bΩ° J¡° ≈®˚°b Fæ $$42$$ ≈˚ůÀ∫ N°æ≤ tF°fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d

<ıfiJu¡ <ÔÎ tFu∏B, tÔ∫ N°<Ì JC¡Ô≈bÕw FÙ k¡Ô_S°fiÙ∫ Fæ*; fi˚ů y<w N°æ≤ N°J¨¡<w Ju¡ Ÿ°Âÿ∫

Ÿu tu| FÙ <ıfiJu¡ ≈*© Fæ*, ÎuŸu ª°≤ů* Nů≤ Ÿu k¡Ôů* J¡ů f¸>ů≤fiub°Ôu ıywR¡≈Ù ≈sÙ (W≤°∫d N°æ≤

Ì<sd°∫fi t°yÕ Ÿu <fi≤∏w≤ ≈¿≤˚®td J¡≤ ≤Fu ıyÌ°ÃtJ¡ ıÙbR¡≈Ù ≈sÙ) ıů Ã≈∏fi Fůwu, t¨w Fůwu N°æ≤ t≤d wJ¡ ıÙ<bw ≤Fwu Fæ*, bF ˚Ù NI°fi J¡° ≈®w°≈ Fæ $ ≈®J¨¡w tu* t¥Ô, tº∫ N°æ≤ «¡ºbÕ ˚°y tu* J®¡t„# fi°y, tÃ∫Õ N°æ≤ Ìubw°Nů* Ju¡ π°≤° tFu∏B N°<Ì JC¡Ô≈bÕw ≈˚ůÀ∫ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d k¡ÔR¡≈

Ÿu Ã≈®u<sw <J¡∫u y∫u Fæ* $ Ì<sd°∫fi t°yÕ tu* @¥t®R¡≈ Ÿu N°æ≤ N˚®tu|R¡≈ N°<Ì Ÿu «¡ºbÕy<w Ju¡

<fib°ÕFJ¡ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d tu| ≈a©ů* Ju¡ R¡≈tu* Ã≈®u<sw <J¡∫u y∫u Fæ*, ∫F ı°fifi° ª°<FÎ $$43$$

Â¿‹¸>-Ÿ¨¿‹¸>≈s J¡° NbÔ‡ffi J¡≤Ju¡ J¡Fwu Fæ* $

ªsC N°<Ì o¿∏B∫ů* J¡∑ b¨<W∫ů* Ju¡ Ÿ‡f∏@ Ÿu N<w @bÔ ªæw∏∫ÌÙb°≤ tu* ≈°≥ª f°fl o¿∏B∫ů* Ju¡ ≤ayů*

Ÿu <b@°w°R¡≈Ù <ª`J¡°≤ (Â¿‹¸>t°` Ÿu Ÿ¨<‹¸> J¡≤fiub°Ô° B‹¸>°R¡≈Ù <ª`J¡°≤) ŸaŸ°≤R¡≈Ù <ª` ©Ù*ª°

J¡≤w° Fæ $$44$$

•w Â<‹¸>>-Ÿ¨¿‹¸> tu* _S°b≤ N°æ≤ ıayt ≈Ì°Sů˘ Ju¡ NfiC˚bů* tu* ıů <b„uT Fæ, ŸJ¡° _S°b≤

≈Ì°Sů˘ tu* ≈FÔu <ÌÀÌ„Õfi J¡≤°wu Fæ* $

∫u _S°b≤ ı°<w∫°≥-<fi≤∏w≤ <bfi°„„ÙÔ, Ÿt_w ≈Ì°Sů˘ J¡° ≈¿≤bwÕfi J¡≤ Ìufiub°ÔÙ, <fituT Ju¡

„w°a„˚°yR¡≈Ù Nay Ÿu ∫C•w, ÌC#©≈¥bÕJ¡ Ÿ°<@w NŸwg≈Ì°SÕR¡≈ NaJC¡≤ Ÿu Ÿt<∏bw wS° N°Ãt° J¡°
ıyÌ°J¡°≤R¡≈ Ÿu <bbÕw J¡≤fiub°ÔÙ Ÿ¥‚t°<wŸ¥‚t J¡°Ô J¡∑ J¡Ôfi° J¡° ÎJ¡t°` ˚Ùw≤Ù º∫°fi Ÿu FÙ

∫°fiÙ f°F≤ Ju¡ <b_≈‹¸> Δ∫bF°≤ tu* NŸtSÕ NfiC˚b Ÿu ≈®Ã∫s J¡≤ Nb¿_Sw ≤FwÙ Fæ* $$45,46$$

_S°b≤ů* tu* <b„uT fwÔ°fiu Ju¡ f°Ì ıaytů* tu* <b„uT fwÔ°wu Fæ* $

≤°y-πuT Ÿu ¿ÃSw ŸC©ÌC#©°ÃtJ¡ ı≤°t≤dR¡≈Ù ≤ůy Ÿu Ÿt_w ıaytı°<w ıÙdÕ-„ÙdÕ Fů yoÕ Fæ $$47$$
ıayt ı°<w tu* ˚Ù J¨¡<t, J¡∑¸> N°<Ì J¡ů ÌC#©°fiC˚b N<@J¡ Fůw° Fæ, ∫F ŸJu¡ J¡°≤d ≈®Ì„ÕfitC©

Ÿu fwÔ°wu Fæ* $

˚∫aJ¡≤ fnu-fnu ≈°≈ů* Ju¡ J¡°≤d ÎJ¡t°` fiJu¡ k¡Ôů* Ju¡ FÙ ≈˚ůy Ju¡ NfiCJ¥¡Ô º∫°fi J¡≤fi° FÙ

<ıfiJ¡° _b˚°b Fæ, ÎuŸÙ J¡∑¸>ů* J¡∑ ≈a¿•w∫°≥ oŸ ıywÙwÔ tu* <fi∫<w Ju¡ π°≤° ≈Ù<nw FůwÙ ≤FwÙ Fæ* $$48$$

"Ÿ ∫ΩÌub°Ÿ¨ıw0' (Ÿfiu <ıŸ <ıŸJ¡° ŸıÕfi <J¡∫°, Ÿ ŸJ¡ů ˚sd J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ≈J¡n

ŸyÕ - 7]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1245

<Ô∫°) oŸ ZC<w Ju¡ NfiCŸ°≤ _S°b≤ N°æ≤ ıayt Ÿftu* J¡°Ô˚‚∫Ãb wCv∫ FÙ Fæ, oŸu J¡Fwu Fæ* $

J¡˚Ù ˚Ù º∫°fi tu* fi N°fiub°Ôu <fÔ tu* ≤Ffiub°Ô°, NwÎb NÂÿ∫, tF°fi k¡d@°≤Ù ∫° ≈®ªC≤˚ůy J¡≤fiub°Ô° J¡°ÔR¡≈Ù Ÿ≈Õ <fi˚Õ∫ FůJ¡≤ ∫F Ÿt_w ıyw sd˚≤ tu* FÙ <fiyÔ ı°w° Fæ $$49$$
oŸ ≈®J¡°≤ _S°b≤ ≈Ì°Sů˘ tu* <fi∫w Ÿt∫ ≈≤ k¡Ô, ≈C‹≈ N°<Ì ≈¿≤d°t J¡° Fůfi° N°æ≤ N<fib°∫Õ

„Ùw, w°≈ N°<Ì J¡° ŸFfi° <b„uT Fæ, ∫F fwÔ°wu Fæ* $

<ıfiJu¡ „≤Ù≤ J¡° t¥Ô˚°y ≈¨ØbÙ Ju¡ <~>B tu* ≈®<b‹¸> Fů y∫° Fæ, ÎuŸu b¨s N°<Ì _S°b≤ ≈Ì°SÕ-

˚ůyıfiJ¡ <J¡ŸÙ _bJ¡∑∫ ∫° ≈≤J¡∑∫ NÂ‹¸> J¡ů <fi<tW ffi°J¡≤ tfiC‹∫, ≈sÙ N°<Ì∫ů* Ju¡ π°≤° N≈fiu

„≤Ù≤ tu* ≈Ù<nw bŸ∏w N°<Ì M¡wC<b„uTů* tu* <bJ¡<Ÿw JC¡ŸCt „ů˚° Ÿu ŸC„ů<˚w wS° k¡Ô≈®Ì; „Ùw, b°∫C N°æ≤ w°≈ J¡ů ŸFfiu Ju¡ J¡°≤d ≈®°æ» NwÎb w≈, „t, Ìt, <w<ws°, N°æÌ°∫Õ N°<Ì Wt _b˚°bů*

Ÿu ŸCŸ‡≈∏fi w≈_bÙ J¡∑ fi°o˘-J¡°Ô J¡° N<wJ®¡td <J¡∫° J¡≤wu Fæ* $$50$$

Nf wÙfiů* ÔůJ¡ů* J¡∑ wÙfi J¡tÔů* Ju¡ R¡≈ tu* J¡v≈fi° J¡≤Ju¡ Ÿtu* Ju¡ ≈®°<d∫ů* J¡∑ ˚®t≤, Ÿt¥F Ju¡

R¡≈ tu* Ã≈®us° J¡≤wu Fæ* $
ıÔ≈¸>Ô tu* Nb¿_Sw <`ÔůJ¡∑R¡≈Ù J¡tÔ Ju¡ J¡ů¸>≤ tu* ≈®°dÙR¡≈Ù ˚®t≤ů* J¡∑ ≈u<¸>J¡° (Ÿt¥F) f°≤f°≤ yCaı°ºb<fi ıů <J¡∫° J¡≤wÙ Fæ, bF ˚Ù N<bΩ° J¡° <bÔ°Ÿ Fæ $ ∫Ω<≈ ≈C≤°dů* tu* ∫F ≈®<Ÿ] Fæ <J¡

ÎJ¡t°` ≈¨ØbÙ FÙ J¡tÔ Ju¡ ≈Wu J¡∑ fi°o˘ ıÔ tu* ¿_Sw Fæ, fi <J¡ N∏w¿≤s ∫° _byÕÔůJ¡; wS°<≈

N∏w¿≤s Îba ΩCÔůJ¡, <`b¨wgJ¨¡w ıÔ Ju¡ J¡°∫Õ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d, ıÔ˚°y tu* ≈®<w¿‹™>w Fæ* FÙ, ∫F Ÿ¥ªfi J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ "≈¸>Ô' „ÆÌ J¡° ≈°Ì°fi <J¡∫° y∫° Fæ $$51$$

Nf wwg-wwg k¡Ôů* tu* <fi∫w ≈®°<d∫ů* J¡∑ <J®¡∫° J¡ů J¡°ÔÙ Ju¡ R¡≈ tu*, f®Ê°^±> J¡ů ŸJu¡ <˚s°

Ju¡ ≈°`R¡≈ tu* N^±>ı N°<Ì ª°≤ w≤F Ju¡ ≈®°<d∫ů* J¡ů ŸJ¡∑ <˚s° tu* ≈®°›w BΔ∫R¡≈ tuu* Ã≈®u<sw J¡≤wu Fæ* $

<ıŸJu¡ J¡≤J¡tÔ tu* f®Ê°^±>R¡≈Ù <˚s° J¡° ≈°` Fæ, ÎuŸÙ ˚ybwÙ J¡°Ô≈ÃfiÙ J¡°ÔÙ ≈¥bÕy¨FÙw

˚¥wR¡≈Ù <˚s° J¡° N≈fiu ≈<w J¡°Ô J¡ů ≈Cfi# ≈Cfi# Ÿt≈Õd J¡≤ Ì¥Ÿ≤Ù-Ì¥Ÿ≤Ù ˚¥w<˚s° y®Fd J¡≤fiu J¡∑
oh~>° J¡≤wÙ Fæ $$52$$

Nf <J®¡∫°Nů* Ju¡ k¡Ô˚¥w <`ÔůJ¡∑ J¡∑ b¨]J¡°<tfiÙ Ju¡ R¡≈ tu* Ã≈®us° J¡≤wu Fæ* $

<`ÔůJ¡∑ ÎJ¡ w≤F Ÿu b¨]J¡°<tfiÙ FÙ Fæ, bF Jæ¡ŸÙ Fæ ? _bR¡≈°h~>°ÌJ¡ wCh~> N∏@J¡°≤ FÙ

ŸJu¡ Ju¡„≈°„ Fæ*, ª∏B N°æ≤ Ÿ¥∫Õ ∫u Ìů ŸJu¡ ª≈Ô fiù Fæ*, f®Ê°, <b‹dC N°æ≤ tFuÿb≤-∫u wÙfi

ŸJu¡ N°∏w≤ ªuwfi°ÃtJ¡ _b˚°b Fæ*, ≈¨ØbÙ, <Ft°Ô∫ N°<Ì Zu‹™> ≈bÕw ŸJ¡° f°fl _S¥Ô ÌuF_S°fiÙ∫
ın°ÃtJ¡ _b˚°b Fæ $ ÎJ¡t°` f®Êw[b FÙ ⁄Ì∫ tu* <b_k¡ů¸> Ju¡ (k¡ůnu Ju¡) ŸÂ„ f∏@fiů* Ÿu N°b¨w FůJ¡≤ ¿_Sw FCN° <fiÃ∫ yů≈fiÙ∫ ŸJ¡° _wfit^±>Ô Fæ, <ªÌ°˚°ŸR¡≈° <ª<w„¿•w FÙ ≈ůTd J¡≤fiub°ÔÙ ŸJ¡∑ @°`Ù Fæ, NwÎb bF tů¸>Ù-w°ıÙ Fæ, w≤Ô Fæ, tu| FÙ ŸJ¡° ª°≈v∫ Fæ $ w°≤u FÙ ŸJu¡ Ì°≥w Fæ*, Ÿ∏º∫° FÙ ŸJu¡ N”dw≤ Nů‹™> Fæ*, Ÿt_w <fŸÔw°Î≥ FÙ ŸJu¡ F°S Fæ*, fiÙÔ

N°J¡°„R¡≈Ù W≤Ù∫ b˜ Ÿu bF N°b¨W Fæ, ı‡f¥πÙ≈ ŸJ¡∑ tF°fi°<˚ Fæ, bfi„ů˚° ŸJ¡∑ ≤ůt≈a¿•w Fæ $ oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ <`ÔůJ¡∑ R¡≈Ù tF°fi <b˚®tJ¡°≤J¡ b¨] J¡°<tfiÙ f°≤-f°≤ Ã≈∏fi Fů FůJ¡≤ ıů

1246

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
fi‹¸> Fů ı°wÙ Fæ N°æ≤ fi‹¸> FůJ¡≤ f°≤-f°≤ ıů Ã≈∏fi FůwÙ ≤FwÙ Fæ, bF ˚Ù NI°fi J¡°

<bÔ°Ÿ Fæ $$53-57$$

Nf J¡°Ô J¡° tF°ŸtCB Ju¡ R¡≈ tu* bdÕfi J¡≤wu Fæ* $

≈®Ã∫uJ¡ J¡v≈R¡≈ sd tu* sÙd Fů ı°fiub°Ôu f®Ê°^±>R¡≈ ≈®_kC¡¸> fCÌgfCÌg ˚∫aJ¡≤ J¡°ÔR¡≈Ù tF°ŸtCB
tu* ıů Ã≈∏fi N°æ≤ <bfi‹¸> Fů ı°wu Fæ*, bF ˚Ù N<bΩ° J¡° <bÔ°Ÿ Fæ $$58$$

ŸæJ¡nů* ˚®t N°æ≤ w¨‹d°R¡≈Ù Ny°@ ıÔ-≈®b°F <ıŸtu* fF ≤F° Fæ, ÎuŸu J¡°Ô-R¡≈ tF°fiÌ tu*
f°≤-f°≤ ¿_Sw Fů-FůJ¡≤ J¡v≈R¡≈Ù <fituTt°` tu* ıů J¡°≤d˚¥w ¿F≤^∫y˚ÕR¡≈Ù Ÿ°≤Ÿ ≈sÙ n ı°wu Fæ*, bF ˚Ù N<bΩ° J¡° <bÔ°Ÿ Fæ $$59$$

J¡°Ô J¡∑ tu| Ju¡ R¡≈ tu* J¡v≈fi° J¡≤wu Fæ* $

Ã≈∏fi Fů-FůJ¡≤ fi‹¸> Fů ı°fiub°ÔÙ ≈®w›w Ÿ¨<‹¸>R¡≈Ù ∫u <fı<Ô∫°≥, <ı∏Fu* <ªÃ≈®J¡°„ Ju¡ N°Z∫

Ÿu ≈®J¡°„„¿•w ≈®°›w FCoÕ Fæ*, ıů ≈®_kC¡<¸> FůwÙ Fæ*, bF ˚Ù NI°fi J¡° <bÔ°Ÿ Fæ $$60$$ N<w ∏fiw J¡°ÔR¡≈Ù w°Ôb¨s Ÿu f®Ê°^±>R¡≈Ù k¡Ô J¡∑ ≈a¿•w∫°≥, <ıfiJu¡ <ÔÎ ≈®°dÙR¡≈Ù J¡°æÎ nwu N°æ≤ <fi≤∏w≤

ª•J¡≤ J¡°¸>wu ≤Fwu Fæ*, <y≤ ≤FÙ Fæ*, bF ˚Ù N<bΩ°-≈®˚°b Fæ $$61$$

ZÙ≤°tıÙ, oŸÙ f®Êªæw∏∫ tu* <fituTt°` tu* f®°ÊÙ Ÿ¨¿‹¸> ≈æÌ° J¡≤fiub°Ôu wS° sdt°` tu* ŸJ¡°

ŸaF°≤ J¡≤fiub°Ôu Ìubw°Nů* Ju¡ <fi∫°tJ¡ f®Ê°, <b‹dC, tFuÿb≤R¡≈Ù J¡oÕ ıů Ìub°<@≈<w Fæ*, bF ˚Ù

NI°fi J¡° ≈®w°≈ Fæ $$62$$ Fı°≤ů* f°≤ <fituT Ju¡ ∏tuTt°` J¡°Ô tu* <ı∏Fů*fiu J¡v≈ů* Ju¡ Ÿt¥F fi‹¸>-

˚®‹¸> J¡≤ <Ì∫u Fæ*, ÎuŸu JC¡~> ”B ıů Ÿ ≈≤t<ªwg tu* Fæ*, bF ˚Ù NI°fi J¡° <bÔ°Ÿ Fæ $$63$$ bu Ìubfi°∫J¡ ˚Ù <ıŸJu¡ <fituT Ÿu Ã≈∏fi Fůwu Fæ* N°æ≤ <bfi‹¸> Fůwu Fæ*, ÎuŸ° ˚Ù J¡ůoÕ Ìub°<@Ìub Fæ,

•∫ů*<J¡ ∫F ”B≈∫Õ∏w <J®¡∫°Nů* J¡∑ ¿_S<w ∫°fiÙ J¡tÕ, ≈°Ÿfi° N°æ≤ k¡Ô˚°b J¡∑ ¿_S<w Nfi∏w Fæ $ ∫F ˚Ù N<bΩ°-≈®˚°b Fæ $$64$$

∫<Ì „aJ¡° Fů <J¡ ∫F Ÿf <J¡Ÿ w≤F Ÿ‡˚b Fů ŸJ¡w° Fæ ? wů t°∫° tu* Ÿ˚Ù J¡° Ÿa˚b Fůfiu Ju¡ J¡°≤d oŸ <bT∫ tu* NŸa˚°bfi° J¡≤fi° <J¡ŸÙ ≈®J¡°≤ ˚Ù ∫C¿•w ∫C•w fiFÙ* Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Nfi∏w ŸaJ¡v≈≈®ªC≤, Ÿt_w <bJ¡v≈ů* Ÿu „¥∏∫ f®ÊR¡≈ ≈Ì tu* ŸæJ¡nů* N°ÿª∫ů˘ J¡∑ ≈¥<wÕ J¡≤fiub°ÔÙ

ÎuŸÙ J¡°æfi-ŸÙ „¿•w∫°≥ fiFÙ* Fæ* ? NS°Õwg Ÿ˚Ù „<•w∫°≥ Ÿtu* <bΩt°fi Fæ* $$65$$

NI°fi-<b˚¥<w∫ů* Ju¡ <b_w°≤ J¡° ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

Ÿ ≈®J¡°≤ ŸCÂ» ŸaJ¡v≈ů* Ÿu ≈®°›w NSÕŸt¥F Ÿu ÌuÌÙ›∫t°fi ıyw J¡∑ ıů ∫F J¡v≈fi° Fæ, bF ˚Ù

NI°fi J¡° <bÔ°Ÿ Fæ $$66$$

J¡<Sw NSÕ J¡° Ÿasu≈ _≈‹¸>ÙJ¡≤d J¡≤wu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ, ıů JC¡~> Ÿ‡≈<W∫°≥ Fæ*, ıů J¥¡~> <fi≤∏w≤ ªÔfiub°ÔÙ N°≈<W∫°≥ Fæ*, ıů f°v∫, ∫°æbfi, ı≤°, t≤dR¡≈Ù tF°fi Ÿ∏w°≈ Fæ*, ıů ŸC©-ÌC#© J¡∑ ≈≤‡≈≤°Nů* tu* taıfi Fůw° Fæ, bF Ÿf NI°fiR¡≈Ù
y°» N∏@J¡°≤ J¡∑ <b˚¥<w∫°≥ Fæ* $$67$$

Ÿ°wb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ŸyÕ - 8]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1247

N°™>b°≥ ŸyÕ

<ıŸ J¡°≤d N<bΩ° J¡∑ ıyBq≈Ù <b˚¥<w∫°≥ Fæ ŸJ¡° <≈~>Ôu ŸyÕ tu*
bdÕfi J¡≤fiu Ju¡ Nfi∏w≤ J¡°∫Õ N<bΩ° J¡° ŸaŸ°≤R¡≈Ù bfi J¡∑ Ôw° Ju¡ R¡≈ tu* bdÕfi $

ŸfŸu ≈FÔu <bT∫ J¡° <fiÌuÕ„ J¡≤ bdÕfi-≈®J¡°≤ J¡∑ ≈®„aŸ° J¡≤wu Fæ* $

ZÙb<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ZÙ≤°tıÙ, oŸ ŸaŸ°≤R¡≈Ù N≤^∫ Ju¡ ÎJ¡Ìu„ tu* <bΩt°fi J¥¡¸>_S <ªBq≈

≈bÕw Ju¡ w¸> tu* ¿_Sw J¡°∫ÕN<bΩ°R¡≈Ù Ôw° J¡f N°æ≤ <J¡Ÿ ≈®J¡°≤ <bJ¡<Ÿw FCoÕ, oŸJ¡° tæ* bdÕfi J¡≤w° F¥≥, N°≈ ŸC<fi∫u $$1$$

∫F J¡°∫ÕN<bΩ°R¡≈Ù Ôw° fnu-fnu tu” N°<Ì ≈bÕwR¡≈ ≈bů˘ (J¡°^±> J¡∑ Ÿa<@∫ů*) Ÿu ∫C•w,

<ªÌ°b°≤J¡ f®Ê°^±>R¡≈Ù Ãbª° Ÿu N°b¨w N°æ≤ ıfiR¡≈Ù ≈`, NaJC¡≤ N°<Ì <bJ¡°Ÿů* Ÿu ∫C•w Fæ, ∫u wÙfiů*

ÔůJ¡ oŸJ¡∑ ÌuF∫<‹¸> ∫°fiÙ Nb∫b Ÿa_S°fi Fæ* $$2$$
oŸ N<bΩ°R¡≈Ù Ôw° tu* ≈®<w<Ìfi b¨<] ≈®°›w J¡≤fiub°Ôu ŸC©, ÌC#©, ı∏t, ¿_S<w, I°fi Îba NI°fi-∫u Ÿf t¥Ô N°æ≤ k¡Ô Fæ* $$3$$

ŸC© N°<Ì tu* t¥ÔR¡≈Ãb wS° k¡ÔR¡≈Ãb J¡° ≈≈°Ìfi J¡≤wu Fæ* $

NfiC˚¥∫t°fi Ÿ‡≈<W N°<Ì ŸC©ů* Ÿu "N°yu ˚Ù tCHu oŸŸu N<@J¡ Ÿ‡≈<W ≈®°›w Fůbu' ÎuŸÙ ≤°y_bR¡≈

N<bΩ° Â»w°≈¥bÕJ¡ Ã≈∏fi FůwÙ Fæ N°æ≤ bF N<bΩ° ∫I, Ì°fi N°<Ì @tů˘ π°≤° N∏w tu* ŸC©R¡≈ k¡Ô

≈®Ì°fi J¡≤wÙ FÙ Fæ, Ì°¿≤B∫ N°<Ì ÌC#©ů* Ÿu @fi J¡∑ w¨‹d° N°<ÌR¡≈ N<bΩ° Â»w∫° Ã≈∏fi FůwÙ Fæ N°æ≤ bF ≈°≈b°Ÿfi° Ÿu ÌC‹≈®<wy®F, ª°æ≤Ù N°<Ì N@tů˘ tu* ≈®b¨<W π°≤° ŸŸu ˚Ù N<@J¡ ÌC#© R¡≈ k¡Ô

≈®Ì°fi J¡≤wÙ FÙ Fæ $$4$$
ı∏t Ÿu ˚Ù N<bΩ° Ã≈∏fi FůwÙ Fæ N°æ≤ bF f°Ì tu* ı∏t°∏w≤R¡≈ k¡Ô ≈®Ì°fi J¡≤wÙ FÙ Fæ $
ı∏t Ÿu bF ŸW° ≈®°›w J¡≤wÙ Fæ N°æ≤ f°Ì tu* ¿_S<wR¡≈ k¡Ô ≈®Ì°fi J¡≤wÙ FÙ Fæ $$5$$ bF N<bΩ°

NI°fi Ÿu b¨<] ≈®°›w J¡≤wÙ Fæ N°æ≤ f°Ì tu* NI°fiR¡≈ k¡Ô ÌuwÙ FÙ Fæ $ I°fi Ÿu Ÿa<b¿W NS°Õwg

W≤ůW≤ ˚¥<tJ¡° J¡∑ ≈®°¿›w_bR¡≈ I°fib¨<] ≈®°›w J¡≤wÙ Fæ N°æ≤ N∏w tu* NS°Õwg Ÿ›w˚¥<tJ¡° tu*
w[bI°fiR¡≈ k¡Ô ÌuwÙ Fæ $$6$$

≈®Ÿay≈®°›w <bT∫ J¡° ≈≈°Ìfi J¡≤ ≈®_wCw Ôw° J¡° FÙ bdÕfi J¡≤wu Fæ* $
fi°fi°≈®J¡°≤ Ju¡ vÔ°Ÿů* Ÿu ∫C•w b°Ÿfi°R¡≈ ŸCy¿∏@ Ÿu „ů<˚w, |fiÙ˚¥w ≈vÔbů* Ÿu ªaªÔ oŸ

Ÿ¨¿‹¸>R¡≈ Ôw° J¡° „≤Ù≤ ≈®J¡°„t°fi Fů ≤F° Fæ $$7$$

"fi°fi° ≈®J¡°≤ Ju¡ vÔ°Ÿů* Ÿu ∫C•w Fæ' oŸÙJ¡° <b_w°≤≈¥bÕJ¡ bdÕfi J¡≤wu Fæ* $

∫F Ôw° <ÌbŸ Ÿt¥FR¡≈ ≈C‹≈ů* Ÿu ∫C•w, ≤°<`R¡≈ ªaªÔ ˚®t≤ů* Ÿu Ÿt<∏bw, ≤°y°<Ì ÌůTů* Ju¡

J¡°≤d Ì°æn ≤Fu ∫°fiÙ <FÔ ≤Fu ≈®°dÙR¡≈ ≈vÔbů* Ÿu ˚¥<Tw N°æ≤ <fi≤∏w≤ J¡‡≈fi„ÙÔ Fæ $$8$$

J¡tÕR¡≈ b°∫C Ju¡ π°≤° ≈Cfi#-≈Cfi# ˚®<tw FůJ¡≤ ∫F Ÿ¨<‹¸>Ôw° J¡FÙ*≈≤ ∫°fiÙ <J¡ŸÙ N<@J¡°≤Ù ≈®°dÙR¡≈

≈vÔb˚°y tu* ¿_Sw <bbuJ¡R¡≈ F¿SfiÙ Ju¡ «¡≈≤ <y≤ ı°wÙ Fæ $ wÌfi∏w≤ Ÿ F¿SfiÙ π°≤° J¡˚Ù

<bª°≤R¡≈ Ÿ¥≥n Ju¡ Ny®˚°y Ÿu bF Ôw° N≈fiu N°Z∫˚¥w <bT∫R¡≈ b¨s Ÿu NÔyJ¡≤ Ja¡≈°oÕ ı°wÙ Fæ $

1248

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
oŸ ¿_S<w tu* ÌCb°ÕŸfi° R¡≈ @¥<Ô Ju¡ fi‹¸> Fů ı°fiu ≈≤ ˚Ù ∫<Ì Ìæb°wg Ÿ¥≥n Ÿu bF ~¥>¸> ı°wÙ Fæ, wů ≈Cfi#

ŸÙ <bT∫R¡≈Ù b¨s Ÿu <Ô≈¸> ı°wÙ Fæ $$9$$ Ã≈∏fi Fůfiub°Ôu <t`, ≈„C N°<Ì ≈vÔbů* Ÿu ≈¥dÕ, Ã≈∏fi FCÎ ≈C`, ≈°æ` N°<Ì NaJC¡≤ů* Ÿu Ì∏wC≤ (N°fi∏Ì Ÿu <J¡<ª*w F°_∫∫C•w tC©b°ÔÙ), Ÿf M¡wCR¡≈ ≈C‹≈ů* Ÿu

„ů<˚w wS° Ÿ‡≈¥dÕ ≈®J¡°≤ů* Ju¡ ≤Ÿů* Ÿu ∫C•w Fæ $ ı∏tR¡≈Ù ≈bů˘ tu* ÌC#©, ≤ůy N°<ÌR¡≈ Ÿ≈ů˘ Ÿu

<~>B≤<Fw ∫°fiÙ ˚≤Ù FCoÕ, t≤dR¡≈ „°©°Nů* Ju¡ Ÿ¿∏@˚¥w <~>Bů* tu* F™>°wg <bÌÙ∫Õt°d Fůfiu Ÿu Δ∫°JC¡Ô,

<bT∫°fi¥˚b Ÿu Ã≈∏fi ≤°y°<Ì tJ¡≤∏Ìů* Ÿu NS°Õwg ≈C‹≈≤Ÿů* Ÿu ∫C•w ∫F Ôw° Ju¡bÔ <bª°≤R¡≈ |Cfi Ÿu fi‹¸> Fů ı°wÙ Fæ $$10,11$$

∫F Ôw° "Ÿt_w M¡wCR¡≈Ù ≈C‹≈ů* Ÿu „ů<˚w Fæ' ÎuŸ° ≈FÔu ıů J¡F° y∫° Fæ, ŸJ¡° <bb≤d J¡≤wu Fæ* $

≈®<w<Ìfi N°J¡°„ tu* ª°≤ů* Nů≤ Ÿu <bJ¡<Ÿw Fů ≤FÙ ª∏B, Ÿ¥∫Õ N°<Ì Ju¡ Ÿ<Fw fiby®FR¡≈ ≠∫ů<w∫ů*

J¡∑ ıů ≈a¿•w∫°≥ Fæ* $ bu FÙ oŸ Ÿ¨¿‹¸>R¡≈Ù Ôw° Ju¡ b°∫C Ÿu ªaªÔ FCÎ ≈C‹≈ Fæ* $$12$$

Fu ≤|CJC¡Ô J¡ů N°fi∏Ì Ìufiub°Ôu ZÙ≤°tıÙ, N°J¡°„t^±>Ô J¡ů ≈¥dÕ J¡≤fiub°ÔÙ NS°Õwg Δ∫°›w J¡≤

<_Sw FCoÕ oŸ Ôw° Ju¡ «¡≈≤ ≈®_kC¡¿≤w N°J¡°≤b°Ôu fis` FÙ J¡<ÔR¡≈w° J¡ů ≈®°›w <J¡∫u FCÎ Fæ* $$13$$

ª∏B, Ÿ¥∫Õ wS° N¿Àfi Ju¡ ≈®J¡°„ oŸ Ôw° Ju¡ •w ≈C‹≈Ÿ‡f∏@Ù ≈≤°y Fæ* $ oŸÙ ≈≤°y Ÿu ∫F, „C˚®°ayÙ

˜Ù Ju¡ Ÿt°fi, Ôůyů* Ju¡ tfiJ¡° N°J¡TÕd J¡≤wÙ Fæ NS°Õwg Ôůyů* J¡ů tfiůF≤ ÔywÙ Fæ $$14$$

∫F Ôw° <ªWR¡≈Ù F°SÙ Ÿu ≈®J¡¿‡≈w, ŸaJ¡v≈R¡≈ t@C≤ J¡Ôfi°Ì J¡≤fiub°ÔÙ J¡ů<J¡Ô Ÿu ∫C•w, o¿∏B∫R¡≈Ù Ÿ°≥≈ů* Ÿu bu¿‹¸>w N°æ≤ w¨‹d°R¡≈Ù ªtnu Ÿu N°h~>°<Ìw, fiÙÔ N°J¡°„R¡≈Ù wt°Ôb¨s Ju¡

Nb∫bů* Ju¡ N°Z∫ Ÿu NÃ∫∏w <b_w°≤ J¡ů ≈®°›w, N°J¡°„ N°æ≤ ≈¨<SbÙR¡≈ ª°≤ů* Nů≤ J¡ů ı°fiCwCv∫

ŸaJC¡<ªw t¥Ô_w‡˚ů* Ÿu ∫C•w, ªwCÌÕ„ ˚CbfiR¡≈Ù b°<¸>J¡°Nů* Ÿu „ů<˚w; Ÿ°w ŸtCBů* J¡∑ ©°oÕR¡≈Ù

ŸC∏Ì≤ N°Ôb°Ô Ÿu N°b¨w Îba Ÿ‡≈¥dÕ ŸtCBů* Ju¡ ıÔ, sÙ≤ N°<Ì Ÿu <Ÿ*<ªw FůJ¡≤ f®Ê°^±>©^±>ů* Ju¡

N@ů˚°y tu* <b_w¨w ınů* Ÿu f]; J¡°‡∫ J¡tů˘ Ju¡ fů@J¡ wÙfiů* buÌů* Ÿu ªaªÔ FCÎ J¡°tÙR¡≈ ˚®t≤ů* Ÿu

∫C•w, NwÎb fi J¡°tÙ ıfiů* Ju¡ ˚ůÀ∫˚¥w _`ÙR¡≈ ≈C‹≈Ÿt¥Fů* Ÿu „ů<˚w, tfiJu¡ _≈∏ÌR¡≈ b°∫C Ÿu J¡¿‡≈w, _b°˚°<bJ¡ ≈®b¨<Wb°Ôu <b≈CÔıfiŸt¥FR¡≈Ù t¥Ô, ≈`, J¡°^±> N°<Ì∫ů* tu* ˚®td J¡≤ ≤Fu Ÿ¥‚t J¡∑¸>ů* Ÿu ∫C•w, „°˜<fi<T] J¡tÕR¡≈Ù Nıy≤ Ÿu Δ∫°›w, _byÕ J¡∑ ZÙR¡≈Ù ≈C‹≈t^±>≈ Ÿu „ů<˚w wS°
ıÙbů* Ju¡ ıÙbfiů≈°∫ů* Ÿu ≈¥dÕ Fæ $ (oŸ Ÿ¨<‹¸>R¡≈ Ôw° tu* ≈®<Ÿ] Ôw° Ÿu <bÔsd N∏∫°∏∫ ˚Ù NfiuuJ¡
w≤F Ju¡ bæ<ªc∫ Fæ*, ∫F <Ì©Ô°wu Fæ*-"fi°fi°' Ÿu $) NfiuJ¡ ≈®J¡°≤ Ju¡ <bT∫b°Ÿfi°R¡≈ y∏@ů* Ÿu NIů* J¡ů tW J¡≤fiub°ÔÙ, <bbu<J¡∫ů* Ju¡ <ÔÎ wů NfiuJ¡ ≈®J¡°≤ Ju¡ ≈„t-bæ¿ªc∫R¡≈Ù NfiuJ¡ ≈C‹≈ů* Ÿu ≈®J¡°„t°fi, NfiuJ¡ ≈®J¡°≤ Ju¡ k¡Ôů* J¡∑ ≈a¿•w∫ů* Ÿu Δ∫°›w NfiuJ¡ ≈®J¡°≤ Ju¡ ≈C‹≈ Îba k¡Ôů* Ju¡ ≤Ÿ wS° ≈≤°y Ÿu

<bJ¡<Ÿw, <b<˚∏fi-<b<˚∏fi N°Ôb°Ôů* Ÿu (©°oÕ∫ů* Ÿu) bu<‹¸>w, w≤F-w≤F Ju¡ ≈<s∫ů* Ÿu ∫C•w, NfiuJ¡ w≤F J¡∑ @¥<Ô∫ů* Ÿu ∫C•w Fůfiu Ju¡ J¡°≤d R¡©Ù, fi°fi° ≈®J¡°≤ Ju¡ ≈bÕwR¡≈ ı°Ôů* Ÿu f], NfiuJ¡

J¡Ô°R¡≈ J¡<Ô∫ů* Ÿu ∫C•w, NfiuJ¡ bfiŸt¥Fů* Ÿu «¡≈≤ J¡ů ™>Ù FCoÕ, NfiuJ¡ ≈bÕwů* Ju¡ w¸>ů*≈≤ N°R¡» FCoÕ
wS° ŸÌ° NfiuJ¡ ≈®J¡°≤ Ju¡ ÌÔů* Ÿu „ů<˚w Fæ $$15-22$$
bF N<bΩ°R¡≈Ù Ôw° NfiuJ¡ f°≤ Ã≈∏fi Fů ªCJ¡∑ Fæ N°æ≤ Ã≈∏fi Fůfiub°ÔÙ Fæ; NfiuJ¡ f°≤ t≤

ŸyÕ - 9]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1249

ªCJ¡∑ Fæ N°æ≤ t≤fiub°ÔÙ ˚Ù Fæ $ bF N°@Ù J¡¸>Ù FCoÕ Fæ, N°æ≤ ≈¥dÕR¡≈ Ÿu ˚Ù J¡¸>Ù FCoÕ Fæ wS° ≈®b°FR¡≈

Ÿu fi J¡¸>Ù FCoÕ ˚Ù Fæ $$23$$ bF NwÙw J¡°Ô tu* SÙ N°æ≤ bwÕt°fi J¡°Ô tu* ˚Ù Fæ, bF ŸbÕÌ°

NŸÃ≈Ì°SÕ Ju¡ ŸÂ„ FůwÙ FCoÕ ˚Ù ŸÃ∫ ≈Ì°SÕ Ju¡ ŸÂ„ f°≤-f°≤ NÃ∫∏w ≈vÔ<bw FůwÙ Fæ wS°

<fiÃ∫ „ůT J¡ů ≈®°›w FůwÙ Fæ $$24$$

∫F J¡°∫Õ N<bΩ° <fiÿª∫ FÙ tFwÙ <bTÔw° Fæ, •∫ů*<J¡ N<bª°≤ Ÿu oŸJ¡° N°ÿÔuT ∫°fiÙ

Ÿ‡f∏@ Fůfiu ≈≤ ∫F wÃsd ŸaŸ°≤R¡≈ <bT Ÿu ı<fiw t¥h~>°Õ ÌuwÙ Fæ N°æ≤ ≈¥b°Õ≈≤ <bª°¿≤w Fůfiu≈≤
wÃsd fi‹¸> Fů ı°wÙ Fæ $$25$$

J¡°∫ÕN<bΩ° Ju¡ _bR¡≈ J¡° <bª°≤ J¡≤fiub°Ôu w[b<bwg Ju¡ ≈®J¡°„t°fi ≈¥dÕ N°Ãt° tu* bF

N∏w#<bÔÙfi ∫°fiÙ f°<@w Fů ı°wÙ Fæ N°æ≤ NI°fiÙ ≈C”T tu* wů ˚Ùw≤ ª°≤ů* Nů≤ Ÿu NfiCb¨W FůJ¡≤

Nb¿_Sw ≤FwÙ Fæ $ (oŸ NfiCb¨<W J¡° <b_w°≤≈¥bÕJ¡ <fiR¡≈d J¡≤wu Fæ* - "ow#' oÃ∫°<Ì Ÿu $) J¡FÙ*
wů ∫F Ÿ¨<‹¸>R¡≈° Ôw° Ju¡ ŸtÙ≈ J¡FÙ* ıÔ Fæ, J¡FÙ* ≈bÕw Fæ, J¡FÙ* wů fi°yů* Ÿu ∫C•w Fæ N°æ≤ J¡FÙ*

Ìubw°Nů* Ÿu ŸC„ů<˚w Fæ $$26$$ J¡FÙ* wů bF ≈¨<SbÙR¡≈w° J¡ů ≈®°›w FCoÕ Fæ N°æ≤ J¡FÙ* ΩCÔůJ¡R¡≈

Ÿu Nb¿_Sw FCoÕ Fæ $ ∏Fů*fiu J¡FÙ* ª∏B N°æ≤ Ÿ¥∫ÕR¡≈w° ≈®°›w J¡≤ ÔÙ Fæ N°æ≤ J¡FÙ* wů w°≤ů* Ju¡

N°J¡°≤ J¡ů @°≤d <J¡∫° Fæ $$27$$ ∫F Ÿ¨¿‹¸>R¡≈Ù Ôw° J¡FÙ* wů wtR¡≈ Fæ, J¡FÙ* wuıůR¡≈ Fæ, J¡FÙ*

N°J¡°„R¡≈ Fæ, J¡FÙ* Ÿ_∫ÿ∫°tÔ° (N„uT <b„uT @°∏∫ů* Ÿu ≈¥dÕ) Fæ, J¡FÙ* ≈¨<SbÙR¡≈ Fæ, J¡FÙ*

„°˜R¡≈ Fæ, J¡FÙ* buÌR¡≈ Fæ wů J¡FÙ* ≈®Ô∫ N°æ≤ ŸCTC<›w Ÿu <bb<ıÕw Fæ $$28$$

J¡FÙ* ≈<sR¡≈ FůJ¡≤ nwÙ Fæ, J¡FÙ* ÌubR¡≈ FůJ¡≤ ¿ÃSw FůwÙ Fæ, J¡FÙ* _S°dC FůJ¡≤ ¿_Sw Fæ N°æ≤ J¡FÙ* ≈bfi˚°b J¡ů ≈®°›w FCoÕ Fæ $$29$$ J¡FÙ* ≈≤ fi≤J¡R¡≈ FůJ¡≤ ≈°w°ÔJC¡F≤ tu* <bÔÙfi ≤FwÙ Fæ wů J¡FÙ* _byÕ tu* <bÔ°Ÿ J¡≤wÙ Fæ $ J¡FÙ* Ìub≈Ì J¡ů ≈®°›w FCoÕ Fæ, wů J¡FÙ* J¨¡¿tR¡≈ FůJ¡≤ ¿_Sw FCoÕ

Fæ $$30$$ J¡FÙ* <b‹dCR¡≈° Fæ, J¡FÙ* f®Ê°R¡≈° Fæ, J¡FÙ* ”BR¡≈° Fæ, J¡FÙ* Ÿ¥∫ÕR¡≈° Fæ, J¡FÙ* N<ÀfiR¡≈° Fæ, J¡FÙ* b°∫CR¡≈° Fæ, J¡FÙ* ª∏BR¡≈° Fæ wů J¡FÙ* ∫tR¡≈° Fæ $$31$$

Fu ZÙ≤°tıÙ, ofi Ÿt_w ˚Cbfiů* tu* ÃJ¨¡‹¸> ≈®˚°b Ÿu ª°≤ů* Nů≤ Δ∫°›w FCÎ Ÿt_w ≈Ì°Sůu˘ J¡°

ŸaF°≤ J¡≤fiub°Ôu tF°Ìub Ÿu ÔuJ¡≤ NΔ∫°J¨¡w≈∫ÕÕ∏w NSb° Nv≈ ≈®˚°b Ju¡ J¡°≤d ııÕ≤ w¨dR¡≈w°

J¡ů ≈®°›w FCN° ıů JC¡~> ∫F Âÿ∫ ≈®_kC¡¿≤w Fů ≤F° Fæ, Ÿ ŸfJ¡ů w[bI°fi π°≤° f°@ J¡≤fiu ∫ůÀ∫

N<bΩ°_bR¡≈ FÙ ŸtHů, ŸJ¡° N<wJ®¡td NS°Õwg f°@ Fů ı°fiu ≈≤ N°Ãt° J¡° Ô°˚ ∫°fiÙ tůs Nbÿ∫ ≈®°›w Fůw° Fæ $$32$$

N°™>b°≥ ŸyÕ Ÿt°›w
fi°æb°≥ ŸyÕ
wÙfi yCdů* Ju¡ <b˚°y, tF°Ìub N°<Ì J¡∑ „C]Ÿ[bR¡≈w°, <bΩ° Îba N<bΩ° Ju¡ _bR¡≈ wS° fi Ìůfiů* Ÿu ≤<Fw b_wC J¡° bdÕfi $

≈FÔu ŸyÕ Ju¡ N¿∏wt "Âÿ∫a _kC¡≤∏fifiC' oÃ∫°<Ì ≈Ω Ÿu ıů tF°ÌubıÙ N°<Ì tu* N<bΩ°R¡≈w° J¡°

≈®<w≈°Ìfi <J¡∫° y∫° Fæ, bF ÎJ¡Ìt NŸ‡˚b Fæ, •∫ů*<J¡ "M¡wa ŸÃ∫a ≈≤a f®Ê',

1250

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

"|¨w≤Ù<w|fiÙ˚¥wŸ¿hªÌ°fi∏Ì<by®F#' oÃ∫°<Ì ZC<w-_t¨<w∫ů* tu* ≈≤f®ÊR¡≈w° wS°

Ÿ¿hªÌ°fi∏ÌR¡≈w° J¡° fiJu¡ _bR¡≈ů* tu* ≈®<w≈°Ìfi <J¡∫° y∫° Fæ $ tF°ÌubıÙ J¡ů N<bΩ°R¡≈ t°fifiu tu* "oÕ„°fi# ŸbÕ<bΩ°fi°tg' oÃ∫°<Ì ZC<w ≈®<w≈°<Ìw ŸbÕ<bΩ°<@≈<wÃb J¡° ˚Ù <b≤ů@ Fůy° $ b°ŸCÌub _bR¡≈ wC≤Ù∫ wS° ≈≤f®ÊR¡≈ Fæ, ∫F ˚Ù ≈C≤°dů* tu* ≈®<Ÿ] Fæ $ ÎuŸÙ ¿_S<w tu* tF°Ìub°<Ì

J¡∑ N<bΩ°R¡≈w° fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ, ∫ů* <„b°<Ì tu* N<bΩ°R¡≈w° J¡∑ NŸ‡˚°bfi° J¡≤ ≤Fu ZÙ≤°tıÙ

≈®Ÿayw# ŸJu¡ ≤F_∫ J¡ů ˚Ù ı°fifiu J¡∑ oh~>° Ÿu ≈¥~>wu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ fiu J¡F° # Fu f®Êfig, N°J¨¡<wt°` Ÿu N°<b˚Õ¥w NÃ∫∏w „C]_bR¡≈' <„b, <b‹dC N°<Ì ˚Ù

N<bΩ°_bR¡≈ FÙ Fæ*, oŸ ≈®J¡°≤ N°≈J¡∑ <•w J¡° Zbd J¡≤ tæ* <tØ∫° ˚®°¿∏w J¡ů ≈®°›w Fů y∫° F¥≥, J¨¡≈°≈¥bÕJ¡ N°≈ ŸJ¡° <fib°≤d J¡∑<ıÎ $$1$$
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ZÙ≤°tıÙ, ª¥≥<J¡ <fi<bÕJ¡°≤ „C]<ªwg J¡° |Ù J¡∑ fi°o˘ _bw# |fiÙ˚°b

∫° t¥w°ÕJ¡°≤ Fů fiFÙ* ŸJ¡w°, oŸ<ÔÎ bu Ìůfiů* t°∫°@Ùfi <bbÕw ∫C•w FÙ Fæ*, ∫F t°fifi° ≈nuy° $ ≈≤∏wC

ZC<w≈®<w≈°Ω <fi<bÕJ¡°≤ ≈≤f®Ê_bR¡≈w° Ju¡ Ÿ°S <b≤ů@ fi Fů, oŸ<ÔÎ <bbwÕÃb-≈®∫ůıJ¡ t°∫° J¡°

Na„ _bh~>, Ÿ¥‚twt _bR¡≈ J¡° Nfi°b°≤J¡ J¡F° ı°w° Fæ, ŸÙJ¡ů „C]Ÿ[b J¡Fwu Fæ*, „C]Ÿ[b NÃ∫∏w _bh~>, <ªÃ≈®<w<f‡fJ¡° y®°FJ¡, ŸbÕ<bΩ° J¡° œÙ≈J¡, _bR¡≈ J¡° Nfi°b°≤J¡ Fæ, oŸ<ÔÎ

≈®J¨¡w tu* ŸbÕ<@≈<wÃb J¡° <b≤ů@ fiFÙ* Fů ŸJ¡w° $ "∫` Ãb_∫ ŸbÕt°Ãtæb°˚¥w wwg Ju¡fi Ja¡ ≈ÿ∫uwg',

"˚¥∫ÿª°∏wu <bÿbt°∫°<fib¨<W#' oÃ∫°<Ì ZC<w∫ů* Ÿu Ft Ôůyů* Ju¡ w[bI°fi Ÿu f°º∫ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d

•w Na„ tu* N<bΩ°R¡≈w° Fæ, oŸ<ÔÎ ∫F°≥ ≈≤ J¡ůoÕ NŸa˚°bfi° Fæ FÙ fiFÙ*, oŸ N°„∫ Ÿu W≤

Ìufiu J¡∑ oh~>°b°Ôu ZÙb<Ÿ‹™>ıÙ •w J¡v≈fi°J®¡t J¡° ≈J®¡t J¡≤fiu Ju¡ ≈FÔu ŸbÕ≈®St N<@‹™>°fi J¡° <ÌÀÌ„Õfi J¡≤°wu Fæ* $

ZÙb<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ŸabuΩ Ÿu (ıyÌ°J¡°≤ Ÿu) ≤<Fw, ŸbÕ<b@ ≈Bbů* Ÿu b<ıÕw, Ÿt_w ıyw Ju¡ Ÿa_J¡°≤ Ÿu Ÿa∫C•w t°∫° Ÿu „fÔ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d Ÿb°ÕÃtJ¡ NwÎb Ÿ¿hªÃ≈®J¡°„ Ÿu ≈®ªC≤, J¡v≈fi°Nů*

Ÿu <fitCÕ•w ÎJ¡t°` ŸÃ_bR¡≈ f®Ê FÙ ıyw J¡∑ Ã≈<W Ju¡ ≈FÔu S° $$2$$

ZÙ≤°tıÙ, Ÿ¨¿‹¸>> Ju¡ N°≤‡˚J¡°Ô tu* N≈fiÙ ŸW° Ÿu ¿_Sw FCoÕ ıyw-Ÿa_J¡°≤ Ju¡ eů@_bR¡≈

J¡Ô° (<ªÌ°˚°Ÿ_k¥¡<wÕ), ıÔ N°<Ì tu* N°bwÕÔu©° Ju¡ ŸÂ„, JC¡~> ≈¨SJ¡ _bR¡≈ J¡∑ fi°o˘ yCd N°æ≤
yCdÙ Ju¡ ˚uÌΔ∫bF°≤ J¡∑ ∫ůÀ∫w°R¡≈ Ÿu N°<b˚Õ¥w FůwÙ Fæ $$3$$

<ıŸ ≈®J¡°≤ tº∫°∏F ≈®J¡°„, t∏Ì ≈®J¡°„ N°æ≤ ~>°∫° tu* Ÿ¥∫Õ Ÿu <b<˚∏fi wuı Ju¡ N≈J¡TÕ J¡∑

J¡v≈fi° J¡∑ ı°wÙ Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ •w J¡Ô° J¡∑ Ÿ¥‚t, tº∫ wS° _S¥Ô ∫ů* wÙfi ≈®J¡°≤ Ÿu J¡v≈fi° J¡∑
ı°wÙ Fæ, Ÿ¥‚t J¡v≈fi° Ju¡ ≈Ù~>u ŸJ¡∑ J¡v≈fi° J¡≤fiub°Ôu Ju¡ π°≤° <F≤^∫y˚Õ Ju¡ R¡≈ Ÿu tº∫ J¡Ô°,

<k¡≤ ŸJu¡ f°Ì _S¥Ô <b≤°¸> Ju¡ N°J¡°≤ Ÿu _S¥Ô J¡Ô° Ju¡ R¡≈ tu* I°w FůJ¡≤ bF ŸÙ ≈®J¡°≤ ¿_Sw

≤FwÙ Fæ $ ª¥≥<J¡ ∫F NΔ∫°J¨¡wů≈°<@R¡≈° Ÿ[b, ≤ı N°æ≤ wtůR¡≈° ≈®J¨¡<w <`@° Nb<_Sw Fæ, NwÎb ofi Ÿ¥‚t N°<Ì Nb_S°Nů* tu* ˚Ù wÙfi w≤F Ÿu J¡¿v≈w FůwÙ Fæ $$4,5$$

≈®ÿfiůW≤ů* J¡∑ NfiCR¡≈w° Ju¡ <ÔÎ ≈®J¨¡<w J¡∑ N<bΩ°R¡≈w° fwÔ°wu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, Ÿ[b N°<Ì wÙfi yCd_bR¡≈ @tů˘ Ÿu ∫C•w ≈®J¨¡<w FÙ N<bΩ° Fæ, ∫FÙ ≈®°<d∫ů* J¡°

ŸyÕ - 9]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1251

ŸaŸ°≤ Fæ, oŸŸu (≈®J¨¡<w Ÿu) ≈°≤ ≈° ı°fi° FÙ ≈≤t≈Ì ∫°fiÙ tůs J¡FÔ°w° Fæ $$6$$

J¡°∫Õ N<bΩ° N°æ≤ J¡°≤d N<bΩ° ofi Ìůfiů* N<bΩ°Nů* tu* NfiCyw ÎJ¡-ÎJ¡ yCd Ju¡ Nb°∏w≤
wÙfi-wÙfi ˚uÌ fwÔ°wu Fæ* $
oŸ ≈®J¨¡<wR¡≈Ù N<bΩ° tu* ıů wÙfi yCd fwÔ°∫u y∫u Fæ*, bu ˚Ù wÙfi ≈®J¡°≤ Ju¡ Fæ* ∫°fiÙ Ÿ[b, ≤ı wt ofitu* Ÿu ≈®Ã∫uJ¡ yCdJ¡° wÙfi-wÙfi ≈®J¡°≤ Ÿu ˚uÌ Fůw° Fæ $$7$$

˚B, oŸ ≈®J¡°≤ ∫F N<bΩ° yCd˚uÌů* Ÿu fib ≈®J¡°≤ Ÿu <b˚•w Fů ı°wÙ Fæ ∫°fiÙ Ÿ¥‚t, tº∫ N°æ≤

_S¥Ô N<bΩ° J¡° ≈®Ã∫uJ¡„# wÙfi-wÙfi ˚uÌ FůJ¡≤ fib w≤F J¡∑ Fů ı°wÙ Fæ, ıů ˚Ù JC¡~> ∫F Âÿ∫ ≈®≈aª

<Ì©°oÕ ≈nw° Fæ, bF Ÿf oŸÙ N<bΩ° tu* N°<Zw Fæ $$8$$

≈FÔu <b˚°y tu* Ÿ[b°a„ J¡° Ì°F≤d Ìuwu Fæ* $

˚B, M¡<T, tC<fi, <Ÿ] (Ìub∫ů<fi<b„uT), fi°y, <bΩ°@≤, Ìubw°-∫u N<bΩ° Ju¡ Ÿ°<[bJ¡ Na„_bR¡≈

Fæ*, ∫F N°≈ ı°<fiÎ $$9$$

ŸJu¡ Nb°∏w≤ <b˚°y tu* wÙfi <b˚°yů* J¡° ˚Ù <ÌÀÌ„Õfi J¡≤°wu Fæ* $

ZÙ≤°t˚B, oŸ Ÿ°<[bJ¡ <b˚°y Ju¡ fi°y, <bΩ°@≤ ∫u w°t<ŸJ¡ Na„_bR¡≈ Fæ*, tC<fi, <Ÿ] ∫u

≤ıůyCd Ju¡ Na„_bR¡≈ Fæ* N°æ≤ <„b, <b‹dC N°<Ì Ìubw° Ÿ°<[bJ¡ Na„R¡≈ Fæ* $$10$$

<„b N°<Ì Ÿ[byCd°∏wyÕw „C] Ÿ[bR¡≈ Fæ*, oŸtu* ∫C¿•w J¡Fwu Fæ* $

Ÿ[bı°<wR¡≈ Ìub∫ů<fi tu* <„b, <b‹dC N°<Ì N<bΩ° Ju¡ ≈®°J¨¡w yCdů* Ÿu J¡˚Ù ˚Ù N<bΩ°R¡≈

N°b≤d J¡ů ≈®°›w fi FůJ¡≤ _b°˚°<bJ¡ FÙ <bΩ° Ÿu _b-_bR¡≈ ≈Ì J¡ů ŸÌ° FÙ ≈®°›w FCÎ, Nw# bu

„C]Ÿ[b_bR¡≈ Fæ* $ oŸŸu f®Ê° N°æ≤ <„b tu* ≤°ıŸ Îba w°tŸR¡≈w° J¡∑ t¥©Õ tfiC‹∫ů* tu* ıů ≈®<Ÿ<] Fæ,

ŸJ¡° ©^±>fi FCN° ŸtHfi° ª°<FÎ $$11$$
oŸÙ<ÔÎ fiJu¡ ≈°ŸJ¡ů* J¡ů ˚Ù I°fi≈®°¿›w Ju¡ π°≤° ≈CfiıÕ∏t J¡∑ <fib¨<W FůwÙ Fæ, ∫F NÃ∫∏w

≈®<Ÿ] Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, Ÿ°¿[bJ¡ <„b°<Ì t¥<`Õ`∫°ÃtJ¡ ≈®°J¨¡w Na„ J¡∑ ıů ≈°Ÿfi° J¡≤w° Fæ, bF ≈Cfi# oŸ

ŸaŸ°≤ tu* Ã≈∏fi fiFÙ* Fůw°, oŸ<ÔÎ bF tC•w J¡FÔ°w° Fæ $$12$$
oŸÙ<ÔÎ <„b°<Ì wÙfi t¥<wÕ∫ů* tu* N°b≤d fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ıÙb∏tC•ww° _b°˚°<bJ¡ Fæ, oŸ

N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Fu tF°twu, •w FuwC Ÿu „C] Ÿ[byCd Ju¡ Na„˚¥w ”B N°<Ì ≈C”T (Ìubw°) ıywg¿_S<wJ¡°Ô tu*, ıf wJ¡ ÌuF @°≤d <J¡∫u ≤Fwu Fæ*, wf wJ¡ tC•w FůJ¡≤ ¿_Sw ≤Fwu Fæ* $$13$$ ∫u tF°Ãt° ÌuF¿_S<w≈∫Õ∏w ıÙb∏tC•w FůJ¡≤ ¿_Sw ≤Fwu Fæ* N°æ≤ ÌuF J¡° N∏w Fů ı°fiu ≈≤ <bÌuFtC•w FůJ¡≤ „C] f®Ê_b˚°b tu*

¿_Sw Fů ı°wu Fæ* $$14$$

≈®ÿfi Ju¡ Ÿt°@°fi J¡° ≈ŸaF°≤ J¡≤ ≈®_wCw <bT∫ J¡∑ ≈®_w°bfi° J¡≤wu Fæ* $
oŸ ≈®J¡°≤ <bΩ°R¡≈w° J¡ů ≈®°›w FCN° ∫F ıů N<bΩ° J¡° Ÿ°<[bJ¡_bR¡≈ fÙı-˚°y Fæ, bF
k¡ÔR¡≈w° ∫°fiÙ J¡°∫ÕN<bΩ°R¡≈w° J¡ů ≈®°›w Fůw° Fæ N°æ≤ ŸJ¡° ≈®Ô∫ Fůfiu≈≤ fÙıR¡≈w° ∫°fiÙ

J¡°≤dN<bΩ°R¡≈w° J¡ů ≈®°›w Fůw° Fæ $$15$$

1252

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

J¡°∫ÕN<bΩ° Ju¡ Ì∫ N°æ≤ ≈®Ô∫ J¡° N°@°≤ Fůfiu Ÿu ˚Ù <bΩ°„≤Ù≤Ù bu <„b°<Ì N<bΩ°R¡≈ FÙ

Fæ*, ∫ů* J¡Fwu Fæ* $

J¡°≤d N<bΩ° Ju¡ N∏wywÕ ıů „C] Ÿ[b-Na„ Fæ, bF <bΩ° Fæ, Ÿ <bΩ° Ÿu N<bΩ°

(J¡°∫ÕN¿bΩ°R¡≈ Ÿ¨¿‹¸>) Ÿ ≈®J¡°≤ <Ìw FůwÙ Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ ıÔ Ÿu fCÌfCÌu Ã≈∏fi Fůwu Fæ* N°æ≤

<ıŸ ≈®J¡°≤ fCÌfCÌu ıÔ tu* ÔÙfi Fů ı°wu Fæ*, ŸÙ ≈®J¡°≤ Ÿ <bΩ° tu* FÙ J¡°∫Õ N¿bΩ°ÃtJ¡ Ÿ¨¿‹¸>

<bÔÙfi Fů ı°wÙ Fæ $$16$$
oŸ<ÔÎ <bΩ° N°æ≤ N<bΩ° J¡° ˚uÌ ˚Ù J¡¿v≈w FÙ Fæ, ∫F <Ÿ] FCN°, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $
ıæŸu ıÔ N°æ≤ w≤ay J¡∑ <πÃb˚°bfi° Ÿu FÙ <˚∏fiw° Fæ, bæŸu FÙ <bΩ° N°æ≤ N<bΩ° J¡∑ Â¿‹¸> tu*

˚uÌ˚°bfi° Ÿu FÙ <˚∏fiw° Fæ, b_wCw# fiFÙ*; <ıŸ ≈®J¡°≤ ≈≤t°SÕw# ıÔ N°æ≤ w≤ay J¡∑ ÎJ¡R¡≈w° FÙ Fæ,

ŸÙ ≈®J¡°≤ N<bΩ° N°æ≤ <bΩ° ˚Ù ÎJ¡R¡≈ FÙ Fæ*, ≈¨SJg¡ JC¡~> ˚Ù fiFÙ* Fæ $$17$$

<bΩ°Â<‹¸> Ÿu <bΩ° N°æ≤ N<bΩ° Ìůfiů* J¡° f°@ Fůfiu ≈≤ ŸCw≤°a fiJu¡ ˚uÌ J¡∑ ≈®Ÿ¿•w fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

≈≤t°SÕw# ŸÌ<@‹™>°fi tu* <bΩ° N°æ≤ N<bΩ° fi°t J¡∑ J¡ůoÕ b_wC FÙ fiFÙ* Fæ, Nw# <bΩ° N°æ≤

N<bΩ°-Â¿‹¸> J¡° ∫°fiÙ fiJ¡° ˚uÌ, <b≤ů@ N°<Ì Â<‹¸> J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ ∫F°≥ ıů JC¡~> Nb<„‹¸> ≤Fw°

Fæ, bFÙ b°_wb tu* <bΩt°fi Fæ, Ì¥Ÿ≤° fiFÙ* $$18$$

„aJ¡° Fů <J¡ <bΩ°Â¿‹¸> Ÿu f°º∫ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d N<bΩ°-Â¿‹¸> J¡° Ã∫°y ˚Ôu FÙ Fů, ≈≤∏wC ŸJ¡∑
f°<@J¡° <bΩ°-Â¿‹¸> J¡° Ã∫°y <J¡ŸŸu Fůy° ? wů oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

Fu ≤|¥JC¡Ô˚¥Td, f°@ Ju¡ π°≤° N<bΩ° J¡° N¿_wÃb <t¸> ı°fiu≈≤ N<bΩ°<fiR¡<≈w (N<bΩ°<fi‹™> f°º∫w° J¡° N°Z∫ ÔuJ¡≤ N°fiub°ÔÙ) f°@J¡w° J¡∑ <Ÿ<] FÙ fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ N°æ≤ <bΩt°fi ≈®<w∫ůyÙ Ju¡

N@Ùfi Fůfiu Ÿu Δ∫°b¨<W J¡∑ (˚uÌ J¡∑) ˚Ù ≈®<Ÿ<] fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ, Nw# <bΩ° N°æ≤ N<bΩ°-Â¿‹¸> J¡°

N¿_wÃb FÙ fiFÙ*, oŸ<ÔÎ N°≈ Nb<„‹¸> f®ÊR¡≈ ≈Ì≈≤ ŸC¿_S≤ Fů ı°oÎ $$19$$
fi N<bΩ° fi°t J¡° ≈Ì°SÕ Fæ N°æ≤ fi <bΩ°fi°t J¡° FÙ ≈Ì°SÕ Fæ, oŸ<ÔÎ ∫F J¡v≈fi° Δ∫SÕ Fæ $ (wf J¡°æfi bF Nb<„‹¸> b_wC Fæ ŸJ¡ů <Ì©Ô°wu FCÎ fů@ Ju¡ ≈FÔu bFÙ N<bΩ°R¡≈ Ÿu J¡¿v≈w Fæ, ÎuŸ°

J¡Fwu Fæ* $) b°_wb tu* N°Ãt° Ÿu N<w¿≤•w Nb<„‹¸> JC¡~> ˚Ù fiFÙ* Fæ, ∫<Ì JC¡~> Fæ, wů bF ÎJ¡t°`

<ªw-b_wC FÙ Ÿa<bw R¡≈ Ÿu Nb¿_Sw Fæ $$20$$

ZÙ≤°tıÙ, bFÙ Nb<„‹¸> <ªwg-b_wC ıf NI°w_bR¡≈ ≤FwÙ Fæ, wf bF N<bΩ° J¡FÙ ı°wÙ Fæ N°æ≤ ıf <b<Ìw Fů ı°wÙ Fæ, wf bFÙ Ÿwg-_bR¡≈ Îba N<bΩ°s∫ oŸ fi°t Ÿu J¡FÙ ı°wÙ Fæ $$21$$

~>°∫° N°æ≤ @¥≈ J¡∑ fi°o˘ ≈≤_≈≤ <b”] <bΩ° N°æ≤ N<bΩ° Ìůfiů* tu* Ÿu <bΩ° J¡° N˚°b Fůfiu ≈≤ N≈fiu tfiůb°a¿h~>∏fi ªæw∏∫ tu* N<bΩ°fi°tJ¡ <tØ∫° J¡v≈fi° J¡° Ì∫ Fůw° Fæ $$22$$

ZÙ≤°t˚B, fi ≈≤_≈≤ <b”] <bΩ° N°æ≤ N<bΩ° Ìůfiů* tu* Ÿu N<bΩ° J¡° f°@ Ÿu ªæw∏∫ tu* <bÔ∫

Fů ı°fiu ≈≤ •w Ìůfiů* J¡v≈fi°Î≥ sÙd Fů ı°wÙ Fæ* N°æ≤ fiJ¡° ªæw∏∫ tu* Nb_S°fi Fů ı°w° Fæ, <k¡≤

≈¿≤≈¥d°Õfi∏Ì°ÃtJ¡ ≈®°›wΔ∫ ªæw∏∫ ≈≤f®Ê FÙ Nb<„‹¸> ≤Fw° Fæ $$23$$

„aJ¡° Fů <J¡ f°@ fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d <bΩ° ˚Ù ≈¿≤<„‹¸> R¡≈ Ÿu •∫ů* fiFÙ* ≤FwÙ ? wů oŸ ≈≤

ŸyÕ - 9]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1253

J¡Fwu Fæ* $

Fu ≤°|b, N<bΩ° Ju¡ <bfi°„ Ÿu <bΩ°J¡v≈fi° ˚Ù Ÿ w≤F sÙd Fů ı°wÙ Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ ÔJ¡nÙ

Ju¡ <bfi°„ Ÿu N¿Àfi $ ıů Nb<„‹¸> ≤Fw° Fæ, bF ŸbÕf°@°ÃtJ¡ Fůfiu Ÿu JC¡~> ˚Ù fiFÙ* Fæ N°æ≤ ≈≤t°SÕw#

ŸÌg-R¡≈ Fůfiu Ÿu JC¡~> Fæ ˚Ù, ∫F Ÿf ŸÙ Ÿu Δ∫°›w Fæ $$24$$

NwÎb ŸJ¡° Ì„Õfi FÙ w[bw# ŸbÕÌ„Õfi N°æ≤ ŸbÕf°@Ì„Õfi Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

•w w°<[bJ¡ R¡≈ Ÿu bF°≥ (≈≤t <ª<w tu*) Ÿf JC¡~> Ÿ ≈®J¡°≤ <Ì©°oÕ Ìuw° Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤
b¸>fÙı tu* k¡Ô ≈C‹≈°<Ì Ÿu ∫C•w b¸>b¨s <Ì©°oÕ ≈nw° Fæ N°æ≤ t°<∫J¡_bR¡≈ Ÿu JC¡~> ˚Ù fiFÙ* <Ì©°oÕ

Ìuw° Fæ; w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ ∫Ω<≈ NI°fi°b¨w Ì„° tu* bF N<J*¡<ªÃ_bR¡≈Ù Fæ, wS°<≈ b¸>fÙı J¡∑
fi°o˘, Δ∫°J¨¡w N°æ≤ NΔ∫°J¨¡w Ìůfiů* Nb_S°Nů* tu* _S¥Ô-Ÿ¥‚tÙ˚¥w Ÿb°ÕÃtJ¡ÃbR¡≈ <J*¡<ªÃ_bR¡≈w°

≈®<Ÿ] Fæ $$25$$ ŸbÕ<b@ „¿•w∫ů* J¡° N°Z∫ FÙ <J*¡<ªwg b_wCR¡≈Ãb Fæ, bFÙ Ÿt_w ≈≤°J®¡tů* J¡∑

<≈¸>°≤Ù Fæ $ bF N°J¡°„ Ÿu ˚Ù fn° „¥∏∫_bR¡≈ Fæ N°æ≤ <ªÌ°ÃtJ¡ Fůfiu Ÿu „¥∏∫_bR¡≈

˚Ù fiFÙ* Fæ $$26$$
ıæŸu Ÿ¥∫ÕJ¡°∏wt<d tu* N¿Àfi Fæ NSb° ıæŸu Ìq@ tu* |Ù Fæ, bæŸu FÙ Ÿ <ªÌ°ÃtJ¡ „¥∏∫ tu* ∫F

Ÿf Nb¿_Sw Fæ, ıæŸu N¿Àfi Ÿu <b_kC¡<Ô*y f°F≤ <fiJ¡Ôwu Fæ* NSb° ıæŸu Ÿ¥∫Õ Ÿu ≤¿ÿt∫°≥ f°F≤

<fiJ¡ÔwÙ Fæ*, bæŸu FÙ Ìu„, J¡°Ô N°æ≤ J®¡t Ju¡ Ì∫J¡°Ô tu* ∫u ≈®<Ÿ] Ÿf ıÙbŸa<b<W∫°≥ f®Êªæw∏∫

Ÿu ≈®_kC¡¿≤w FůwÙ Fæ*, oŸÙ<ÔÎ "N¿Àfi <b_kC¡<Ô*y' N°<Ì ∏∫°∫ Ÿu ıÙbů* J¡° ≈°<@∫ů* Ju¡ Ÿ°S

ªæw∏∫ Ÿu <fiJ¡Ôfi° ZC<w∫ů* tu* ≈®<Ÿ] Fæ, ∫F N°„∫ Fæ $$27,28$$
oŸÙ<ÔÎ bF f®Ê Ÿt_w ıÙbŸa<b<W∫ů* J¡° J¡ů„ Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $
ıæŸu ŸtCB w≤ayů* J¡° N°æ≤ <fitÕÔ t<d ≤¿ÿt∫ů* J¡° J¡ů„ (©ı°fi°) Fæ, bæŸu FÙ Nfi∏w ıÙbŸa<b<WR¡≈Ù ˚®t_S°fiÙ∫ ≤¿ÿt∫ů* J¡° bF N<bfi°„Ù J¡ů„ Fæ $$29$$

<fiyÕtfi J¡∑ Nb<@ Ju¡ J¡Sfi N°æ≤ t<d≈®˚° Ju¡ Â‹¸>°∏w Ÿu ıÙb N°æ≤ ıyw J¡∑ f®Ê Ÿu N∏∫`

¿_S<w J¡∑ ≈®Ÿ¿•w J¡° b°≤d J¡≤wu F…Î J¡Fwu Fæ* $

|¸>ů* tu* N°J¡°„ J¡∑ fi°o˘ Ÿt_w b_wCNů* tu* f°F≤ N°æ≤ ˚Ùw≤ tu* Ÿwg-_bR¡≈ N<bfi°„Ù (<`<b@

≈¿≤h~>uÌ Ÿu „¥∏∫) ªæw∏∫ b_wC ŸÌ° ŸbÕÌ° <bΩt°fi ≤FwÙ FÙ Fæ $ w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ ıæŸu |¸> Ju¡ Ì≤
tu* Δ∫°›w N°J¡°„ J¡° |¸> Ju¡ N°ytfi N°æ≤ <fiyÕtfi Ÿu N°J¡°„ tu* N°æ≈ª°¿≤J¡ N°b°ytfi Fůw° Fæ, bæŸu FÙ ıÙb J¡° ˚Ù N°ytfi <fiyÕtfi N°æ≈ª°¿≤J¡ FÙ Fæ, b°_w<bJ¡ fiFÙ* $$30$$
oŸÙ ≈®J¡°≤ ıÙb tu* J¡w¨ÕÃb ˚Ù N°æ≈ª°¿≤J¡ FÙ Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

<ıŸ ≈®J¡°≤ ÔůFu tu* _≈∏Ìfi Fůfiu≈≤ _bw# <J®¡∫°„¥∏∫ ˚Ù N∫_J¡°∏wt<d (ªC‡fJ¡) tu* J¡w¨Õw°

J¡FÙ ı°wÙ Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ _bw# <J®¡∫°„¥∏∫ ˚Ù N°Ãt-ªæw∏∫ tu* J¡w¨Õw° J¡FÙ ı°wÙ Fæ $$31$$

ZÙ≤°tıÙ, <ıŸ ≈®J¡°≤ ªC‡fJ¡ J¡∑ ÎJ¡t°` Ÿ¿∏fi<@ Ÿu FÙ ın ÔůF _≈¿∏Ìw Fůw° Fæ, bæŸu FÙ

ÎJ¡t°` ªæw∏ŸW° J¡∑ Ÿ¿∏fi<@ Ÿu FÙ Nªæw∏∫R¡≈ ÌuF _≈¿∏Ìw Fůw° Fæ $$32$$

≈®<w≈°<Ìw NSÕ J¡° Ÿasu≈ Ÿu ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $
ıyw Ju¡ ÎJ¡t°` ≈°Ì°fi_bR¡≈ Ÿ <ªBq≈ NI°wg¡f®Ê tu* ≈¥bÕ-≈¥b°ÕfiC˚¥w ıyÃJ¡¿v≈w b°Ÿfi°

1254

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ÿu ı<fiw W≤ůW≤ J¡v≈fi° Ÿu FÙ ∫F ıyw Ÿ ≈®J¡°≤ Nb¿_Sw ≤Fw° Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ <ª`-<b<ª`

ªaªÔ w≤ayŸt¥F ıÔ tu* ¿_Sw ≤Fw° Fæ, N°J¡°„ J¡∑ N≈us° ˚Ù t¥wÕNt¥wÕR¡≈„¥∏∫ Ÿ ≈≤f®Ê Ju¡ I°w Fůfiu≈≤ JC¡~> ˚Ù <˚∏fi ≈Ì°SÕ I°wΔ∫R¡≈ Ÿu f°J¡∑ fiFÙ* ≤Fw° $$33$$
fi°æb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ÌŸb°≥ ŸyÕ

N<bΩ° Ÿu f∏@fi J¡∑ ˚®°¿∏w Ju¡ π°≤° _S°b≤ ≈Ì°Sů˘ tu* tfi J¡∑ ¿_S<w wS°
fC<]≈¥bÕJ¡ <bª°≤ Ÿu f∏@ J¡° tůs, oŸJ¡° bdÕfi $

ZÙb<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ, ª¥≥<J¡ ıyw N°æ≤ ıÙb J¡° ˚uÌ NI°w f®Ê_bR¡≈ FÙ Fæ -
oŸ<ÔÎ f®Ê J¡° I°fi Fů ı°fiu ≈≤ ıů JC¡~> ˚Ù ∫F Ÿf _S°b≤-ıaytR¡≈ ıyw ≈®wÙw Fůw° Fæ, ∫S°SÕ
tu* bF JC¡~> ˚Ù fiFÙ* Fæ, JC¡~> ˚Ù ≈Ì°SÕ ˚¥wR¡≈w° J¡ů ≈®°›w fiFÙ* F…N° Fæ, ∫F N°≈ ı°<fiÎ $$1$$

<ıŸ ≈≤f®Ê tu* ˚°b N˚°b°ÃtJ¡ (Ã≈<W-<bfi°„°ÃtJ¡) JC¡~> ˚Ù J¡v≈fi° fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ, ŸÙ

≈≤f®Ê Ju¡ _bR¡≈˚¥w FÙ ıÙb N°<Ì Ÿf JC¡~> ≈®wÙ∫t°fi ≈Ì°SÕ Fæ*, Nw# Fu ZÙ≤°tıÙ, N°≈ <fi≤SÕJ¡

<tØ∫° ≈Ì°Sů˘ J¡∑ •∫ů* N<˚Ô°T° J¡≤wu Fæ* ? $$2$$

Fu ZÙ≤°tıÙ, <ıŸ ≈®J¡°≤ <bt„Õ J¡≤fiu ≈≤ ≤≠ıC tu* F…Î Ÿ≈Õ<b˚®t Ÿu <J¡ŸÙ ˚Ù Ÿ≈Õ J¡∑ ≈Ô¿Æ@
fiFÙ* FůwÙ, ŸÙ ≈®J¡°≤ ⁄Ì∫ Ju¡ ˚Ùw≤ ∫F ÌuF tu* NF∏w° N°æ≤ f°fl <bT∫ů* tu* ttw°R¡≈Ù Ÿ‡f∏@

Δ∫≈<Ì‹¸> Fůw° Fæ, <bª°≤ J¡≤fiu ≈≤ ŸJ¡∑ <J¡ŸÙ w≤F ≈Ô¿Æ@ fiFÙ* FůwÙ $$3$$

˚ÔÙ ≈®J¡°≤ N≈¿≤I°w NS°Õwg fi ı°fi° F…N° N°Ãt° (f®Ê) FÙ ıywg˚®°<∏w J¡ů ≈®°›w F…N° Fæ N°æ≤

˚ÔÙ ≈®J¡°≤ ≈¿≤I°w Fůfiu ≈≤ bF ıÙb°<Ì-Ÿa<bÌg J¡∑ ŸÙt° J¡∑ N∏w˚¥w N°ÃtR¡≈w° J¡ů ≈®°›w J¡≤w°

Fæ $$4$$ ªuÃ∫ Ju¡ fÙı˚¥w tÔ J¡° ŸW° Ju¡ N°≤ů≈ Ÿu N°Z∫ J¡≤wÙ F…oÕ <ª¿w FÙ ıyw tu* N<bΩ° fi°t Ÿu J¡FÙ ı°wÙ Fæ N°æ≤ bFÙ ªuÃ∫ Ju¡ fÙı˚¥w tÔ J¡° N<wJ®¡td J¡≤wÙ F…oÕ Ÿ‡≈¥dÕ ≈°<@∫ů* Ÿu tC•w FůJ¡≤ <bΩ° Ÿu N°ÃtR¡≈w° J¡ů ≈®°›w Fů ı°wÙ Fæ $$5$$
oŸ ≈®J¡°≤ N<bΩ° J¡° _bR¡≈ fwÔ°J¡≤ Nf N<bΩ°-J¡°∫ÕR¡≈ ≈°<@ Ÿu N°Ãt° tu* f∏@ J¡°

<b˚®t <Ì©Ô°wu Fæ* $

<ªW J¡° w°Ì°Ã‡∫ Nº∫°Ÿ Fůfiu Ÿu ∫F ≈C”T <ªW≈®°∫ Fæ, oŸÙ<ÔÎ <ªW Ju¡ fi‹¸> Fůfiu ≈≤ bF ≈C”T
t°fiů* fi‹¸> Fů ı°w° Fæ $ N°æ≤ ıæŸu |¸> Ju¡ ≤Ffiu ≈≤ |¸>°J¡°„ ≤Fw° Fæ, bæŸu FÙ <ªW Ju¡ ¿_Sw Fůfiu ≈≤ ∫F

N°Ãt° ˚Ù ¿_Sw ≤Fw° Fæ $$6$$
oŸÙ ≈®J¡°≤ y<w, ¿_S<w N°<Ì <ªW@tů˘ J¡° ˚Ù N≈fiÙ N°Ãt° tu* ≈C”T N°≤ů≈ J¡≤ Ôuw° Fæ, ∫ů*

J¡Fwu Fæ* $

NI°fiÙ f°ÔJ¡ J¡∑ fi°o˘ ∫F NI°fi ≈<Fw N°Ãt° <ªW Ju¡ ªÔfiu≈≤ N≈fiu N°≈J¡ů ªÔw° F…N°

Ìu©w° Fæ, <ªW Ju¡ ¿_S≤ Fůfiu ≈≤ N≈fiu J¡ů ˚Ù ¿_S≤ Ìu©w° Fæ, ∫F N°Ãt° oŸ w≤F ˚®°∏w oŸ <ªW J¡ů FÙ Δ∫°JC¡Ô N°Ãt_bR¡≈ Ÿu Ìu©w° Fæ $$7$$
oŸÙ<ÔÎ bF <ªWyw b°Ÿfi°Nů* Ÿu N≈fiu J¡ů f°≥@w° Fæ, ∫ů* J¡Fwu Fæ* $

ŸyÕ - 10]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1255

ª¥≥<J¡ ∫F <ªW f°Ô ∫°fiÙ <bbuJ¡„¥∏∫ Fæ, oŸ<ÔÎ bF <ªW≈®°∫ ≈C”T tJ¡nÙ J¡∑ w≤F N≈fiu J¡ů

<ªWyw b°Ÿfi°R¡≈ ÌÙ|Õw∏wCNů* Ÿu ˚Ùw≤ f°≥@w° F…N° ˚Ù fiFÙ* ı°fiw° $$8$$

≈¥bÕ ÿÔůJ¡ tu* f°Ô≈Ìů•w N<bbuJ¡ Ju¡ ≈®Ÿay Ÿu, N<bbuJ¡ J¡∑ ª≤tŸÙt°˚¥w _S°b≤ů* J¡∑ <ªW¿_S<w ı°fifiu J¡∑ oh~>° J¡≤ ≤Fu ZÙ≤°tıÙ tF°tC<fi b<Ÿ‹™>ıÙ Ÿu ≈¥~>wu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ fiu J¡F° # Fu ≈®˚ů, NÃ∫∏w |fiÙ˚°b J¡ů ≈®°›w F…N° N<bbuJ¡ (NI°fi) _S°b≤ N°<Ì

„≤Ù≤ J¡ů ≈®°›w Fůw° F…N° <J¡Ÿ ≈®J¡°≤ Nb¿_Sw ≤Fw° Fæ, ∫F J¨¡≈° J¡≤ J¡<FÎ $$9$$
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Ntfi_Ãb J¡ů ∫°fiÙ ŸCTC¿›w J¡∑ fi°o˘ ŸC©-Ì…#© ŸabuÌfi J¡∑ N∫ůÀ∫w°

Ju¡ Ÿ‡≈°ÌJ¡ tfi Ju¡ Ô∫ J¡ů ≈®°›w fi F…Î wS° ≈¥b°Õ≈≤ Ju¡ <bª°≤ tu* ŸtSÕ tfifi∫ůÀ∫R¡≈ tfi_Ãb Ÿu h∫Cw F…Î tfi_Ãb-Ntfi_Ãb Ju¡ tº∫bwÙÕ tCÀ@w° R¡≈ J¡° N°Z∫ J¡≤ ∫F ıÙb<ª¿w _S°b≤ů* tu* ≤FwÙ Fæ $$10$$

Fu I°wΔ∫ (f®Ê) Ju¡ ı°fifiub°Ôů* tu* ŸbÕZu‹™> ZÙ≤°tıÙ, <ªwgN<ªwg J¡° <bbuJ¡ J¡≤fiu tu* NŸtSÕ
f°fl Îba N°∏w≤ o¿∏B∫ů* Ÿu ∫C•w, NwÎb Ì…#© J¡° ≈®wÙJ¡°≤ J¡≤fiu tu* Nst Fůfiu Ju¡ J¡°≤d NÃ∫∏w Ì…#© Ìufiub°ÔÙ <ª¿w ıF°≥ ¿_Sw ≤FwÙ Fæ, fi _S°b≤ „≤Ù≤ů* tu* tůs NÃ∫∏w Ìq≤ ≤Fw° Fæ, ÎuŸ° tæ*
t°fiw° Fq≥; bF°≥ J¡tuÕ¿∏B∫ů* Ÿu, I°fiu¿∏B∫ů* Ju¡ Δ∫°≈°≤ů* Ÿu wS° t°fiŸ Δ∫°≈°≤ů* Ÿu „¥∏∫ FůJ¡≤ Ju¡bÔ

ŸW°t°` Ÿu <ª¿w ≤FwÙ Fæ $$11$$

I°fiu¿∏B∫ Îba J¡tuÕ¿∏B∫ů* Ju¡ Δ∫°≈°≤ů* Ÿu „¥∏∫ FůJ¡≤ ∫<Ì ŸW°t°` Ÿu <ª¿w _S°b≤ „≤Ù≤ tu* ≤FwÙ

Fæ, wů bæŸÙ ¿_S<w tu* ∫ů<y∫ů* J¡∑ w≤F „Ù|® FÙ b°Ÿfi° J¡° s∫ Îba tfi J¡° <bfi°„ Fů ı°fiu Ÿu fiJ¡∑
tC¿•w NÌq≤¿_Sw Fæ - ∫FÙ J¡Ffi° <ªw S°, Nw# "Ì…≤¿_Sw° tC¿•w#' ∫F J¡F ≤Fu N°≈J¡° •∫°

N<˚≈®°∫ Fæ ? oŸ N°„∫ Ÿu ZÙ≤°tıÙ ≈¥~>wu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ fiu J¡F° # Fu buΩ<bÌů* tu* Zu‹™>, <ıfi _S°b≤ „≤Ù≤ů* tu* <ª¿w ÎJ¡t°` ŸW°R¡≈ Ÿu ¿_Sw

≤FwÙ Fæ, bF°≥ tC¿•w wů NÌq≤ FÙ ¿_Sw Fæ, ÎuŸ° tæ* t°fiw° Fq≥ $$12$$

„°˜<b¿Fw J¡tů˘ Ju¡ NfiC‹™>°fi Ÿu F…oÕ <ªW„C<] N°æ≤ Ÿ°@fiªwC‹¸>∫ J¡∑ Ÿ‡≈<W Ÿu ŸFJ¨¡w Zbd, tfifi Îba <fi<Ìº∫°Ÿfi Ÿu Ã≈Ωt°fi w[bŸ°s°ÃJ¡°≤ Ÿu ı<fiw Ÿt¥Ô b°Ÿfi°s∫ Îba tfiůfi°„ Ÿu F…oÕ

ÎJ¡t°` ŸW°Ÿ°t°∏∫R¡≈ Ÿu <ª<w J¡∑ <_S<w FÙ tůs Fæ, bF tůs Nfi∏w ≈°≈R¡≈ Ì…b°ÕŸfi° fÙıů* Ÿu

˚≤u F…Î fi°≤J¡∑∫ _S°b≤ů* J¡ů, „°˜°<@J¡°≤ ∫ůÀ∫ ı∏t Ì…ÔÕ˚ Fůfiu Ÿu NÃ∫∏w Ì…ÔÕ˚ Fæ, oŸ ≈®J¡°≤
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ N≈fiÙ <•w J¡° N<˚≈®°∫ bdÕfi J¡≤wu Fæ* $

ZÙb<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ˚B, „°˜ů* J¡° fC<]≈¥bÕJ¡ <bª°≤ J¡≤, N°Ãt° Ju¡ ∫S°SÕ NbÔůJ¡fi Ÿu NS°Õwg Ÿ°s°ÃJ¡°≤ Ÿu ıů ŸW°Ÿ°t°∏∫ fů@ Fůw° Fæ, bFÙ N<bfi°„Ù tůs≈Ì J¡FÔ°w° Fæ $$13$$

N°Ãtw[b J¡ů ı°fiJ¡≤ b°Ÿfi°Nů* J¡° ıů Wt ∫°fiÙ N„uT ≈¿≤Ã∫°y Fæ, Ÿu FÙ ŸW°Ÿ°t°∏∫R¡≈
tůs≈Ì J¡F° y∫° Fæ $$14$$
f®ÊbuW° yC” N°<Ì Ju¡ Ÿ°S „°˜ů* J¡° <bª°≤ J¡≤ Nº∫°Ãt˚°bfi° Ÿu NS°Õwg tfifi≈¥bÕJ¡

<fi<Ìº∫°Ÿfi Ÿu w[b J¡° Ÿ°s°ÃJ¡°≤ J¡≤Ju¡ ŸW°Ÿ°t°∏∫ tu* ıů <fi‹™>° FůwÙ Fæ, ŸÙ <fi‹™>° J¡ů tC<fi Ôůy ≈≤f®Ê≈Ì J¡Fwu Fæ* $$15$$

_S°b≤ „≤Ù≤ů* tu* bF ≈Ì NÃ∫∏w Ìq≤ Fæ, oŸJ¡° ≈≈°Ìfi J¡≤wu Fæ* $

1256

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

ZÙ≤°tıÙ, ıF°≥ ˚Ùw≤ fÙı tu* NaJC¡≤ J¡∑ fi°o˘ NΔ∫•w, NwÎb ŸC›w-ŸÙ b°Ÿfi° ¿_Sw Fæ, Ÿu FÙ N°≈ ≈CfiıÕ∏t J¡ů Ìufiub°ÔÙ ŸCTC¿›w J¡∑ fi°o˘ ı°<fiÎ $$16$$ <ıŸJu¡ ˚Ùw≤ t°fiŸ Δ∫°≈°≤R¡≈ tfifi

˚ÔÙ ≈®J¡°≤ ÔÙfi Fů y∫° Fæ wS° ª°≤ů* Nů≤ Ÿu <ıŸtu* b°Ÿfi°Î≥ <w≤ů<Fw Fů yoÕ Fæ*, bF ≈°T°d°<Ì J¡∑
w≤F b¨<W„¥∏∫ ˚Ù ŸCTC¿›w ŸæJ¡nů* ı∏tR¡≈Ù Ì…#©ů* J¡ů ÌuwÙ Fæ $$17$$ ≈ÃS≤ J¡∑ fi°o˘ Δ∫°≈°≤„¥∏∫ ∫u Ÿ˚Ù _S°b≤ N°<Ì ≈Ì°SÕ "ŸCTC›w' fi°t J¡ů ≈®°›w Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ≈Cfi#-≈Cfi# ı∏t Ju¡ ˚°yÙ Fůwu Fæ* $$18$$

_S°b≤ N°<Ì tu* b°Ÿfi° FÙ fiFÙ* ≤FwÙ, oŸ ≈®J¡°≤ <J¡ŸÙ t∏Ìt<w J¡∑ „aJ¡° J¡° ≈¿≤F°≤ J¡≤wu Fæ* $

Fu Ÿ°@ů, <ıŸ w≤F fÙıů* tu* NaJC¡≤ Ÿu ÔuJ¡≤ ≈C‹≈ wJ¡ ≈Ì°SÕ ¿_Sw Fæ* Îba <ıŸ w≤F <t\>Ù Ju¡ i>u≤
tu* |¸> ¿_Sw Fæ, ŸÙ wF _S°b≤ů* Ju¡ ˚Ùw≤ N≈fiÙ b°Ÿfi° ˚Ù ¿_Sw Fæ $$19$$ ıF°≥ b°Ÿfi° J¡° fÙı

<bΩt°fi Fæ, bF ŸCTC¿›w ı∏t Ju¡ <ÔÎ FÙ Fæ, <Ÿ<] Ju¡ <ÔÎ fiFÙ* Fæ N°æ≤ <ıŸtu* I°fi°¿Àfi Ÿu b<ıÕw fÙı„¿•wb°ÔÙ b°Ÿfi° Fæ, bF wC∫Õ≈Ì tůsR¡≈ <Ÿ<] J¡ů Ìufiub°Ô° Fæ $$20$$

NwÎb _bv≈ ˚Ù b°Ÿfi° ∫<Ì Nb<„‹¸> ≤Fu, wů N<Àfi N°<Ì Ju¡ „uT J¡∑ fi°o˘ J®¡t„# bF f»J¡≤
tF°fi NfiSÕ J¡∑ ıfiJ¡ FůwÙ Fæ, Nw# ŸJ¡° <fi#„uT s∫ J¡≤fi° ª°<FÎ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
b°Ÿfi° J¡° wS° N<Àfi, M¡d, Δ∫°<@ N°æ≤ „`C J¡°, _fiuF, <b≤ů@ Îba <bT J¡° ıů „uT Fæ, bF _bv≈

Fůfiu ≈≤ ˚Ù F°<fi ≈FC≥ª°w° Fæ $$21$$

I°fi°<Àfi Ÿu <fi#„uT ˚_t <J¡∫° y∫° b°Ÿfi°fÙı Ÿu <ıŸfiu ŸW°Ÿ°t°∏∫R¡≈w° ≈®°›w J¡≤ ÔÙ Fæ, ÎuŸ° w[bbuW° ª°Fu ŸÌuF Fů ∫° <bÌuF Fů, ≈Cfi# J¡˚Ù ÌC#© J¡° ˚°yÙ fiFÙ* Fůw° $$22$$

_S°b≤°<Ì Ÿt_w ≈Ì°Sů˘ tu* <ªwg J¡ů N°b¨w J¡≤fiub°ÔÙ <ªwg-„<•wR¡≈° fÙı_bR¡≈ b°Ÿfi°

@°∏∫°<Ì fÙıů* tu* NaJC¡≤„¿•w ıfifi_bR¡≈ ≤ŸJ¡∑ fi°o˘ ŸÌ° Nb¿_Sw Fæ $$23$$
bFÙ <ªwg„¿•w fÙı N°<Ì N°<Ì Ÿ˚Ù J¡°≤dů* tu* fi°fi°R¡≈Ÿu ¿_Sw Fæ, ∫ů* J¡Fwu Fæ* $
bFÙ <ªwg„¿•w fÙı tu* vÔ°ŸR¡≈ Ÿu (≈¨ØbÙ N°æ≤ ıÔ Ju¡ Ÿa∫ůy Ÿu Fůfiub°ÔÙ ≈®kC¡vÔw° Ÿu NfiC˚¥∫t°fi NaJC¡≤ıfifi „¿•w Ÿu), ın@tÕb°Ôu ≈Ì°Sů˘ tu* ınw°R¡≈ Ÿu, @fi, ≤Ãfi N°<Ì BΔ∫ů* tu*

_≈¨FdÙ∫w° tu* J¡°≤d˚¥w ˚Δ∫w°R¡≈ Ÿu, <„Ô° N°<Ì N∏∫ ≈Ì°Sů˘ tu* J¡<™>fiw° R¡≈ Ÿu ¿_Sw Fæ $$24$$

N°æ≤ ˚_t wS° @¥<Ô∫ů* tu* ≈®°•wfi J¡°‹™>, ≈°T°d N°<Ì Ju¡ ºbaŸR¡≈ wS° ≈≤t°dCR¡≈ Ÿu, t<Ôfiů* tu*
t°<Ô∏∫ R¡≈ ¿_S<w Ÿu Îba wÔb°≤ N°<Ì tu* wÙ‚d@°≤° Ju¡ R¡≈ Ÿu <bΩt°fi Fæ $$25$$

|¸>, ≈¸> N°<Ì Ÿ˚Ù ≈Ì°Sů˘ tu* N°Ãt° FÙ ŸW°Ÿ°t°∏∫R¡≈J¡° y®Fd J¡≤ ıÔ°F≤d, „Ùw<fib°≤d N°<Ì fi°fi°„¿•w FůJ¡≤ ¿_Sw ≤Fw° Fæ $$26$$ tu|ı°Ô FÙ <ıŸJ¡° N°h~>°ÌJ¡ Fæ, ÎuŸÙ bT°Õ M¡wC

<ıŸ ≈®J¡°≤ N°J¡°„ J¡ů ŸbÕw# Δ∫°›w J¡≤ ¿_Sw ≤FwÙ Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ ∫F N<©Ô <ªwg„¿•w Ÿ‡≈¥dÕ

Âÿ∫Ì„° J¡ů Δ∫°›w J¡≤Ju¡ ¿_Sw Fæ $$27$$

Fu ZÙ≤°tıÙ, oŸ NI°fi°b¨w <ªwg„¿•w J¡° ∫F NÃ∫∏w <bª°≤° y∫° _bR¡≈, ıů NŸÃ∫˚¥w t°∫°<bJ¡°≤ Ÿu w°Ì°ÃtR¡≈w° J¡ů ≈®°›w Fůfiu ≈≤ ˚Ù Ÿwg J¡∑ w≤F ˚°Ÿt°fi wS° NŸb°ÕÃtJ¡ Fůfiu ≈≤

˚Ù ŸbÕw# Δ∫°›w Ju¡ ŸÂ„ ≈®wÙ∫t°fi Fæ, tæ*fiu N°≈J¡ů fwÔ°∫° Fæ $$28$$

Fu ZÙ≤°tıÙ, N°ÃtÌ„Õfi Ju¡ <b≤ů@Ù NI°fi Ÿu N°b¨w F…oÕ ∫F N°ÃtÂ<‹¸>R¡≈° <ªwg„¿•w ŸaŸ°≤R¡≈ ˚®t J¡ů ÌuwÙ Fæ, N°æ≤ ŸJu¡ <b≤ů@Ù NI°fi Ÿu Nfi°b¨w F…oÕ Ÿ‡≈¥dÕ Ì…#©ů* J¡° s∫ J¡≤

ŸyÕ - 10]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1257

ÌuwÙ Fæ $$29$$ oŸ N°ÃtÂ<‹¸> J¡° ıů NÌ„Õfi (N°ÃtŸ°s°ÃJ¡°≤<b≤ů@Ù N°b≤d_bR¡≈ NÌ„Õfi) Fæ,

Ÿu <bπ°fi Ôůy N<bΩ° J¡Fwu Fæ*, ª¥≥<J¡ N<bΩ° ıyw J¡∑ J¡°≤d˚¥w Fæ, Nw# ŸÙ Ÿu Ÿ‡≈¥dÕ

≈Ì°Sů˘ J¡∑ Ã≈<W FůwÙ Fæ $$30$$ N°b≤d N°<Ì _bR¡≈ Ÿu „¥∏∫ ∫°fiÙ <fi_w[bR¡≈ Ÿu N<bΩ° J¡°

≠∫ů* FÙ Ÿ°s°ÃJ¡°≤ <J¡∫° ı°w° Fæ, Ã∫ů* FÙ wC≤∏w bF Ÿ ≈®J¡°≤ yÔ ı°wÙ Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ @¥≈ tu*
wCT°≤ J¡° ≈≤t°dC yÔ ı°w° Fæ $$31$$

N∏∫°∏∫ ˚Ù Â‹¸>°∏w fwÔ°wu Fæ* $

<ıŸ ≈®J¡°≤ <ıŸJ¡∑ fiÙ*Ì y<Ôw°b_S Fů ≤FÙ Fæ, ÎuŸ° ≈C”T ≠∫ů* FÙ fC<] Ÿu N≈fiu <ªW Ju¡
b¨W°∏w J¡° w<fiJ¡ <bª°≤ J¡≤w° Fæ, Ã∫ů* FÙ ŸJ¡∑ <fiB° fi‹¸> Fů ı°wÙ Fæ $ ŸÙ ≈®J¡°≤ N<bΩ° Ju¡

<J*¡<ªwg <bª°≤t°` Ÿu N<bΩ° fi‹¸> Fů ı°wÙ Fæ $$32$$

≤≠ıC N°<Ì Ju¡ w[b J¡° ≈∫°ÕÔůªfi J¡≤fiu ≈≤ Fůfiub°ÔÙ Ÿ≈°Õ<Ì ˚®t J¡∑ <fib¨<W ˚Ù ≈®_wCw _SÔ tu*

Â‹¸>°∏w Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

≠∫ů* FÙ Ÿ≈°Õ<Ì b_wC J¡° _bR¡≈ <J¡Ÿ ≈®J¡°≤ J¡° Fæ -NS°Õwg bF b°_w<bJ¡ Fæ ∫° ˚®°¿∏w Ÿu Ju¡bÔ

J¡¿v≈w Fæ - ∫ů* <bª°≤ J¡≤wu Fæ*, Ã∫ů* FÙ Ÿ≈°Õ<Ì J¡° ˚®t Ÿ ≈®J¡°≤ fi‹¸> Fů ı°w° Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ ≈®J¡°„

Ÿu N∏@J¡°≤ π°≤° Ÿ‡≈°<Ìw Ì„Õfi„¿•w Ju¡ ≈®<wf∏@ J¡° fi°„ Fůw° Fæ $$33$$ Na@J¡°≤ J¡° _bR¡≈

Ìu©fiu J¡∑ oh~>° Ÿu ∫<Ì J¡ůoÕ F°S tu* ÌÙ≈J¡ ÔuJ¡≤ N°bu wů ıæŸu Ÿ‡≈¥dÕ wt fi‹¸> Fů ı°w° Fæ NSb° w°≈

Ÿu |Ù fi‹¸> Fů ı°w° Fæ, bæŸu FÙ <bª°≤ Ÿu N<bΩ°Ÿ<Fw Ÿ‡≈¥dÕ ıyw fi‹¸> Fů ı°w° Fæ $$34$$
wtůR¡≈ NÌ„Õfi-Â‹¸>°∏w J¡° FÙ <b_w¨wR¡≈ Ÿu <bbuªfi J¡≤wu Fæ* $

ÌÙ≈ Ô°fiu ≈≤ <ıŸ ≈®J¡°≤ N∏@J¡°≤ Ju¡ _bR¡≈ J¡° <fiÿª∫ fiFÙ* Fůw°, <J¡∏wC <b„C] _bR¡≈b°Ô°
y°» N∏@J¡°≤ J¡° fi°„ FÙ Ju¡bÔ <Ìw Fůw° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ •w ≤Ù<w Ÿu t∏Ì-<bª°≤ J¡≤fiu ≈≤ ∫F

N<bΩ° t∏Ì Fů ı°wÙ Fæ N°æ≤ Nh~>Ù w≤F <bª°≤ J¡≤fiu ≈≤ fi t°Ô¥t J¡F°≥ ˚°y ı°wÙ Fæ, ∫F Nb_wC

NS°Õwg J¡ůoÕ ªÙı fi Fůfiu Ÿu NŸBq≈ Fæ N°æ≤ <bª°≤ fi J¡≤fiu Ÿu FÙ ÌÙ© ≈nwÙ Fæ $$35,36$$
bF Nb_wC •∫ů* Fæ ? oŸ N°„aJ¡° ≈≤ N≈fi° NfiC˚b FÙ ŸJu¡ Nb_wC Fůfiu tu* ≈®t°d Fæ, ∫ů*

J¡Fwu Fæ* $

≈®J¡°„ Ju¡ N°fiu ≈≤ ≈®<Ÿ] Na@J¡°≤ ıæŸu NŸBq≈ ÌÙ© ≈nw° Fæ, bæŸu FÙ <bª°≤ Ÿu N<bΩ° ˚Ù

NŸwg-R¡≈ FÙ ÌÙ© ≈nwÙ Fæ $ (∫<Ì „aJ¡° Fů <J¡ Na@J¡°≤ wt J¡° ≈®J¡°„ Ÿu f°@ fiFÙ* Fůw°, •∫ů*<J¡

ŸJu¡ <fiTu@ tu* `æJ¡°<ÔJ¡Ãb J¡∑ ≈®wÙ<w fiFÙ* Fæ, <J¡∏wC ‹dw° Ÿu ıÔJ¡∑ „Ùww° J¡∑ w≤F <w≤ů@°fit°`

Fůw° Fæ, •∫ů*<J¡ ≈®J¡°„ Ju¡ ªÔu ı°fiu ≈≤ ≈Cfi# ŸJ¡° Ì„Õfi Fůw° Fæ, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $) Na@J¡°≤ J¡ů Nb_wC t°fifiu tu* bæŸÙ ˚Ôu FÙ N°≈¿W Fů, ≈≤∏wC `æJ¡°<ÔJ¡ f°@ J¡° NfiC˚b Fůfiu Ÿu N<bΩ° tu* Nb_wCÃb FÙ ≈®wÙw Fůw° Fæ $ Ÿ°≤°a„, N<bΩ° Ju¡ Nb_wCÃb tu* NfiC˚b FÙ ≈®fÔ ≈®t°d Fæ $$37$$ „C¿•w N°æ≤

≤≠ıC N°<Ì NSb° ≤ıw Îba Ÿ≈Õ N°<Ì J¡ůoÕ ˚Ù b_wC ıf wJ¡ <bª°≤ J¡≤ fiFÙ* Ìu©Ù ı°wÙ, wf wJ¡ bF

∫S°SÕR¡≈ Ÿu fiFÙ* ÌÙ© ≈nwÙ N°æ≤ <bª°≤≈¥bÕJ¡ Ìu©fiu ≈≤ <ıŸ _bR¡≈J¡∑ N<bΩ° N°æ≤ <ıŸ w≤F
b_wC[b ≤Fw° Fæ, bF ŸÙ w≤F ÌÙ© ≈nw° Fæ $$38$$

<J¡Ÿ ≈®J¡°≤ <bª°≤ J¡≤ Ìu©fi° ª°<FÎ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

1258

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

≤•w, t°aŸ wS° N¿_St∫ oŸ ÌuF∫∏` tu* "tæ* _b∫a J¡°æfi Fq≥ ?' oŸ ≈®J¡°≤ ≠∫ů* FÙ <bª°≤ <J¡∫°
ı°w° Fæ, Ã∫ů* FÙ Ÿ˚Ù N<bΩ°-≈¿≤b°≤ „Ù|® <bÔÙfi Fů ı°w° Fæ $$39$$

Ÿ ≈®J¡°≤ Ju¡ <bª°≤b°Ôu tfi Ÿu N°<Ì-N∏wb°Ôu tu* NŸBq≈ Ÿ‡≈¥dÕ Ì¨ÿ∫t°` J¡° ≈¿≤F°≤ Fů ı°fiu

≈≤ ıů „uT R¡≈ Ÿu <ªÌ°Ãt° ≤Fw° Fæ, Ÿu FÙ <bπ°fi N<bΩ° J¡° s∫ J¡Fwu Fæ*, •∫ů*<J¡ Nº∫_w ≈Ì°SÕ

J¡° f°@ N<@‹™>°fi Ÿu <˚∏fi fiFÙ* Fůw° $$40$$ bF „uTR¡≈ f®Ê N<bΩ° Ju¡ N°b≤dÌ„° tu* <J*¡<ªwg b_wC_bR¡≈ Ÿu ≈®wÙw fiFÙ* Fůw°, ŸJ¡∑ fi°„ Ì„° tu* <J*¡<ªwg b_wCR¡≈ Ÿu ≈®wÙw Fůw° Fæ $ bFÙ „°ÿbw Ÿwg-_bR¡≈ f®Ê Fæ, bFÙ b_wC N°æ≤ ≈°Ìu∫ Fæ, •∫ů*<J¡ ŸÙŸu N<bΩ° <fib¨W Fů ı°wÙ Fæ $$41$$
f°º∫ ıyw J¡∑ _bR¡≈„¥∏∫w° NSb° ŸJu¡ f°@ J¡∑ N°Ãtt°`R¡≈w° t°fifiu tu* ≈®t°d°∏w≤ J¡∑

N∏buTd° fiFÙ* FůfiÙ ª°<FÎ, •∫ů*<J¡ t°∫° N<bΩ° N°<Ì fi°t _bR¡≈„¥∏∫, f°º∫, _b›fi°b_S° tu*

NfiC˚¥∫t°fi ≈Ì°Sů˘ tu* FÙ R¡» Fæ*, ∫ů* J¡Fwu Fæ* $

"N<bΩ°' oŸ N≈fiu fi°t Ÿu FÙ oŸJu¡ _b˚°b≤<Fw R¡≈ J¡° I°fi Fů ı°w° Fæ, ıæŸu <ıà°yw N°_b°Ω ≈Ì°Sů˘ J¡° ≤Ÿ N°æ≤ <J¡ŸÙ ÌqŸ≤u Ÿu ≈®wÙw fiFÙ* Fůw° $$42$$

N<bΩ°fi°t J¡∑ b_wC ˚Ù fiFÙ* Fæ, ∫F Ÿf ıyw N©¿^±>w f®Ê_bR¡≈ FÙ Fæ, <ıŸfiu Ÿwg Îba NŸwg J¡v≈fi° Ju¡ <b_w°≤˚¥w ofi Ÿ‡≈¥dÕ ıyw J¡° <fit°Õd <J¡∫° Fæ $$43$$

ÎuŸÙ Nb_S° tu* N<bΩ° N°æ≤ ŸJu¡ s∫ J¡° k¡<Ôw <fi‹J¨¡‹¸>_bR¡≈ J¡Fwu Fæ* $

"∫F Ÿ‡≈¥dÕ ıyw f®Ê_bR¡≈ fiFÙ* Fæ' oÃ∫°J¡°≤J¡ <fiÿª∫ FÙ N<bΩ° J¡° _bR¡≈ Fæ N°æ≤ "∫F
ıyw f®ÊR¡≈ Fæ' ∫F <fiÿª∫ FÙ ŸJ¡° <bfi°„ Fæ $$44$$

•w NSÕ J¡° FÙ <bb≤d J¡≤ ≤Fu tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ ≈®_wCw <bT∫ J¡° ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, |¸>, ≈¸>, „J¡¸> N°<Ì R¡≈ Ÿu Nb˚°Ÿt°fi ∫F ıy≠ı°Ô "N≈¿≤<h~>∏fi Ÿ¿hªÌ°fi∏Ì
f®Ê_bR¡≈ fiFÙ* Fæ, <J¡∏wC ŸŸu N∏∫ Fæ' ∫ů* N°≤ů<≈w <fiÿª∫ ∫<Ì F…N°, wů N<bΩ° <Ìw F…oÕ- ∫F

N°≈ ı°<fiÎ, N°æ≤ oŸJ¡∑ N≈b°Ì-˚¥w |¸>, ≈¸>, „J¡¸> N°<Ì R¡≈ Ÿu ˚°Ÿt°fi ∫F ıy≠ı°Ô

"N≈¿≤¿h~>∏fi Ÿ¿hªÌ°fi∏Ì f®ÊR¡≈ FÙ Fæ, ŸŸu <˚∏fi fiFÙ*' ∫ů* N≈¿≤¿h~>∏fi Ÿ∏t°` Â<‹¸> ∫<Ì

<Ìw F…oÕ, wů N<bΩ° y<Ôw F…oÕ ∫°fiÙ ŸJ¡° s∫ F…N° - ÎuŸ° N°≈ ı°<fiÎ $$45$$

ÌŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

À∫°≤Fb°≥ ŸyÕ

<ıŸ Â<‹¸> Ÿu F¿≤, F≤ N°<Ì ıÙb∏tC•w FůJ¡≤ ¿_Sw Fæ*,

"Ÿf JC¡~> f®Ê_bR¡≈ FÙ Fæ' oÃ∫°J¡°≤J¡ Ÿ Â<‹¸> J¡° ZÙ≤°tıÙ J¡ů ≈Ìu„, ∫F bdÕfi $

≈¥bÕ tu* ≈<Ì‹¸> FÙ <bT∫ J¡° ≈Cfi#-≈Cfi# ıů <b<˚∏fi ≈®J¡°≤ů* Ÿu ≈Ìu„ <Ì∫° ı°w° Fæ, bF ≈Ìuÿ∫

<bT∫ Ju¡ fů@ J¡∑ Â»w° Ju¡ <ÔÎ Fæ $ ıæŸu Â‹¸>k¡ÔJ¡ Nb|°w N°<Ì k¡Ô J¡∑ Ã≈<W≈∫Õ∏w <J¡∫u ı°wu Fæ*, bæŸu FÙ Â‹¸>k¡ÔJ¡ Zbd, tfifi N°<Ì ˚Ù k¡ÔůÃ≈<W≈∫Õ∏w J¡≤fiu ª°<FÎ $ oŸÙ<ÔÎ ˚yb°fi f°Ì≤°∫d fiu <Ô©° Fæ - "N°b¨<W≤ŸJ¨¡Ì…≈Ìu„°wg' (Zbd N°<Ì J¡∑ N°ÃtŸ°s°ÃJ¡°≤ ≈∫Õ∏w f°≤-f°≤ N°b¨<W

J¡≤fiÙ ª°<FÎ, •∫ů*<J¡ bæŸ° ≈Ìu„ Fæ) $ oŸ ≤F_∫˚¥w w[bJ¡° N°Ô_∫ ÌůT Ju¡ ≈¿≤F°≤ Ju¡ Ÿ°S

ŸyÕ - 11]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1259

ÃŸ°F Ã≈∏fi J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ Ìg|°¸>fi J¡≤ ≤Fu tF°≤°ı ZÙb<Ÿ‹™>ıÙ N<bΩ°s∫ Fůfiu ≈≤ ≈¿≤<„‹¸>R¡≈

Ÿu ≤Ffiub°ÔÙ Â<‹¸> J¡° Zbd J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ZÙ≤°tıÙ J¡ů Ÿ°b@°fi J¡≤wu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°t˚B, N°Ãt_bR¡≈ Ju¡ Wt ≈¿≤I°fi Ju¡ <ÔÎ tæ* f°≤-f°≤
oŸ ≤F_∫ J¡° N°≈Ÿu J¡Sfi (Ìg|°¸>fi) J¡≤w° Fq≥, •∫ů*<J¡ Fu Ÿ°@ů, NU∫°Ÿ Ju¡ <ffi° N°Ãt˚°bfi°

J¡˚Ù <Ìw fiFÙ* FůwÙ $$1$$

N°Ãt˚°bfi° •∫ů* <Ìw fiFÙ* FůwÙ ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

˚B, ∫F NI°fi NÃ∫∏w fÔb°fi Fæ, oŸÙJ¡° ÌqŸ≤° fi°t "N<bΩ°' Fæ, bF N∏∫ NŸa¶∫ ı∏tů* Ÿu ªÔ° N° ≤F° Fæ, NwÎb bF Â» ¿_S<w J¡ů ≈®°›w Fæ $ Nfi∏w J¡ů<¸> ı∏tů* tu* NU∫_w πæwb°Ÿfi°Nů* Ÿu NÃ∫∏w Â»ÙJ¨¡w Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ŸJ¡° ÎJ¡ f°≤ Ju¡ ≈Ìu„ Ÿu ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ h~>uÌ fiFÙ* Fů ŸJ¡w°, ∫F

˚°b Fæ $$2$$
f°fl N°æ≤ NŮ∫∏w≤ ªsC N°<Ì NÃ∫∏w f<Ô‹™> NfiuJ¡ ≈®t°dů* Ÿu y¨FÙw Fůfiub°Ôu πæw Ÿu N<˚∏fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ˚Ù NI°fi J¡∑ ≈®fÔw° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

ÌuF J¡∑ ŸW°Ì„° tu* (ıÙbfi, ı°y®w N°<Ì Nb_S°Nů* tu*) Ÿt_w o¿∏B∫ů* Ÿu wS° ÌuF Ju¡ N˚°b tu* (t≤d, ≈®Ô∫ N°<Ì Nb_S°Nů* tu*) Ÿ°sÙ Ÿu f°fl N°æ≤ NŮ∫∏w≤ ŸÌ° Ÿ NI°fi J¡° NfiC˚b

<J¡∫° ı°w° Fæ, Nw# Ÿfiu NÃ∫∏w |fiÙ˚¥w ¿_S<w (≈®fÔw°) ≈®°›w J¡≤ ÔÙ Fæ $$3$$

I°fi J¡∑ Ÿ°ty®Ù J¡∑ Ì…ÔÕ˚w° ˚Ù <Ì©Ô°wu Fæ* $

N°ÃtI°fi wů Ÿ˚Ù o¿∏B∫ů* J¡° N<bT∫ Fæ ∫°fiÙ <J¡ŸÙ o¿∏B∫ Ÿu N°ÃtI°fi Fů fiFÙ* ŸJ¡w° $
tfiŸ<Fw ~># o¿∏B∫ů* J¡° s∫ Fů ı°fiu ≈≤ bF Ju¡bÔ ŸW° ≈®°›w J¡≤w° Fæ $ o¿∏B∫ů* Ÿu ı<fiw b¨<W J¡°

N<wJ®¡td J¡≤ ıů Nb¿_Sw Fæ, bF ≈®°<d∫ů* J¡° ≈®Ã∫s <bT∫ Jæ¡Ÿu Fů ŸJ¡w° Fæ, •∫ů*<J¡ bF ≈®Ã∫sb¨<W

J¡° N<wJ®¡td J¡≤ ¿_Sw Fæ $$4,5$$

NwÎb ≈Cfi#-≈Cfi# ≈Ìu„ N°æ≤ tfifi N°<Ì Ju¡ NU∫°Ÿ J¡∑, N<bΩ° J¡∑, N<bΩ°R¡≈Ù Ôw° J¡∑

NfiuJ¡ „°©°Nů* Ju¡ ~>uÌfi π°≤° Ÿ°SÕJ¡w° Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, ⁄Ì∫-b¨s ≈≤ <Ô≈¸>Ù F…oÕ oŸ ≈®fÔ N<bΩ°R¡≈Ù Ôw° J¡ů I°fiŮ∫°ŸR¡≈Ù <bÔ°Ÿ

J¡∑ wÔb°≤ Ju¡ ≈®F°≤ů* Ÿu _b-_bR¡≈ J¡∑ <Ÿ<] Ju¡ <ÔÎ N°≈ J¡°¸> ±>°<ÔÎ $$6$$

Fu ≤°|b, <ıŸ ≈®J¡°≤ ≤°ı° ıfiJ¡ ıÙ <b<Ìww[b FůJ¡≤ ˚¥t^±>Ô tu* <bF°≤ J¡≤wu Fæ*, ŸÙ ≈®J¡°≤

N°≈ N°ÃtI°fi Ju¡ NU∫°Ÿ tu* <fi≤w FůJ¡≤ <bF°≤ J¡∑<ıÎ $$7$$ ı°ywu NSb° Ÿůwu wS° ªÔwu ∫°
fæ™>wu f°F≤ Ju¡ Δ∫bF°≤R¡≈ J¡°∫Õ Ÿu wS° Ÿt°<@R¡≈ NJ¡°∫Õ Ÿu <bF°≤ J¡≤ ≤Fu Ÿ ≤°ı° ıfiJ¡ J¡° ˚Ù

<fiÿª∫ tu≤u NfiC˚b Ju¡ NfiCŸ°≤ FÙ S° $ •w NU∫°Ÿ J¡° FÙ k¡Ô N°ÃtI°fi Fæ N°æ≤ •w I°fi Ÿu N<˚Δ∫•w F…Î _bR¡≈ J¡∑ FÙ b°_wb tu* ŸÃ∫w° FůwÙ Fæ, «¡≈≤-«¡≈≤ Ju¡ I°fi Ÿu N<˚Δ∫•w k¡Ô J¡∑
fiFÙ* $$8$$ ˚yb°fi fi°≤°∫d, N≈fiu <b<˚∏fi-<b<˚∏fi ≈®J¡°≤ Ju¡ ÔÙÔ° ª≤d J¡≤fiu Ju¡ <ıŸ <fiÿª∫ Ju¡

J¡°≤d ≈¨ØbÙ≈≤ ∫ů<fi tu* ∫°fiÙ y˚Õb°Ÿ N°<Ì •Ôu„ů* tu* Nbw°≤ ÔuJ¡≤ ˚Ù Ì…#© N°<Ì Ÿu Ÿ‡f] fiFÙ*

Fůwu, bFÙ <fiÿª∫ N°ÃtI°fi J¡° _bR¡≈ J¡FÔ°w° Fæ $$9$$

Fu ≤°|b, ıyÌ‡f° ≈°bÕwÙ Ju¡ Ÿ°S ≤Ffiub°Ôu <`fiù tF°ÌubıÙ J¡° ∫° ≤°y-b<ıÕw f®Ê° J¡° ıů ˚Ù

1260

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

<fiÿª∫ Fæ, bFÙ N°≈J¡ů ˚Ù Fů $$10$$

Fu ≤°t˚B, Ìubw°Nů* Ju¡ yC” f¨F_≈<w, Ì°fibů* Ju¡ yC” „CJ®¡°ª°∫Õ, ˚yb°fi Na„Ct°ÔÙ Ÿ¥∫Õ, ª∏Bt°, b°∫CÌubw°, N¿Àfi, tF°tC<fi fi°≤Ì, tF<TÕ ≈CÔ_Ã∫, tæ*, Na<y≤Ÿ ≈®ªuw°, ˚¨yC, J®¡wC, N<`, „CJ®¡ wS°
o∏FÙ* Ju¡ wCv∫ N∏∫°∏∫ ıÙ<bw FÙ ≤FJ¡≤ tC•w ∫°fiÙ ıÙb∏tC•w <b≈®u∏Bů* N°æ≤ ≤°ı<TÕ∫ů* J¡° ıů N°Ãt°

Ju¡ <bT∫ tu* <fiÿª∫ Fæ, bFÙ <fiÿª∫ N°≈J¡ů Fů $$11-13$$

ZÙ≤°tıÙ fiu J¡F° # ˚ybfig, <ıŸ <fiÿª∫ Ju¡ J¡°≤d ∫u ≈¥bůÕ•w tF°fC<]t°fi @Ù≤ ŸC≤yC” N°<Ì

„ůJ¡<fitCÕ•w FůJ¡≤ ¿_Sw Fæ*, Fu f®Êfig, ŸJ¡° tCHŸu w°<[bJ¡ R¡≈ Ÿu bdÕfi J¡∑<ıÎ $$14$$
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu tF°f°Fů, Fu ≤°ıJC¡t°≤, Fu Ÿt_w buΩ ≈Ì°Sů˘ Ju¡ _bR¡≈ J¡ů ı°fifiub°Ôu ≤°t˚B, ıů N°≈fiu ≈®ÿfi ≈¥~>° Fæ, ŸJ¡° W≤ _≈‹¸>R¡≈ Ÿu N°≈ ŸC<fiÎ, fiJ¡° ∫FÙ

<fiÿª∫ Fæ $$15$$

ŸÙ <fiÿª∫ J¡ů J¡Fwu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ, J¡ů JC¡~> ˚Ù ∫F ˚ůÀ∫ ıy≠ı°Ô <Ì©°oÕ ≈nw° Fæ, bF Ÿf t°<∫J¡ NΔ∫b¿_Sw _bR¡≈

J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ ≈≤t°SÕ _bR¡≈ tu* Nb¿_Sw, <fitÕÔ f®Ê_bR¡≈ FÙ Fæ $$16$$

Ÿasu≈ Ÿu J¡<Sw NSÕ J¡ů <b_w°≤ J¡≤ <b„uT”≈ Ÿu <Ì©Ô°wu Fæ* $
f®Ê FÙ <ªwg Fæ, f®Ê FÙ ª°æÌF ˚Cbfi Fæ, f®Ê FÙ ıÙb-≈≤‡≈≤° Fæ; tæ* ˚Ù f®Ê_bR¡≈ Fq≥, tu≤° „`C

˚Ù f®Ê_bR¡≈ Fæ, Ÿ¿∏t`, f∏@C-f°∏@b N°<Ì ˚Ù f®Ê_bR¡≈ Fæ*; wÙfiů* J¡°Ô ˚Ù f®Ê_bR¡≈ Fæ N°æ≤
bF f®Ê tu* FÙ Nb¿_Sw Fæ $$17$$
ıæŸu ŸtCB w≤ayů* J¡∑ ≈≤‡≈≤°Nů* Ÿu N≈fiu _bR¡≈ tu* f»w° Fæ, bæŸu FÙ NfiæJ¡<b@ ≈Ì°SÕÔ¿‚t∫ů* Ÿu

∫F f®Ê oŸ ≈®J¡°≤ f»w° Fæ $$18$$

Ÿt_w <J®¡∫°, J¡°≤J¡ N°æ≤ k¡Ô f®Ê_bR¡≈ FÙ Fæ*, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
f®Ê Ÿu f®Ê J¡° FÙ y®Fd Fůw° Fæ, f®Ê Ju¡ π°≤° f®Ê J¡° FÙ ≈˚ůy <J¡∫° ı°w° Fæ, f®Ê tu* f®Ê FÙ

<bbwů˘ Ÿu f®Ê„¿•w NS°Õwg t°∫° Ju¡ π°≤° t°fiů* f»w° Fæ $$19$$
oŸ Â<‹¸> Ÿu J¡FÙ* ≤°y, πuT N°<Ì J¡∑ ≈®Ÿ<•w fiFÙ* FůwÙ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
f®Ê_bR¡≈ tu≤° N<fi‹¸> J¡≤fiub°Ôu tu≤u „`C J¡° _bR¡≈ ∫<Ì f®Ê FÙ Fæ, wů f®Ê<fi‹™> Ju¡ ≈®<w <J¡ŸÙ

Ju¡ π°≤° f®Ê tu* <J¡∫° F…N° f®Ê J¡ů ~>ůn N°æ≤ •∫° Fů ŸJ¡w° Fæ ? $$20$$
oŸ ≈¿≤≈¥dÕ f®Ê tu* N°J¡°„-b¨s J¡∑ fi°o˘, J¡¿v≈w ≤°y N°<Ì ÌůTů* J¡° Nb_S°fi-≈®Ÿay FÙ
ıf fiFÙ* Fů ŸJ¡w°, ıů NŸaJ¡v≈ Ÿu fi‹¸> Fů ı°fiub°Ôu Fæ*, wf fiJ¡° f»fi° FÙ •∫° ? $$21$$

≈¿≤≈¥dÕ_bR¡≈ oŸ ≈≤f®Ê tu* FÙ ytfi N°<Ì Ÿf JC¡~> Fæ, ª¥≥<J¡ ≈¿≤≈¥d°ÕÃtJ¡ f®Ê FÙ ŸC©æJ¡≤ŸR¡≈

Ÿu _kC¡¿≤w Fůw° Fæ, Nw# Ÿtu* Ì…#© N°æ≤ ŸC© Jæ¡Ÿu ? $$22$$ f®Ê FÙ f®Ê tu* ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ w¨›w Fæ, f®Ê tu* f®Ê FÙ ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ Nb¿_Sw Fæ, f®Ê tu* f®Ê FÙ _kC¡¿≤w Fůw° Fæ, Nw# tæ* f®Ê Ÿu N<w¿≤•w _bR¡≈b°Ô° fiFÙ* Fq≥ $$23$$

ZÙ≤°tıÙ, |¸> ˚Ù f®ÊR¡≈ Fæ, ≈¸> ˚Ù f®ÊR¡≈ Fæ, tæ* ˚Ù f®ÊR¡≈ Fq≥, ∫F <b_w¨w ≈®≈aª ˚Ù f®Ê_bR¡≈

Fæ, oŸ<ÔÎ <tØ∫° ≤°y, <b≤°y N°<Ì J¡∑ ∫F°≥ J¡v≈fi° FÙ •∫° ? $$24$$

ŸyÕ - 11]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1261
oŸ Â<‹¸> Ÿu N°Ã∫¿∏wJ¡ N˚∫-≈®°<›w FůwÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

˚B, ÌuFR¡≈ f®Ê tu* t≤d°ÃtJ¡ f®Ê N≈fiu-N°≈ ıf <tÔ y∫°, wf ≤≠ıC tu* ˚Cıay-˚®t J¡∑ fi°o˘

Fůfiub°Ô° Ì…#© <tØ∫° J¡v≈fi° Ju¡ N<w¿≤•w N°æ≤ Fů FÙ •∫° ŸJ¡wÙ Fæ ? $$25$$
oŸÙ ≈®J¡°≤ ˚ůy, ≤°y N°<Ì J¡∑ N°Ã∫¿∏wJ¡ <fib¨<W ˚Ù <Ÿ] FůwÙ Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

Ÿa˚ůy°ÃtJ¡ f®Ê tu* ÌuFR¡≈ f®Ê Ju¡ ŸC©≈¥bÕJ¡ Nb¿_Sw Fůfiu ≈≤ "∫F tCHu ≈®°›w F…N°' ∫F Δ∫SÕ
oh~>° <J¡Ÿ w≤F FůyÙ ? $$26$$

Fu ≤°|b, <ıŸ ≈®J¡°≤ bÙ<ª (ytfi„ÙÔ w≤ay) N°æ≤ ıÔ Ju¡ _≈∏Ì∫C•w Fůfiu ≈≤ ˚Ù ıÔ Ÿu ≈¨SJg¡

JC¡~> ˚Ù fiFÙ* Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ _≈∏Ì_bR¡≈ f®Ê Ju¡ Fůfiu ≈≤ ˚Ù ÃbW° N°æ≤ tW° JC¡~> ˚Ù fiFÙ* Fæ $$27$$
ıæŸu N°bwÕ Ju¡ fi‹¸> Fůfiu ≈≤ ıÔ tu* JC¡~> ˚Ù fi‹¸> fiFÙ* Fůw°, bæŸu FÙ ÌuF°ÃtJ¡ f®Ê tu* t≤dR¡≈ f®Ê Ju¡

≈®°›w Fůfiu ≈≤ JC¡~> ˚Ù fiFÙ* t≤w° $$28$$
ınw°R¡≈w° Ju¡ N≈¿≤Ã∫°y Ÿu FÙ Ÿf J®¡tů* tu* f®ÊR¡≈w° J¡° y®Fd fi J¡≤u*, oŸ<ÔÎ ŸJ¡∑ ınw°

J¡° <fiTu@ J¡≤wu Fæ* $

<ıŸ ≈®J¡°≤ ªaªÔ ıÔR¡≈ tu* ÃbW° N°æ≤ tW° fiFÙ* ≤FwÙ*, ŸÙ ≈®J¡°≤ ≈≤t°Ãt° tu* ınw°R¡≈w°
wS° ≈®<w∫ůyÙ Ju¡ N≈®<Ÿ] Fůfiu Ÿu wÌgN°b¨WR¡≈ Nınw° ˚Ù fiFÙ* ≤FwÙ $$29$$

<ıŸ ≈®J¡°≤ ŸCbdÕ tu* J¡¸>J¡R¡≈Ãb N°æ≤ ıÔ tu* N°bwÕR¡≈Ãb J¡° Fůfi° ŸCbdÕ N°æ≤ ıÔ J¡° ÎJ¡

_b˚°b Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ ınNınR¡≈ Fůfi° ∫F f®Ê J¡° ˚Ù ÎJ¡ t°<∫J¡ _b˚°b Fæ $$30$$
t°<∫J¡ _b˚°bb„ FÙ ıÙb N°æ≤ ınR¡≈ ˚uÌ J¡∑ J¡v≈fi° Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

"∫F ıÙb˚¥w N°Ãt° Fæ, ∫F ın˚¥w ≈Ì°SÕ Fæ' oŸ ≈®J¡°≤ J¡° tůF NI°fi°Ãt° J¡ů FÙ Fůw° Fæ, I°fi°Ãt° J¡ů J¡ů J¡˚Ù fiFÙ* Fůw° $$31$$

NwÎb w[bbuW° ≈C”T J¡ů Ÿt_w ıyw ÎJ¡t°` N°fi∏Ì≤Ÿ_bR¡≈ NfiC˚¥w Fůw° Fæ, ∫F

J¡Fwu Fæ* $

<ıŸ ≈®J¡°≤ N∏@u ≈C”T J¡ů ıyw N∏@J¡°≤ R¡≈ N°æ≤ ŸCÂ<‹¸>b°Ôu J¡ů ≈®J¡°„_bR¡≈ ≈®wÙw Fůw°

Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ NI°fiÙ J¡ů ∫F ıyw Ì…#©-Ÿt¥F_bR¡≈ N°æ≤ I°fiÙ J¡ů N°fi∏Ì≈®ªC≤ ≈®wÙw Fůw°

Fæ $$32$$ ıæŸu f°ÔJ¡ J¡∑ Â¿‹¸> tu* ≤°<` _b˚®°¿∏w Ÿu ≈¿≤J¡¿v≈w ∫sb°ÔÙ N°æ≤ ∫Cb°, b¨] N°<Ì ≈C”Tů*

J¡∑ Â<‹¸> tu* <b„C] ∫sb<ıÕw ≈®wÙw FůwÙ Fæ, bæŸu FÙ I°fiÙ ≈C”T J¡ů ∫F ıyw ÎJ¡t°` N°fi∏Ìt∫
f®Ê_bR¡≈ NfiC˚¥w Fůw° Fæ N°æ≤ NI°fiÙ ≈C”T J¡ů NÃ∫∏w Ì…#©Ì ≈®wÙw Fůw° Fæ $$33$$

ŸÌ°-ŸbÕÌ° ª°≤ů* Nů≤ Nb¿_Sw, Nt¨w≈¥dÕ f®ÊR¡≈Ù |¸> tu* fi J¡ůoÕ t≤w° Fæ N°æ≤ fi J¡ůoÕ ıÙw°

Fæ $$34$$ <ıŸ ≈®J¡°≤ tF°fi Ÿ°y≤ tu* vÔ°Ÿ-<bÔ°Ÿ Fůfiu ≈≤ ˚Ù w≤ay N°<Ì fi Ã≈∏fi Fůwu Fæ* N°æ≤
fi t≤wu Fæ*, ŸÙ ≈®J¡°≤ N°Ãt° tu* ˚¥w-Ÿt¥F fi Ã≈∏fi Fůwu Fæ* N°æ≤ fi t≤wu Fæ* $$35$$

"∫F fiFÙ* Fæ N°æ≤ ∫F Fæ' oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ ˚®°¿∏wR¡≈Ù t°∫° <J¡ŸÙ w≤F Ju¡ ≈®∫ůıfi Ju¡ <ffi° N°Ãt° Ju¡
π°≤° N°Ãt° tu* FÙ Ÿ ≈®J¡°≤ ˚Ùw≤ ıywR¡≈ Ÿu N°æ≤ wwg-wwg ≈Ì°Sů˘ J¡∑ „<•wR¡≈ Ÿu _kC¡¿≤w FůwÙ

Fæ*, <ıŸ ≈®J¡°≤ _k¡<¸>J¡ J¡∑ NfiuJ¡ ≈®<w<f‡fů* J¡° y®Fd J¡≤fiu tu* ∫ůÀ∫w°Ÿ‡≈°ÌJ¡ _bh~>w°-NfiuJ¡
w≤F Ju¡ ≈®<w<f‡f N°æ≤ ŸJu¡ yCd, <J®¡∫° N°<Ì bæ<ªc∫ Ju¡ R¡≈ Ÿu N∏Ì≤-≈®_kC¡¿≤w FůwÙ Fæ $ ZÙ≤°t˚B,

1262

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
ıæŸu ıÔ tu* w≤ayů* Ju¡ J¡dŸt¥Fů* Ÿu |fi ıÔ FÙ ¿_Sw Fæ, bæŸu FÙ N≈fiu N°≈ tu* ıyw J¡∑ „<•w Ju¡

R¡≈Ÿu f®Ê FÙ Nb¿_Sw Fæ $$36,37$$ ZÙ≤°tª∏BıÙ, „≤Ù≤ Ju¡ <bfi°„ Ÿu f®Ê tu* t¨wfC<] Jæ¡Ÿu Fů ŸJ¡wÙ Fæ ? •∫ů*<J¡ „≤Ù≤ N°<Ì f®Ê Ÿu Ÿ ≈®J¡°≤ ≈¨SJg¡ fiFÙ* Fæ* <ıŸ ≈®J¡°≤ Ÿ°y≤ tu* w≤ay°<Ì ıÔ Ÿu N<w¿≤•w fiFÙ* Fæ* $$38,39$$ ıæŸu ıÔ tu* ıů J¡d Fæ, ıů J¡<dJ¡° Fæ, ıů bÙ<ª Fæ, ıů w≤ay Fæ, ıů ku¡fi Fæ, N°æ≤ ıů ÔF≤Ù Fæ, bu Ÿf ıÔ_bR¡≈ FÙ Fæ*, bæŸu FÙ f®Ê tu* J¡¿v≈w ıů ÌuF Fæ, ıů o¿∏B∫-

Δ∫°≈°≤ Fæ, ıů ˚ůÀ∫ Fæ, ıů Ÿa≈<W N°æ≤ <b≈<W Fæ, ıů FTÕ, <bT°Ì N°<Ì ≤ªfi° Fæ N°æ≤ ıů ≈C”T°SÕ˚ůy Fæ, bF Ÿf f®Ê_bR¡≈ FÙ Fæ $$40,41$$ <ıŸ ≈®J¡°≤ ŸCbdÕ Ÿu ffiÙ <b<˚∏fi-<b<˚∏fi N°J¨¡<w-≤ªfi°Î≥

ŸCbdÕ Ÿu ≈¨SJ¡ fiFÙ* FůwÙ Fæ*, ŸÙ ≈®J¡°≤ f®Ê Ÿu F…oÕ <ª`-<b<ª` ÌuF°<Ì Ÿa_S°fiů* J¡∑ ≤ªfi° ˚Ù f®Ê

Ÿu <b<˚∏fi fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ, NI°<fi∫ů* J¡ů b¨S° FÙ Ÿtu* <πÃb˚°bfi° FůwÙ Fæ $$42$$
tfi, fC<], NFaJ¡°≤, w∏t°`°, o¿∏B∫°≥ N°<Ì Ÿf f®Ê_bR¡≈ FÙ Fæ*, ŸŸu <˚∏fi fiFÙ* Fæ, Nw#

ŸC© N°æ≤ Ì…#© J¡° N¿_wÃb FÙ fiFÙ* Fů ŸJ¡w° $$43$$

<ıŸ ≈®J¡°≤ ÎJ¡ FÙ „ÆÌ ≈bÕw J¡∑ Ÿa<fi<@ tu* ≈®<wºb<fi Ju¡ R¡≈ tu* <π”•w J¡∑ fi°o˘ „ů<˚w Fůw°

Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ ∫F, bFÙ tæ*, ∫F <ªW, oÃ∫°<Ì NSů˘ J¡ů ÔuJ¡≤ ≈®b¨W b°dÙ Ÿu N°Ãt° FÙ N≈fiÙ N°Ãt°
tu* „ů<˚w Fůw° Fæ $$44$$

NI°w f®Ê FÙ ıÙbR¡≈w° N°æ≤ ıyBq≈w° J¡ů t°fiů* ≈®°›w FůJ¡≤ ¿_Sw Fæ, •∫ů*<J¡ _b›fi tu* N≈fiu N°Ãt_bR¡≈ N∏w#J¡≤d Ÿu N°Ãt° FÙ NfiuJ¡ ≈Ì°Sů˘ Ju¡ R¡≈ tu* <Ì©°oÕ Ìuw° Fæ, oŸÙ f°w J¡ů ˚yb°fi f°Ì≤°∫d "N°Ãt<fi ªæb <b<ª`°ÿª <F' oŸ Ÿ¥` Ÿu J¡Fwu Fæ* $$45$$

NI°fi NÃ∫∏w <b”], NŸa˚°<bw ≈Ì°SÕ J¡° <fit°Õd J¡≤w° Fæ, ∫F ÔůJ¡ tu* ≈®<Ÿ] FÙ Fæ, ÎuŸ°

J¡Fwu Fæ* $
f®Ê_bR¡≈ Ÿu fi ≈Fª°fi° F…N° f®Ê Ÿ ≈®J¡°≤ NI°fiR¡≈ Fů ı°w° Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ ŸCbdÕR¡≈ Ÿu fi ı°fi° F…N° ŸCbdÕ t¨<WJ¡°R¡≈ Fů ı°w° Fæ $$46$$
oŸÙ<ÔÎ, f®Ê, NIů* J¡∑ Â¿‹¸> Ÿu FÙ NI°fi_bR¡≈ Fæ, I°<fi∫ů* J¡∑ Â¿‹¸> Ÿu fiFÙ*, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $
f®ÊbuW° tF°tC<fi∫ů* J¡° ∫F tw Fæ <J¡ NI°w F…N°, _b∫aŸtSÕ, tF°fi N°Ãt° f®Ê FÙ NI°<fi∫ů*
π°≤° NI°fi„ÆÌ Ÿu Δ∫b⁄w Fůw° Fæ $$47$$
f®Ê_bR¡≈ Ÿu I°w f®Ê, wÃsd FÙ Ÿ ≈®J¡°≤ f®Ê_bR¡≈ Fů ı°w° Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ ŸCbdÕR¡≈ Ÿu I°w ŸCbdÕ wÃsd tu* FÙ ŸCbdÕ Fů ı°w° Fæ $$48$$

N°Ãt° Ÿt_w „¿•w∫ů* Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ _b∫a f®Ê Fæ, bF <J¡ŸÙ w≤F Ju¡ ≈®∫ůıfi Ju¡ <ffi° _b∫a <ıŸ-

<ıŸ _bR¡≈ Ÿu ∫°fiÙ ıÙb N°æ≤ ıyBq≈ Ÿu ∫° w°<[bJ¡ f®ÊR¡≈ Ÿu ıæŸÙ-ıæŸÙ ˚°bfi° J¡≤w° Fæ,

˚°bfi° Ju¡ fÔ ≈≤ „Ù|® FÙ Ÿ-Ÿ _bR¡≈ Ÿu N≈fiu-N°≈J¡ů Ìu©w° Fæ $$49$$
oŸÙ<ÔÎ w[bI ≈C”T ıÙb ∫° ıyw Ju¡ R¡≈ tu* Ÿu fiFÙ* Ìu©wu, ∫F J¡Fwu Fæ* $

J¡tÕ, J¡w°Õ N°æ≤ J¡≤dů* Ÿu ≤<Fw, J¡°≤d Ÿu b<ıÕw, ŸbÕ<b@ <bJ¡°≤ů* Ÿu „¥∏∫, _bJ¡∑∫ I°fi Ÿu N≈fiÙ ¿_S<w tu* ŸtSÕ, tF°fi N°Ãt° FÙ f®Ê Fæ, ∫ů* f®ÊI°fiÙ Ôůy J¡Fwu Fæ* $$50$$

•w _bR¡≈ Ÿu I°w fi F…N° f®Ê NI°<fi∫ů* π°≤° NI°fi„ÆÌ Ÿu Δ∫b⁄w Fůw° Fæ, N°æ≤ ≈¿≤I°w

ŸyÕ - 11]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1263

F…N°, NI°fiJ¡° <bfi°„J¡ f®Ê FÙ I°fi„ÆÌ Ÿu J¡F° ı°w° Fæ $$51$$

<ıŸ w≤F ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ N≈¿≤<ªw f∏@C FÙ Nf∏@C J¡F° ı°w° Fæ, ≈¿≤I°w F…N° bFÙ f∏@C„ÆÌ Ÿu Δ∫b⁄w Fůw° Fæ, •∫ů*<J¡ Nf∏@C˚®t ŸŸu <bfi‹¸> Fů ı°w° Fæ, ŸÙ w≤F ≈®J¨¡w _SÔ tu* ˚Ù ı°fifi°

ª°<FÎ $$52$$
wf ıÙb N°æ≤ ıyw tu* f®Êt°`Ãb J¡∑ ˚°bfi° ŸFŸ° Ÿ˚Ù J¡ů •∫ů* fiFÙ* FůwÙ ? ∫<Ì J¡<FÎ <J¡
bæ≤°À∫ fiFÙ* Fæ, oŸ<ÔÎ, wů bæ≤°À∫ Ju¡ FuwCNů* J¡° FÙ ≈FÔu <fibÕªfi J¡¿≤Î, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

∫F Ÿt_w ıyw <bª°≤ Ju¡ <ÔÎ N∫ůÀ∫ Fæ, ∫ů* N≈fiu N∏Ì≤ ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ <fi¿ÿªw Fů ı°w° Fæ, w˚Ù bF f®Ê˚°bfi° <Ìw Fů ı°wÙ Fæ •∫ů*<J¡ oŸÙ ÎJ¡t°` <bª°≤d° Ju¡ π°≤° N∫ůÀ∫ „C¿•w-≤ıw tu*

<tØ∫°Ãb Fů ı°fiu Ÿu ≤ıw J¡∑ fi°o˘ ≈C”T ˚ůÀ∫byÕ Ÿu <b≤•w Fů ı°w° Fæ $$53$$
ıyw Ju¡ <bT∫ tu* •w <bª°≤d° wÃ≈Ì°SÕ Ju¡ „ů@fi Ju¡ R¡≈ tu* ≈∫Õb<Ÿw FůwÙ Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu ıyÌa„ tu* •w <bT∫ J¡ů _≈‹¸> J¡Fwu Fæ* $

"πæw NŸÃ∫ Fæ' oŸ ≈®J¡°≤ ˚Ùw≤ πæw tu* NŸÃ∫Ãb J¡° I°fi Fů ı°fiu ≈≤ bF f®Ê˚°bfi° <Ìw FůwÙ Fæ, oŸÙŸu πæw J¡∑ NŸÃ∫w° <Ÿ] Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d ≈C”T πæw ı°Ô Ÿu <b≤•w Fů ı°w° Fæ $$54$$
ıÙb°a„ tu* ˚Ù bF Ãba≈Ì°SÕ Ju¡ „ů@fiR¡≈ Ÿu ≈∫Õb<Ÿw FůwÙ Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu ıÙb°a„ tu* ŸÙ J¡ů _kC¡¸>w∫° J¡Fwu Fæ* $

"ÌuF N°<Ì J¡°∫Õ-J¡°≤dŸa|°w tæ* fiFÙ* Fq≥' oŸ ≈®J¡°≤ ıf ˚Ùw≤ <bª°≤ Ã≈∏fi Fů ı°w° Fæ, wf f®Ê˚°bfi° Ã≈∏fi FůwÙ Fæ, oŸÙ Ÿu NFa˚°b tu* <tØ∫°Ãb <Ÿ] Fů ı°w° Fæ N°æ≤ ŸŸu ≈C”T <b≤•w Fůw° Fæ $$55$$

≈Ì°SÕ „ů@J¡ k¡Ô˚¥w N©^±> b°•∫°SÕfů@_bR¡≈ Ÿu ˚Ù ŸJ¡° ≈∫ÕbŸ°fi Fůw° Fæ, oŸ N°„∫

Ÿu Ÿtu* ıÙb N°æ≤ ıyBq≈Ãb Ju¡ f°@_bR¡≈ Ô∫ J¡° _≈‹¸>ÙJ¡≤d J¡≤wu Fæ* $
tæ* ÎJ¡t°` f®Ê_bR¡≈ Fq≥, oŸ ≈®J¡°≤ ŸÃ_bR¡≈ I°fi Fůfiu ≈≤ f®Ê˚°bfi° <Ìw FůwÙ Fæ; Ÿ ŸÃ∫

<fiıR¡≈J¡° ≈¿≤I°fi Fůfiu ≈≤ ıÙb-ıyL°b ÔÙfi Fů ı°w° Fæ $ N©^±>°J¡°≤ f®Ê J¡° Nbfů@ Fůfiu ≈≤

¿_Sw ˚Ù ıyw ŸÌuJ¡≤Ÿ f®Ê_bR¡≈ FÙ Fæ, ≈FÔu J¡∑ fi°o˘ Ì…#©_bR¡≈ fiFÙ* Fæ, (oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ*) Ÿ N©^±> b°•∫°SÕ Ju¡ N≈¿≤<h~>∏fi _b˚°b Ÿu N°<b˚Õ¥w Fů ı°fiu ≈≤ ∫F Ÿf ÎJ¡t°` f®Ê_bR¡≈

FÙ Fæ $ ÎuŸ° ı°fiw° Fq≥ $$56$$

N≈¿≤¿h~>∏fi _b˚°b Ÿu N©^±> b°•∫°SÕ Ju¡ N°<b˚Õ¥w Fůfiu ≈≤ ıf "Ãbtg' "NFtg' N°æ≤ "oÌtg'

_bR¡≈ J¡° f°@ Fů ı°w° Fæ, wf ≈¥bÕ tu* ≈®<Ÿ] Ÿwg, <ªwg, <≈®∫, fi°t N°æ≤ R¡≈ ∫u ıů ıyÌyw ≈aªR¡≈
b_wCı°w Fæ*, ∏Fu* f®ÊR¡≈ Ÿu ı°fiw° Fq≥ $$57$$
tCHu fi Ì…#© Fæ, fi J¡tÕ Fæ, fi tůF Fæ, fi JC¡~> N<˚Ô°T° Fæ $ (≈≤f®Ê_bR¡≈ tu* Nb_S°fi J¡°

≈≤t≈C”T°SÕ R¡≈ Ÿu bdÕfi J¡≤wu Fæ* $) tæ* ÎJ¡R¡≈, N≈fiu _bR¡≈ tu* ¿_Sw, „ůJ¡„¥∏∫ wS° f®Ê_bR¡≈

Fq≥ - ∫F ŸÃ∫ Fæ $$58$$ tæ* J¡Ô°R¡≈Ù J¡ÔaJ¡ů* Ÿu <fitCÕ•w (wCt, "tæ*' N°<Ì J¡v≈fi°Nů* Ÿu „¥∏∫) Fq≥, tæ*

ŸbÕ<b@ <bJ¡°≤ů* Ÿu „¥∏∫ N°æ≤ Ÿb°ÕÃtJ¡ Fq≥, tæ* fi <J¡ŸÙ J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤w° Fq≥ N°æ≤ fi JC¡~> ª°Fw° Fq≥, tæ*

≈≤f®Ê_bR¡≈ Fq≥, ∫FÙ <fiw°∏w ŸÃ∫ Fæ $$59$$

1264

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

N°Ãt° tu* ≈¿≤¿h~>∏fiÃb N°æ≤ ≈≤ůsÃb J¡° ÎJ¡t°` <fi≤°J¡≤d J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ FÙ "Ãbtg' N°æ≤ "wwg'

≈Ì°SÕ J¡° ≈¿≤„ů@fi <J¡∫° y∫° Fæ, ŸJ¡° (≈¿≤¿h~>∏fiÃb Îba ≈≤ůsÃb J¡°) <fi≤°Ÿ J¡≤fiu ≈≤ N°Ãt° tu*
ıf Ÿb°ÕÃtJ¡Ãb J¡° Ô°˚ F…N°, wf wů ≤•w, t°aŸ N°<Ì R¡≈ ÌuF N°<Ì ˚Ù N°Ãt_bR¡≈ FÙ <Ÿ] F…Î, Nw# fiJ¡° <fi≤°Ÿ J¡≤fi° N≈u<sw fiFÙ* Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
tæ* FÙ ≤•w Fq≥, tæ* FÙ t°≥Ÿ Fq≥, tæ* FÙ N¿_S∫°≥ Fq≥, tæ* FÙ „≤Ù≤ Fq≥, tæ* FÙ <ª<w„<•w Fq≥, tæ* FÙ ªuwfi Fq≥, tæ* FÙ f®Ê_bR¡≈ Fq≥, ∫F <fi<ÿªw ŸÃ∫ Fæ $$60$$ tæ* Ω°æ Fq≥, tæ* Ÿ¥∫Õ∫C•w N°J¡°„ Fq≥, tæ* <Ì„°R¡≈ Fq≥, tæ*

<b<b@ ≈¨ØbÙR¡≈ ˚Ù Fq≥, tæ* |¸> Îba ≈¸> J¡° N°J¡°≤ Fq≥, tæ* f®Ê_bR¡≈ Fq≥, ∫F ŸÃ∫ Fæ $$61$$ tæ* w¨d Fq≥, tæ*

≈¨ØbÙ Fq≥, tæ* yCvt (_J¡∏@≤<Fw b¨s) Fq≥, N≤^∫ N°<Ì ˚Ù tæ* FÙ Fq≥, ≈bÕw Ÿ°y≤ N°æ≤ ≈®°<d∫ů* J¡° Ÿt¥F

˚Ù tæ* Fq≥, <fiÿª∫ FÙ ÎJ¡t°` f®Êæ•∫ ŸbÕ` ¿_Sw Fæ $$62$$ y®Fd, ≈¿≤Ã∫°y, ŸaJ¡ůª N°<Ì ıů ≈®°<d∫ů*

Ju¡ Δ∫°≈°≤ Fæ*, bF Ÿ˚Ù JC¡~> wS° f®Ê tu* Δ∫°≈J¡R¡≈ @°≤d J¡≤fiub°Ô° <ªÌ°Ãt° tæ* FÙ Fq≥ $$63$$ NaJC¡≤,

¸>FfiÙ, ≈®w°fi, „°©° N°<Ì J¡° N<b˚°Õb ª°Ffiub°Ôu Ôw°, yCvt, NaJC¡≤ N°<Ì Ju¡ ˚Ùw≤ ¿_Sw ≤Ÿ°ÃtJ¡

„°∏w ≈≤f®Ê_bR¡≈ <ªÌ°Ãt° tæ* FÙ Fq≥ $$64$$ <ıŸtu* Ÿf JC¡~> ¿_Sw Fæ, <ıŸŸu ∫F Ÿf Ã≈∏fi F…N°

Fæ, <ıŸtu* Ÿf JC¡~> <w≤ů<Fw Fů ı°w° Fæ, ıů ª°≤ů* Nů≤ Δ∫°≈J¡R¡≈ Ÿu <bΩt°fi Fæ NwÎb ıů Ÿb°ÕÃtJ¡

N<πwÙ∫ N°Ãt_bR¡≈ Ÿu Ÿ‡tw Fæ, bFÙ ≈≤ f®Ê Fæ, ∫F <fiÿª∫ Fæ $$65$$ <ªÌ°Ãt°, f®Ê, Ÿwg, ŸÃ∫, M¡w oÃ∫°<Ì fi°tů* Ÿu Δ∫°≈J¡, ªuÃ∫„¥∏∫, ªæw∏t°`_bR¡≈ f®Êw[b FÙ ŸbÕ` J¡F° ı°w° Fæ $$66$$

<bT∫ŸaŸyÕ„¥∏∫ ªæw∏∫t°`_bR¡≈, <fitÕÔ, Ÿt_w ˚¥wů* Ju¡ _bR¡≈ J¡° Nbfů@J¡, ŸbÕ` ¿_Sw, „°∏w,

<ªÌgf®Ê J¡° f®ÊI°fiÙ NfiC˚b J¡≤wu Fæ* $$67$$

∫<Ì „aJ¡° Fů <J¡ ≈®<w≈C”T tfi, fC<] N°æ≤ o¿∏B∫ů* J¡∑ b¨<W∫ů* J¡° ≈°SÕ•∫ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d N°Ãtªæw∏∫ tu* ˚uÌ J¡° ≈®Ã∫s NfiC˚b Fůw° Fæ, <k¡≤ bF N<]wÙ∫ f®Ê_bR¡≈ Jæ¡Ÿu Fů ŸJ¡w° Fæ ? wů oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $
tfi, fC<], o¿∏B∫ů* Ju¡ Ÿt¥F wS° Ÿt_w b¨<W∫ů* tu* NfiCyw, ŸbÕ<b@ N°æ≈°<@J¡ ˚uÌů* J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ ≈®Ã∫Jg¡-_bR¡≈°Ãt ≈®t° J¡° Nb˚°ŸJ¡ (_b≈®J¡°„_bR¡≈), <fi<bÕJ¡°≤ ªæw∏∫ f®Ê FÙ tæ* Fq≥ $$68$$

Ÿt_w, „ÆÌ _≈„Õ N°<Ì <bT∫; fiJu¡ FuwC˚¥w (N°@°≤˚¥w) N°J¡°„, b°∫C N°<Ì wS° ofiJu¡ π°≤° J¡∑
yoÕ ıy¿Ã_S<w ofi ŸfJ¡∑ ŸW° J¡° Nb˚°ŸJ¡ (N¿_wÃb ≈®J¡°„_bR¡≈), _bh~>, ªæw∏∫R¡≈ f®Ê FÙ
tæ* Fq≥, tu≤° J¡˚Ù <bfi°„ fiFÙ* Fæ $$69$$

Ÿt_w b¨<W∫ů* tu* NfiCyw w[b J¡° ≈≈°Ìfi J¡≤ ≤Fu tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ •w NSÕ J¡ů FÙ

<b_≈‹¸>R¡≈ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

N¿Àfi Ÿu <fiJ¡Ôfiub°Ôu <b_kC¡<Ô*yů* J¡∑ (<ªfiy°¿≤∫ů* J¡∑) @°≤°Nů* J¡∑ fi°o˘ b¨<WR¡≈ ≈°<@@°≤°Nů*

Ÿu <fi≤∏w≤ <fiJ¡Ô ≤FÙ <ªwg-@°≤°Nů* J¡∑ Ã≈<W _S°fiÙ∫ ≈®Ã∫y°Ãt° Ju¡ _bR¡≈˚¥w, ≈®J¡°„°ÃtJ¡,

∫ů<y∫ů* Ju¡ π°≤° NfiC˚¥∫t°fi Fůfiu ≈≤ ˚Ù <fibÕªfi J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ NŸtSÕ wS° ≈≤t Nt¨wt∫ ∫°fiÙ

Ÿb°Õ<w„°∫Ù N°fi∏ÌR¡≈ ªæw∏∫ f®Ê tæ* FÙ Fq≥ $$70$$
oŸJ¡° ˚Ù ≈FÔu J¡∑ fi°o˘ ≈≈°Ìfi J¡≤wu F…Î •w°SÕ J¡ů FÙ J¡Fwu Fæ* $

NFaJ¡°≤R¡≈Ù N„uT ˚ů•w°Nů* Ju¡ ≈®<w wwg-wwg ˚ůy-b¨¿W∫ů* J¡∑ @°≤°R¡≈Ù ≈°<@∫ů* Ÿu, t@C@°≤°

ŸyÕ - 11]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1265

J¡∑ fi°o˘, <fi≤∏w≤ ª¥ ≤Fu _bR¡≈ Ÿu ∫C•w, <fi≤∏w≤ J¥¡¸>_S Ju¡ <fiÃ∫°fiC˚bN°fi∏ÌæJ¡≤Ÿ˚¥w ÎJ¡≤Ÿ_bR¡≈
wS° <fiÔuÕ≈J¡ ≈≤f®Êªæw∏∫_bR¡≈ FÙ tæ* Fq≥ $$71$$

"<fiÃ∫a ª°&fiC˚b°t¨wtg' oŸJ¡° Ÿt°<@<fi‹™>° Ju¡ NfiC˚b Ÿu ≈≈°Ìfi J¡≤wu F…Î J¡Fwu Fæ* $

ŸCTC<›w Ju¡ ŸÂ„ Ÿt_w <bJ¡v≈ů* Ÿu b<ıÕw, ≈Bbů* Ÿu ≤<Fw, <fitÕÔ ≈®J¡°„ _bR¡≈, tfiC‹∫ Ÿu ÔuJ¡≤ <F≤^∫y˚Õ-≈∫Õ∏w Fůfiub°Ôu <bT∫ ŸC©ů* Ÿu NÃ∫CWt ŸC©_bR¡≈ ª°≤ů* Nů≤ Ÿu ≈®J¡°„t°fi wS°
b°Ÿfi°Nů* Ÿu „¥∏∫ ªæw∏∫°ÃtJ¡ f®Ê_bR¡≈ tæ* Fq≥ $$72$$

"Ÿa˚ůyůWttg' ∫F ıů ≈FÔu J¡F°, Ÿu, ≈≈°Ìfi J¡≤Ju¡, NfiC˚b tu* ª»°wu Fæ* $

≤Ÿfi° (<ıà°) N°<Ì o¿∏B∫ů* Ju¡ π°≤° ı°∫t°fi <tZÙ J¡° Ç>J¡n°, „JÕ¡≤° N°<Ì _b°Ì… ≈Ì°Sů˘ J¡°

≈¿≤I°fi oÕT∏t°`-∫°fiÙ „JÕ¡≤°≤Ÿ J¡∑ <ıà° Ÿu J¡^™>≈®Ìu„ ≈®°<›w≈∫Õ∏w _bv≈w≤ Ìu„ N°æ≤ J¡°Ô Ÿu

≈¿≤¿h~>∏fi-FůJ¡≤ ¿_Sw ≤Fw° Fæ $ bFÙ I°fi-_b≈®J¡°„ Îba N°fi∏ÌæJ¡≤Ÿ_bR¡≈ Ÿu N≈fiÙ ≈¿≤¿h~>∏fiw°

Ju¡ FuwC˚¥w <ªW, ªuÃ∫ N°æ≤ ªuw<∫w° Ju¡ I°w Fů ı°fiu≈≤ ≈¿≤¿h~>∏fi ≈°<@ J¡∑ <bh∫C<wÌ„° tu* ˚Ù
h∫C<w„¥∏∫ N°Ãt_bR¡≈ Fů ı°w° Fæ, bFÙ h∫C<w„¥∏∫ <fi≤<w„∫N°fi∏Ì°ÃtJ¡ f®Ê_bR¡≈ tæ* Fq≥ $$73$$

<bT∫R¡≈ ≈°<@ Ÿu <fitÕC•w FůJ¡≤ I°fiJ¡∑ ¿_S<w Fů FÙ fiFÙ* ŸJ¡wÙ NS°Õwg N≈®¿Ÿ] FÙ Fæ, ÎuŸÙ

N°„aJ¡° J¡≤ Ÿu ≈®<Ÿ] J¡≤wu Fæ* $

ª¥a≥<J¡ J¡°∏w° tu* N°Ÿ•w <ªWb°Ôu ≈C”T J¡ů ≤°<` tu* ª∏Bt° J¡° Ì∫ Fůfiu≈≤ ª∏Bt° N°æ≤

J¡°∏w° Ìůfiů* Ju¡ Ì„Õfi-Ÿt∫ tu* tº∫bwÙÕ ≈®Ìu„ tu* <ª<w J¡° <bh~>uÌ NfiC˚¥w fiFÙ* Fůw°, Nw# ıf wJ¡ ª∏Bt° J¡° I°fi Fůw° ≤Fw° Fæ, wf wJ¡ N<b¿h~>∏fi ŸW°b°Ô° <fi<bÕT∫J¡ ªæw∏∫°ÃtJ¡

I°fi_bR¡≈ f®Ê ≈®<Ÿ] Fæ, wÃ_bR¡≈ FÙ tæ* Fq≥ $$74$$ N°J¡°„ tu* ¿_Sw ª∏Bt° tu* Ôyu F…Î ˚¥<t tu*

Nb¿_Sw ≈C”Tů* Ju¡ fiùůa J¡∑ ıů N°J¡°„_S (tº∫bwÙÕ N°J¡°„-≈®Ìu„ tu* ¿_Sw) <ªwg-„¿•w Fæ, bFÙ <fitÕÔ <ªÌgf®Ê Fæ $$75$$

Ì°ŸÙfi ≈C”Tů* J¡ů ŸC©, Ì…#© N°<Ì N°J¡°≤b°ÔÙ N∏∫ b¨<W∫ů* Ju¡ N˚°b J¡°Ô tu* <fi<bÕ„uT

_b°Ãt≈®J¡°„ (_b°ÃtI°fi) ≈®<Ÿ] FÙ Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
tæ* ŸC©, Ì…#© N°<Ì J¡v≈fi°Nů* Ÿu ≤<Fw Îba <fitÕÔ Fq≥ wS° ŸC©-Ì…#©°J¡°≤ b¨<W Ju¡ N˚°b-Ì„°
tu* Ì°ŸÙfi ≈C”Tů* J¡ů ≈®wÙw Fůfiub°Ô° ŸÃ∫ NfiC˚bR¡≈ ıů ªæw∏∫ f®Ê_bR¡≈ Fæ, bFÙ N<bfi°„Ù tæ*

Fq≥ $$76$$ <J¡ŸÙ ÎJ¡ Ìu„ tu* Nb¿_Sw ≈C”T J¡° tfi, ıf N∏∫` J¡FÙ* Ìq≤ Ìu„ tu* ªÔ° ı°w° Fæ, wf bF
tfi N∏w≤°Ô t°yÕ tu* ≈<ww Ÿ°tfiu Ju¡ ≈Ì°Sů˘ J¡° <b_≈‹¸> ≈®J¡°„ fiFÙ* J¡≤ ≈°w°-fi ≈Ì°Sů˘ J¡°

<fi<bÕJ¡v≈ Ÿ°s°ÃJ¡°≤ Fůw° Fæ $ tfi J¡∑ ≈∫C•wÕ ¿_S<w Fůfiu ≈≤ N∏w≤°Ô Ìu„ tu* ıů <fi‹≈°≈ ∫°fiÙ

<bT∫ŸaŸyÕ Ÿu „¥∏∫ ≈®wÙ<w FůwÙ Fæ, bF ªæw∏∫°ÃtJ¡ f®Ê_bR¡≈ Fæ, bFÙ ŸbÕΔ∫°≈J¡ tæ* Fq≥ $$77$$

≈¨ØbÙ, ıÔ, b°∫C N°æ≤ fÙıů* J¡° ŸatuÔfi Fůfiu ≈≤ NaJC¡≤°<ÌR¡≈ J¡°∫ů˘ tu* f°F≤ <fiyÕtfi Ju¡ NfiCJ¥¡Ô ıů

<ª<w„<•w ˚Ùw≤ <bΩt°fi Fæ, bF Δ∫°≈J¡ f®Ê Fæ, bFÙ tæ* Fq≥ $$78$$ _b∫a N≈fiu ın_b˚°b tu* Nb¿_Sw

©ı¥≤, <fi‡f N°æ≤ <f‡f N°<Ì k¡Ôů* Ju¡ ≤Ÿ<b„uTů* tu* ˚Ùw≤ <bΩt°fi ≤Ÿfi°b¨<W Ÿu N<˚Δ∫•w F…oÕ

≈®J¡°„_bR¡≈ ıů _b°Ì-ŸW° Fæ, bF <ªÌ°ÃtJ¡ f®Ê Fæ, bFÙ tæ* Fq≥ $$79$$
o‹¸> J¡∑ ≈®°¿›w N°æ≤ N≈®°¿›w Fůfiu ≈≤ N°fi∏Ì N°æ≤ ©uÌ Ÿu ∫C•w ıů Ÿa<b<W ≈®<Ÿ] Fæ, bFÙ ∫<Ì

1266

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

„°˜°fiCŸ°≤Ù F…Î tfifi Ÿu <b„ů<@w Fůfiu ≈≤ N°fi∏Ì Îba ©uÌ Ÿu <fitCÕ•w Fů ı°∫, wů bF f®Ê_bR¡≈

Fů ı°wÙ Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $
tfifiůÌ∫ Ÿu <b„ů<@w F…oÕ Ÿa<b<W o‹¸>≈®°¿›w N°æ≤ o‹¸> N≈®°¿›w Ìůfiů* Nb_S°Nů* tu* N°fi∏Ì N°æ≤

©uÌ Ÿu <fitCÕ•w FůJ¡≤ ∫<Ì ÎJ¡-_bR¡≈ Fů ı°∫, wů bF <ªÌ°ÃtJ¡ <fi<bÕJ¡°≤ f®Ê_bR¡≈ FÙ Fæ, bFÙ tæ*

Fq≥ $$80$$ Ÿ¥∫Õ J¡° ≈®Ã∫s J¡≤ ≤Fu, ≈¨ØbÙ tu* ¿_Sw ≈C”T J¡° ≈¨ØbÙ Ÿu ÔuJ¡≤ Ÿ¥∫Õ≈∫Õ∏w <b_w¨w F…N° ıů ıů ªsCR¡≈Ù Ÿ¥` Fæ, bF ∫Ω<≈ <bT∫ ≈®J¡°„fi tu* ŸtSÕ Fæ, wS°<≈ ∫<Ì ŸJu¡ tº∫ Ju¡ wCv∫ (fiù N°æ≤

Ÿ¥∫Õ Ìůfiů* Ÿu NŸ‡f] tº∫bwÙÕ ˚°y Ju¡ ŸÂ„) <bT∫ ≈®J¡°„fi Ÿu <fitCÕ•w Fů ı°∫, wů bF „°∏w,

<fitÕÔ, Δ∫°≈J¡, ≈≤f®Ê_bR¡≈ <ªwg FÙ Fæ, bFÙ tæ* Fq≥ $$81$$
oŸÙ ≈®J¡°≤ ı°y®w N°<Ì wÙfiů* Nb_S°Nů* J¡° Ÿ°sÙ N°Ãt° FÙ ŸCTC¿›w N°<Ì J¡° ≈¿≤Ã∫°y Fůfiu≈≤
wC∫Õ˚¥w f®Ê_bR¡≈ Fæ, ∫ů* J¡Fwu Fæ* $
ı°y®w, ŸCTC›w wS° _b›fi Ÿ˚Ù Nb_S°Nů* tu* Ÿ°sÙR¡≈ Ÿu <fi≤∏w≤ <Ìw fi Nb_S°Nů* Ÿu

„¥∏∫ N°<Ì-N∏w Ÿu ≤<Fw wC∫Õ_bR¡≈ <bJ¡°≤b<ıÕw <ªÌ°ÃtJ¡ f®Ê FÙ tæ* Fq≥ $$82$$ ŸæJ¡nů* ©uwů* Ÿu

¿ÃSw y∏fiů* tu* ˚Ùw≤ ¿_Sw _b°Ì…≤Ÿ Ju¡ ŸÂ„ ŸæJ¡nů* ≈C”Tů* Ju¡ ˚Ùw≤ ÎJ¡R¡≈ Ÿu Nb<_Sw F…N° bFÙ

ªæw∏∫°ÃtJ¡ f®Ê Fæ, wÌgR¡≈ tæ* Fq≥ $$83$$ Ÿ¥∫Õ J¡∑ ŸbÕ` Δ∫°≈J¡, _b°˚°<bJ¡ _bh~>_bR¡≈ ≈®˚° J¡∑
fi°o˘ ≈®J¡°„ J¡≤fiub°ÔÙ J¡tfiÙ∫ <ª<w FÙ f®Ê Fæ, ofi Âÿ∫t°fi ≈Ì°Sů˘ Ju¡ R¡≈ Ÿu bFÙ <b_w¨w F…oÕ Fæ, wÃ_bR¡≈ tæ* Fq≥ $$84$$ Ÿa˚ůyN°fi∏ÌR¡≈Ù Na„ Ÿu ∫C•w, Nt¨w-_b°Ì J¡∑ „¿•w Ÿu Ÿt¿∏bw, N≈fiu ÎJ¡t°` NfiC˚b Ju¡ _bR¡≈˚¥w ıů N<bfi°„Ù f®Ê Fæ, bFÙ tæ* Fq≥ $$85$$

ŸJ¡∑ fi©°y® Ÿu ÔuJ¡≤ Ÿ˚Ù Nayů* tu* Δ∫°¿›w Fæ N°æ≤ ÌuF J¡° ~>uÌ Fůfiu ≈≤ ˚Ù ŸJ¡° <bh~>uÌ fiFÙ*

Fůw°, ∫F J¡Fwu Fæ* $

<ıŸ ≈®J¡°≤ J¡tÔ Ju¡ ±>a™>Ô tu* (t¨d°Ô tu*) <bΩt°fi Ÿ¥` J¡tÔ Ju¡ Ÿ°≤u „≤Ù≤ tu* Δ∫°›w FůJ¡≤ ≤Ffiu

≈≤ ˚Ù yC›wtC© N°æ≤ ~>uÌfi Îba ˚uÌfi J¡≤fiu ≈≤ ≈®_kC¡¿≤w R¡≈ FůJ¡≤ ÌÙ©w° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ Ÿ°≤u ÌuF tu*

Δ∫°›w FůJ¡≤ ≤Ffiu≈≤ ˚Ù yC›wtC© Îba „≤Ù≤ Ju¡ ~>uÌfi Îba ˚uÌfi Fůfiu≈≤ Ÿ°sÙ FůJ¡≤ _kC¡¿≤wR¡≈ Fůfiub°Ô°,

<fi<bÕJ¡°≤ <ªÌgf®Ê tæ* Fq≥ $$86$$ Ÿt_w ıÔ J¡ů N°J®¡°∏w J¡≤fiub°ÔÙ b°∫C J¡∑ y<w Ÿu y<w„ÙÔ N°æ≤

~>ů¸>u-~>ů¸>u ıÔJ¡dů* Ÿu R¡≈ (N≈fi° J¡¿v≈w N°J¡°≤) y®Fd J¡≤fiub°ÔÙ <b_w¨w tu|t°Ô° Ju¡ ŸÂ„

Ÿt_w ÔůJ¡ů* J¡ů N°J®¡°∏w J¡≤fiub°ÔÙ, b¨<WR¡≈ ≈°<@ Ju¡ _≈∏Ìfi Ÿu _≈∏Ìt°fi Îba Ÿ¥‚t ıÙb°ÃtJ¡

J¡¿v≈w N°J¡°≤b°ÔÙ ıů <b_w¨w <ªwg„¿•w Fæ, bFÙ tæ* Fq≥ $$87$$ <ıŸJ¡° Ÿ°≤ NfiC˚bt°` Ÿu y‡∫ Fæ, ıů _fiuF Ÿu (<ªJ¡fi°F¸> N°æ≤ ÃJ¡¸> ≈®ut Ÿu) ≈Ô<sw Fæ wS° ıů Ìq@ tu* |Ù J¡∑ ŸW° J¡∑ fi°o˘
s∫≤<Fw <ªwg-ŸW° Fæ, bFÙ tæ* Fq≥ $$88$$ ıæŸu Ja¡J¡d, f°ı¥f∏Ì Îba Ju¡∫¥≤ J¡∑ ≤ªfi° ŸCbdÕ tu* ŸCbdÕŸW°

J¡∑ w≤F FÙ ¿_Sw Fæ, bæŸu FÙ oŸ ÌuF tu* ŸbÕ` Δ∫°≈J¡ <ªÌgf®Ê°Ãt° J¡∑ ıů ŸW° ¿_Sw Fæ, bFÙ tæ*

Fq≥ $$89$$ ≈bÕw N°<Ì ≈Ì°SÕ-ŸtCÌ°∫ Ju¡ f°F≤ Îba ˚Ùw≤ ŸbÕÌ° NfiCywR¡≈ Ÿu ŸW°b°ÔÙ ıů <ª¿w Fæ, bFÙ tæ* <fi<ÔÕ›w N°Ãt° Fq≥ $$90$$ <fi<©Ô NfiC˚bb¨<W∫ů* Ju¡ ˚uÌů* J¡° ıů _b°˚°<bJ¡ N°Ì„Õ NS°Õwg Ì≈Õd Fæ N°æ≤ ıů tÔÔu©° ∫°fiÙ NI°fi ≈a<•w∫ů* J¡° N<bT∫ Fæ, bF tF°fi <ªwgw[b tæ* Fq≥ $$91$$
ıyÃ_b°tÙ Fůfiu Ÿu ıů Ÿa≈¥dÕ oh~>°Nů* J¡° k¡Ô Ìufiub°Ô° Fæ, N¿Àfi, Ÿ¥∫Õ N°<Ì wuıů* J¡° ıů ≈®J¡°„J¡ Fæ

ŸyÕ - 11]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1267

N°æ≤ Ÿ˚Ù y®°fl b_wCNů* Ju¡ y®Fd J¡° ≈®∫ůıfiR¡≈ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ıů Ÿa≈¥dÕ ≈°Ìu∫ ≈Ì°Sů˘ J¡∑ ª≤t ŸÙt° Fæ, ÎuŸu <ªÌ°J¡°≤ N°Ãt° J¡∑ Ft ≈°Ÿfi° J¡≤wu Fæ* $$92$$
ıů Ÿa≈¥dÕ Nb∫bů* tu* <bZ°∏w Îba Ÿ‡≈¥dÕ Nb∫bů* Ÿu ≈≤u Fæ wS° <ıŸJ¡° ŸÌ°-ŸbÕÌ° <bJ¡<Ÿw _bR¡≈ Fæ, ÎuŸu <ªÌ°J¡°≤ N°Ãt° J¡∑ Ft ≈°Ÿfi° J¡≤wu Fæ* $$93$$ |¸>, ≈¸>, wÙ≤, JC¡N°≥ N°<Ì tu* ŸBq≈

Ÿu ¿_Sw; ı≤°∫Cı, N^±>ı, _buÌı Îba <L≠ı-ofi ªwC<bÕ@ „≤Ù≤ů* tu* _kC¡≤d„ÙÔ NSb° ofi ªwC<bÕ@ „≤Ù≤ů* J¡∑ ªu‹¸>°Nů* tu* <fi<tW˚¥w wS° ı°y®w Nb_S° tu* ˚Ù ŸCTC¿›w J¡∑ fi°o˘ ≈≤t°SÕw#

<fi<bÕJ¡v≈_bR¡≈ Ÿu <_Sw <ªÌ°J¡°≤ N°Ãt° J¡∑ Ft N˚uÌ R¡≈ Ÿu ≈°Ÿfi° J¡≤wu Fæ* $$94$$

N¿Àfi N°<Ì tu* ‹dw° N°<Ì Ju¡ ŸW°_bR¡≈ů* J¡° <ªwg Ÿu FÙ _kC¡≤d Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ≈≤t°SÕw#

‹dw° N°<Ì ˚Ù <ªÃ_bR¡≈ FÙ Fæ*, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

N¿Àfi tu* ‹dw°R¡≈, <Ft tu* „Ùww° R¡≈, N∏fi tu* t°@C∫ÕR¡≈, ~>uÌfi FuwC wÙ‚d ~C>≤u tu* wÙ‚dw°R¡≈, N∏@J¡°≤ tu* J¨¡‹dw°R¡≈ N°æ≤ ª∏B tu* ÿbuww°R¡≈ <ªÌ°J¡°≤ N°Ãt° J¡∑ Ft N˚uÌR¡≈ Ÿu ≈°Ÿfi° J¡≤wu Fæ* $$95$$ f°F≤ Îba ˚Ùw≤ ŸbÕ` ≈®J¡°„_bR¡≈ Ÿu <bΩt°fi, N≈fiu N°Ãt≈Ì°SÕ tu* ¿_Sw N°æ≤ ≈®Ã∫y°ÃtR¡≈

(Ÿ°sÙR¡≈) Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ŸtÙ≈ tu* (⁄Ì∫-≈®Ìu„ tu*) ¿_Sw Fůfiu≈≤ ˚Ù NI°fi Ÿu Ìq≤-≈®Ìu„ tu* ¿_Sw F…Î <ªÌ°J¡°≤ N°Ãt° J¡∑ Ft ≈°Ÿfi° J¡≤wu Fæ* $$96$$

<tZÙ N°<Ì Ÿt_w t@C≤ ≈Ì°Sů˘ tu* t°@C∫ÕR¡≈w° J¡ů, <tªÕ N°<Ì wÙ©u ≈Ì°Sů˘ tu* wÙ‚dR¡≈w° J¡ů

≈®°›w F…Î <ªÌ°J¡°≤ N°Ãt° J¡∑ Ft ≈°Ÿfi° J¡≤wu Fæ* $$97$$
ı°y®w Nb_S°, _b›fi°b_S° Îba ŸCTC<›w Nb_S° tu* ÎJ¡R¡≈ Ÿu ¿_Sw, wC≤Ù∫ ≈Ì N°æ≤ ŸŸu

<˚∏fi N∏∫ ≈Ìůu* J¡° N<wJ®¡td J¡≤ ≈≤t≈Ì tu* Nb¿_Sw, Ÿ˚Ù _SÔů* tu* ŸbÕÌ° ŸtR¡≈ Ÿu ≤Ffiub°Ôu

<ªÌ°J¡°≤ N°Ãt° J¡∑ Ft ≈°Ÿfi° J¡≤wu Fæ* $$98$$

<ıŸJu¡ Ÿ˚Ù ŸaJ¡v≈ NS°Õwg t°fiŸ J¡tÕ „°∏w Fů y∫u Fæ*, ıů <fi<©Ô J¡°tů* Ÿu ≤<Fw Fæ, ıů Ÿ˚Ù

≈®J¡°≤ Ju¡ J®¡ů@ Ÿu „¥∏∫ Fæ, ÎuŸu <ªÌ°J¡°≤ N°Ãt° J¡∑ Ft ≈°Ÿfi° J¡≤wu Fæ* $$99$$

<bT∫-˚ůy J¡∑ ÃJ¡^™>° Ÿu „¥∏∫, ≈®∫Ãfi Ÿu ≤<Fw, ªu‹¸>° Ÿu b<ıÕw, ÎJ¡t°` ≈¿≤≈¥dÕ wS° Na„

N°æ≤ NFaJ¡°≤ Ÿu ≤<Fw <ªÌ°J¡°≤ N°Ãt° J¡∑ Ft ≈°Ÿfi° J¡≤wu Fæ* $$100$$
ıů Ÿf ˚¥wů* Ju¡ ˚Ùw≤ Nb¿_Sw Fæ, Ÿb°ÕÃtJ¡ Fůwu F…Î ˚Ù ıů Ì…≤<@y‡∫ Îba ÎJ¡R¡≈ Fæ wS° ıů NŸa¶∫ ≈®<w<f‡f˚¥w ªæw∏∫ů* J¡° (ıÙbů*J¡°) N°≤‡˚J¡ Fæ, ÎuŸu <ªÌ°Ãt-_bR¡≈ J¡ů tæ* ≈®°›w Fů y∫°

Fq≥ $$101$$ ı°y®w, _b›fi Îba ŸCTC¿›w J¡ů J¡≤fiub°Ôu, `æÔů•∫ tu* ≤Ffiub°Ôu ÌuFR¡≈ tů<w∫ů* J¡∑ t°Ô° tu*

Δ∫°›w w∏wCR¡≈ Ÿu ¿_Sw <ªÌ°ÃtR¡≈w° J¡ů tæ* ≈®°›w Fů y∫° Fq≥ $$102$$ f°F≤ N°æ≤ ˚Ùw≤ Ÿu N≈fiu π°≤° Δ∫°›w F…Î ıyBq≈Ù ≈<s∫ů* J¡ů, <b<ª` fnu ı°Ô J¡∑ fi°o˘, N≈fiu ˚Ùw≤ k≥¡Ÿ° J¡≤Ju¡ yC›wR¡≈ Ÿu

¿_Sw F…Î <ªÌ°J¡°≤ N°ÃtR¡≈w° J¡ů tæ* ≈®°›w F…N° F¥≥ $$103$$ ÎJ¡t°` <ıŸtu* ∫F Ÿf ıyw <bΩt°fi Fæ N°æ≤ <ıŸtu* ≈≤t°SÕw# JC¡~> ˚Ù fiFÙ* Fæ, ÎuŸu N<πwÙ∫, Ÿ¨<‹¸>J¡°Ô tu* ŸfJ¡∑ ŸW° J¡° <fib°ÕFJ¡ Fůfiu Ÿu ŸBq≈ N°æ≤ ≈®Ô∫J¡°Ô tu* ŸfJ¡∑ ŸW° J¡° <fib°ÕFJ¡ fi Fůfiu Ÿu NŸBq≈ Ÿ <ªÌ°Ãt_bR¡≈ J¡ů tæ* ≈®°›w F…N° Fq≥ $$104$$ NÃ∫aw <bÿb°Ÿ Ju¡ ∫ůÀ∫ NSb° <ªÌuJ¡≤Ÿ, ≈¥dÕR¡≈, Ÿa≈¥dÕ ŸC©-Ôu„ů* Ju¡ ≈®<w‹™>°˚¥w N°æ≤ Ÿ˚Ù ≈®J¡°≤ Ju¡ <bF°≤ů* tu* <_Sw Ÿ <ªÌ°ÃtR¡≈ J¡ů tæ* ≈®°›w FCN° F¥≥ $$105$$ _fiuF NS°Õwg wuÔ Ju¡

1268

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

N°Z∫Ù wS° bT°ÕJ¡°ÔÙfi b°∫CNů* Ÿu Ã≈∏fi ˚≥b≤ů* Ÿu fi fCHu F…Î ÌÙ≈J¡ J¡∑ fi°o˘ <fi”≈°<@ ≈®utR¡≈ _fiuF

Ju¡ N°Z∫Ù, ÌuF Îba ≈®°db°∫C Ju¡ Nº∫°Ÿ Ÿu ı<fiw ˚®tů* Ju¡ π°≤° fi‹¸> fiFÙ* F…Î ∫C•w (˚®°∏wÂ<‹¸> Ÿu fi ÌuF, ≈®°d N°<Ì Ju¡ Nº∫°ŸR¡≈ ˚®tů* Ÿu ∫C•w) N°æ≤ tC•w (w[bÂ<‹¸> Ÿu fiŸu ≤<Fw) <ªBq≈ ÌÙ≈ J¡∑

Ft Ôůy f°F≤ Îba ˚Ùw≤ Ÿu ≈°Ÿfi° J¡≤wu Fæ* $$106$$

J¡t<ÔfiÙ J¡∑ ın J¡∑ fi°o˘ ⁄Ì∫R¡≈Ù Ÿ≤ůb≤ tu* yC›w FůJ¡≤ Nb¿_Sw; F°S, ≈æ≤ N°<Ì Nay-

≈®Ã∫ayů* Ju¡ Â» f∏@fi tu*, ŸC∏Ì≤ ≤_ŸÙ J¡∑ w≤F, FuwC˚¥w w∏wC; Îba ıfiŸtCÌ°∫ Ju¡ ıÙbfi Ju¡ ≈°∫˚¥w

<ªÌ°J¡°≤ N°Ãt_bR¡≈ J¡ů tæ* ≈®°›w F…N° Fq≥ $$107$$

≈®<Ÿ] "Nt¨w' ≈Ì°SÕ Ÿu oŸJ¡∑ <bÔsdw° fwÔ°wu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, ıů sÙ≤ŸtCB Ÿu Ã≈∏fi Nt¨w Ÿu <bÔsd Fæ, ıů ª∏Ì®t° tu* ¿_Sw Nt¨w Ÿu ˚Ù <bÔsd Fæ, ıů ŸÌ°-ŸbÕÌ° ≈®°›w FÙ ≤Fw° Fæ N°æ≤ ıů y”n N°<Ì Ÿu N≈⁄w fiFÙ* <J¡∫° ı° ŸJ¡w°, Ÿ ŸÃ∫

Îba Nt¨wR¡≈ <ªÌ°Ãt° J¡∑ Ft Ôůy ≈°Ÿfi° J¡≤wu Fæ* $$108$$ <ıŸJu¡ π°≤° „ÆÌ, R¡≈, ≤Ÿ, _≈„Õ N°æ≤
y∏@ - ∫u ≈°≥ª <bT∫ N<˚Δ∫¿•w ≈®°›w J¡≤wu Fæ* NS°Õwg ofiJ¡° NfiC˚b <ıŸ Ÿ°sÙR¡≈ ªæw∏∫ Ÿu Fůw°

Fæ, ÎuŸu, ≈≤t°SÕw# fi <bT∫ů* Ÿu ≤<Fw, NwÎb „°∏w Ÿ <ªÌ°Ãt_bR¡≈ J¡ů tæ* ≈®°›w F…N° Fq≥ $$109$$
ıů N°J¡°„-t^±>Ô J¡∑ fi°o˘ <b_w¨wR¡≈b°Ô° Fæ, ıů N≈fiÙ Δ∫°<›w Ju¡ π°≤° Ÿa≈¥dÕ ÔůJ¡ů* J¡∑

N<˚Δ∫<•w J¡≤w° Fæ, b_wCw# ıů <J¡ŸÙJ¡∑ fi N<˚Δ∫<•w J¡≤w° Fæ N°æ≤ fi N°J¡°„-t^±>Ô Ju¡ ŸÂ„

FÙ Fæ, ÎuŸu <ªÌ°J¡°≤ N°Ãt_bR¡≈ J¡ů tæ* ≈®°›w FCN° F¥≥ $$110$$
ıů fnÙ-fnÙ <b˚¥<w∫ů* Ÿu ∫C•w Fæ N°æ≤ ıů Nπæw-Â<‹¸> Ÿu Ÿt_w <b˚¥<w∫ů* Îba t<Ft°Nů* Ÿu

≤<Fw Fæ wS° ıů t°∫°„f<Ôw FůJ¡≤ ıyw J¡° J¡w°Õ Fůwu F…Î ˚Ù ∫S°SÕ tu* NJ¡w°Õ Fæ, ÎuŸu <ªÌ°J¡°≤

N°Ãt_bR¡≈ J¡ů tæ* ≈®°›w FCN° Fq≥ $$111$$ w°Ì°Ã‡∫ Ju¡ Nº∫°≤ů≈ J¡∑ Â<‹¸> Ÿu ∫F Ÿf ıyw tæ* FÙ Fq≥, ŸaŸyÕ Ju¡ Nº∫°≤ů≈ J¡∑ Â<‹¸> Ÿu ∫F Ÿf (ıyw) tu≤° FÙ Fæ, N≈b°Ì J¡∑ Â<‹¸> Ÿu wů NFaw° Ju¡ N°≤ů≈
tu* <fi<tW˚¥w NFaJ¡°≤ ˚Ù tæ* fiFÙ* Fq≥ wS° ÌuF N°<Ì ow≤R¡≈ wů tæ* ŸCw≤°a fiFÙ* Fq≥, oŸ ≈®J¡°≤ Nº∫°≤ů≈

Îba N≈b°Ì Ÿu N°Ãtw[b J¡ů ı°fi Ôufiub°Ôu tu≤u <ÔÎ ∫F ıyw J¨¡<`t-t°∫°t∫-≤Fu ª°Fu NJ¨¡<`t-N°ÃtR¡≈-FÙ ≤Fu, Ìůfiů* w≤F Ÿu ˚Ù tæ* Ÿ∏w°≈≤<Fw Fq≥ $$112$$

À∫°≤Fb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w
f°≤Fb°≥ ŸyÕ
f°F≤ Ÿu ≤ůy Îba Ÿay Ÿu „¥∏∫ N°æ≤ ˚Ùw≤ Ÿu _bh~> Îba N°Ãt_bR¡≈ Ÿu ≈®J¡°„t°fi, yC” b<Ÿ‹™> π°≤° J¡FÙ yoÕ ıfiJ¡°<Ì M¡<T∫ů* J¡∑ ¿_S<w J¡° ZÙ≤°tıÙ fiu y®Fd <J¡∫° - ∫F bdÕfi $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ,≈¥bÕŸyÕ tu* Ì<„Õw <fiÿª∫b°Ôu NwÎb ≈°≈≤<Fw, ŸBq≈
f®Ê tu* <fi‹™>°Ÿ‡≈∏fi bu ıÙb∏tC•w tF°Ãt° ıfiJ¡ N°<Ì ÎJ¡R¡≈, <fi<bÕJ¡°≤, ŸÃ∫ ≈Ì tuu* ∫°fiÙ „ů<@w wÃ≈Ì°SÕR¡≈ ˚Ùw≤Ù ≈≤t≈Ì tu* ŸC©≈¥bÕJ¡ Nb¿_Sw F…Î $$1$$ f°F≤ Ÿu <ıfiJ¡∑ fC<] ≈¥dÕ Fæ NS°Õwg

<ı∏Fů*fiu Ãba≈Ì°SÕ J¡° „ů@fi J¡≤ <Ô∫° Fæ, NwÎb f°F≤ Îba ˚Ùw≤ Ÿu Ÿt N°æ≤ ≤°y„¥∏∫ <ªWb°Ôu w[bI ıÙb∏tC•w N≈fiu ıÙbfi Îba t≤d J¡∑ fi _wC<w J¡≤wu Fæ* N°æ≤ fi <fi∏Ì° FÙ J¡≤wu Fæ* $$2$$

ŸyÕ - 12]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1269
oŸ ≈®J¡°≤ bu ıÙb∏tC•w tF°Ãt°, fi°≤°∫d J¡∑ ˚Cı°Nů* Ju¡ ŸÂ„, Ÿ¥‚twt ˚Ù Ô‚∫ J¡° ∫°fiÙ
f®ÊR¡≈ Ô‚∫ J¡° bu@fi J¡≤fiu tu* ≈Ç>w°R¡≈Ù ªtÃJ¨¡<w ≤©wu Fæ* N°æ≤ Ÿ≤Ô Îba fit®-_b˚°b Fůwu FCÎ ˚Ù
tu”≈bÕw Ju¡ Ÿt°fi N¸>Ô FůJ¡≤ ¿_Sw ≤Fwu Fæ* $$3$$

fiJ¡° ŸtÂ<‹¸> Ÿu <bF°≤ fwÔ°wu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ, ıæŸu Ìubw° Ôůy _byÕ tu* ≤td J¡≤wu Fæ*, bæŸu FÙ ∫u ıÙb∏tC•w tF°Ãt° Ôůy bfi-

©^±>ů*, πÙ≈ů*, fiy≤ů* wS° Ìubw°Nů* Ju¡ ≈bfiů* tu* NS°Õwg Ω°fit°Ô°Nů* tu* ≤td J¡≤wu Su ∫°fiÙ ŸtÂ<‹¸> FůJ¡≤ bu ŸbÕ` Ÿt°fi˚°b Ÿu <bF°≤ J¡≤wu Su, ∫F ˚°b Fæ $$4$$
k¥¡Ôů* Ÿu ≈¥dÕ, H¥Ôu Ju¡ N°∏ÌůÔfiů* Ÿu ªaªÔ <ª`-<b<ª` bfiů* J¡∑ ≈a¿•w∫ů* tu* Îba tu”≈bÕwJ¡∑

ªů<¸>∫ů* Ju¡ «¡≈≤ <bF°≤ J¡≤wu Su $$5$$

<ıfitu* „`CNů* J¡ů ıÙw <Ô∫° y∫° Fæ, ıů ~>` Îba ª°t≤ Ÿu ∫C•w Fæ*, <ıfitu* @tÕ, NSÕ Îba J¡°tR¡≈

<`<b@ ≈C”T°Sů˘ J¡ů Ìufiub°Ôu <`<b@ bd°ÕZt-@tÕ Îba wÌfiCŸ°≤Ù N°ª°≤ Fæ*, ÎuŸu ≤°≠∫ů* J¡ů ˚Ù bu ıÙb∏tC•w tF°Ãt° J¡≤wu Su $$6$$ bu NfiuJ¡ ≈®J¡°≤ Ju¡ <„‹¸>°ª°≤ů* Ÿu NfiC<‹™>w ofi Ÿ˚Ù @tů˘ J¡° _b∫a NfiC‹™>°fi J¡≤wu Su $ oŸÙ ≈®J¡°≤ ZC<w Îba _t¨<w Ÿu fwÔ°oÕ yoÕ J¡wÕΔ∫w°b°Ôu Ÿ°ay ∫I N°<Ì J¡° ˚Ù

NfiC‹™>°fi J¡≤wu Su $$7$$ Â‹¸>-NÂ‹¸> Ÿ°@fiŸ‡≈¿W∫ů* Ÿu ≤tdÙ∫, <˜∫ů* J¡∑ F≥ŸÙ Ju¡ ŸÂ„ tfiJ¡°

N≈F≤d J¡≤fiub°Ôu N°æ≤ <bF°≤ Îba N°F°≤ tu* ŸC∏Ì≤ ˚ůyů* Ju¡ Ÿt¥Fů* Ÿu bu ˚¥<Tw Su $$8$$

J¡tfiÙ∫ N°t®b¨sů* Ÿu ∫C•w, t∏Ì°≤ J¡∑ t°Ô°Nů* Ÿu ≈¿≤bu<‹¸>w, N›Ÿ≤°Nů* Ju¡ tfiůF≤ yÙwů* Ÿu

≈¿≤≈¥dÕ fi∏Ìfibfi J¡∑ Ω°fi˚¥<t∫ů* tu* ≈®bu„ J¡≤Ju¡ bu ıÙb∏tC•w ≈˚ůy J¡≤wu Su $$9$$ ª≤°ª≤ ˚¥wů*

Ÿu ∫C•w Ÿt_w ˚Cbfiů* tu*, <fi<©Ô ≈®°<d∫ů* Ju¡ ŸC©ů* Ju¡ Ÿ°@fi ∫I°<Ì <J®¡∫°J¡Ô°≈ů* tu* Îba y¨FJ¡tů˘ tu*
bu w[b<bwg ∫S°J®¡t ≈®<b‹¸> Fůwu Su $$10$$

<ıfitu* NfiuJ¡ fnu-fnu F°SÙ t°≤u y∫u Fæ*, NfiuJ¡ Z¨y°Ô (<Ÿ∫°≤) N°æ≤ Z¨y°ÔÙ <ıfitu* ≈¿≤˚®td J¡≤ ≤Fu Fæ* N°æ≤ ıů fiy°≤ů* Ju¡ HaJ¡°≤ºb<fi∫ů* Ÿu ˚∫aJ¡≤ Fæ*, ÎuŸu Ÿay®°tR¡≈Ù ŸtCBů* Ju¡ t°yů˘ J¡ů ˚Ù bu ıÙb∏tC•w tF°Ãt° ≈°≤ J¡≤ ªCJu¡ Su $$11$$

<ıfitu* <ªW J¡ů •Ôu„ ŸFfi° ≈nw° Fæ, ıů @fi J¡° N≈F≤d <J¡∫u FCÎ „`CNů* Ÿu ≈≤°˚¥w Fæ* wS°

J®¡ů@, sů˚ N°<Ì Ÿu ˚∫aJ¡≤ Fæ*, ÎuŸÙ Ÿ˚Ù „Ùwů‹d°<Ì π∏π≤Ù<w∫ů* tu* ∫°fiÙ <b≈<W∫ů* tu* bu tF°Ãt°

Ì¨»w°≈¥bÕJ¡ ¿_Sw ≤Fwu Su $$12$$

fi ıÙb∏tC•wů* J¡° tfi ≤°y Ÿu „¥∏∫, ≈°<@≤<Fw, N˚®°∏w, N°Ÿ¿•w Ÿu „¥∏∫, tC•w, ª°≤ů*

Nů≤ Ÿu „°∏w Wt Ÿ[bR¡≈w° J¡ů ≈®°›w F…N° S° $$13$$ oŸÙ<ÔÎ fnu-fnu ŸaJ¡¸> ˚Ù fiJu¡ ≈°Ÿ

≈F…≥ªu ∫° Ÿb°Õ<w„°∫Ù Îuÿb∫Õ J¡ů ˚Ù bu ≈®°›w Fůbu*, <J¡ŸÙ ˚Ù Ì„° tu* bu-Ÿ≤ůb≤ů* tu* <Ft°Ô∫ N°<Ì

JC¡Ô≈bÕwů* J¡∑ fi°o˘ Δ∫y® fiFÙ* Fůwu Su $$14$$

Fu ≤|CJC¡Ô <„≤ůtdu ZÙ≤°tıÙ, ıæŸu ≈¥dÕª∏B J¡∑ J¡°¿∏w Ÿu ŸtCB vÔ°Ÿ J¡ů ≈®°›w Fůw° Fæ, (≠b°≤ ˚°¸>ů* Ÿu ∫C•w FůJ¡≤ ªaªÔw° J¡ů ≈®°›w Fůw° Fæ), bæŸu ofi w[bbuW° ≈C”Tů* J¡° tfi NÃ∫∏w J¡tfiÙ∫ Ô‚tÙ N°æ≤ J¡°<tfiÙ Ÿu vÔ°Ÿ J¡ů (ªaªÔw° J¡ů) ≈®°›w fiFÙ* Fůw° S° $ ∫F°≥ ŸtCB Δ∫<w≤uJ¡

Â‹¸>°∏w Fæ, ∫F ı°fifi° ª°<FÎ $$15$$ w[bbuW° J¡° tfi Ì…#© Îba „ůJ¡ Ÿu, y®Ù‹tJ¡°Ô tu* bfi_SÔ J¡∑

1270

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
fi°o˘, tÔÙfiw° J¡ů (tC≤H°F¸> J¡ů) ≈®°›w fiFÙ* F…N° N°æ≤ fi ˚ůyů* Ju¡ Ÿt¥Fů* Ÿu, NůŸ Ÿu N°æT<@ J¡∑
fi°o˘, ≈®Ÿ∏fiw° J¡ů FÙ ≈®°›w F…N° $$16$$

Fu ZÙ≤°tıÙ, bu w[bbuW° tF°Ãt° J¡w¨ÕÃbN<˚t°fi Ÿu ≤<Fw FůJ¡≤ ˚ůyR¡≈Ù taı¿≤∫ů* J¡°

NfiC˚b J¡≤wu F…Î ˚Ù o‹¸> Îba N<fi‹¸> k¡Ô J¡∑ fi N<˚Ô°T° J¡≤wu Su N°æ≤ fi ∏Fu* ~>ůn FÙ Ìuwu Su,

∫F N°≈ <fiÿª∫ Ÿu ı°<fiÎ $$17$$ bu „`Cı∫ N°<ÌR¡≈ Ÿa≈¿W ≈®°›w Fůfiu≈≤ fi ÃJ¡TÕ J¡ů ≈®°›w Fůwu Su N°æ≤ fi „`CNů* Ÿu N°J®¡°∏w Fůfiu≈≤ N≈J¡TÕ J¡ů FÙ ≈®°›w Fůwu Su $ bu ŸC© ≈°fiu ≈≤ fi F<TÕw FÙ Fůwu Su N°æ≤ fi Ì…#© ≈°fiu ≈≤ <©∏fi FÙ Fůwu Su $$18$$ tůF Ju¡ J¡°≤d˚¥w Ì…#©ů* Ju¡ ≈®°›w Fůfiu

≈≤ fi tů<Fw Fůwu Su N°æ≤ fi <b≈<W∫ů* Ju¡ N°J®¡tdů* Ÿu <bª<Ôw FÙ Fůwu Su $ ZÙ≤°tıÙ, bu tF°Ãt°

„C˚ů* Ÿu NS°Õwg Nh~>u J¡°∫ů˘ Ÿu fi ≈®Ÿ∏fi FÙ Fůwu Su N°æ≤ fi „ůJ¡ů* Ÿu N°≈J¡∑ fi°o˘ ≤ůwu FÙ Su $$19$$

N≈fiu-N≈fiu bd°ÕZtů* Ju¡ NfiCJ¥¡Ô ŸÌ°ª°≤ Ÿu ≈®°›w <bT∫ů* tu* Ju¡bÔ J¡tÕ J¡≤wu F…Î J®¡ů@≤<Fw FůJ¡≤ t°fiů* ÌqŸ≤u tu”≈bÕw J¡∑ fi°o˘ ¿_Sw ≤Fwu Su $$20$$

Fu ≤°|b, ≈°≈ů* J¡° fi°„ J¡≤fiub°ÔÙ w[bbuW° ıÙb∏tC•wů* J¡∑ Ÿ Â<‹¸> J¡° NbÔ‡ffi J¡≤ N°≈

NFaJ¨¡<wR¡≈ ÌůT Ÿu ≈¨SJg¡ <J¡∫u y∫u „C] <ª∏t°` tu* N°ÃtfC<] J¡≤wu F…Î ∫S° ≈®°›w Δ∫bF°≤ Ju¡

NfiCŸ°≤ <bF°≤ J¡∑<ıÎ $$21$$

ZÙ≤°tıÙ, oŸÙ Ÿ¨<‹¸> J¡∑ ≈≤‡≈≤° J¡ů ∫S°¿_Sw Â<‹¸> Ÿu Ìuu©wu FCÎ N°≈ tu”≈bÕw J¡∑ w≤F

¿_S≤, ŸtCB J¡∑ w≤F ya˚Ù≤ Îba ˚®t„¥∏∫ FůJ¡≤ Ÿtw°≈¥bÕJ¡ ¿_S≤ ≤<FÎ $$22$$
bF ∫S°˚¥w Ì„Õfi Jæ¡Ÿ° Fæ ? oŸ „aJ¡° ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ, oŸ ≈®J¡°≤ ≈®wÙw Fůfiub°Ô° ∫F Ÿ‡≈¥dÕ ıyw Ju¡bÔ <ª∏t°`_bR¡≈ FÙ Fæ, ∫F°≥ ŸÃ∫

∫° NŸÃ∫ J¡FÙ* JC¡~> ˚Ù ≈Ì°SÕ fiFÙ* Fæ N°æ≤ fi <J¡ŸÙ J¡° N¿_wÃb FÙ Fæ $$23$$

Fu J¡v∫°dJ¡°≤Ù ZÙ≤°tıÙ, f®ÊR¡≈w° J¡° ≈∫°Õ›w NbÔ‡ffi J¡≤ N°æ≤ ŸaŸ°≤ J¡° Nfi°Ì≤≈¥bÕJ¡

Ã∫°yJ¡≤ ŸbÕ` Nfi°Ÿ•wfC<] Fůwu FCÎ N°≈ ŸaŸ°≤ J¡° fi°„ J¡≤fiu b°Ôu Fů ı°oÎ $$24$$

Fu „°∏w ZÙ≤°tª∏BıÙ, NÃ∫∏w <π÷w°≈¥bÕJ¡ N°≈ •∫ů* ≤ů ≤Fu Fæ*, t¥i> J¡∑ w≤F „ůJ¡ •∫ů* J¡≤

≤Fu Fæ* N°æ≤ ıÔ-˚°æ*≤ů* tu* w¨d J¡∑ fi°o˘ ˚®°∏w-<ªW FůJ¡≤ •∫ů* ªÔ°∫t°fi Fů ≤Fu Fæ* ? $$25$$

ZÙ≤°tª∏BıÙ fiu J¡F° # Fu ˚ybfig, N°≈J¡∑ J¨¡≈° Ÿu tu≤u NI°fiR¡≈Ù tÔJ¡° ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ s∫ Fů y∫° Fæ N°æ≤ tæ* Ÿ¥∫Õ Ju¡ Ÿ‡f∏@ Ÿu J¡tÔ J¡∑ fi°o˘ ≈®fC] FCN° F¥≥ $$26$$ „≤ÃJ¡°Ô tu* JC¡F≤u J¡∑ fi°o˘
tu≤Ù ˚®°¿∏w fi‹¸> Fů y∫Ù Fæ $ Nf Ÿ‡≈¥dÕ Ÿ∏ÌuFů* Ÿu „°∏w FCN° tæ* N°≈Ju¡ bªfiů* J¡° ≈°Ôfi J¡R¡≥y° $$27$$

Fu Ÿ°@ů, tu≤° tÌ N°æ≤ tůF <fiJ¡Ô y∫°, tæ* t°fi Îba t°ÃŸ∫Õ NS°Õwg ±>°F Ÿu ≤<Fw Fů ªCJ¡° $

NÃ∫∏w <ª≤J¡°Ô Ju¡ f°Ì tu≤Ù N°Ãt° N°fi∏Ì∫C•w FCoÕ N°æ≤ ÌÙ|ÕJ¡°Ô tu* tu≤° „ůJ¡-„°∏w FCN° $ Nf

<k¡≤ tæ* N°Ãtf∏@fi R¡≈ ˚®t J¡ů ≈®°›w fiFÙ* Fů«≥¡y°, Nw# <fi¿ÿªw fC<] Ÿu oŸ ≈<Ì‹¸>°SÕ Ju¡ <bT∫ tu*

<ıŸ <J¡ŸÙ Â»w° Ju¡ Ÿ°@fi J¡° ∫° N∏∫ <J¡ŸÙ ≤°≠∫≈°Ôfi°<Ì J¡wÕΔ∫-<b„uT J¡° N°≈ ≈Ìu„ Ìu*yu,

„aJ¡°≤<Fw FůJ¡≤ tæ* ŸJ¡° NfiC‹™>°fi J¡R¡≥y° $$28$$
f°≤Fb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ŸyÕ - 13]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1271
wu≤Fb°≥ ŸyÕ

≈FÔu w[bI°fi Ÿu b°Ÿfi°fi°„ J¡° ≈®J¡°≤ fwÔ°fiu Ju¡ Nfi∏w≤ Nf ≈®°d<fi≤ů@R¡≈

∫ůy Ÿu b°Ÿfi° <bfi°„ J¡° ≈®J¡°≤ fwÔ°fiu Ju¡ <ÔÎ ≤ªÙ ı° ≤FÙ ˚¥<tJ¡° J¡° bdÕfi $

≈„t ≈®J¡≤d tu* <Ì©Ô°∫u y∫u b°Ÿfi°fi°„ Ju¡ FuwC˚¥w I°fi N°æ≤ ∫ůy Ìůfiů* ≈®J¡°≤ů* Ÿu Wt N<@J¡°≤Ù Ju¡ <bT∫ I°fiR¡≈ ≈°∫ Ÿu b°Ÿfi°<bfi°„R¡≈Ù k¡Ô ≈°J¡≤ ∫Ω<≈ J¨¡w°SÕ Fů ªCJu¡ Su, wS°<≈
t∏Ì Îba tº∫t N<@J¡°¿≤∫ů* Ju¡ ≈J¡°≤ Ju¡ <ÔÎ ∫ůyR¡≈Ù ≈°∫ Ÿu ˚Ù b°Ÿfi°<bfi°„ J¡∑ ≤Ù<w ı°fifiu J¡∑ oh~>° J¡≤ ≤Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ ≈¥~>wu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ fiu J¡F° # Fu f®Êfig, w[bI°fi J¡∑ t<Ft° Ÿu b°Ÿfi° J¡° <bfi°„ Fů ı°fiu ≈≤ ıÙb∏tC•w

≈Ì tu* tæ* ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ <bZ°¿∏w ≈° ªCJ¡° F¥≥ $ Fu f®ÊTuÕ Nf J¨¡≈°J¡≤ tCHŸu ∫F fwÔ°o∫u <J¡

≈®°db°∫C J¡∑ y<w Ju¡ Nb≤ů@ Ÿu b°Ÿfi° J¡° <bfi°„ Fů ı°fiu≈≤ ıÙb∏tC•w ≈Ì tu* <bZ°¿∏w Jæ¡Ÿu ≈°∫Ù
ı°wÙ Fæ ? $$1,2$$

≈®ÿfi J¡° W≤ J¡Ffiu Ju¡ <ÔÎ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ ˚Ù ≈„t-≈®J¡≤d tu* J¡Fu y∫u ≤°ı∫ůy N°æ≤

F™>∫ůy ofi Ìů ≈®J¡°≤ů* J¡° FÙ _t≤d J¡≤°wu FCÎ ≈®<wI° J¡≤wu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ZÙ≤°tıÙ, ŸaŸ°≤Ÿ°y≤ Ÿu ≈°≤ w≤fiu tu* ıů ≈°∫ Fæ, bFÙ "∫ůy'

„ÆÌ Ÿu J¡F° ı°w° Fæ, <ªW J¡° <bÔ∫ J¡≤fiub°Ô° bF ≈°∫ Ìů ≈®J¡°≤ J¡° Fæ, ∫F N°≈ ı°<fiÎ $ oŸJ¡°

≈®St ≈®J¡°≤ N°ÃtI°fi Fæ, ıů ŸaŸ°≤ tu* ≈®<Ÿ] Fæ N°æ≤ <πwÙ∫ ≈®J¡°≤ ≈®°d<fi≤ů@ Fæ, <ıŸu tæ* J¡Fw° F¥≥, (N°≈ Ÿ°b@°fi FůJ¡≤) ŸC<fiÎ $$3,4$$

≈FÔu "fi Ìůfiů* tu* J¡°æfi-Ÿ° ≈®J¡°≤ Ÿ≤Ô Fæ' ∫ů* <b„uTR¡≈ Ÿu ZÙ≤°tıÙ ≈¥~>wu Fæ* $

ZÙ≤°tª∏BıÙ fiu J¡F° # Fu yC≤ů, ≈∫CÕ•w ∫ůyů* Ju¡ ≈®J¡°≤ů* tu* ÎuŸ° J¡°æfi ≈®J¡°≤ Ÿ≤Ô N°æ≤ J¡‹¸>≤<Fw Fůfiu Ÿu Wt Fæ, <ıŸJu¡ <J¡ ÎJ¡t°` Nbyw Fůfiu ≈≤ <bsu≈ <k¡≤ f°@° fiFÙ* ≈FC≥ª°w°, J¨¡≈°J¡≤ Ÿu fwÔ°o∫u $$5$$
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°t˚B, ∫Ω<≈ „°˜ů* tu* "∫ůy' „ÆÌ Ÿu ≈∫CÕ•w Ìůfiů* FÙ

≈®J¡°≤ (N°ÃtI°fi N°æ≤ ≈®°dŸa≤ů@) J¡Fu y∫u Fæ*, wS°<≈ ∫F ∫ůy„ÆÌ ≈®°d<fi≤ů@ tu* FÙ N<@J¡ ≈®<Ÿ<]

J¡ů ≈®°›w FCN° Fæ $$6$$

ŸaŸ°≤Ÿ°y≤ Ÿu ≈°≤ w≤fiu J¡∑ ≈]<w tu* ÎJ¡ ∫ůy NS°Õwg ≈®°d<fi≤ů@ N°æ≤ Ì¥Ÿ≤° I°fi-∫u Ìůfiů*

ÎJ¡ k¡Ô Ìufiub°Ôu Ÿt°fi ≈°∫ Fæ*, ∫ů* tC<fi∫ů* π°≤° J¡F° y∫° Fæ $$7$$

<J¡ŸÙ Ju¡ <ÔÎ ∫°fiÙ ≈®°d<fi≤ů@ı∏∫ ÌC#© Ju¡ ŸFfiu tu* NŸtSÕ ŸCJC¡t°≤ªuw°, ≈C”T Ju¡ <ÔÎ ∫ůy-F™>∫ůy-NŸ°º∫ Fæ N°æ≤ <J¡ŸÙ Ju¡ <ÔÎ ∫°fiÙ <bª°≤ tu* NJC¡„Ô J¡™>ů≤ªuw° ≈C”T Ju¡ <ÔÎ I°fi<fiÿª∫R¡≈

Ì¥Ÿ≤° ∫ůy NŸ°º∫ Fæ $ ≈≤∏wC „C]<ªW N°æ≤ <bª°≤ tu* JC¡„Ô tCHu wů - I°fi<fiÿª∫ Ì¥Ÿ≤° ∫ůy FÙ

ŸCŸ°º∫ Fæ, ÎuŸ° N<˚tw Fæ $$8$$

I°fi N°æ≤ NI°fi Ju¡ _bR¡≈ J¡° <bbuJ¡ J¡≤fiu J¡∑ Ÿ°tØ∫Õ fi ≤Ffiu ≈≤ FÙ <bª°≤ tu* N≈Ç>w° FůwÙ

Fæ, ≈≤∏wC bF NŸ°tØ∫Õ ≈®t°d tu* JC¡„Ô ≈C”T Ju¡ <ÔÎ wů _b›fi tu* ˚Ù fiFÙ* ≤F ŸJ¡wÙ, oŸ N°„∫

1272

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ÿu J¡Fwu Fæ* $
bF ≈®<Ÿ] NI°fi _b›fi tu* ˚Ù NI°w fiFÙ* ≤F ŸJ¡w° N°æ≤ I°fi ˚Ù Ÿ˚Ù Nb_S°Nů* tu* ŸÌ° FÙ

_b∫a ≈®J¡°„t°fi ≤Fw° Fæ $ ª¥≥<J¡ NI°fi ŸÌ° FÙ Ÿ°sÙ π°≤° ˚°<Ÿw Fůw° Fæ, I°fi _b∫a≈®J¡°„ Fůfiu Ÿu _bw# FÙ ≈®J¡°„t°fi ≤Fw° Fæ N°æ≤ ofi Ìůfiů* J¡° bæ@‡∫Õ NfiC˚b Ÿu FÙ ≈®_kC¡¿≤w Fæ, oŸ<ÔÎ I°fi-NI°fi J¡° <bbuJ¡ Fů ı°fiu Ÿu N°ÃtI°fiR¡≈ ∫ůy Ÿ≤Ô Fæ, ≈®°d<fi≤ů@R¡≈ ∫ůy bæŸ° fi Fůfiu Ÿu ÌC‹J¡≤

Fæ, ∫F ˚°b Fæ $$9$$

≈®„_w Ìu„, J¡°Ô, <bT∫ N°<Ì f°fl FuwCNů* J¡∑ N≈us° Fůfiu Ÿu ˚Ù ∫ůy ÌC‹J¡≤ Fæ, ∫ů* J¡Fwu Fæ* $

ª¥≥<J¡, ∫F ≈®°dŸa≤ů@R¡≈ ∫ůy @°≤d°Ìu„ (f°fl ≈bÕw-<„©≤, ª∏B, w°≤° N°<Ì Ìu„ N°æ≤ N°∏w≤

⁄Ì∫, J¡^™>, w°ÔCt¥Ô, ˚®¥tº∫ N°<Ì Ìu„), N°Ÿfi-Ìu„ (Ÿt; ≈<b`; Ja¡J¡n, N¿Àfi N°æ≤ f°ÔCJ¡° Ÿu b<ıÕw; J¡ÔJ¡Ô ºb<fi, ıÔ°Z∫ N°<Ì Ÿu „¥∏∫; tfiůF≤; ªsC tu* ≈Ù±>° fi ≈FC≥ª°fiub°Ô° N°<Ì <b„uTdů*

Ÿu ZC<w_t¨<w tu* b<dÕw N°ŸfiÌu„) N°<Ì Ÿu Ÿ°º∫ Fæ, Nw# ŸC© Ÿ°º∫ fiFÙ* Fů ŸJ¡w° $ (<fi”ÃŸ°F, t¥i>fC<], t¥©Õ J¡°≈C”Tů* J¡∑ fi°o˘ ≈¿^±>w, ŸtSÕ N°æ≤ ≈®∫Ãfi„ÙÔ N<@J¡°≤Ù ≈C”T J¡ů „°˜Ù∫ Ÿ°@fiů*
tu* ŸC©Ÿ°º∫Ãb N°æ≤ J¡‹¸>Ÿ°º∫Ãb J¡° <bJ¡v≈ J¡≤ <ª∏w° J¡≤fi° <ªw fiFÙ*, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $) ZÙ≤°tıÙ, NSb° N°≈Ju¡ <ÔÎ ŸC©Ÿ°º∫Ãb N°æ≤ J¡‹¸>Ÿ°º∫Ãb J¡° <bª°≤ J¡≤fi° <ªw fiFÙ* Fæ $$10$$
oŸ ≈®J¡°≤ Nb°∏w≤ ≈®ÿfi J¡° (fÙª tu* N°∫u FCÎ "J¡w≤# „ů˚fi#' b°Ôu ≈®ÿfi J¡°) <fi≤°Ÿ J¡≤ ≈FÔu

≈®ÿfi J¡° W≤ Ìufiu Ju¡ <ÔÎ ≈J®¡t J¡≤wu Fæ* $

Fu ≤|CbÙ≤, I°fi N°æ≤ ∫ůy - ∫u Ìůfiů* FÙ ≈°∫ „°_`ů* tu* J¡Fu y∫u Fæ* $ fi Ìůfiů* tu* Ÿu N°Ãt≈Ì°SÕR¡≈

Iu∫ J¡ů <fitÕÔ J¡≤fiub°Ô° Ÿf I°fiů* Ÿu ≈≤u ¿_Sw N°ÃtI°fi N°≈J¡ů fwÔ°∫° y∫° $$11$$ Fu Ÿ°@ů, Nf N°≈ ∫F ∫ůy ŸC<fiÎ ıů <J¡ ≈®°d N°æ≤ N≈°fi J¡∑ Ÿtw°R¡≈ Ÿu ≈®<Ÿ] Fæ, Â» ÌuFR¡≈Ù yCF° J¡°

N°Z∫ J¡≤fiub°Ô° Fæ, <Ÿ<] J¡∑ oh~>° J¡≤fiub°Ôů* J¡ů ©uª≤Ãb N°<Ì Nfi∏w <Ÿ<]∫ů* J¡ů Ìufiub°Ô° Fæ N°æ≤ I°fi J¡∑ oh~>° J¡≤fiub°Ôů* J¡ů N°ÃtŸ°s°ÃJ¡°≤ J¡≤°fiub°Ô° Fæ, ŸC<fi∫u $$12$$

Ÿt°<@ŸC© tu* <bZ°¿∏wR¡≈ k¡Ô Ju¡ J¡Sfi π°≤° ˚Ù ≈®„aŸ° J¡≤ ≤Fu tF<TÕ b<Ÿ‹™>ıÙ bFÙ ∫ůy ZÙ≤°tª∏BıÙ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Fu ≤°ı≈C` ZÙ≤°t˚B, ≈®∫Ãfi„ÙÔ <ªW Ÿu ≈®°d-y<w Ju¡ <fi≤ů@ Ÿu Fůfiub°ÔÙ <fi‹™>° J¡ů ≈®°›w FůJ¡≤ ∫<Ì N°≈ <ªWb¨<W <fi≤ů@ Ju¡ NU∫°Ÿ Ÿu ≈®Ã∫ygR¡≈, Ns∫, ≈≤t≈Ì tu* ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ ¿_S≤w°

≈®°›w J¡≤ Ôu*yu, wů b°dÙ N°æ≤ tfi Ju¡ Nyůª≤, <fi≤<w„∫-N°fi∏Ì_bR¡≈ FůJ¡≤ N°≈ ¿_Sw ≤Fu*yu $$13$$
wu≤Fb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ª°æÌFb°≥ ŸyÕ

ÌubŸ˚° tu* <b¶∫°w b°∫Ÿ≤°ı J¡°J¡˚C„C^±>ıÙ J¡ů Ìu©fiu Ju¡ <ÔÎ
tF°≤°ı b<Ÿ‹™> J¡° tu”≈bÕw ≈≤ ytfi N°æ≤ tu” wS° ŸJu¡ <„©≤ J¡° bdÕfi $

J¡°J¡˚C„C^±>ıÙ J¡∑ ¿•w Ju¡ π°≤° ≈®°d°∫°t N°<Ì ≈®_wCw ∫ůyJ®¡t J¡° <b_w°≤≈¥bÕJ¡ bdÕfi J¡≤fiu J¡∑ oh~>° J¡≤fiub°Ôu tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ ˚C„C^±>J¡S°fiJ¡ N°≤‡˚ J¡≤wu Fæ* $

ŸyÕ - 14]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1273
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, ∫ů<y∫ů* Ju¡ <bZ°¿∏w_S°fiR¡≈ Ÿu b<dÕw Ÿ

<fi#ŸÙt ≈≤t ≈Ì Ju¡ <J¡ŸÙ ÎJ¡ ≈®Ìu„ tu* (N<bΩ° Ÿu N°b¨w ≈®Ìu„ tu*), t”˚¥<t tu* t¨y w¨‹d° J¡∑ fi°o˘, f®Ê°^±>°J¡°≤ ∫F <bbwÕ ≈®<Ÿ] Fæ $$1$$ Ÿ f®Ê°^±> tu* tfiC, ≈®ı°≈<w N°<Ì J¡Ù Ã≈<W tu* J¡°≤dw°

J¡ů ≈®°›w wS° ≈®°<d∫ů* Ju¡ Ÿt¥FR¡≈ ˚®t J¡ů Ã≈∏fi J¡≤fiub°Ôu J¡tÔ∫ů<fi f®Ê° <≈w°tFR¡≈ Ÿu ¿_Sw Fæ $$2$$ Ÿ <≈w°tF f®ÊÌub J¡° tæ* ŸÌ°ª°≤-Ÿ‡≈∏fi b<Ÿ‹™> fi°t J¡° t°fiŸ Fq≥ $ N°æ≤ @®CbıÙ π°≤°

@°≤d <J¡∫u y∫u Ÿ›w<TÕÔůJ¡ tu* bæb_bw t∏b∏w≤ wJ¡ <fib°Ÿ J¡≤w° Fq≥ $$3$$ tF°≤°ı o∏BÌub J¡∑ Ÿ˚°
tu* fæ™>u F…Î tæ*fiu <J¡ŸÙ Ÿt∫ _byÕÔůJ¡ tu* tF<TÕ fi°≤ÌıÙ Ÿu N<@J¡ ÌÙ|ÕJ¡°Ô wJ¡ ıÙ ≤Fu ≈®°<d∫ů* J¡∑

J¡S° ŸCfiÙ SÙ $$4$$ <ª≤*ıÙ<b∫ů* J¡Ù J¡S°Nů* tu* <J¡ŸÙ ÎJ¡ J¡S° Ju¡ ≈®Ÿay tu* <tw˚°TÙ, Ÿ‡t°fifiÙ∫
wS° <fi<©Ô „°˜ů* tu* ≈°≤ayw <b„°Ô fC<] tF°tC<fi „°w°w≈ fůÔu $$5$$
tC<fi fiu ıů JC¡~> J¡F°, Ÿu fwÔ°wu Fæ* $
tu”≈bÕw Ju¡ oÕ„°fiJ¡ůd tu* ¿_Sw ≈Ω≤°yt<d Ju¡ ŸÂ„ ªtJ¡∑Ôu <„©≤ ≈≤ yyfiªC‡fÙ ÎJ¡

„ů˚°∫t°fi N°t® <b„uT fi°tJ¡ ≈®<Ÿ] J¡v≈wR¡ b¨s Fæ $$6$$ Ÿ J¡v≈w” Ju¡ «¡≈≤ ŸCbdÕ N°æ≤

≤ıwt∫ J¡v≈Ôw°Nů* Ÿu |fiu Ì°<Ffiu wfiu Ju¡ ©ůn≤u tu* ÎJ¡ |ů*ŸÔ° Fæ $$7$$ Ÿ |ů*ŸÔu tu* Îuÿb∫Õ„°ÔÙ
bÙw≤°y ˚C„C^±>fi°tJ¡ J¡°æN° Ÿ ≈®J¡°≤ <fib°Ÿ J¡≤w° Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ <b„°Ô J¡ů„b°Ôu N≈fiu J¡tÔ
tu* f®Ê°ıÙ $$8$$ Fu Ìubyd, ıyw Ju¡ oŸ J¡ů„ tu* bF b°∫Ÿ≤°ı ˚C„C^±> <ıŸ ≈®J¡°≤ <ª≤J¡°Ô Ÿu ıÙ

≤F° Fæ, Ÿ ≈®J¡°≤ <ª≤J¡°Ô Ÿu ıÙ ≤F° J¡ůoÕ ˚Ù oŸ _byÕÔůJ¡ tu* fi F…N° N°æ≤ fi Fůy° FÙ $$9$$ bF

(˚C„C^±>) ÌÙ|°Õ∫C Fæ, bF ≤°y≤<Fw Fæ, bF Îuÿb∫Õ∫C•w Fæ, bF <b„°Ô-fC<] Fæ, bF ¿_S≤-fC<] Fæ N°æ≤

„°∏w Fæ Îba J¡tfiÙ∫ N°æ≤ Ÿt∫y<w ı°fifiub°Ô° Fæ $$10$$ bF ≈sÙ (˚C„C^±>) <ıŸ ≈®J¡°≤ ÌÙ|ÕJ¡°Ô

Ÿu ıÙ ≤F° Fæ, Ÿ ≈®J¡°≤ ∫<Ì J¡ůoÕ ≈®°dÙ ∫F°≥ N≈fi° ÌÙ|ÕıÙbfi Δ∫wÙw J¡≤u, wů ŸJ¡° bF ÌÙ|ÕıÙbfi Ÿ°@fiÌ„° tuuu* ≈C^∫t∫ N°æ≤ k¡ÔÌ„° tu* ≈≤t≈C”T°SÕ R¡≈ NU∫CÌ∫Ÿ‡≈∏fi FÙ Fůy° $$11$$

ZÙ≤°tıÙ, JC¡~> Ÿt∫ Ju¡ Nfi∏w≤ tæ*fiu ˚C„C^±> Ju¡ <bT∫ tu* <k¡≤ ˚Ù „°w°w≈ tC<fi Ÿu ≈¥~>° S°,

<πwÙ∫ f°≤ ≈¥~>u y∫u fi tC<fi≤°ı fiu ŸÙ ≈®J¡°≤ Ÿu (<ıŸ ≈®J¡°≤ Ÿu Ìubw°Nů* J¡∑ Ÿ˚° tu* ŸJ¡° bdÕfi

<J¡∫° S°, ŸÙ ≈®J¡°≤ Ÿu) oŸ ˚C„C^±> J¡° bdÕfi <J¡∫° $ oŸŸu t°Ô¥t ≈n° <J¡ ˚C„C^±> Ju¡ <bT∫ tu* ıů JC¡~> ∏Fů*fiu J¡F° S°, bF ŸÃ∫ FÙ J¡F° S°, fiJu¡ J¡Sfi J¡° w°Ã≈∫Õ Ju¡bÔ ≈®„aŸ° tu* FÙ fiFÙ*

S° $$12$$ ZÙ≤°tıÙ, J¡S° J¡° NbŸ≤ Ÿt°›w F…N° N°æ≤ Ìubw°yd N≈fiu-N≈fiu <fib°Ÿ_S°fi ≈≤

ªÔu y∫u $ wÌfi∏w≤ tæ* NÃ∫∏w ÃJ¡^™>° Ÿu ˚C„C^±>≈sÙ J¡ů Ìu©fiu Ju¡ <ÔÎ ªÔ° $$13$$ ıF°≥ ˚C„C^±>≈sÙ

J¡∑ ¿_S<w SÙ, Ÿ tu”≈bÕw Ju¡ ≈μ≤°yt<d J¡∑ w≤F ªtJ¡∑Ôu ŸC∏Ì≤ Îba <b_w¨w <„©≤ ≈≤ tæ* sd˚≤
tu* FÙ ≈F…≥ª y∫° $$14$$ bF <„©≤ t@C≤ N°Ÿb Ÿu ı<fiw tÌ J¡∑ fi°o˘ N¿Àfi Ju¡ ŸÂ„ bªÕ_b ≤©fiu b°Ôu ≈μ≤°y N°<Ì ≤Ãfi Îba yu”<t<Zw ŸCbdÕ @°wCNů* Ju¡ J¡tfiÙ∫ wuı Ÿu <Ì„°R¡≈Ù ≤t<d∫ů* J¡ů

≤¿•wt ffi° ≤F° S° $$15$$ ŸJ¡∑ „ů˚° ≈®Ô∫J¡°ÔÙfi N¿Àfi J¡∑ <≈^±>Ù˚¥w ≠b°Ô°Nů* Ju¡ ≈bÕw-ŸÙ

≈®wÙw FůwÙ SÙ, <„©° Ju¡ ŸÂ„ «¡≈≤ J¡ů ™>Ù F…oÕ o∏BfiÙÔ t<d J¡∑ ≈®˚° FÙ ŸJ¡° @CN°≥ S°, ŸJu¡

Ô°Ô ≈®J¡°„ Ÿu Ÿt_w N°J¡°„-t^±>Ô Ô°<Ôt° ≈®°›w <J¡∫u S° $$16$$ tu”≈bÕw Ju¡ «¡≈≤ Ÿt_w Ô°<Ôt°Nů* J¡° ÎJ¡ i>u≤-Ÿ° FůJ¡≤ bF Nb¿_Sw S° ∫° ∫ů* J¡<FÎ <J¡ <fi<©Ô ≈®°<d∫ů* J¡∑

1274

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ì„Õfi°<˚Ô°T°Nů* J¡° ÎJ¡ <≈^±> ffiJ¡≤ bF ¿_Sw S° N°æ≤ <fi<©Ô Ÿ∏º∫°J¡°ÔÙfi N˚®ı°Ôů* J¡° |fiÙ˚¥w ÎJ¡ N°J¡≤-Ÿ° ≈®wÙw Fůw° S° $$17$$ ŸCTC‡fi°-fi°nÙ Ÿu ÃJ®¡°¿∏w fi°tJ¡ ∫ůy-Ÿ°@fi Ju¡ π°≤° f®Ê≤∏@®

J¡° ˚uÌfi J¡≤ <fiJ¡Ôfiu J¡∑ oh~>° J¡≤ ≤Fu tu”≈bÕw Ju¡ Ì≤ Ÿu <fiJ¡Ô° F…N° <„≤#≈®Ìu„ tu* ≈®°›w f±>b°¿Àfi Ju¡ ŸÌ¨„ t°fiů* ı™>≤°¿Àfi FÙ ¿_Sw S° $$18$$ bF ÔÙÔ° Ÿu N°J¡°„ tu* ¿_Sw ª∏Bt° J¡ů ≈J¡nfiu Ju¡

<ÔÎ Ô°s°≤Ÿ Ÿu (tF°b≤ Ÿu) ≤a<ıw <„©° Ju¡ ŸÂ„ <tÔÙ F…oÕ - t°fiů* ŸCtu” ≈bÕw J¡∑ bfiÌubÙ Ju¡ π°≤°

≈®Ÿ°¿≤w J¡≤°ayC<Ô∫°≥ FÙ SÙ $$19$$ bF ınÙ y∫Ù Ÿů≈°fi-≈a¿•w∫ů* Ju¡ ŸÂ„ N”d ≠b°Ô°Nů* Ju¡ π°≤°
t°fiů* N°J¡°„ tu* ı°fiu Ju¡ <ÔÎ ≈®b¨W NwÎb ≈bÕw ≈≤ ª»° FCN° Ì…À@°F…<w Ÿa≈∏fi tC©b°Ô°
f®°ÊdŸ‡f∏@Ù Nºb°≤°¿Àfi J¡∑ fi°o˘ ÌÙ© ≤F° S° $$20$$ bF ≤Ãfiů* Ju¡ <J¡≤dů* Ÿu ªtJ¡ ≤Fu fi©°y®ů* Ÿu

∫C•w wÙfi <„©≤°y®˚°yR¡≈Ù NayC<Ô∫ů* Ÿu N¿ÿbfiÙ N°<Ì fis` t^±>Ôů* J¡ů _≈„Õ J¡≤ t°fiů* <yfifiu Ju¡

<ÔÎ N°J¡°„ J¡ů Δ∫°›w-Ÿ° J¡≤w° F…N° ∏fiw FůJ¡≤ ¿_Sw S° $$21$$ bF°≥ tu|R¡≈ t¨Ìay N°<Ì b°Ω
fı ≤Fu Su, bF bfi˚¥<t Ÿu ≈C‹¸> FCoÕ bfi-Ô<‚t∫ů* J¡° ÎJ¡ w≤F Ÿu fi¨Ã∫-ta±>≈ S°, <©Ôu FCÎ ≈C‹≈yCh~>ů*

Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ S° N°æ≤ ˚®t≤-Ÿt¥Fů* Ÿu yCa<ıw S° $$22$$ bF ≈¿≤F°Ÿ Ÿu <bJ¡<Ÿw Fů ≤FÙ Ì∏w≈a¿•w∫ů* Ju¡

ŸÂ„ <bJ¡<Ÿw w°Ô ≈`ů* J¡∑ ≈a<•w∫ů* Ÿu NÃ∫∏w ŸCF°bfi° Ôyw° S° $ bF°≥ H¥Ôů* ≈≤ H¥Ô ≤FÙ* ªaªÔ

N›Ÿ≤°Î≥≥ SÙ* N°æ≤ Ÿ˚Ù ≈®°<d∫ů* J¡° ∏t°Ì N°æ≤ N<˚Ô°T°Î≥ fibÙfiR¡≈w° @°≤d <J¡∫u F…oÕ SÙ*, bF°≥ J¡∑

<„Ô°Nů* ≈≤ Ìubw° <bZ°¿∏w Ôu ≤Fu Su, ŸJ¡∑ yCk¡°Nů* J¡° Ìubw°Nů* Ju¡ ıůnů* fiu N°Z∫ <J¡∫° S° $$23$$

Nf Ÿ <„©≤ J¡∑ w°≈ŸR¡≈ Ÿu Ã≈®s° J¡≤wu Fæ* $

Ÿfiu ŸC∏Ì≤ N°J¡°„R¡≈Ù t¨yªtÕ @°≤d <J¡∫° S°, „C˚® yay°R¡≈ ∫Iů≈bÙw Ÿu NÔaJ¨¡w S° N°æ≤
bF f°≥ŸR¡≈Ù Ì^±> @°≤d J¡≤fiu Ju¡ J¡°≤d ≈ÙÔu bdÕ Ju¡ w≈_bÙ J¡∑ fi°o˘ <_Sw ≈®wÙw Fůw° S° $$24$$
bF°≥ ≈≤ yay°ıÙ Ju¡ H≤fiů* J¡∑ J¡ÔJ¡Ô ºb<fi Fů ≤FÙ SÙ, ŸJu¡ Ôw°JCa¡ıů* tu* Ìubw° <b≤°<ıw Su, bF
y∏@bů˘ Ju¡ yÙwů* Ÿu ≤tdÙ∫ Ôyw° S° N°æ≤ bF°≥ t@C≤ tfiůF≤ ŸCy¿∏@w b°∫C fF ≤F° S° $$25$$

Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, N°J¡°„ tu* «≥¡ª°oÕ J¡∑ ≈≤t ŸÙt°_bR¡≈ Ÿ ≈®J¡°≤ Ju¡ ≈ÙÔu bdÕ Ju¡ Ÿ tu”≈bÕw Ju¡ <Ÿ≤ ≈≤ tæ* ≈F…≥ª°, bF w°≤°R¡≈Ù ≤Ãfiů* Ÿu <b˚¥<Tw N°æ≤ <bJ¡<Ÿw _bdÕJ¡tÔR¡≈Ù J¡dÕ≈¥≤ Ÿu ≤tdÙ∫

S° $$26$$ ZÙ≤°tıÙ, (tæ* oŸJ¡° N<@J¡ bdÕfi •∫° J¡R¡≥ !) bF ≈®<w<Ìfi ÿbuw, F¿≤w, ≈Ùw, ≤•w Îba

@bÔbdÕ J¡°fifi Ju¡ JC¡ŸCt-Ÿt¥F R¡≈Ù fibÙfi ≤ayů* Ÿu N°J¡°„ tu* t°fiů* <fiÌ…Õ‹¸> <ª` ©Ù*ª° J¡≤w° S°

N°æ≤ Ìubw°Nů* J¡° bF J®¡∑±>°≈bÕw S° $$27$$

ª°æÌFb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

≈∏BFb°≥ ŸyÕ

Ÿ tu”≈bÕw Ju¡ <„©≤ ≈≤ ¿_Sw ª¥wfi°tJ¡ J¡v≈w” N°æ≤ ŸJ¡∑ „°©° ≈≤

<bΩt°fi ≈C‹≈, ≈sÙ N°<Ì Ÿa≈<W∫ů*, J¡°æNů* wS° ˚C„C^±> J¡° bdÕfi $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ, ≈®Ô∫J¡°ÔÙfi tu|R¡≈Ù J¡CŸCtů* Ÿu Δ∫°›w Ju¡„ů*b°Ôu Ÿ

<„©≤ Ju¡ <Ÿ≤ ≈≤ ≈®°<d∫ů* Ju¡ b°a<~>w NSÕ J¡∑ ≈¥<wÕ Ju¡ <ÔÎ Ã≈∏fi F…Î „°©° N°<Ì Nb∫bů* Ÿu ∫C•w ª¥wfi°tJ¡ b¨s J¡ů tæ*fiu „°©°ªJ®¡-Ÿ° (ª°≤ů* Nů≤ ŸtR¡≈ Ÿu kæ¡ÔÙ F…oÕ „°©°Nů* Ju¡ J¡°≤d „°©°ªJ®¡-

ŸyÕ - 15]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1275

Ÿ°) Ìu©° $$1$$ ZÙ≤°tıÙ, ª°≤ů* Nů≤ Ÿu bF b¨s k¥¡Ôů* Ju¡ ≈≤°yů* Ÿu @¥Ÿ¿≤w S°, bF ≤ÃfiŸÂ„ ≈C‹≈-
yCh~>ů* Ÿu Ì∏wC≤ S°, Ÿfiu N≈fiÙ «≥¡ª°oÕ Ÿu N°J¡°„ J¡ů t°w J¡≤ <Ì∫° S°, bF ≈¥bÕb<dÕw tu”<„©≤

Ju¡ «¡≈≤ ≤©u F…Î ÌqŸ≤u <„©≤ Ju¡ ŸÂ„ ≈®wÙw Fůw° S° $$2$$

Ÿfiu Ju¡bÔ N≈fiÙ «≥¡ª°oÕ Ÿu FÙ N°J¡°„ J¡ů t°w fiFÙ* J¡≤ <Ì∫° S°, <J¡∏wC w°≤° N°<Ì <tÔ°J¡≤

<πyC<dw ≈C‹≈ N°<Ì @°≤d J¡≤fiu Ju¡ J¡°≤d ˚Ù Ÿfiu N°J¡°„ J¡ů t°w J¡≤ <Ì∫° S°, ∫ů* J¡Fwu Fæ* $

Ÿfiu w°≤°Nů* J¡ů <tÔ°J¡≤ <πyC<dw ≈C‹≈ @°≤d <J¡∫u Su, tu|R¡≈ ≈vÔbů* J¡ů <tÔ°J¡≤ <πyC<dw

≈vÔb @°≤d <J¡∫u Su, <J¡≤dů* J¡ů <tÔ°J¡≤ <πyC<dw ≈C‹≈≤udCR¡≈ tu| @°≤d <J¡∫u Su <fıÔÙ J¡ů

<tÔ°J¡≤ <πyC<dw taı¿≤∫°≥ @°≤d J¡∑ SÙ* $$3$$ bF°≥ „°©°-≈®Ìu„ tu* <J¡∏fi≤ ∫Cb<w∫ů* Ju¡ yÙwů* J¡ů ÔuJ¡≤ <πyC<dw ˚®t≤ů* J¡∑ yCaı°≤ ºb<fi Fů ≤FÙ SÙ, Ÿfiu H¥Ôů* ≈≤ N°R¡» ªaªÔ N›Ÿ≤°Nů* Ju¡ Fů™>, F°S Îba ≈ÌR¡≈ ≈vÔbů* J¡ů ÔuJ¡≤ Ìqfiu ≈vÔb @°≤d <J¡∫u Su $$4$$ b°a<~>wR¡≈ů* J¡ů @°≤d J¡≤fiu J¡∑

„<•w Ÿu Ÿa≈∏fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d _bh~>∏Ì <bF°≤ J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ J¡¿v≈w <bFayt buTb°Ôu <Ÿ]ů* Îba y∏@bů˘ Ju¡ Ÿt¥Fů* J¡ů <tÔ°J¡≤ <πyCd <bFayt Ÿ ≈≤ <bΩt°fi Su, Ÿfiu ≤ÃfiJ¡°<∏w Ju¡ ŸÂ„ _bh~>

<FtJ¡dů* J¡ů ÔuJ¡≤ Ìqfiu F…Î Ãbª°R¡≈Ù b˜ ≈Ffiu Su $$5$$ N<@J¡ «≥¡ª°oÕ Ju¡ J¡°≤d ı<fiw ª∏B<f‡f Ju¡

Ÿ‡f∏@ Ÿu t°fiů* N¨tw-≤Ÿ J¡∑ ≈¥<wÕ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d <πyC<dw Nayů*b°Ôu fnu-fnu k¡Ô Ÿtu* Ôyu Su, wfiů* Ju¡ t¥Ô ˚°yů* tu* ŸaÔÀfi J¡v≈˚®tů* Ÿu t°fiů* <πyC<dw F…Î ŸJu¡ ≈ů≤ Su $$6$$ ŸJu¡ wfiů* ≈≤

Ìubw°Nů* fiu N°Z∫ <J¡∫° S°, ≈`ů* ≈≤ <J¡∏fi≤ <bZ°<∏w Ôu ≤Fu Su, ŸJu¡ Ôw°JCa¡ıů* tu* tu| Ÿt¥F ≈®<b‹¸> F…Î Su,ıÔ≈®°∫ J¡ů¸>≤-≈®Ìu„ tu* Ìubw° N°<Ì Ÿů∫u F…Î Su $$7$$ ŸJ¡° N≈fi° <fiıÙ_bR¡≈ NÃ∫∏w

<b_w¨w S°, ŸJu¡ k¥¡Ôů* J¡° ˚Ùw≤Ù ≤Ÿ N≈fiu Ja¡J¡dů* Ju¡ ¢¡<dwů* Ÿu f°fl ˚®t≤ů* J¡ů F¸>°J¡≤ N›Ÿ≤°R¡≈Ù

˚®t¿≤∫ů* fiu ª¥Ÿ <Ô∫° S° $$8$$ Zu‹™>Ìub, <J¡∏fi≤, y∏@bÕ Îba <bΩ°@≤ů* Ÿu bF Ÿt¿∏bw S°, f®Ê°^±> J¡∑ fi°o˘ <b_w¨w N°æ≤ NŸÙt ÌŸ <Ì„°Nů* wS° N°J¡°„ J¡ů Δ∫°›w <J¡∫u S° $$9$$ J¡<Ô∫ů* Ju¡ Ÿt¥Fů* Ÿu bF ˚≤° F…N° S°, t¨Ì… ≈vÔbů* Ÿu ˚≤° F…N° S°, <©Ôu F…Î ≈C‹≈ů* Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ S° N°æ≤ bfit°Ô°Nů* Ÿu ˚Ù
bu<‹¸>w S° $$10$$ ŸJu¡ «¡≈≤ |fiÙ˚¥w taı≤Ù∫°≥ SÙ*, |fiÙ˚¥w t<dR¡≈ yCh~>u Su, |fiÙ˚¥w ≤ÃfiR¡≈Ù

≈¿≤@°fiÙ∫ <ÌΔ∫ b˜ů* Ÿu N°Ω S° NS°Õwg N<SÕ∫ů* J¡∑ oh~>°≈¥<wÕ J¡≤fiub°Ô° S°, Ôw°Nů* Ju¡ fi¨Ã∫ Ÿu Δ∫°›w S° $$11$$ ZÙ≤°tıÙ, ª°≤ů* Nů≤ k¥¡Ôů* J¡∑ f°» Ÿu ŸbÕ` k¡Ô N°æ≤ ≈vÔbů* Ÿu wS° Ÿ˚Ù J¡° <ÌÔ
fFÔ° J¡≤fiub°Ôu ≈C‹≈≈≤°yů* Ju¡ Ÿt¥Fů* Ÿu NÃ∫∏w <b<ª`w° J¡ů ≈®°›w F…Î Ÿ ª¥wfi°tJ¡ J¡v≈wR¡ J¡ů tæ*fiu Ìu©° $$12$$ Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, wÌfi∏w≤ ≈∫CÕ•w <b„uTdů* Ÿu ∫C•w Ÿ b¨s Ju¡ wfiu, „°©°

N°<Ì J¡∑ Ÿ¿∏@∫ů* tu*, Ôw° Ÿu N°b¨w „°©°y®˚°yů* tu*, Ôw°≈`ů* tu*, ≈ů≤ů* ∫° y®<∏S∫ů* tu* N°æ≤ ≈C‹≈ů* tu*

|ů*ŸÔu ffi°J¡≤ Ÿtu* ¿_Sw F…Î ≈<s∫ů* J¡ů tæ*fiu Ìu©° $$13$$

≈<s∫ů* tu* <b„uT fwÔ°wu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ, (bF°≥) t¨d°Ô Ju¡ Ç>J¡nů* J¡∑ fi°o˘ ªaBt° J¡∑ J¡Ô° Ju¡ ©^±>ů* Ÿu b<|Õw N°æ≤ „C˚®

J¡t<ÔfiÙJ¡∏Ìů* J¡ů ©°fiub°Ôu f®ÊÌub Ju¡ b°Ffi˚¥w FaŸ≈sÙ tæ*fiu Ìu©u* $$14$$ f°Ì tu* ≤F_∫˚¥w NSů˘

Ju¡ ≈∫°ÕÔůªfi tu* ŸF°∫J¡ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ≈®db N°æ≤ buÌ Ju¡ <t`˚¥w f®ÊÌub Ju¡ b°Ffi FaŸů* Ju¡ fhªu, ıů <J¡ Ÿ°tbuÌ J¡° y°fi J¡≤ ≤Fu Su Îba ≈≤-N≈≤ f®Ê<bΩ° J¡° yC”tC© Ÿu <b<@bwg Nº∫∫fi <J¡∫u

1276

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

F…Î Su (tæ*fiu Ìu©u*) $$15$$
bF°≥ <fib°Ÿ J¡≤ ≤Fu N<Àfi Ju¡ b°Ffi˚¥w „CJ¡ů* J¡° bdÕfi J¡≤wu Fæ* $
wÌfi∏w≤ tæ*fiu N<ÀfiÌub Ju¡ b°Ffi „CJ¡ Ìu©u, bu t∏`-Ÿt¥F ≈» ≤Fu Su, fiJu¡ „ÆÌ _b°F°J¡°≤ Ju¡

Ÿt°fi Su $ fiJ¡∑ ≈t° „a©, <fı<Ô∫ů* Ju¡ NfiuJ¡ Ÿt¥F N°æ≤ fiÙÔ tu|ů* Ju¡ bdů˘ Ÿu SÙ, Ìubw° <fiÃ∫

fiJ¡° Ì„Õfi J¡≤wu Su $ ∫Ibu<Ì∫ů* tu* <f~>°∫u y∫u F¿≤w JC¡„-Ôw°Nů* Ju¡ ÌÔů* J¡∑ fi°o˘ bu F≤u Su $ (Nf t∫¥≤ů* Ju¡ fhªů* J¡° bdÕfi J¡≤wu Fæ* $) Nfi∏w≤ (tæ*fiu) t∫¥≤ů* Ju¡ fhªu (Ìu©u) $ N<Àfi J¡∑ <„©° J¡∑ fi°o˘

ÌuÌÙ›∫t°fi fiJ¡∑ <„©°Î≥ SÙ* $ ıy≠ıfifiÙ ≈°bÕwÙ Ÿu (ı¥nu tu* ≈Ffifiu Ju¡ <ÔÎ) ≤<sw fiJu¡ ≈≤ů* J¡°

Ÿt¥F S°, _b°tÙ J¡°<wÕJu¡∫ π°≤° <b_w°¿≤w N„uT <„bŸ‡f∏@Ù <bI°fi tu* bu ≈¿^±>w Su $$16-18$$

N°J¡°„ tu* FÙ Ã≈∏fi FůJ¡≤ bFÙ* ≈≤ fi‹¸> Fů ı°fiub°Ôu NS°Õwg t≤d≈∫Õ∏w ˚¥<t ≈≤ fi w≤fiub°Ôu N°æ≤

N<@J¡ fÔb°fi Fůfiu Ÿu tF°fi oŸÙ<ÔÎ Δ∫ůt≈sÙ fi°t Ÿu ≈®<Ÿ] ≈<s∫ů* J¡ů-ıů <J¡ <fiÃ∫-J®¡∑n° tu*

ŸF°∫J¡ Fůfiu Ÿu f∏@C Su, N≈fiu N≈fiu |ů*ŸÔu ffi°J¡≤ ¿_Sw Su Îba „≤ÃJ¡°ÔÙfi tu|ů* Ju¡ Ÿt°fi „C˚®

N°J¨¡<wb°Ôu Su (tæ*fiu Ìu©°) $$19$$ f®ÊÌub Ju¡ b°Ffi FaŸ Ÿu Ã≈∏fi N°æ≤ ˚Ù ÌqŸ≤u FaŸů* J¡ů, N<Àfi Ju¡
b°Ffi „CJ¡ Ÿu Ã≈∏fi „CJ¡ů* J¡ů, JC¡t°≤ J¡°<wÕJu¡∫ Ju¡ b°Ffi t∫¥≤ Ÿu Ã≈∏fi N°æ≤ ÌqŸ≤u t∫¥≤ů* J¡ů wS°
ofiŸu <˚∏fi ˚Ù N∏∫ N°J¡°„ ≈<s∫ů* Ÿu Ã≈∏fi ≈<s∫ů* J¡ů (tæ*fiu Ìu©°) $$20$$ ZÙ≤°tıÙ, bF°≥ (tæ*fiu) Ìů ªů*ªb°Ôu ˚≤π°ıfi°tJ¡ ≈<s∫ů* J¡ů, ŸCbdÕ J¡∑ <„©°b°Ôu ≈<s∫ů* J¡ů wS° y°æ≤æ∫°, J¡°æN°, yÙ@, J¡ů∫Ô, J®¡°æ*ª (JC¡≤°≥JC¡Ô) N°æ≤ tCy°Õ-ofi ≈<s∫ů* J¡ů (tæ*fiu Ìu©°) $$21$$ Fu ≤°|b, Ÿ J¡v≈w” ≈≤

„JC¡∏w≈sÙ, fiÙÔJ¡^™>≈sÙ, fÔ°J¡≈sÙ (fJ¡<b„uT) N°<Ì N°æ≤ ˚Ù NfiuJ¡ ≈<s∫ů* J¡ů, ıyw tu* <b<b@

≈®°<d∫ů* J¡∑ fi°o˘ tæ*fiu Ìu©° $$22$$ oŸJu¡ f°Ì N°J¡°„ tu* ¿_Sw F…Î tæ*fiu NÃ∫∏w Ìq≤-≈®Ìu„_S |fiu

≈Wů*b°Ôu Ÿ J¡v≈b¨s Ju¡ Ì°<Ffiu wfiu J¡∑ „°©°≈≤, Ÿ „°©° J¡ů Ìu©fiu Ju¡ f°Ì, ÔůJ¡°ÔůJ¡≈bÕw Ju¡

N≤^∫ tu* ≈®Ô∫J¡°ÔÙfi tu|-Ÿt¥F J¡∑ fi°o˘ ¿_Sw, taı≤ÙŸt¥F Ÿu bu<‹¸>w Bůd J¡°æNů* J¡° t^±>Ô tæ*fiu Ìu©° $$23,24$$ ≠∫ů* FÙ tæ*fiu bF°≥ Â<‹¸> ±>°ÔÙ, Ã∫ů* FÙ Ìu©° <J¡ ÎJ¡°∏w tu* ¿_Sw Ì°<Ffiu wfiu Ju¡ Ÿ

J¡ů¸>≤ ≈≤ <ıŸtu* <ª`-<b<ª` k¥¡Ô <f~>u F…Î Su, NfiuJ¡ ≈®J¡°≤ Ju¡ ŸCy∏@ů* Ÿu ıů ŸCy¿∏@w S° wS°

≈C^∫°Ãt°Nů* π°≤° ≈˚ůÀ∫ N›Ÿ≤°Nů* Ju¡ ≈˚ůyů* Ju¡ ∫ůÀ∫ _byÕ_bR¡≈ S° - Ÿ˚° tu* „°¿∏w N°<Ì
yCdů* Ÿu Ÿa≈∏fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d NsCÆ@ N°J¨¡<wb°Ôu, ≈bfi Ju¡ π°≤° Ÿt˚°y Ÿu ~>uÌfi J¡≤ J¡ů¸>≤ tu*

≈®bu<„w <J¡∫u y∫u tu|ů* J¡∑ fi°o˘, tfiůF≤ JC¡ŸCtyCh~>ů* Ÿu b°<Ÿw J¡°æÎ ¿_Sw Fæ* N°æ≤ fiJu¡ fÙª Îuÿb∫Õ„°ÔÙ

Îba NÃ∫∏w ∏fiw „≤Ù≤b°Ô° b°∫Ÿ≤°ı ˚C„C^±> fæ™>° Fæ $$25-27$$ bF ˚C„C^±> Ÿ˚° tu* Ÿ ≈®J¡°≤

∏fiwR¡≈ Ÿu <_Sw S°, <ıŸ ≈®J¡°≤ J¡°≥ª Ju¡ Ç>J¡nů* Ju¡ fÙª ∏fiwR¡≈ Ÿu o∏BfiÙÔt<d ¿_Sw Fů $ bF

N°ÃtI°fi Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ tfib°Ô°, t°∏∫, ŸtÌ„ÙÕ Îba Ÿb°˘y ŸC∏Ì≤ S° $$28$$ bF ≈®°d<J®¡∫° Ju¡ <fi≤ů@

Ÿu <fiÃ∫ N∏wtÕC©b¨<Wb°Ô°, ŸC©Ù N°æ≤ ≈®<Ÿ]wt <ª≤ıÙbÙ Fůfiu Ÿu "<ª≤aıÙbÙ' fi°t Ÿu ≈®<Ÿ]

S° $$29$$ ıyw tu* <b<Ìw ÌÙ|°Õ∫Cb°Ô° ˚C„C^±> fi°t Ÿu ≈®<Ÿ] bF b°∫Ÿ≤°ı ∫Cyů* J¡∑ Ã≈<W N°æ≤

<bfi°„ J¡∑ Ì„° Ju¡ Ì„Õfi Ÿu ≈®°æ»tfi S° $$30$$ bF ≈®Ã∫uJ¡ J¡v≈ tu* oÕ„°fi, o∏B N°æ≤ N¿Àfi N°<Ì

ÔůJ¡≈°Ôů* Ju¡ ı∏tů* J¡∑ ªJ®¡≈≤‡≈≤° J¡ů <yfiw° F…N° <©∏fi FůJ¡≤ Nb<_Sw S° $$31$$ bF ŸCÌq≤

˚¥wJ¡°ÔÙfi ŸC≤, NŸC≤ Îba ≤°ı°Nů* J¡° ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ _t≤d J¡≤fiub°Ô°, ≈®Ÿ∏fi N°æ≤ ya˚Ù≤ tfi Ÿu ∫C•w,

ŸyÕ - 16]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1277

ªwC≤ wS° ¿_fiÀ@ Îba tCÀ@ b°dÙb°Ô° S° $$32$$
bF ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ I°w° Fůfiu Ju¡ J¡°≤d Ÿ¥‚twt NSů˘ J¡ů <b_≈‹¸>J¡≤ J¡Ffiub°Ô°, ttw° wS°

NFaJ¡°≤ Ÿu ≤<Fw, t¨Ã∫C J¡° ≈C` J¡∑ fi°o˘ ≈≤t<≈®∫, fC<] tu* f¨F_≈<w Ÿu ˚Ù fn°, ≈®°<dt°` J¡° ŸC⁄Ì, f∏@C Îba <t` S° $ (Ÿf ≈®°<d∫ů* J¡° bF ŸC⁄Ì N°<ÌR¡≈ •∫ů* S° ? oŸ „aJ¡° ≈≤ J¡Fwu Fæ* $) ª¥≥<J¡

∫F ŸfJu¡ bdÕfi ≈®Ÿay tu*-≈®°dÙt°` Ju¡ <fi<©Ô N°≤ů≈ů* J¡° N<@‹™>°fiR¡≈ Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d Ÿf

≈®J¡°≤ Ÿu ˚Ù ŸbÕÌ° Ÿb°ÕÃtJ¡ ŸÃ∫_bR¡≈ FÙ ≈¿≤y<dw Fůw° S° ∫°fiÙ bF Ÿb°ÕÃtJ¡ N°æ≤ ŸÃ∫_bR¡≈

FÙ ŸbÕŸayw S°, Nw# ŸC⁄Ì N°<ÌR¡≈ S° $$33$$ <ıŸ ≈®J¡°≤ Ÿ≤ůb≤ Ÿ°æ‡∫, _bh~> t@C≤ ıÔ Ÿu

∫C•w, tfiůF≤ N°æ≤ ˚Ùw≤ Ÿu N©^±> „ÙwÔ, tº∫ J¡tÔ Ju¡ N°@°≤˚¥w JC¡F≤ Ÿu ∫C•w, ≈<s∫ů* J¡∑

<bZ°¿∏w J¡ů ı°fifiub°Ô° Îba <fitÕÔwt Fůfiu Ÿu ≈®J¡<¸>w ˚Ùw≤Ù „ů˚°b°Ô° ≤Fw° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤

Ÿ°æ‡∫, ≈®Ÿ∏fi, t@C≤, f®Ê≤Ÿ Ÿu ∫C•w, tfiůF≤, ˚Ùw≤Ù N©^±> „°¿∏w Ÿu ∫C•w, ⁄Ì∫°J¡°„R¡≈, Ÿf Δ∫bF°≤ů* J¡ů ı°fifiub°Ô° ∫F tF°Ãt° ˚C„C^±> ˚Ù y°a˚Ù∫Õ J¡ů fi ~>ůnw° F…N° N∏w#J¡≤d J¡∑

„ů˚° tFW° J¡ů ≈®J¡<¸>w J¡≤ Nb¿_Sw S° $$34$$

≈∏BFb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ŸůÔFb°≥ ŸyÕ

Ÿ°tfiu ≈¿_Sw F…Î wS° N°Ÿfi N°<Ì Ÿu ≈¥<ıw F…Î
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ π°≤° <J¡∫u y∫u ˚C„C^±> Ju¡ ı∏t, J¡tÕ N°<Ì Ju¡ ≈®ÿfiů* J¡° bdÕfi $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ˚B ZÙ≤°tıÙ, wÌfi∏w≤ tæ* Ÿ ˚C„C^±> Ju¡ Ÿ°tfiu Ÿ ≈®J¡°≤ <y≤°

(w≤°), <ıŸ ≈®J¡°≤ ≈bÕw ≈≤ N°J¡°„ Ÿu fis` <y≤w° Fů $ tu≤° „≤Ù≤ NÃ∫∏w J¡°¿∏w∫C•w S°, <y≤fiu

≈≤ tæ*fiu Ÿ˚° tu* JC¡~> FÔªÔ ˚Ù ≈æÌ° J¡≤ ÌÙ $$1$$

<ıŸ ≈®J¡°≤ ˚¥J¡‡≈ Ÿu Ÿ°y≤ <bsCÆ@ Fů ı°w° Fæ, Ÿ ≈®J¡°≤ tu≤u ≈wfi Ÿu ı<fiw t∏Ì ≈bfi Ÿu J¡°æNů* J¡∑ Ÿ˚°, ıů fiÙÔ J¡tÔů* Ju¡ w°Ô°f Ju¡ ŸÂ„ SÙ, <bsCÆ@ Fů yoÕ $$2$$ Nfi∏w≤

<`J¡°ÔÌ„ÙÕ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d Ÿ ˚C„C^±> fiu Ìu©fiu Ÿu FÙ - ∫Ω<≈ bF°≥ tu≤° ı°fi° Nw<JÕ¡J¡ S°, wS°<≈ bF°≥ y∫u "F…Î tCHJ¡ů - "∫F b<Ÿ‹™> N°∫u F…Î Fæ*', ∫ů* ı°fi° $$3$$ wÌfi∏w≤ <ıŸ ≈®J¡°≤

≈bÕw Ÿu ~>ů¸>° tu| ™>u, Ÿ ≈®J¡°≤ bF ≈Wů* Ju¡ i>u≤ Ÿu ™> ©n° F…N° N°æ≤ "Fu tC<fi≤°ı, N°≈J¡°

_b°yw Fů', ∫ů* t@C≤b°dÙ fůÔ° $$4$$ _b°yw bªfiů* Ju¡ Ÿ°S FÙ Ÿ°S Ìůfiů* F°Sů* Ÿu N≈fiu ŸaJ¡v≈t°` Ÿu Ã≈°<Ìw ≈C‹≈°aı<Ô ˚≤J¡≤ tu≤u «¡≈≤ Ÿ ≈®J¡°≤ f≤Ÿ°oÕ, <ıŸ ≈®J¡°≤ tu| <Ft J¡∑
tF°b¨<‹¸> J¡≤w° Fů $$5$$ wÌfi∏w≤ N°≈Ju¡ <f≤°ıfiu Ju¡ <ÔÎ ∫F N°Ÿfi Fæ, ∫ů* J¡FJ¡≤ bF J¡°æNů*

J¡° N<@≈<w ˚C„C^±> N°Ÿfi Ô°fiu Ju¡ <ÔÎ ª°J¡≤byÕ J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ _b∫a ©n° F…N° N°æ≤ J¡v≈b¨s J¡° fibÙfi ≈`R¡≈ N°Ÿfi Ô°∫° $ wÌfi∏w≤ tæ* ˚C„C^±> Ju¡ Ÿ°S Ÿ J¡v≈b¨s J¡∑ Ôw°Nů* Ÿu ffiu F…Î

N°Ÿfi≈≤ fæ™> y∫° $ ˚C„C^±> Ju¡ ª°≤ů* Nů≤ ≈<s∫ů** J¡° Ÿt¥F S° tfifi„ÙÔ tCHu Ÿ N°Ÿfi ≈≤

N°ŸÙfi Ìu©J¡≤ N≈fiu J¡°¿∏wt^±>Ô Ÿu ≈®Ÿ≤d„ÙÔ ≈a©ů*b°Ôu •w Ÿ˚° Ju¡ J¡°æÎ N≈fiu-N≈fiu N°Ÿfiů* J¡∑ Nů≤ Â<‹¸> ±>°Ôfiu Ôyu $ ˚C„C^±> fiu NP∫Õ, ≈°Ω N°<Ì Ÿ‡≈°Ìfi J¡≤ tu≤° ŸÃJ¡°≤ <J¡∫° $

1278

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
tF°fi wuı_bÙ bF ˚C„C^±> NÃ∫∏w ≈®Ÿ∏fi<ªW FůJ¡≤ ŸC∏Ì≤, Ÿ°æF°ÌÕ Ÿu t@C≤ bªfi tCHŸu J¡Ffiu Ôy° $$6-9$$ ˚C„C^±> fiu J¡F° # ˚ybfig, fnu Ÿ°æ˚°À∫ J¡° <bT∫ Fæ <J¡ ÌÙ|ÕJ¡°Ô Ju¡ Nfi∏w≤ N°ı Ft Ôůyů* Ju¡ «¡≈≤ N°≈fiu NfiCy®F Ì„°Õ∫°, •∫ů*<J¡ N°≈Ju¡ Ì„Õfi°t¨wR¡≈Ù <Ÿ*ªfi Ÿu <Ÿ*ªu y∫u Ft Ôůy N°ı, ≈C^∫b¨s Ju¡ ŸÂ„, NÃ∫∏w ≈<b` ffi y∫u $$10$$ Fu tCfiu, ÌÙ|ÕJ¡°<ÔJ¡ tu≤u ≈C^∫ J¡∑

≤°<„ Ÿu ≈®u¿≤w wS° t°∏∫ů* tu* ÎJ¡t°` t°∏∫wt N°≈J¡° oŸ Ÿt∫ <J¡Ÿ ≈®Ìu„ Ÿu „C˚ N°ytfi F…N° ? $$11$$ tF°≤°ı, t¥Ô˚¥w t°∫° Ÿu ffiu oŸ ıyw tu* ÌÙ|ÕJ¡°Ô Ÿu <bª≤d J¡≤ ≤Fu N°≈Ju¡

≈°bfiwt <ªW tu* N©a<±>w ŸtÌ<„Õw° <f≤°ıwÙ wů Fæ fi ? $$12$$
tF°≤°ı, N°ı N°fiu J¡° J¡‹¸> ™>°J¡≤ N°≈fiu N≈fiÙ N°Ãt° J¡ů •∫ů* Ì…#© ≈F…≥ª°∫° ? N°I°Ì°∫Ù
bªfiů* Ju¡ Zbd tu* ÃJ¡^™>° ≤©fiub°Ôu Ft Ôůyů* J¡ů N°I° Ìufiu Ju¡ <ÔÎ N°≈ ŸbÕS° ∫ůÀ∫ Fæ* $$13$$

Fu tC<fib≤, N°≈Ju¡ ª≤dů* Ju¡ Ì„Õfi Ÿu FÙ tæ*fiu Ÿf JC¡~> ı°fi <Ô∫°, N°≈fiu N≈fiu N°ytfi Ju¡ ≈C^∫ů*

Ÿu Ft Ôůyů* J¡ů Ìf° <Ì∫° Fæ $$14$$

"Ÿf JC¡~> ı°fi <Ô∫°' ∫F ıů ≈FÔu J¡F° y∫° S°, ŸÙJ¡° _≈‹¸>ÙJ¡≤d J¡≤wu Fæ* $
o∏BŸ˚° tu* <ª≤aıÙ<b∫ů* Ju¡ <bT∫ů* tu* F…oÕ <bª°≤d°Nů* Ju¡ J¡°≤d FÙ N°≈Ju¡ _t¨<w≈S tu* Ft N°∫u N°æ≤ ŸÙ Ÿu ∫F _S°fi N°≈Ju¡ ª≤dů* J¡° N°_≈Ì F…N°, ŸªtCª N°≈fiu oŸ ≈®°dÙ J¡ů ≈<b`
ffi° <Ì∫° $$15$$ Fu tCfiu, ∫Ω<≈ ∫F°≥ N°≈Ju¡ N°fiu J¡° ≈®∫ůıfi tæ*fiu ≈FÔu Ÿu FÙ ı°fi <Ô∫°, wS°<≈

N°≈Ju¡ b°•∫°t¨w≤Ÿ°_b°Ì J¡∑ N<˚Ô°T° f» ≤FÙ Fæ, Nw# N°≈Ÿu tæ* ≈¥~>w° Fq≥ $$16$$ wÙfiů* J¡°Ôů*
tu* <fitÕÔ I°fi ≤©fiub°Ô° <ª≤aıÙbÙ oŸ ˚C„C^±> fiu ıf bæŸu J¡F°, wf bF°≥ tæ*fiu ∫F J¡F° $$17$$

Fu ≈<s∫ů* Ju¡ _b°<tfig, ıů JC¡~> ∫F J¡F ≤Fu Fů, bF Ÿf ∫S°SÕ tu* ŸÃ∫ FÙ Fæ, <ª≤aıÙbÙ Ju¡bÔ wC‡Fu*

FÙ N°ı tæ* Ìu©fiu Ju¡ <Ô∫u N°∫° Fq≥ $$18$$ Fu ≈sÙ≤°ı, tF°fi ˚°À∫ Ÿu wC‡F°≤u N∏w#J¡≤d tu* ª°≤ů*

Nů≤ Ÿu „°¿∏w J¡° ≤°≠∫ Fæ, wCt JC¡„Ô Fů, I°ww[b Fůfiu Ju¡ J¡°≤d wCt oŸ ˚∫aJ¡≤ ıy≠ı°Ô
tu* ≈®<b‹¸> fiFÙ* F…Î Fů $$19$$ ≈®°<d∫ů* J¡∑ Ã≈¿W, <bfi°„, y<w, N°y<w, <bΩ° Îba N<bΩ° J¡ů ı°fifiub°Ôu Fu ≈<s≤°ı, wCt tu≤u oŸ Ÿa„∫ J¡° ŸÃ∫R¡≈ Ÿu ~>uÌfi J¡≤ Ìů <J¡ <J¡Ÿ JC¡Ô tu* wCt

Ã≈∏fi F…Î Fů N°æ≤ <J¡Ÿ ≈®J¡°≤ wCtfiu w[b ≈Fª°fi <Ô∫° $$20$$ Fu Ÿ°@ů, wC‡F°≤Ù <J¡wfiÙ N°∫C

Fæ, wCt N≈fi° J¡°æfi-Ÿ° o<wb¨W (<byw J¡v≈°∏wª¿≤`) ı°fiwu Fů N°æ≤ <J¡Ÿ tF°fiC˚°b fiu ÌÙ|ÕÌ„ÙÕ
wC‡F°≤u <ÔÎ <fib°Ÿ_S°fi R¡≈ Ÿu oŸ b¨s J¡ů <fi<ÿªw <J¡∫° Fæ ? $$21$$ ˚C„C^±> fiu J¡F° # Fu tCfiu, N°≈ ıů tCHŸu ≈C~> ≤Fu Fæ*, Ÿ ŸfJ¡° tæ* ∫F bdÕfi (W≤) J¡≤ ≤F° Fq≥ $ N°≈ tF°fiC˚°b <πÀfi fi FůJ¡≤ ≈®∫Ãfi≈¥bÕJ¡ J¡S° J¡° Zbd J¡∑<ıÎ $$22$$ Fu tF°fiC˚°b, wÙfiů* ÔůJ¡ů* Ju¡ <fi∫∏w° N°æ≤

≈≤t ≈¥≠∫ N°≈Ju¡ ŸÂ„ Ì°≤fC<] tF°Ãt° <ıŸ b¨W°∏w J¡° Zbd J¡≤wu Fæ*, Ÿ b¨W°∏w J¡°

˚ÔÙ≈®J¡°≤ J¡Sfi J¡≤fiu Ÿu b•w° N°æ≤ Zůw° Ìůfiů* J¡° ≈°≈ Ÿ ≈®J¡°≤ <bfi‹¸> Fů ı°w° Fæ, <ıŸ

≈®J¡°≤ tu|°bÔ¿‡fw b¨<‹¸>, ~>°∫°, N≤^∫ N°<Ì bæ˚bů* Ÿu Ÿ¥∫Õ J¡° w°≈ <bfi‹¸> Fů ı°w° Fæ $$23$$

ŸůÔFb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ŸyÕ - 17]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1279

Ÿ`Fb°≥ ŸyÕ
ıÙb∏tC•wů* Ju¡ ≈∫ůyÙ yCdů* Ÿu ≈¥~>u y∫u NSÕ J¡° bdÕfi J¡≤

≈<s∫ů* J¡° _b°tÙ ˚C„C^±> ≈Cfi# ŸÙ J¡ů Ÿ<b_w°≤ J¡Ffiu Ju¡ <ÔÎ ≈®b¨W F…N°, ∫F bdÕfi $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ, wÌfi∏w≤ bF ≈sÙ≤°ı ˚C„C^±> b‚∫t°d ≤Ù<w Ÿu J¡Ffiu Ôy° $ bF N˚Ù‹¸> Ô°˚ Ÿu fi wů ≈®Ÿ∏fi Fůfiub°Ô° S° N°æ≤ fi J®¥¡≤t<w S° $ bF Ÿ˚Ù Nayů* Ÿu ŸC∏Ì≤ N°æ≤
bT°ÕJ¡°ÔÙfi tu|ů* Ju¡ ŸÂ„ ÿ∫°tbdÕ S° $$1$$ ŸJu¡ bªfi _fiuF≈¥dÕ N°æ≤ y‡˚Ù≤ Su $ ŸJu¡ N<˚˚°Td Ju¡ ≈FÔu ¿_tw Fůw° S° $ F°S tu* <fvb k¡Ô J¡∑ fi°o˘ wÙfiů* ıyw J¡∑ o∫W° (ŸÙt°) Ÿu <fi¿ÿªw R¡≈

Ÿu <b<Ìw SÙ $$2$$ Ÿt_w ˚ůyů* J¡ů Ÿfiu <wfiJu¡ J¡∑ w≤F wCh~> ŸtH ≤•©° S°, o¿h~>w <bT∫ů* J¡∑

Nů≤ Ôůyů* J¡∑ Ì°æn-@¥≈ J¡° k¡Ô ÎJ¡t°` ŸaŸ°≤ FÙ Fæ - ∫F ≤F_∫ Ÿfiu ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ ı°fi <Ô∫° S°, bF ≈≤°≈≤ f®Ê J¡° I°w° S° $$3$$ ŸJ¡° tF°fi N°J¡°≤ @Ù≤ N°æ≤ <_S≤ S° $ Ÿfiu <bZ°¿∏w wů Ÿ

≈®J¡°≤ @°≤d J¡∑ SÙ, <ıŸ ≈®J¡°≤ t∏Sfi Ju¡ Nfi∏w≤ t∏Ì≤°ªÔ Ju¡ ªÔu ı°fiu Ju¡ f°Ì sÙ≤-ŸtCB fiu

@°≤d J¡∑ SÙ $ ŸJ¡° tfi tfiů≤Sů* Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ S° N°æ≤ <b„C] S° $$4$$ f°F≤ Ÿu ŸJ¡∑ ª°≤ů* Nů≤ Ÿu fC<] tu* <bZ°¿∏w SÙ, bF „°∏w S°, ˚Ùw≤ Ÿu ≈≤t°fi∏Ì ≈¿≤≈¥dÕ S°, Ÿu ŸaŸ°≤ tu* ı∏t@°≤Ù ıÙbů* Ju¡

N°<b˚°Õb N°æ≤ <w≤ů˚°b tu* FuwC˚¥w t°∫°w[b N°æ≤ N°Ãtw[b J¡° ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ I°fi S° $$5$$ <≈®∫ N°æ≤
t@C≤ ŸCfifiu ∫ůÀ∫ bÙd°-y°fi J¡∑ fi°o˘ tfiůF≤ ŸJu¡ b°•∫ Su $ Ì„Õfit°` Ÿu Ÿa≈¥dÕ ˚∫ů* J¡° N≈F≤d J¡≤fiub°Ôu _b∫a f®Ê° fiu FÙ t°fiů* N≈fi° ∫F fibÙfi ˚C„C^±>„≤Ù≤ @°≤d <J¡∫° Fů, ÎuŸ° bF ≈®wÙw Fůw°

S°, NwÎb bF _b°˚°<bJ¡ N°fi∏Ì Ÿu ∫C•w N°æ≤ ≈®ÿfiů* J¡° W≤ Ìufiu Ju¡ <ÔÎ <J¡∫u y∫u Ωůy∫C•w tC© Ju¡ J¡°≤d NÃ∫∏w ŸC∏Ì≤ Ôyw° S° $$6$$ Ÿ ≈®J¡°≤ J¡° ≈<s∫ů* J¡° N<@≤°ı ˚C„C^±> „C], Nt¨wt∫, ≈¿≤≈¥dÕ _b-_bR¡≈ J¡° J®¡t„# fů@ J¡≤°fiu Ju¡ <ÔÎ - <fitÕÔ b°dÙ Ÿu Ÿ w≤F tu≤u ≈®<w N°yu J¡° b¨W°∏w J¡Ffiu Ôy°, <ıŸ w≤F ŸC∏Ì≤ tu| N≈fiÙ yıÕfi° Ÿu tJ¡≤∏Ì (≈C‹≈≤Ÿ Ju¡) ≈°fi tu*

≤<ŸJ¡ ˚®t≤ Ju¡ ≈®<w bFÙ b¨W°∏w J¡Fw° Fů $ w°Ã≈∫Õ ∫F F…N° <J¡ ≈FÔu Ÿu FÙ ≈®fC] f®Ê°fi∏Ì tu* ≤<ŸJ¡
tu≤u ≈®<w ˚C„C^±> J¡∑ ¿•w NfiCb°Ì t°` SÙ, fi <J¡ ≈Ìu„ $$7$$

Ÿ`Fb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

N™>°≤Fb°≥ ŸyÕ

N≈fi° ı∏t J¡Ffiu Ju¡ <ÔÎ ≈FÔu tF°ÌubıÙ, fiJu¡ yd, t°w¨J¡° wS°

fiJu¡ ≈°fiůÃŸb N°<Ì J¡° ˚C„C^±> Ju¡ π°≤° bdÕfi $

"<J¡Ÿ JC¡Ô tu* wCt Ã≈∏fi F…Î Fů' oŸ ≈®St ≈®ÿfi J¡° W≤ Ìufiu Ju¡ <ÔÎ ≈FÔu ˚¥<tJ¡° f°≥@wu Fæ* $

˚C„C^±> fiu J¡F° # tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ, oŸ ıyw tu* Ÿt_w _byÕb°ŸÙ Ìubw°Nů* tu* Zu‹™> (I°fi, Îuÿb∫Õ, fÔ N°<Ì yCdů* Ÿu ŸbůÕÃJ¨¡‹¸>), Ìubw°Nů* Ju¡ ˚Ù ≈¥ıfiÙ∫ Îba ≈°ŸfiÙ∫, Ìub°<@Ìub tF°ÌubıÙ

Fæ*, ıů fnu-fnu Ìubů* Ju¡ Ìub f®Ê°<Ì Ìubw°Nů* Ju¡ π°≤° ˚Ù N<˚b¿∏Ìw N°æ≤ ª°≤ů* Nů≤ Ÿu ≈¥<ıw Fæ* $

(oŸ ÿÔůJ¡ tu* ≈∫CÕ•w wÙfi <b„uTdů* Ÿu Ÿb°˘„ tu* tF°ÌubıÙ Ju¡ FÙ ÃJ¡TÕ J¡∑ ≈≤t°b<@ fwÔ°oÕ yoÕ

Fæ, oŸŸu b‚∫t°d f®Ê<bΩ° Ju¡ N°≤‡˚ tu* tayÔ ˚Ù ≈<s≤°ı ˚C„C^±> fiu J¡≤ <Ì∫° - ∫F NSÕw# <Ÿ]

1280

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Fů ı°w° Fæ, ∫F ı°fifi° ª°<FÎ) $$1$$ N°t®b¨s J¡∑ fi°o˘ fiJu¡ ÌuF°@Õ tu* ˚®t≤-≈a¿•w∫ů* Ju¡ ŸÂ„
fiùů*b°ÔÙ wS° ∏fiw ≈C‹≈-yCh~>ů* Ju¡ ŸÂ„ _wfi@°¿≤dÙ Ôw° „ů<˚w Fæ $$2$$ fiJu¡ ÎJ¡ yay°R¡≈Ù

JC¡ŸCt - t°<ÔJ¡° Fæ, ıů <Ft N°æ≤ F°≤ J¡∑ fi°o˘ NÃ∫∏w @bÔ ÔF≤ÙR¡≈Ù ≈C‹≈ů* Ÿu yC¿‡k¡w (y≥¥SÙ yoÕ) Fæ N°æ≤ <ıŸfiu ı¸>°ı¥¸> J¡ů bu<‹¸>w J¡≤ ≤•©° Fæ $$3$$ sÙ≤-Ÿ°y≤ Ÿu Ã≈∏fi F…N° N°æ≤ Nt¨w J¡°

H≤fi° fF°fiub°Ô° NÃ∫∏w J¡°¿∏w∫C•w ª∏Bt° fiJ¡° Ì≈Õd˚¥w ª¥n°t<d (<„≤ů˚¥Tdt<d) Fæ $$4$$

<fi≤∏w≤ t_wJ¡ tu* ¿_Sw ª∏Bt° Ju¡ Nt¨w≈®b°F Ÿu <ıŸJ¡∑ <bT„<•w <fiJ¡Ô yoÕ Fæ N°æ≤ <ıŸtu*

ŸaıÙbfi„¿•w ≈®°›w F…oÕ Fæ, ÎuŸ° o∏BfiÙÔ t<d J¡∑ fi°o≥ J¡°ÔJ¥¡¸> tF°<bT fiJu¡ J¡^™> J¡° ˚¥Td Fæ $$5$$ ıyw Ju¡ ≈®Ô∫ tu* FuwC˚¥w N≈fiu ªsCR¡≈Ù _bh~> N¿Àfi Ÿu Ã≈∏fi F…oÕ, @¥<Ô∫ů* J¡∑ ≈a¿•wR¡≈
fnu-fnu ≈®Ô∫J¡°ÔÙfi HaH°b°wů* J¡∑ Ã≈°ÌJ¡, ≈≤t°dCt∫ (_S¥Ô tF°˚¥wů* J¡° Ÿ¥‚t-Ÿ¥‚t ˚¥wů* tu*

≈®bu„-J®¡t Ÿu ≈≤t Ÿ¥‚t NΔ∫•wt°` J¡° ≈¿≤„uT Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ≈≤t°dCt∫), N<w„C˚® Îba I°fiıÔ°ÃtJ¡ (ŸJu¡ Ÿ°sÙ ªæw∏∫_bR¡≈ ıÔ Ÿu ›Ô°<bw Fůfiu Ju¡ J¡°≤d I°fiıÔ°ÃtJ¡) t°∫°R¡≈

˚_t fi t°∫°„fÔ tF°ÌubıÙ J¡° ˚¥Td Fæ $$6$$ NÃ∫∏w <fitÕÔ, wuı_bÙ ª∏Bt° J¡° ˚Ù <w≤_J¡°≤

J¡≤ Ìufiub°ÔÙ, t<d∫ů* Ju¡ ŸÂ„ Ÿ°fi≈≤ ª»°J¡≤ <b„ů<@w J¡∑ yoÕ, t°Ô° N°<Ì Ju¡ N°J¡°≤ tu* yC≥SÙ yoÕ, Ÿa≈¥dÕ „≤Ù≤ů* tu* tfiů≤t f®Ê° N°<Ì Ju¡ „≤Ù≤ů* J¡∑ <bJ¡°≤˚¥w F<ß>∫°≥ FÙ fiJu¡ „ů˚°J¡°≤J¡ ≤Ãfi Fæ* $$7$$

ŸC@°J¡≤ ª∏Bt° J¡∑ ŸC@°@°≤° Ÿu ≈®s°<Ôw, fiÙÔtu|R¡≈Ù ≈vÔbů* Ÿu ∫C•w wS° w°≤°R¡≈Ù <f∏Ì…Nů* Ÿu Ÿt¿∏bw N°J¡°„ ∫°fiÙ <Ì„°Î≥ FÙ fiJu¡ b˜ Fæ* $$8$$ ª•J¡≤ J¡°¸> ≤FÙ Ôůt<n∫ů*, ≈¿≤≈•b fi≤-
t°aŸů* N°æ≤ f<Ô Ju¡ NůÌfiů* Ÿu (˚°w Ÿu) Δ∫°›w; y°≥bů* N°æ≤ fiy≤ů* Ÿu Ìq≤, <Ft Ju¡ ŸÂ„ @bÔ ÿt„°fi FÙ fiJ¡° |≤ Fæ $ (≈®J¨¡w ÿÔůJ¡ tu* "˚®t¿h~>b°ayfi°0' N°æ≤ "f<F˚Õ¥wtg' Ÿu Ìů ≈Ì ¿ÿÔ‹¸> Fůfiu Ÿu J¡v∫°dJ¡°≤Ù buT-˚¥T° J¡ů @°≤d J¡≤ o@≤-@≤ |¥t ≤FÙ ≤t¿d∫ů* π°≤° ≈J¡°∫u y∫u ≈®„_wwt t°aŸ,

˚°w N°<Ì ˚ů≠∫ ≈Ì°Sů˘ Ÿu Δ∫°›w wS° Ÿf ≈®J¡°≤ Ju¡ ÌůTů* Ÿu ≤<Fw - oŸ NSÕ J¡∑ J¡v≈fi° J¡∑ ı°

ŸJ¡wÙ Fæ $) $$9$$ <ıŸfiu J¡≈°Ô-t°Ô°Î≥ @°≤d J¡∑ Fæ, ≤•w N°æ≤ ªfÙÕ J¡° N°Ÿb (tΩ) ≈°fi <J¡∫° Fæ, Îba ıů N°≥wR¡≈Ù t°Ô°Ÿ¥` Ÿu bu<‹¸>w Fæ, ÎuŸ° b‚∫t°d t°w¨J¡°yd fiJ¡° fi¨Ã∫°<Ì tu* ŸÌ° ŸF°∫J¡
f∏@CbyÕ Fæ $$10$$ J®¡t„# wwg-wwg Nayů* Ju¡ ˚¥Td Ju¡ <ÔÎ Ÿaª≤d„ÙÔ, Ÿb°˘y Ÿu <ªJ¡fiu, ≈®_kC¡¿≤w Fů

≤FÙ t_wJ¡t<d∫ů* Ÿu ≤°<ıw wS° ŸCbdÕ Ju¡ ŸÌ¨„ ÌÙ<›wŸ‡≈∏fi J¡°¿∏wb°Ôu Ÿ≈Õ fiJu¡ ˚Cı° Ju¡ Ja¡J¡d Fæ* $$11$$ Â<‹¸>≈°wt°` Ÿu „æÔu∏B <Ft≤°ı J¡ů ÌÀ@ J¡≤ Ìufiub°Ô°, ıyw J¡° y®°Ÿ J¡≤fiu tu* Ô°Ô°<∫w wS° J®¡∑±>°t°` Ÿu NŸC≤ů* J¡ů `_w J¡≤ Ìufiub°Ô° ˚∫aJ¡≤ fiJ¡° ª¿≤` Fæ $$12$$ tF°≤°ı, ŸÃ∫-

ŸaJ¡v≈ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d fiJ¡° N∏w#J¡≤d ÎJ¡t°` J¡v∫°d J¡∑ ˚°bfi° Ÿu FÙ ıyw-Ÿt¥F J¡ů N≈fiÙ

≈®J¨¡<w tu* ≤©fiu Ju¡ <ÔÎ Ÿt°<@ tu* ¿_Sw Fæ $ J¡Ì°<ªw Ÿt°<@ J¡° N°J¡¿_tJ¡ ˚ay Fů ı°fiu ≈≤ Ã≈∏fi F…N° fiJu¡ F°S J¡° _≈∏Ìfi NŸC≤ů* Ju¡ fnu-fnu fiy≤ů* J¡ů, NŸC≤ů* Ju¡ Ÿ°S, <bfi‹¸> J¡≤ ±>°Ôw° Fæ $$13$$

Ÿt°<@J¡°Ô tu* tF°ÌubıÙ J¡∑ ıů ≈®<Ÿ]wt ÎJ¡°y®w° Fæ, bF ≈¨ØbÙ, ≈bÕw N°<ÌR¡≈ fiJ¡∑ t¥<wÕ∫ů*
tu* <b_≈‹¸>R¡≈ Ÿu <Ì©°oÕ ≈nwÙ Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

_fiuF, ≤°y, πuT N°<Ì ŸbÕ<b@ ÌůTů* Ÿu „¥∏∫, ≤Ÿ∫C•w Fůwu F…Î ˚Ù (≈¨ØbÙ N°æ≤ ıÔ Ÿu ∫C•w Fůwu F…Î ˚Ù) fiÙ≤Ÿ, Wt ˚ůıfi J¡≤fiu Ju¡ J¡°≤d ˚ÔÙ-≈®J¡°≤ w¨›w F…Î ıfiů* Ju¡ ŸÂ„ ©°fi-≈°fi N°<Ì

ŸyÕ - 18]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1281
w¨‹d°Nů* Ÿu „¥∏∫ ≈®<Ÿ] tu”, <Ft°Ô∫ N°<Ì ≈bÕw FÙ fiJ¡∑ ÎJ¡°y®w° º∫°fi J¡∑ t¥<wÕ∫°≥ Fæ* $$14$$

Nf Ÿb°˘yů* tu* Ÿt_w „¿•w∫ů* Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ fiJu¡ ydů* J¡° bdÕfi J¡≤wu Fæ* $

<ıfiJu¡ t_wJ¡ ©C≤ J¡∑ „¿•w∫°≥ ≤©wu Fæ* ∫°fiÙ Ì°ænfiu-J¥¡Ìfiu J¡∑ „¿•w∫°≥ ≤©wu Fæ*, ©C≤ F°Sů* J¡∑

„¿•w∫°≥ ≤©wu Fæ* ∫°fiÙ <ª`-<b<ª` <„v≈N°<Ì <fit°Õd-„¿•w∫°≥ ≤©wu Fæ*, F°S Ì°≥w, tC© N°æ≤

Ì≤ J¡∑ „¿•w∫°≥ ≤©wu Fæ* ∫°fiÙ ªbdÕ, ˚sd N°<Ì „<•w∫°≥ ≤©wu Fæ* wS° <ıfiJu¡ ˚°Ô¥, «≥¡¸>, fJ¡≤Ù

N°æ≤ Ÿ≈Õ Ju¡ ŸÂ„ tC© Fæ*, ÎuŸu ≈®tSů* J¡° yd fi tF°ÌubıÙ Ju¡ J®¡∑±>fi tu* ŸF°∫J¡ Fæ $$15$$ wÙfi fiùů*

Ju¡ J¡°≤d ªtJ¡ ≤Fu tC©b°Ôu fi tF°ÌubıÙ Ju¡ <ıŸ ≈®J¡°≤ Ÿb°Õyů* tu* ŸbÕ<b@ „¿•w∫ů* Ÿu Ÿt¿∏bw

≈®tSyd J®¡∑±>° ŸF°∫J¡ ≈¿≤b°≤ Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ Ÿb°Õayů* tu* ŸbÕ„¿•wŸt¿∏bw <fitÕÔ J¡°¿∏wb°ÔÙ

ÌqŸ≤Ù-ÌqŸ≤Ù fi°fi° ≈®J¡°≤ J¡∑ N°J¨¡<w N°æ≤ tC©b°ÔÙ t°w°Î≥ ˚Ù J®¡∑±>° tu* ŸF°∫J¡ ≈¿≤b°≤ Fæ* $$16$$

˚¥wydů* Ju¡ «¡≈≤ N°<@≈Ã∫ ≤©fiu Ju¡ J¡°≤d fiŸu (˚¥wydů* Ÿu) fit_J¨¡w wS° ª°æÌF ˚Cbfiů* tu*

Ã≈∏fi Fůfiub°Ôu NŸa¶∫ ≈®°<d∫ů* J¡° FÙ ˚ůıfi J¡≤fiu b°ÔÙ t°w¨J¡°Î≥ Ÿ Ìub°<@Ìub Ju¡ Ÿ°tfiu fi¨Ã∫

J¡≤wÙ Fæ* $$17$$ fi t°w¨J¡°Nů* Ju¡ tC©ů* J¡∑ yÌFu N°æ≤ «≥¡¸>ů* Ju¡ tC©ů* Ju¡ ŸÂ„ N°J¨¡<w∫°≥ Fæ, ≤•w, tuÌ

N°æ≤ ªfÙÕ fiJ¡° N°Ÿb Ju¡ ŸÂ„ ŸbÕÌ° ≈u∫≈Ì°SÕ Fæ $ ª°≤ů* <Ì„°Nů* tu* bu <bF°≤ J¡≤wÙ Fæ* N°æ≤ „b Ju¡

F°S, ≈æ≤ N°<Ì J¡∑ t°Ô°Î≥ ≈FfiwÙ Fæ* $$18$$ ∫u t°w¨J¡°Î≥ ≈F°nů* J¡∑ ªů<¸>∫ů* ≈≤, N°J¡°„ tu*, N∏∫

ÔůJ¡ů* tu*, ywů˘ tu* ˚Ù ≈®°<d∫ů* Ju¡ „≤Ù≤ů* tu* <fib°Ÿ J¡≤wÙ Fæ* $$19$$ ı∫°, <bı∫°, ı∫∏wÙ, N≈≤°<ıw°,

<Ÿ]°, ≤•w°, NÔ‡fCŸ° N°æ≤ Ã≈Ô° - ∫u N°™> t°w¨Ìu<b∫°≥ Ÿ˚Ù t°w°Nů* tu* tC¶∫ Fæ* $ N∏∫ t°w°Î≥
o∏FÙ* N°™>ů* J¡° NfiCytfi J¡≤wÙ Fæ* N°æ≤ fiJ¡° NfiCytfi J¡≤fiub°ÔÙ N∏∫ t°w¨Ìu<b∫ů* J¡° N°æ≤ ÌqŸ≤Ù
t°w°Î≥ NfiCytfi J¡≤wÙ Fæ* $$20,21$$ Fu t°fiÌ tC<fifi°∫J¡, tF°t<Ft„°ÔÙ Ÿ t°w¨yd Ju¡ fÙª tu*

"NÔ‡fCŸ°' fi°tJ¡ Ÿ°wbÙ* t°w° NÃ∫∏w <b¶∫°w Fæ $$22$$ bæ‹dbÙ-„¿•w Ju¡ b°Ffi y”n J¡∑ fi°o˘

Ÿ "NÔ‡fCŸ°-„<•w' J¡° b°Ffi J¡°æN° Fæ, ∫F o∏BfiÙÔ ≈bÕw Ju¡ ŸÂ„ fiÙÔ° Fæ, oŸJ¡° tC© bı®wCv∫

Fß>Ù Ÿu ffi° Fæ wS° fi°t Fæ - ª^±> $$23$$ <J¡ŸÙ Ÿt∫ <bF°≤b„ ˚∫aJ¡≤ ªu‹¸>°J¡°¿≤dÙ, N‹¸><Ÿ<]∫ů*

Ÿu Ÿa≈∏fi bu Ÿf t°w°Î≥ N°J¡°„ tu* oJ¡l>Ù F…oÕ $$24$$ b°tt°yÕ tu* ≈®<w≈°<Ìw ≈≤°„¿•w Ju¡ N°≤°@fi-

≈®J¡°≤ tu* <fi‹™>° ≤©fiub°ÔÙ ofi N°™> t°w¨Ìu<b∫ů* fiu wC‡fC”fi°tJ¡ ”Bt¥<wÕ J¡° N°≤°º∫R¡≈ Ÿu N°Z∫

ÔuJ¡≤ ÎJ¡°y®<ªW Ÿu Ÿt°<@ tu* ≈≤t°SÕ˚¥w _b-_bR¡≈ J¡° ≈®J¡°„fi J¡≤fiub°Ô° Wt ≈°fiůÃŸb tfi°∫° $$25$$ bu t°w°Î≥, Ÿt_w ıyw Ju¡ ≈¥≠∫ wC‡fC” N°æ≤ ˚æ≤bfi°tJ¡ Ìubw°Nů* J¡° ≈¥ıfi NªÕfi J¡≤
t<Ì≤°tÌ Ÿu Ÿ∏wC‹¸> FůwÙ FCoÕ N°≈Ÿ tu* <ª`-<b<ª` NSů˘ Ÿu ≈¥dÕ b°w°ÕÔ°≈ J¡≤fiu ÔyÙ* $$26$$ wÌfi∏w≤

fiJ¡∑ J¡S°Nů* Ju¡ ≈®Ÿay Ÿu ∫F ÎJ¡ f°w ™>Ù <J¡ ˚yb°fi t°≈<w Ft Ôůyů* J¡ů •∫ů* <w≤_J¡°≤≈¥bÕJ¡

Ìu©° J¡≤wu Fæ* $$27$$ oŸ<ÔÎ tF°ÌubıÙ J¡ů Ft Ôůy N≈fi° bF ≈®˚°b <Ì©Ô°Î≥, <ıŸŸu <J¡ Ft Ôůyů*

J¡∑ tF°„¿•w Ìu©J¡≤ bu Ft°≤Ù NbFuÔfi° fi J¡≤u*yu $$28$$ ∫ů* <fiÿª∫ J¡≤ ≈≤_≈≤ N<˚fi¿∏Ìw fi Ìu<b∫ů* fiu R¡≈°∏w≤ tu* ≈¿≤dw <J¡∫u y∫u tC© N°<Ì Nayůb°ÔÙ ”B„¿•w t° J¡ů N≈fiu N@Ùfi ffi°J¡≤,

∫I tu* ≈„C J¡∑ fi°o˘, t∏`Ÿ<Fw ıÔ Ÿu ≈®ů<sw (f<Ô Ju¡ Ÿa_J¡°≤ Ÿu ∫C•w) <J¡∫° $$29$$ Nfi∏w≤ fi Ìu<b∫ů* fiu tF°ÌubıÙ Ju¡ Na„ Ÿu t°∫° π°≤° ªC≤°oÕ yoÕ wS° t°w¨Ìu<b∫ů* Ju¡ fÙª tu* ≈®°›w F…oÕ ªaªÔ

Ju¡„b°ÔÙ t° J¡ů NůÌfiR¡≈ (ŸfJu¡ ˚‚∫, ˚ů≠∫, Ôufl N°æ≤ ≈u∫R¡≈) ffi°fiu Ju¡ <ÔÎ t°fiů* N<˚„°≈

1282

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

<Ì∫° $$30$$ <ıŸ <Ìfi ≈°bÕwÙıÙ J¡° ≈®ůsd <J¡∫°, Ÿ <Ìfi bF°≥ fi Ÿf Ìu<b∫ů* fiu fi¨Ã∫, yu∫ N°<Ì

Ÿu tfiůF≤ tF°fi ÃŸb tfi°∫° $$31$$ NÃ∫∏w N°fi∏Ì N°æ≤ ∏fiw |ůT Ÿu ∫C•w N°J¡°„-t^±>Ô FÙ

Ÿ Ÿt∫ ıyty°fiu Ôy° wS° fi Ìu<b∫ů* J¡∑ ıa|° N°æ≤ Ì≤ ÌÙ|Õ Nayů* Ju¡ hª°bª ≈®su≈ Ÿu <bJ¡<Ÿw Fůfiu Ôyu $$32$$ ≈bÕw N°æ≤ N≤^∫ů* J¡ů „¿ÆÌw J¡≤ ≤FÙ JC¡~> N∏∫ Ìu<b∫°≥ J¡≤w°Ô N°æ≤ <Ÿ*Ffi°Ì Ju¡

J¡°≤d œ°t |fiÙ˚¥w „ÆÌ Ju¡ hª°≤ wS° J¡°¿∏w∫C•w Nayů* Ju¡ <bJ¡°≤≈¥bÕJ¡ F≥Ÿfiu ÔyÙ* $$33$$
ıyw-t^±>Ô J¡∑ yCF° tu* tΩ≈°fi Ÿu N<ww¨›w F…oÕ JC¡~> t°w¨J¡°Î≥ ≈bÕw Îba |≤ů* J¡ů ºb<fi∫C•w ffi°wÙ

FCoÕ, ª∏B Ju¡ Ì∫≤°yŸu ≤a<ıw NwÎb „ÆÌ∫C•w F…Î ŸtCB,ıÔ Ju¡ ŸÂ„, yıÕfi° J¡≤fiu ÔyÙ* $$34$$

ÔÙÔ° Ÿu ı<fiw |C≤|C≤ „ÆÌů* Ÿu N°J¡°„ Ju¡ J¡ůfiu tu* JC¡~> Ìu<b∫°≥ t_wJ¡ Ÿu ÔuJ¡≤ ©C≤≈∫Õ∏w Nayů* J¡ů

≤•w, ªfÙÕ, N°Ÿb N°<Ì Ÿu ≈C‹¸> J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ tΩ≈°fi J¡≤ ≤FÙ SÙ* $$35$$

fiJu¡ JC¡~> ∏tW b¨W°∏wů* J¡° J¡Sfi J¡≤wu F…Î ≈®J¨¡w <bT∫ J¡° ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

JC¡~> Ìu<b∫°≥ ≈u∫ ≈Ì°SÕ ≈Ùfiu ÔyÙ*, JC¡~> wů hª _b≤ Ÿu yıÕfiu ÔyÙ*, JC¡~> ıvÌÙ Ÿu ı°fiu ÔyÙ*, JC¡~> fůÔfiu ÔyÙ*, JC¡~> F≥Ÿfiu ÔyÙ*, JC¡~> ≈≤_≈≤ ≤s° J¡≤fiu ÔyÙ*, JC¡~> ÎJ¡ ÌqŸ≤u Ju¡ tC© tu* ∫° N¿Àfi tu* Fůtfiu ÔyÙ*, JC¡~> <y≤fiu ÔyÙ*, JC¡~> «≥¡ªu Ÿu fnfn°fiu ÔyÙ*, JC¡~> <fi≤∏w≤ fi°ªfiu ÔyÙ*, JC¡~> _b°Ì… t°aŸ ©°fiu ÔyÙ*, ∫ů* ∏Fů*fiu ∏tW N°ª≤d FůJ¡≤ <`˚Cbfi J¡ů N≈fiu Δ∫°≈°≤ Ÿu ŸπwÕfi Ÿu ≤<Fw J¡≤ <Ì∫° $$36$$

N™>°≤Fb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

∏fiÙŸb°≥ ŸyÕ
f®Ê°dÙ J¡∑ FaŸÙ tu* ª^±>fi°tJ¡ J¡°æÎ Ju¡ Ÿ‡f∏@ Ÿu ˚°oÕ∫ů* Ju¡ Ÿ°S N≈fiÙ (˚C„C^±> J¡∑) Ã≈<W,

ŸÙ f®°Ê„¿•w Ju¡ ≈®Ÿ°Ì Ÿu I°fi N°æ≤ <≈w° Ju¡ _S°fi J¡∑ ≈®°<›w J¡° bdÕfi $
b°∫Ÿ≤°ı ˚C„C^±> fiu J¡F° # f®Êfi, ıf fi t°w¨J¡°Nů* J¡° ÃŸb ªÔ ≤F° S°, wf fiJu¡ Wt b°FfiR¡≈ ª^±> N°<Ì ˚Ù ŸÙ ≈®J¡°≤ ∏tW FůJ¡≤ F≥Ÿwu Su, fi°ªwu Su N°æ≤ ”<@≤ J¡° ≈°fi ˚Ù J¡≤wu Su $$1$$ Ÿ ÃŸb tu* tΩ≈°fi Ÿu ∏tW F…oÕ JC¡~> f®°ÊÙ„¿•w Ju¡ ≤S tu* ıCwfiub°ÔÙ F≥<Ÿ∫°≥ N°æ≤

"NÔ‡fCŸ°' ÌubÙ J¡° b°Ffi ª^±>fi°tJ¡ J¡°æN° - ∫u Ÿf N°J¡°„ ≈®Ìu„ tu* oJ¡l>u FůJ¡≤ fi°ªfiu Ôyu $$2$$

ŸtCBw¸> J¡∑ ŸtSÔ ˚¥<t tu* ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ fi¨Ã∫ N°æ≤ tΩ≈°fi J¡≤ ≤FÙ fi F≥<Ÿ∫ů* J¡ů ≈C”T-<bT∫J¡

NfiC≤°y Ã≈∏fi F…N° $ (oŸ ÿÔůJ¡ tu* "N<Æ@w¸>°fi°a wÔu' oŸŸu œÙ≈fi <b˚°b J¡° J¡Sfi <J¡∫°
y∫° Fæ, ∫F ı°fifi° ª°<FÎ $) $$3$$ wÌfi∏w≤ Ÿ Ÿt∫ Ã≈∏fi-≤<w bu Ÿ˚Ù F≥<Ÿ∫°≥ ∏tW FůJ¡≤

J®¡t„# <fiJ¨¡‹¸>ı°wÙ∫ ˚Ù J¡°æÎ Ju¡ Ÿ°S ≤td J¡≤fiu ÔyÙ*, •∫ů*<J¡ bu tW FÙ wů SÙ* $ («≥¡ªÙ ı°<w J¡∑ F≥<Ÿ∫ů* J¡∑ ≤<w N≈fiu Ÿu <fiJ¨¡‹¸> ı°<w J¡°æÎ Ju¡ Ÿ°S ∫Ω<≈ NfiC<ªw Fæ, wS°<≈ ŸJu¡ Fůfiu tu*

ÎJ¡t°` J¡°≤d ∏t°Ì FÙ Fæ, ∫F Ÿ¥ªfi J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ oŸ ÿÔůJ¡ tu* "N<≈' „ÆÌ J¡° ≈®∫ůy <J¡∫°

Fæ $) $$4$$ Ÿ°w JC¡ÔF≥<Ÿ∫ů* Ju¡ bvÔ˚ oŸ ª^±>fi°tJ¡ J¡°æÎ fiu J®¡t Ÿu ÎJ¡-ÎJ¡ F≥ŸÙ Ju¡ Ÿ°S wf wJ¡ ≤td <J¡∫°, ıf wJ¡ <J¡ ÎJ¡ ÌqŸ≤u J¡∑ oh~>° ≈∫°Õ›wR¡≈ Ÿu „°∏w fiFÙ* F…oÕ $$5$$ ≤<w Ÿu w¨›w F…oÕ fi F≥<Ÿ∫ů* fiu y˚Õ@°≤d <J¡∫° N°æ≤ bu Ìu<b∫°≥ ÃŸb-J¡°∫Õ Ÿ‡≈°<Ìw Fů ı°fiu Ju¡ Nfi∏w≤ N≈fiÙ

FÙ t°∫° J¡° <bÔ°Ÿ ŸtHJ¡≤ J®¡ů@ fi J¡≤fiub°Ôu tF°ÌubıÙ Ju¡ ≈°Ÿ ≈F…≥ªÙ $$6$$ N°æ≤ fi Ìu<b∫ů* fiu

ŸyÕ - 19]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1283

˚ůıfi Ju¡ <ÔÎ „¥Ô≈°<d tF°ÌubıÙ J¡ů <≈®∫ t° Ÿt<≈Õw J¡∑, ıů NůÌfiR¡≈w° (˚°w) J¡ů ≈®°›w F…oÕ SÙ $$7$$ ˚ůıfi tu* tu≤Ù <≈®∫° FÙ ÌÙ yoÕ Fæ, ∫ů* ı°fiJ¡≤ ıf tF°ÌubıÙ t°w¨J¡°Nů* Ju¡ ≈®<w ”‹¸> F…Î, wf ∏Fů*fiu N≈fiu-N≈fiu Nayů* Ÿu <Ÿ≤ N°<Ì ÎJ¡-ÎJ¡ Nb∫b J¡∑ J¡v≈fi° π°≤° ≈°bÕwÙ J¡° ≈Cfi#

Ã≈°Ìfi J¡≤ tF°ÌubıÙ J¡ů <k¡≤ ≈°<dy®Fd <b<@ Ÿu Ÿu Ÿt<≈Õw <J¡∫° $$8,9$$ Nfi∏w≤ Ìu<b∫°≥, tF°ÌubıÙ N°æ≤ fiJ¡° ≈¿≤b°≤ - ∫u Ÿf Ÿ∏wC‹¸>tfi FůJ¡≤ N≈fiÙ-N≈fiÙ <Ì„° J¡∑ Nů≤ ªÔ

<Ì∫u $$10$$ Fu tCfiÙÿb≤, bu f®°ÊÙ„¿•w Ju¡ ≤S J¡∑ F≥<Ÿ∫°≥ y˚ÕbwÙ F…oÕ SÙ*, ∏Fů*fiu f®°ÊÙ ÌubÙ Ju¡

ŸtÙ≈ tu* N≈fi° ∫S°¿_Sw b¨W°∏w J¡F <Ì∫° $$11$$ f®°ÊÙ„¿•w fiu J¡F° # ≈C¿`∫ů*, oŸ Ÿt∫ y˚ÕbwÙ
wCt Ÿf tu≤u ≤SJ¡°∫Õ Ju¡ <ÔÎ NŸtSÕ Fů, oŸ<ÔÎ Nf ∫Su‹¸> <bª≤d J¡≤ů $$12$$ y˚Õ Ÿu NÔŸ°oÕ

F…oÕ fi F≥<Ÿ∫ů* J¡ů bæŸ° J¡FJ¡≤ Ì∫°ÔC f®°ÊÙ ÌubÙ - fiJu¡ «¡≈≤ NfiCy®F Ju¡ <ÔÎ <bF°≤ ~>ůnJ¡≤-

<fi<bÕJ¡v≈ Ÿt°<@ tu* FÙ ŸC©≈¥bÕJ¡ ¿_Sw F…oÕ $$13$$ Fu tCfiÙÿb≤, y˚Õ@°≤d Ÿu NÔŸ°oÕ F…oÕ bu

≤°ıF≥<Ÿ∫°≥ ˚yb°fi <b‹dC Ju¡ fi°<˚J¡tÔ Ju¡ t¥Ô tu* f®Ê° Ju¡ J¡tÔ J¡∑ Ã≈<W-_S°fi tu* <bª≤d J¡≤fiu ÔyÙ* $$14$$ wÌfi∏w≤ Ÿ ≈®J¡°≤ <bª≤d J¡≤wÙ F…oÕ fi ≤°ıF≥<Ÿ∫ů* J¡° y˚Õ ≈¿≤≈•b Fů y∫° $

∏Fů*fiu fi°<˚J¡tÔ Ju¡ J¡ůtÔ ≈vÔb tu* Ÿ ≈®J¡°≤ tCÔ°∫t N^±>u <Ì∫u, <ıŸ ≈®J¡°≤ b¿vÔ∫°≥ NaJC¡≤

ÌuwÙ Fæ* $$15$$ Nfi∏w≤ Ÿt∫ ≈°J¡≤ ∏Fů*fiu o•J¡∑Ÿ N^±>u <Ì∫u N°æ≤ ∫S°Ÿt∫ ˚Ùw≤Ù y˚Õ ≈J¡ ı°fiu

≈≤ F≥<Ÿ∫ů* Ju¡ ≈y Ju¡ ≈®F°≤ π°≤° bu Ÿ ≈®J¡°≤ <π@° <b˚•w Fů y∫u, <ıŸ ≈®J¡°≤ Ÿ°≤∫C•w f®Ê°^±> ŸCbdÕ N°æ≤ ª°≥ÌÙ Ju¡ ©›≈≤ů* π°≤° <π@° <b˚•w Fů ı°w° Fæ $$16$$

Fu tCfiu, Ÿ ≈®J¡°≤ fi N^±>ů* Ju¡ π°≤° ∫u Ft ª^±> Ju¡ ≈Cò•J¡∑Ÿ ˚°oÕ J¡°æÎ J¡∑ ı°<w tu* Ã≈∏fi F…Î $$17$$ Ÿ J¡tÔ Ju¡ ≈vÔb Ju¡ «¡≈≤ F…Î bu Ft J®¡t„# fnu F…Î, Ft Ôůyů* J¡ů ≈a© N°Î N°æ≤

N°J¡°„ tu* nfiu tu* ŸtSÕ ˚Ù F…Î $$18$$
wCtfiu w[b Jæ¡Ÿu ı°fi° ? oŸ ≈®ÿfi J¡° W≤ Ìufiu Ju¡ <ÔÎ ≈J®¡t J¡≤wu Fæ* $
tFTuÕ, Ft Ôůyů* fiu N≈fiÙ t°w° F≥<Ÿ∫ů* Ju¡ Ÿ°S ÌÙ|ÕJ¡°Ô wJ¡ Ÿt°<@ Ÿu <b≤w F…oÕ ˚ybwÙ
f®°ÊÙÌubÙ J¡∑ ˚ÔÙ≈®J¡°≤ N°≤°@fi° J¡∑ $$19$$ Nfi∏w≤ ≈∫C•w Ÿt∫ N°fiu ≈≤ ≈®Ÿ°Ì J¡≤fiu tu* wÃ≈≤

F…oÕ ˚ybwÙ f®°ÊÙ fiu _b∫a FÙ Ft Ôůyů* Ju¡ «¡≈≤ w[bŸ°s°ÃJ¡°≤R¡≈ k¡Ô Ju¡ π°≤° bæŸ° NfiCy®F <J¡∫°,

<ıŸŸu Ft Ôůy ıÙb∏tC•w FůJ¡≤ <_Sw Fæ* $$20$$ Ft Ôůyů* J¡° tfi <bÔÙfi Fů y∫°, oŸ<ÔÎ "ÎJ¡°∏w

≈®Ìu„ tu* ≈Bb„¥∏∫ FůJ¡≤ Ÿt°<@ tu* FÙ ¿_Sw ≤Fu*' ÎuŸ° <fiÿª∫ J¡≤Ju¡ Ft Ôůy N≈fiu <≈w°ıÙ Ju¡ ≈°Ÿ

<b∏º∫-≈®Ìu„ tu* y∫u $$21$$ bF°≥ <≈w°ıÙ fiu Ft Ôůyů* J¡° N°<Ô*yfi <J¡∫° N°æ≤ wÌfi∏w≤ Ft Ÿffiu

˚ybwÙ NÔ‡fCŸ° J¡∑ ≈¥ı° J¡∑ $ ≈®Ÿ∏fiw°≈¥bÕJ¡ Ÿ ÌubÙ Ju¡ π°≤° Ìu©u y∫u Ft Ôůy <bfi∫ N°<Ì

ŸÌgyCdů* Ÿu <fi∫¿∏`w FůJ¡≤ bF°≥ ≤Ffiu Ôyu $$22$$ <≈w° ª^±> fiu J¡F° # "Fu ≈C`ů*, •∫° wCt Ôůy oŸ

ŸaŸ°≤R¡≈Ù ı°Ô Ÿu, ıů NŸÙt b°Ÿfi°R¡≈Ù w∏wCNů* Ÿu yC≥SÙ y∫Ù Fæ, tC•w Fů ªCJu¡ Fů ? ∫<Ì fiFÙ*, wů

ŸŸu ~C>¸>J¡°≤° ≈°fiu Ju¡ <ÔÎ ŸubJ¡bÃŸÔ oŸ ˚ybwÙ NÔ‡fCŸ° J¡∑ Ft ≈®°SÕfi° J¡≤u*, <ıŸŸu wCt Ÿf I°fi tu* ≈°≤ayw Fů ı°Nůyu $$23,24$$ J¡°æNů* fiu J¡F° # Fu <≈w°ıÙ, f®°ÊÙÌubÙ Ju¡ ≈®Ÿ°Ì Ÿu Ft Ôůyů* fiu I°wΔ∫ <bT∫ J¡° ˚ÔÙ-˚°≥<w I°fi J¡≤ <Ô∫° Fæ, <J¡∏wC ÎJ¡°∏w tu* b°Ÿ J¡≤fiu ∫ůÀ∫ Wt _S°fi J¡∑

Ft Ôůyů* J¡ů N<˚Ô°T° Fæ $$25$$ <≈w° ª^±> fiu J¡F° # Fu ≈C`ů*, ÎJ¡ tu”fi°tJ¡ NÃ∫∏w «≥¡ª° ≈bÕw Fæ,

1284

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
bF ˚°≥<w-˚°≥<w Ju¡ NfiuJ¡ ≤Ãfiů* J¡° N°@°≤ Fæ, ŸJ¡° Ÿa≈¥dÕ Ìubw° N°Z∫ J¡≤wu Fæ* $$26$$ ≈®J¡°„t°fi ª∏B N°æ≤ Ÿ¥∫ÕR¡≈Ù ÌÙ≈J¡ Ÿu ∫C•w NfiuJ¡<b@ ≈®°<d∫ů* Ju¡ J¡°≤d <b_w¨w F…Î JC¡Ç>‡f Ÿu ≈¿≤bu<‹¸>w f®Ê°^±>R¡≈Ù |≤ J¡° bF ŸCbdÕ<fi<tÕw tº∫_wa˚ Fæ $$27$$ bF ≈¨ØbÙ Ju¡ π°≤° «¡≈≤ J¡ů ™>°∫° y∫°
t°fiů* ÎJ¡ F°S Fæ $ Ÿ F°S tu* <J*¡≈C”T N°<Ì Ìu„ FÙ ª∏B°J¨¡<w ŸCbdÕ ¿fi<tÕw Ju¡∫¥≤ Fæ*, ≤ÃfiR¡≈

N≥y¥<™>∫ů* Ÿu ŸC„ů<˚w <„©≤ FÙ NayC<Ô∫°≥ Fæ N°æ≤ „ÆÌ J¡≤ ≤Fu πÙ≈ N°æ≤ ŸtCB FÙ Ja¡J¡d Fæ* $$28$$ bF

≈bÕwů* J¡° ≤°ı° Fæ, ŸJu¡ ª°≤ů* Nů≤ <Ft°Ô∫ N°<Ì Ÿ°w JC¡Ô≈bÕw Ÿ°t∏wR¡≈ Ÿu <b≤°<ıw Fæ*; bF
ı‡f¥πÙ≈ <Ÿ*F°Ÿfi Ju¡ «¡≈≤ <b≤°ıt°fi Fæ N°æ≤ ≈bÕwů* J¡∑ Ÿ˚° tu* ª∏B Îba Ÿ¥∫ÕR¡≈Ù fiùů* Ÿu Â<‹¸>≈°w J¡≤w° Fæ $ w°≤°bÔÙ (w°≤J¡°Nů* J¡∑ ≈a¿•w) FÙ ŸJ¡∑ t°ÔwÙ-t°Ô° Fæ, <Ì„°R¡≈Ù ≈vÔbů* Ÿu ŸC„ů<˚w N°J¡°„ FÙ ŸJ¡° ÎJ¡t°` b˜ Fæ, bF Ÿ≈Õ N°æ≤ F°SÙ-ofi Ìůfiů* J¡° N°Z∫-_S°fi Fæ, o∏B, ≈u∏B

N°<Ì Ìub≤°ı FÙ ŸJu¡ N°˚¥Td Fæ* $$29,30$$ J¡tfiÙ∫ <Ì„°R¡≈Ù J¡°<t<fi∫°≥ ŸJu¡ ª°≤ů* Nů≤ ıÔ

J¡∑ @°≤° ∫C•w „ÙwÔ Nay˚¥Td tu|R¡≈ fiÙÔ, ÿbuw N°<Ì ª°t≤ ±C>Ô°wÙ Fæ* $$31$$ oŸJu¡ ≈æ≤ ŸůÔF

Fı°≤ ∫ůıfi fiÙªu ≈¨ØbÙ tu* Nb¿_Sw Fæ*, <ıfiJ¡∑ fi°y, NŸC≤ N°æ≤ fnu-fnu Ÿ≈Õ ≈¥ı° J¡≤wu Fæ* $$32$$
oŸJ¡∑ ÌuF Ÿ¥∫Õ N°æ≤ ª∏BR¡≈ Ôůªfiů* Ÿu ∫C•w wS° N_ŸÙ Fı°≤ ∫ůıfi «≥¡ªÙ _byÕ-_S°fi wJ¡ ≈F…≥ªÙ

Fæ, bF°≥ Ìubw°, y∏@bÕ Îba <J¡∏fi≤ ŸJ¡∑ ≈¥ı° J¡≤wu Fæ* $$33$$ oŸ ≈bÕw≤°ı J¡° N°Z∫ ÔuJ¡≤ f®Ê<TÕ, Ìub<TÕ, ≤°ı<TÕ, Ìub, <≈w≤, y∏@bÕ, <J¡∏fi≤, N›Ÿ≤°Î≥, <bΩ°@≤, ∫s, ≤°sŸ, ≈®tS, yCflJ¡ N°æ≤
fi°y-∫u ª°æÌF ≈®J¡°≤ Ju¡ ≈®°dÙ Ÿ ≈®J¡°≤ ıÙbfi <fib°ÕF J¡≤wu Fæ*, <ıŸ ≈®J¡°≤ ≈®@°fi y¨F≈<w J¡° N°Z∫

J¡≤ ow≤ f∏@Cyd ıÙbfi-<fib°ÕF J¡≤wu Fæ* $ ∫F owfi° fn° <b_w¨w Fæ <J¡ bu ÎJ¡` ≤Ffiu ≈≤ ˚Ù ÎJ¡-

ÌqŸ≤u J¡° fiy≤ ∫° _S°fi fiFÙ* Ìu© ≈°wu $$34$$ oŸJu¡ oÕ„°fiJ¡ůd tu* t°<dJ¡ J¡° ffi° F…N° ÎJ¡ <b„°Ô

<„©≤ Fæ, <ıŸu Ìu©fiu Ÿu ÎuŸ° ≈®wÙw Fůw° Fæ t°fiů* ÌqŸ≤° <Ìw F…N° Ÿ¥∫Õ FÙ Fů $$35$$ oŸJu¡ ≈¨‹™>˚°y tu* NfiuJ¡<b@ ≈®°<d∫ů* Ÿu ≈¿≤b¨w ÎJ¡ tF°fi J¡v≈b¨s ¿_Sw Fæ, ıů <J¡ <„©≤R¡≈Ù <bB…t-Ì≈Õd tu*
ıyw Ju¡ ≈®<w<f‡f J¡∑ fi°o˘ ≈®wÙw Fůw° Fæ $$36$$ ŸJu¡ Ì<sd wfiu ≈≤ ÎJ¡ „°©° Fæ, <ıŸtu* J¡fiJ¡ Ju¡

ŸÌ¨„ ≈ÙÔu ≈vÔb Ôyu F…Î Fæ*, ≤Ãfiů* Ju¡ ŸÂ„ ªtJ¡∑Ôu ≈C‹≈-yCh~>ů* Ju¡ J¡°≤d w<fiJ¡ ˚Ù NbJ¡°„ fiFÙ*

Fæ N°æ≤ ª∏B<f‡f Ju¡ ŸÂ„ ≈®J¡°„t°fi k¡Ô ˚≤u ≈nu Fæ* $$37$$ Fu ≈C`ů*, ≈FÔu <ıŸ Ÿt∫ ˚ybwÙ

NÔ‡fCŸ°ÌubÙ º∫°fi tu* N°ŸÙfi SÙ*, Ÿ Ÿt∫ tæ*fiu ªtJ¡∑ÔÙ t<d∫ů* Ÿu ın° F…N° Ÿ „°©° Ju¡ «¡≈≤

ÎJ¡ |ů*ŸÔ° ffi°∫° N°æ≤ Ÿtu* <bÔ°Ÿ <J¡∫° $$38$$ bF |ů*ŸÔ° ≤ÃfiŸÂ„ ªtJ¡∑Ôu ≈C‹≈ů* J¡∑ ≈≥©C¿n∫ů*

Ÿu i>≥J¡° F…N° Fæ, Nt¨w Ju¡ Ÿt°fi _b°Ì… k¡Ôů* Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ Fæ N°æ≤ <ª∏w°t<d J¡∑ „Ô°J¡°Nů* Ÿu ŸJu¡
f°F≤Ù Ì≤b°ıů* J¡∑ ≤ªfi° J¡∑ yoÕ Fæ $$39$$ bF (|ů*ŸÔ°) <bª°≤≈¥bÕJ¡ Δ∫bF°≤ J¡≤fiub°Ôu J¡°æNů* Ju¡

≈C`ů* Ÿu Δ∫°›w Fæ wS° ˚Ùw≤ Ÿu NÃ∫∏w „ÙwÔ, tfiůF°≤Ù N°æ≤ ˚°≥<w-˚°≥<w Ju¡ ≈C‹≈ů* Ÿu ≈¥¿≤w Fæ $$40$$

Fu ›∫°≤u fhªů*, Ìubw°Nů* Ÿu ˚Ù Ì…yÕt Ÿ ŸC∏Ì≤ |ů*ŸÔu ≈≤ wCt Ôůy ı°Nů, bF°≥ <fib°Ÿ <J¡∫u FCÎ wCt Ôůy <fi<bÕPfi Îba ≈∫°Õ›wR¡≈ Ÿu ˚ůy N°æ≤ tůs Ìůfiů* J¡ů ≈®°›w J¡≤ůyu $$41$$ oŸ ≈®J¡°≤ J¡FJ¡≤ Ft°≤u

<≈w° fiu Ft Ôůyů* J¡° ªC‡ffi N°æ≤ N°<Ô*yfi <J¡∫° wS° ˚ybwÙ Ju¡ ≈°Ÿ ıů t°aŸ Ô°∫° y∫° S°, Ÿu ˚Ù

Ftu* <Ì∫° $$42$$ Ÿu ©°J¡≤ ˚ybwÙ N°æ≤ <≈w°ıÙ Ju¡ ª≤dů* tu* N<˚b∏Ìfi J¡≤ NÔ‡fCŸ° Ju¡ <fib°Ÿ_S°fi

Ÿ <b∏º∫≈®Ìu„ Ÿu Ft n y∫u $$43$$ J®¡t„# N°J¡°„ J¡° vÔa|fi J¡≤, tu|ů* Ju¡ J¡ů¸>≤ů* Ÿu <fiJ¡Ô

ŸyÕ - 20]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1285

J¡≤, ≈bfi-ÔůJ¡ ≈®°›w J¡≤ Ft Ôůyů* fiu Δ∫ůtª°≤Ù Ìubw°Nů* J¡ů ≈®d°t <J¡∫° $$44$$ Fu tCfiÙÿb≤, (oŸJu¡ f°Ì Ft Ôůy) Ÿ¥∫Õ-t^±>Ô J¡° N<wJ®¡td J¡≤ _byÕ Ju¡ Nt≤°bwÙ fiy≤ tu* ≈F…≥ªu $ _byÕ J¡°

N<wJ®¡td J¡≤ f®ÊÔůJ¡ tu* ≈F…≥ªu $$45$$ bF°≥ ≈F…≥ªJ¡≤ (Ft Ôůyů* fiu) wÃsd FÙ t°w° N°æ≤ ˚ybwÙ
f®°ÊÙÌubÙ J¡ů ≈®d°t≈¥bÕJ¡ <≈w° π°≤° J¡<Sw N„uT b¨W°∏w Ns≤„# J¡F ŸCfi°∫° $$46$$ ∏Fů*fiu _fiuF≈¥bÕJ¡ Ft Ôůyů* J¡° N°<Ô*yfi <J¡∫° N°æ≤ "ı°Nů' ∫ů* N°I° wS° N°„ÙÕb°Ì ÌuJ¡≤ ÃŸ°<Fw <J¡∫° $

Nfi∏w≤ ∏Fu* ≈®d°t J¡≤ Ft Ôůy f®ÊÔůJ¡ Ÿu ªÔ ≈nu $$47$$ N°J¡°„-<bF°≤ tu* <fi≈Cd, N<wª≈Ô

Ft Ôůy b°∫CÔůJ¡ tu* ytfi J¡≤wu F…Î Ÿ¥∫Õ Ju¡ ŸÂ„ ÌuÌÙ›∫t°fi ÔůJ¡≈°Ôů* J¡∑ fiy¿≤∫ů* J¡° N<wJ®¡td J¡≤ oŸ J¡v≈w” ≈≤ N°∫u N°æ≤ N≈fiu |ů*ŸÔu tu* ≈®<b‹¸> F…Î $ Fu tCfiu, ∫F°≥ ≈≤ Ft Ôůyů* Ÿu Ÿt_w f°@°Î≥ Ì¥≤ ≤FwÙ Fæ* N°æ≤ Ft ŸÌ° Ÿt°<@ tu* Nb¿_Sw ≤Fwu Fæ* $$48,49$$

J¡Fu y∫u b¨W°∏w J¡° ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

Fu tF°fiC˚°b, "wCt <J¡Ÿ JC¡Ô tu* Ã≈∏fi F…Î ?' "<J¡Ÿ w≤F I°wIu∫ F…Î ?' N°æ≤ "wC‡Fu* ∫F <fib°Ÿ

Jæ¡Ÿu ≈®°›w F…N° ?'- ∫u ıů wÙfi ≈®ÿfi N°≈fiu ≈FÔu <J¡∫u Su, ŸJu¡ W≤ tu* <ıŸ ≈®J¡°≤ Ft Ã≈∏fi F…Î, <ıŸ ≈®J¡°≤ ∫S°SÕ I°fi ≈®°›w J¡≤ Ft Ôůy „°∏w-fC<] FůJ¡≤ ¿_Sw F…Î Îba oŸ fiÙ±> tu* <ıŸ

≤Ù<w Ÿu Ft Ôůy N°∫u, ∫F Ÿf b¨W°∏w N°≈J¡ů N<bJ¡ÔR¡≈ Ÿu ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ J¡F ŸCfi°∫°, oŸJu¡ f°Ì

"wC‡F°≤Ù <J¡wfiÙ N°∫C Fæ ?' N°æ≤ "•∫° NwÙw b¨W°∏w ı°fiwu Fů ?'-ofi Ìů ≈®ÿfiů* Ju¡ W≤R¡≈ Ÿu ∫<Ì

N°≈ J¡Ffiu Ju¡ <ÔÎ Ftu* N°I° Ìu*yu, wů Ÿu ˚Ù tæ* N°≈Ÿu J¡Fq≥y° $$50$$

∏fiÙŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w
fÙŸb°≥ ŸyÕ

≈®Ã∫uJ¡ J¡v≈ tu* ıyw J¡∑ Ÿtw°, ˚°oÕ∫ů* J¡∑ t¨Ã∫C N°æ≤

≈®Ô∫J¡°Ô tu* ˚Ù N≈fiu <ªW J¡∑ ¿_S≤w° J¡° ˚C„C^±> π°≤° bdÕfi $

"b¨Wa _t≤<Ÿ <J*¡ª b°', oŸ ≈®ÿfi J¡° <b_w°≤ Ÿu W≤ Ìufiu J¡∑ oh~>°b°Ô° N°æ≤ "ota J¡v≈w”a

≈®°›∫ <fiıa fiÙ±>a ≈®<bÿ∫ ª' oÃ∫°<Ì b¨W°∏w tu* ≈¥b°Õ≈≤ <b≤ů@ J¡∑ „aJ¡° fi Fů ı°∫, oŸ<ÔÎ ≈®Ã∫uJ¡

J¡v≈ tu* Nb∫bů* J¡∑ Ÿtw° Fůfiu Ju¡ J¡°≤d J¡v≈b¨s, tu” N°<Ì J¡∑ ÎJ¡w° J¡FÙ ı°wÙ Fæ - ∫F

N°„∫ fwÔ°wu Fæ* $

˚C„C^±> fiu J¡F° # tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ, Ft Ôůyů* Ju¡ ı∏t<fi<tW J¡v≈ tu* <ª≤J¡°Ô wJ¡ ıů JC¡~>

≈Ì°SÕŸt¥F°ÃtJ¡ ıyw ¿_Sw S°, bF Ÿf Nb∫bŸa_S°fi N°<Ì N°J¨¡<w-<b„uTů* Ÿu oŸ J¡v≈ Ju¡

≈Ì°Sů˘ Ju¡ ŸÂ„ FÙ S°, Nw# bF N°ı ˚Ù N˚uÌ N°≤ů≈ Ÿu Ÿ¿∏fi<Fw FÙ Fæ, oŸ<ÔÎ fC<]≈¥bÕJ¡ FÙ "ota J¡v≈wR¡tg' oÃ∫°<Ì <fiÌuÕ„ <J¡∫° y∫° Fæ $$1$$ oŸ<ÔÎ Fu tCfiÙ∏B, ∫Ω<≈ ∫F b¨W°∏w ˚¥wJ¡°ÔÙfi Fæ, wS°<≈ "ıyw ˚®°¿∏wt°` Fæ' ∫ů* NU∫°Ÿ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ≈¥bÕı∏t J¡∑ Ÿtw° Ìu©fiub°Ôu tæ*fiu fů@ Ju¡

<ÔÎ ŸJ¡°, bwÕt°fi ıyw Ju¡ Ÿ°S ÎJ¡w° t°fiJ¡≤ FÙ, bdÕfi <J¡∫° Fæ $$2$$

Nf, Ô‡fÙ J¡S° J¡° ≈J®¡t J¡≤fiu ≈≤ ≈¥ı° tu* <bÔ‡f fi Fů ı°∫, oŸ<ÔÎ ≈FÔu ≈¥ıfi-_bÙJ¡°≤

J¡∑ ≈®°SÕfi° J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ _wC<w π°≤° tF<TÕ J¡ů N<˚tC© J¡≤wu Fæ* $

1286

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Fu tCfiu, ª¥≥<J¡ ÌÙ|ÕJ¡°Ô Ÿu Ÿa<ªw <J¡∫u y∫u tu≤u ≈C^∫ N°ı Ÿk¡Ô Fů y∫u, oŸÙ<ÔÎ <fi<bÕPfiw°≈¥bÕJ¡

N°≈J¡° tæ* Ì„Õfi J¡≤ ≤F° Fq≥ $$3$$ tC<fib≤ ! ∫F fiÙn, ∫F „°©°, ∫F tæ*, ∫F J¡v≈b¨s - ∫u Ÿf N°ı N°≈Ju¡ Ì„Õfi Ÿu NÃ∫aw ≈<b` Fů y∫u $$4$$ tC<fib≤, <bFayů* (≈<s∫ů*) π°≤° Ÿt<≈Õw oŸ NP∫Õ

N°æ≤ ≈°Ω J¡° _bÙJ¡°≤ J¡≤ Îba Ft Ôůyů* J¡ů ≈<b` ffi°J¡≤ N°≈ Nb<„‹¸> Ÿub° Ju¡ <fi<tW JC¡~> N°æ≤

≈®ÿfi J¡Ffiu Ju¡ <ÔÎ N°I° ÌÙ<ıÎ $$5$$ b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ZÙ≤°tıÙ, Ì¥Ÿ≤Ù f°≤ _b∫a Ÿ ˚C„C^±>

≈sÙ Ju¡ π°≤° NP∫Õ, ≈°Ω Ìufiu ≈≤ tæ*fiu ∫F J¡F° $$6$$ Fu ≈<s≤°ı, bæŸu fÔÙ N°æ≤ tF°fC<]t°fi wC‡F°≤u bu ˚°oÕ ∫F°≥ •∫ů* fiFÙ* <Ì©°oÕ Ìuwu, wCt NJu¡Ôu FÙ •∫ů* <Ì©°oÕ Ìuwu Fů ? $$7$$ ˚C„C^±> fiu J¡F° #
tC<fib≤, Ft Ôůyů* J¡ů ∫F°≥ ≤Fwu tF°fi J¡°Ô fÙw y∫° $ Fu Nfi|, <ÌbŸ-≈a¿•w∫ů* J¡∑ fi°o˘ ∫Cyů*

J¡∑ ≈a¿•w∫°≥ sÙd Fů yoÕ $$8$$ owfi° Ô‡f° J¡°Ô Fůfiu Ju¡ J¡°≤d Ÿ˚Ù tu≤u ˚°oÕ, w¨d Ju¡ ŸÂ„, „≤Ù≤

~>ůnJ¡≤ <„b≈Ì tu* ≈¿≤dw Fů y∫u $$9$$ f®Êfig, ∫Ω<≈ ÌÙ|°Õ∫C Fů*, tF°fi Fů*, Ÿ≠ıfi Fů*, fÔb°fi Fů*, Ÿ˚Ù J¡ů ∫F NÔ<sw_bR¡≈b°Ô° J¡°Ô N≈fiu Ì≤ tu* Ÿt° Ôuw° Fæ $$10$$ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ
fiu J¡F° # <≈®∫ ≈<s≤°ı, t°Ô° J¡∑ fi°o˘ N≈fiu J¡∏@u ≈≤ f°≤F Ÿ¥∫Õ N°æ≤ ª∏Bt° J¡ů i>ůfiub°Ôu wS°

≈®bF N°<Ì b°w_J¡∏@ů* J¡° N<wJ®¡td J¡≤fiub°Ôu ≈®Ô∫-b°∫CNů* Ju¡ N<b≤w fFfiu ≈≤ •∫° wC‡Fu* ©uÌ
fiFÙ* Fůw° ? $$11$$ ˚C„C^±>ıÙ, <ª≤J¡°Ô Ÿu NÃ∫∏w N°Ÿ∏fi Ì∫°ªÔ N°æ≤ N_w°ªÔ Ju¡ N≤^∫ů*

J¡ů ÌÀ@ J¡≤ Ìufiub°Ôu Ÿ¥∫Õ-<J¡≤dů* Ÿu •∫° wC‡Fu* ©uÌ fiFÙ* Fůw° ? $$12$$ b°∫Ÿ≤°ı, ıÔ J¡ů

≈°T°d Ju¡ ŸÂ„ J¡™>ů≤ ffi° Ìufiub°Ôu „ÙwÔ ª∏B<J¡≤dů* N°æ≤ <fiJ¡¸> ≈®Ô∫ Ju¡ <ÔÎ Fů ≤Fu ≈°T°d Ju¡ ≈wfiů* Ÿu •∫° wC‡Fu* ©uÌ fiFÙ* Fůw° ? $$13$$ <≈®∫b≤, tu”-<„©≤ ≈≤ <bZ°¿∏w <J¡∫u ≈®Ô∫J¡°ÔÙfi tu|-t^±>Ôů* Ÿu wS° ≈≤„C J¡∑ @°≤° J¡ů ˚Ù sw J¡≤ Ìufiub°Ôu <„Ô°ŸÂ„ |fiÙ˚¥w JC¡F≤u Ÿu •∫° wC‡Fu*

©uÌ fiFÙ* Fůw° ? $$14$$ NÃ∫∏w «≥¡ªu _S°fi ≈≤ ¿_Sw F…N° ∫F ∏fiw J¡v≈b¨s ıyw Ju¡ <bTt sů˚ů* Ÿu •∫ů* sCÆ@ fiFÙ* Fůw° ? $$15$$

J¡<™>fi Ÿt∫ N°fiu ≈≤ ıf fnu-fnu Ôůyů* J¡ů ˚Ù sů˚ Fů ŸJ¡w° Fæ, wf ≈sÙ ıæŸÙ N@t ∫ů<fi tu*

Ã≈∏fi F…Î tu≤Ù wů f°w FÙ •∫° ? wS°<≈ <bbuJ¡ J¡∑ Ÿ°tØ∫Õ Ÿu ©uÌ fiFÙ* Fůw°, ∫ů* J¡Ffiu Ju¡ <ÔÎ ÌqŸ≤ů*

Ju¡ ıÙbfi J¡∑ N≈us° N≈fiÙ ı°<w Ju¡ ≈<s∫ů* Ju¡ ıÙbfi J¡∑ sCBw° fwÔ°wu Fæ* $

˚C„C^±> fiu J¡F° # f®Êfig , N°J¡°„ tu* N°<Zw N°æ≤ Ÿ˚Ù Ôůyů* Ÿu <w≤_J¨¡w ∫F ≈<s∫ů* J¡°
ıÙbfi Ÿf ≈®°<d∫ů* tu* NÃ∫∏w wCh~> Fæ $$16$$ ÎuŸÙ wCh~> ∫ů<fi∫ů* Ju¡ <ÔÎ ˚Ù <b@°w° fiu H≤fiů*, bfiů* N°æ≤ „¥∏∫ŸÂ„ N°J¡°„ tu* ≈®Ù<w≈¥bÕJ¡ ıů ıÙ<bJ¡° J¡∑ J¡v≈fi° J¡∑ Fæ, ∫F NÃ∫∏w N°ÿª∫Õ

J¡° <bT∫ Fæ $$17$$ ˚ybfig, oŸ wCh~> ı°<w tu* Ã≈∏fi, <ª≤J¡°Ô Ÿu ıÙbfi fÙw° ≤F° N°æ≤ N°„°R¡≈Ù

≈°„ů* Ÿu <fi≤∏w≤ f] ÎJ¡ ≈sÙ <J¡Ÿ w≤F „ůJ¡b<ıÕw Fů ŸJ¡w° Fæ ? $$18$$ ˚ybfig, wS°<≈ Ft N≈fiÙ N°Ãt° tu* FÙ ŸÌ° Ÿ∏wůT t°fiJ¡≤ Nb¿_Sw Fæ*, oŸ<ÔÎ Ã≈∏fi F…Î <b˚®tů* Ÿu J¡˚Ù ˚Ù

≈≤t°SÕŸW° Ÿu ≤<Fw oŸ ıyw tu* tCÀ@ fiFÙ* Fůwu $$19$$ f®Êfig, Ft Ôůy N≈fiu ŸW°_b˚°b tu*

FÙ Ÿ∏wC‹¸> ≤Fwu Fæ*, J¡‹¸> ≈F…≥ª°fiub°Ôu ≈≤≈Ù±>fi-Δ∫°≈°≤ů* Ÿu <fitCÕ•w FůJ¡≤ N≈fiu <fib°Ÿ_S°fi oŸ

|ů*ŸÔu tu** ≤Fwu F…Î Ju¡bÔ J¡°Ô∫°≈fi J¡≤wu Fæ* $$20$$ tF°≤°ı, Ft Ôůy N≈fiu ıÙbfi Ÿu fi ÌuF J¡∑

Îu<FJ¡ ∫° N°tC¿‹tJ¡ k¡Ô Ju¡ <ÔÎ J¡ůoÕ <J®¡∫° ª°Fwu Fæ* N°æ≤ t≤d Ÿu fi ÌuF J¡° <bfi°„ FÙ ª°Fwu

ŸyÕ - 20]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1287

Fæ* $ <ıŸ w≤F bwÕt°fi tu* <fiÃ∫¿Ÿ] <fi≤<w„∫°ÃtR¡≈ Ÿu ≈¥dÕJ¡°t FůJ¡≤ ¿_Sw ≤Fwu Fæ*, ŸÙ w≤F

N°yu ˚Ù ¿_Sw ≤Fu*yu $$21$$ tFTuÕ, Ftfiu ≈®°<d∫ů* J¡∑ ı∏t, t≤d N°¿Ì NfiSÕ-Ì„°Î≥ Ìu© ÔÙ* N°æ≤

<tØ∫°Ãb-<fid°Õ∫J¡ _b›fi N°<Ì Â‹¸>°∏w-Â<‹¸>∫°≥ ˚Ù Ìu© ÔÙ wS° Ft°≤u tfifiu N≈fi° ªaªÔ

_bR¡≈ ˚Ù ŸÌ° Ju¡ <ÔÎ ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ Ã∫°y <Ì∫° Fæ $$22$$

J¡v≈b¨s Ju¡ ≈®˚°b Ÿu FÙ J¡v≈-Ÿt°¿›w wJ¡ Ft Ôůyů* J¡ů ©uÌ fiFÙ* Fůw°, ∫F J¡Fwu Fæ* $

<fi≤∏w≤ „°¿∏w Ìufiub°Ôu N<bfi°„Ù _b-_bR¡≈ ≈®J¡°„ tu* ¿_Sw FůJ¡≤ tæ* oŸ J¡v≈b¨s Ju¡ «¡≈≤

ŸÌ° J¡°Ô J¡∑ J¡Ôfi y<w ı°fiw° ≤Fw° Fq≥ $$23$$

≈®J¡°„ N<@J¡ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ıf <Ìfi N°æ≤ ≤°w J¡° <b˚°y FÙ I°w fiFÙ* Fů ŸJ¡w°, wf ∫F°≥

¿_Sw FůJ¡≤ wCt J¡°Ô J¡∑ J¡Ôfiy<w Jæ¡Ÿu ı°fiwu Fů ? oŸ ≈®ÿfi ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

ªtJ¡∑Ôu ≤Ãfiů* Ju¡ ≈®J¡°„ Ÿu ≈¥dÕ J¡v≈Ôw°-y¨F tu* ≈¿_Sw FůJ¡≤ tæ* ≈®°d°∫°t Ju¡ ≈®b°F Ÿu

∫°fiÙ _b≤ůÌ∫„°˜ tu* fwÔ°∫u y∫u ≈°∫ Ÿu N©<^±>w J¡v≈ ı°fi Ôuw° Fq≥ $$24$$ tC<fib≤, <Ìfi N°æ≤ ≤°w ı°fiu <ffi° FÙ oŸ ∏fiw <„©≤ ≈≤ N≈fiÙ fC<] Ÿu FÙ ÔůJ¡ů* Ju¡ J¡°ÔJ®¡t J¡∑ ¿_S<w ı°fiw° ≤Fw° Fq≥ $$25$$
tfi J¡∑ ¿_S≤w° Ju¡ fÔ Ÿu tCHu ©uÌ fiFÙ* ≈®wÙw Fůw°, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
tC<fib≤, ∫F Ÿ°≤˚¥w b_wC Fæ N°æ≤ ∫F NŸ°≤˚¥w b_wC Fæ, oŸ ≈®J¡°≤ Ju¡ <bbuJ¡∫C•w fů@ Ÿu Wt

„°¿∏w J¡ů ≈®°›w F…N° tu≤° tfi ªaªÔw°„¥∏∫, „°∏w N°æ≤ ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ ¿_S≤ Fæ $$26$$ Ÿ°aŸ°¿≤J¡

Δ∫bF°≤ů* Ÿu ı<fiw NŸwgR¡≈ N°„°R¡≈Ù ≈°„ů* Ÿu <ıŸ ≈®J¡°≤ Nv≈ºb<fi∫ů* Ÿu ≈®°J¨¡w J¡°J¡ ˚∫y®_w Fů ı°w° Fæ, Ÿ ≈®J¡°≤ tæ* ˚∫y®_w fiFÙ* Fůw° $$27$$

@æ∫Õ Ju¡ J¡°≤d ˚Ù Ftu* ©uÌ ≈®°›w fiFÙ* Fůw°, ∫ů* J¡Fwu Fæ* $

<fi≤<w„∫ „°¿∏w ≈F…≥ª°fiub°ÔÙ N°æ≤ N°Ãt≈®J¡°„ Ÿu „ÙwÔ F…oÕ fC<] Ÿu ıyw J¡∑ t°∫° Ìu© ≤Fu Ft Ôůy @Ù≤w° J¡ů ≈®°›w F…Î Fæ* $$28$$ Fu tF°fC]u, Ì„°J®¡t Ju¡ NfiCŸ°≤ ˚∫aJ¡≤ Ì„°Î≥ ˚Ù ≈®°›w Fů ı°∫, wS°<≈ ¿_S≤ fC<]b°Ôu Ft, <fiÿªÔ ≈ÃS≤ Ju¡ ŸÂ„, ¿_S≤°J¨¡<w FůJ¡≤ Nb¿_Sw ≤Fwu Fæ* $$29$$
ıyw-w[b Ju¡ ≈Cfi# <bt„ÕfÔ Ÿu ˚Ù ©uÌ fiFÙ* Fůw°, ∫ů* J¡Fwu Fæ* $

≈®°≤‡˚ tu* ≤tdÙ∫ ÌÙ© ≈nfiub°ÔÙ, w≤Ô oŸ ŸaŸ°≤-¿_S<w J¡° f°≤-f°≤ ≈≤°t„Õ <J¡∫° ı°

ªCJ¡° Fæ, Nw# bF Ftu* JC¡~> f°@° fiFÙ* ≈F≥Cª°wÙ $$30$$

"ı°w_∫ FÙ @®Cbů t¨Ã∫C@®ÕCba ı∏t t¨w_∫ ª' (Ã≈∏fi F…N° <fi¿ÿªw t≤w° Fæ Ì…#© N≈¿≤F°∫Õ Fæ, ∫ů*

<fiÿª∫ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ˚Ù ˚∫≈®°<›w fiFÙ* FůwÙ, ∫ů* J¡Fwu Fæ* $

˚ybfig , Ÿ˚Ù ≈®°dÙ Δ∫bF°≤Â<‹¸> Ÿu N°wu Fæ* N°æ≤ ı°wu Fæ* NSb° ≈≤t°SÕÂ<‹¸> Ÿu fi N°wu Fæ* N°æ≤ fi ı°wu Fæ*, oŸ<ÔÎ Ft Ôůyů* J¡ů ∫F°≥ ˚∫ FÙ •∫° $$31$$
w[bI_bR¡≈ N≈fiu tu* w¸>_Sw°, Ÿt_w ˚¥wů* Ju¡ ŸaŸ°≤ J¡° B‹¸¨>Ãb N°æ≤ ŸaŸ°≤ Ju¡ ≈®<w N°Ì≤ J¡°

N˚°b Fůfiu Ÿu ˚Ù ˚∫ J¡∑ ≈®Ÿ¿•w fiFÙ* Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

J¡°ÔŸ°y≤ tu* ≈®bu„ J¡≤ ≤FÙ, ≈®°<d-Ÿt¥F w≤ayů* Ÿu ∫C•w ŸaŸ°≤-Ÿ¿≤w° Ju¡ w¸>≈≤ Nb¿_Sw F…Î ˚Ù Ft Ôůy Ÿtu* N°Ì≤ fiFÙ* J¡≤wu $$32$$ tFTuÕ, oŸ b¨s ≈≤ ≈¿_Sw F…Î Ft Ôůy ≈®°›w

1288

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
b_wCNů* J¡° fi ≈¿≤Ã∫°y J¡≤wu Fæ*, Îba fi N≈®°›w b_wC Ju¡ y®Fd J¡∑ ªu‹¸>° FÙ J¡≤wu Fæ*; Δ∫bF°≤ Â<‹¸> Ÿu ¿_Sw Fæ* Îba ≈≤t°SÕÂ<‹¸> Ÿu ¿_Sw fiFÙ* ˚Ù Fæ* $ Ft Ôůy ÎJ¡t°` Δ∫bF°≤ J¡∑ <Ÿ<] Ju¡ <ÔÎ, J¡^¸>J¡°J¡∑dÕ ˚¥<t J¡∑ fi°o˘, Ÿ°b@°fiÙ Ÿu ªÔfiu Ju¡ J¡°≤d J¡ůtÔ ≈yb°Ôu Fæ* N°æ≤ w[bÂ<‹¸> Ÿu ŸaŸ°≤

J¡° h~>uÌfi J¡≤ Ìufiu Ju¡ J¡°≤d J®¥¡≤ ˚Ù Fæ* $$33$$
fnu Ôůyů* Ju¡ NfiCy®F Ÿu ˚Ù Ft Ôůyů* J¡ů ©uÌ-≈®°¿›w fiFÙ* FůwÙ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

„ůJ¡, ˚∫ N°æ≤ N°∫°Ÿ Ÿu b<ıÕw N°≈Ju¡ ŸÂ„ Ÿ∏wC‹¸> Wt ≈C”T Ft Ôůyů* ≈≤ ŸÌ° NfiCy®F

J¡≤wu Fæ*, oŸ<ÔÎ ˚Ù Ft Ôůy ŸÌ° Ì…#©ů* Ÿu <fitCÕ•w FůJ¡≤ Nb¿_Sw Fæ* $$34$$ ˚ybfig, Δ∫bF°≤

ªÔ°fiu Ju¡ <ÔÎ o@≤-@≤ ≈®u¿≤w F…N° ˚Ù Ft Ôůyů* J¡° tfi ≤°y N°<Ì b¨<W∫ů* tu* <fitÀfi N°æ≤ w[b

<bª°≤ Ÿu „¥∏∫ J¡˚Ù ˚Ù fiFÙ* ≤Fw° $$35$$ N≈fiÙ N°Ãt° Ju¡ <fi<bÕJ¡°≤, sů˚„¥∏∫ N°æ≤ „°∏w Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d <ªBq≈ (ª°≤ů* Nů≤ Ÿu f®Ê°J¡°≤ b¨<WR¡≈ ª∏Bt° J¡° Ì∫ Fůufiu ≈≤ ÃJ¡¸> F…Î
fů@_bR¡≈) w≤ayb°Ôu Ft Ôůy, ≈¥<dÕt° N°<Ì ≈bÕJ¡°Ô tu* ŸtCB J¡∑ fi°o˘, ≈®fC] Fů y∫u Fæ* $$36$$

˚ybfig, <ıŸ Nt¨w Ju¡ <ÔÎ t∏Ì≤°ªÔ π°≤° Ÿb°˘yů* Ÿu sCÆ@ F…Î sÙ≤-Ÿ°y≤ J¡° t*Sfi <J¡∫° ı°w°

Fæ, N°≈Ju¡ ŸÙ Nt¨wR¡≈° N°ytfi Ÿu Ft Ôůy NÃ∫∏w ≈®Ÿ∏fi<ªW Fů y∫u Fæ* $$37$$ Ÿt_w ÎTd°Nů* J¡∑ <wÔ°aı<Ô Ìufiub°Ôu Ÿ∏w, tF°Ãt° N≈fiu N°ytfi N°<Ì Ÿu Ft ≈≤ ıů NfiCy®F J¡≤wu Fæ*, tæ* N≈fiÙ N°Ãt° J¡° oŸŸu N¿@J¡ ÌqŸ≤° JC¡„Ô fiFÙ* t°fiw° $$38$$ «¡≈≤-«¡≈≤ Ÿu ≤tdÙ∫

<Ì©°oÕ ≈nfiub°Ôu <bT∫-˚ůyů* Ÿu •∫° ≈®°›w Fůw° Fæ ? NS°Õwg JC¡~> ˚Ù fiFÙ* $ ŸÃŸayR¡≈Ù <ª∏w°t<d Ÿu wů Ÿt_w Ÿ°≤˚¥w I°fib_wC ≈®°›w FůwÙ Fæ $$39$$ Fu tC<fib≤, _fiuF≈¥dÕ, y‡˚Ù≤; t@C≤, Ì°≤

N°æ≤ @Ù≤ b°dÙb°Ôu ÎJ¡t°` N°≈ FÙ oŸ <`˚CbfiR¡≈Ù J¡tÔ J¡∑ J¡ÔÙ tu* ˚®t≤ Ju¡ ŸÂ„ Fæ* $$40$$

Ÿ°@ů, ∫Ω<≈ tæ*fiu ≈≤t°Ãt° J¡ů ı°fi <Ô∫° Fæ N°æ≤ N°≈Ju¡ Ì„Õfi Ÿu tu≤u Ÿt_w ≈°≈ fi‹¸> Fů ªCJu¡, wS°<≈ ª¥≥<J¡ tF°Ãt°Nů* J¡° Ÿt°yt ˚∫ů* J¡° N≈F≤d J¡≤fiub°Ô° Fæ oŸ<ÔÎ, ∫F°≥ N°ı tu≤° ı∏t Ÿk¡Ô (<fi≤<w„∫ N°fi∏ÌR¡≈ k¡Ô Ÿu ∫C•w) F…N°, ÎuŸ° tæ* t°fiw° Fq≥ $$41$$
fÙŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w
o•J¡∑Ÿb°≥ ŸyÕ

J¡v≈b¨s J¡° t°F°Ã‡∫, ≈®Ô∫ tu* b°”dÙ N°<Ì @°≤d°Nů* π°≤° N≈fiÙ ¿_S<w, oÕÿb≤Ù∫ <fi∫<tJ¡° „¿•w N°æ≤ NfiuJ¡ <ª`-<b<ª` NSů˘ Ju¡ _t≤d J¡° bdÕfi $

N≈fiu N°Z∫ J¡v≈b¨s Ju¡ t°F°Ã‡∫ bdÕfi≈®Ÿay tu* ∫Cy<bfi°„ J¡°Ô tu* ı<fiw ≈Bbů* Ÿu N≈fiu J¡ů

•Ôu„ J¡∑ ≈®°¿›w fiFÙ* FůwÙ, ∫ů* J¡Fwu F…Î "b¨Wa _t≤<Ÿ ¿J¡a ª b°' oÃ∫°<Ì ≈®ÿfi J¡° W≤ Ìufiu Ju¡ <ÔÎ

≈<s≤°ı ˚C„C^±> b•wΔ∫ J¡° ≈J®¡t J¡≤wu Fæ* $

˚C„C^±> fiu J¡F° # tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ, ∫Cy Ÿt°¿›w Ju¡ tF°fi ≈Bbů* tu* N°æ≤ ˚∫aJ¡≤ tF°≈bfiů*
tu* ˚Ù ∫F J¡v≈b¨s NÃ∫∏w ¿_S≤ ≤Fw° Fæ, J¡˚Ù ˚Ù J¡¿‡≈w fiFÙ* Fůw° $$1$$ Fu Ÿ°@ů, N∏∫ ÔůJ¡ů*
tu* <bF°≤ J¡≤fiub°Ôu Ÿ˚Ù ≈®°<d∫ů* J¡° ∫F NÃ∫∏w Ny‡∫ _S°fi Fæ, Nw# ∫F°≥ Ft Ôůy NÃ∫∏w ŸC©≈¥bÕJ¡ ≤Fwu Fæ* $$2$$ tC<fib≤, <ıŸ Ÿt∫ <F≤^∫°s fiu Ÿ°w πÙ≈ů* Ÿu bu<‹¸>w oŸ ≈¨ØbÙ J¡°

ŸyÕ - 21]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1289
buy≈¥bÕJ¡ N≈F≤d ¿J¡∫° S°, Ÿ Ÿt∫ ≈¨ØbÙ ≈≤ ¿_Sw Fůfiu Ju¡ J¡°≤d oŸJu¡ ˚Ù F≤d, J¡‡≈fi N°<Ì J¡∑ Ÿa˚°bfi° Nbÿ∫ SÙ, wS°<≈ <ÌΔ∫≈®˚°b J¡∑ Ÿ°tØ∫Õ Ÿu oŸ J¡v≈b¨s tu* w<fiJ¡ ˚Ù J¡‡≈fi fiFÙ* F…N° $$3$$ (b≤°F ˚yb°fi π°≤° <J¡∫u y∫u ≈¨ØbÙ Ju¡ ]°≤ Ju¡ Ÿt∫) ©‡˚u J¡∑ N°@°≤˚¥w <„Ô°

J¡∑ fi°o˘ ª°≤ů* Nů≤ Ÿu Ÿtw° Ju¡ <Ô∫u N°@°≤R¡≈ Ÿu <Ì∫u y∫u ≈bÕwů* Ÿu ∫C•w tu”≈bÕw ıf J¡<‡≈w F…N°, wf ˚Ù ∫F b¨s J¡¿‡≈w fiFÙ* F…N° $$4$$ Ìů ˚Cı°Nů* Ju¡ Nb‹¸>‡˚ (≈J¡n) Ÿu tu” J¡ů Ìf°J¡≤
ıf ªwC˚ÕCı ˚yb°fi fi°≤°∫d fiu ow≤ Ìů F°Sů* π°≤° ŸtCB Ÿu t∏Ì≤°ªÔ J¡° ]°≤ <J¡∫°, wf ˚Ù

∫F b¨s J¡¿‡≈w fiFÙ* F…N° $$5$$ ıf Ìub°ŸC≤ Ÿay®°t Ju¡ J¡°≤d ª∏B-t^±>Ô N°æ≤ Ÿ¥∫Õ-t^±>Ô <y≤
y∫° S° wS° ıyw tu* NÃ∫∏w sů˚ ≈æÌ° Fů y∫° S°, wf ˚Ù ∫F b¨s J¡¿‡≈w fiFÙ* F…N° $$6$$ ıf

≈bÕw≤°ı J¡∑ <„Ô°Nů* J¡° ∏t¥Ôfi J¡≤ Ìufiub°Ôu N°æ≤ tu”≈bÕw Ju¡ N∏∫°∏∫ b¨sů* J¡ů J¡¿‡≈w J¡≤

Ìufiub°Ôu ≈®Ô∫-J¡°ÔÙfi b°∫C fF ≤Fu Su, wf ˚Ù ∫F b¨s J¡¿‡≈w fiFÙ* F…N° $$7$$ sÙ≤-Ÿ°y≤ tu*

ªaªÔ F…Î t∏Ì≤°ªÔ J¡∑ yCF°Nů* Ju¡ b°∫CNů* Ÿu t°fiů* J¡¿‡≈w F…oÕ J¡v≈°∏w J¡∑ tu|≈a¿•w∫°≥ ıf Ÿaª≤d J¡≤ ≤FÙ SÙ, wf ˚Ù ∫F b¨s J¡¿‡≈w fiFÙ* F…N° $$8$$ ıf (w°≤J¡°ŸC≤ ∫C] tu*) J¡°Ôfiu<t J¡∑ ˚Cı°Nů* tu* tu” ≈bÕw ª°≤ů* Nů≤ Ÿu ∏t¥¿Ôw FůJ¡≤ Nb¿_Sw S°, wf ˚Ù ∫F b¨s J¡¿‡≈w fiFÙ*

F…N° S° $$9$$ <ıfiJu¡ J¡°≤d fnu-fnu <Ÿ] <y≤ ≤Fu Su, ÎuŸu ≈<s≤°ı y”±> (N) Ju¡ ≈a©ů* Ju¡ ≈bfi ıf Nt¨w F≤d Ju¡ ∫C] tu* fF ≤Fu Su, wf ˚Ù ∫F b¨s <y≤° fiFÙ* $$10$$

N°ı ˚Ù <ıŸJ¡∑ ≈¨ØbÙ @°≤dR¡≈ ªu‹¸>° Ÿt°›w fiFÙ* F…oÕ Fæ, ÎuŸÙ „uT°J¨¡<w J¡ů ŸaJ¡TÕd ”B
ıf ≈®°›w F…Î, wf N°æ≤ ıf y”nıÙ ≈¨ØbÙ Ÿu nJ¡≤ f®Ê°^±> J¡ů y∫u, wf ˚Ù ∫F b¨s J¡¿‡≈w fiFÙ* F…N° $$11$$ ≈®Ô∫J¡°Ô tu* ıf „uT fiu k¡d°Nů* Ÿu, „æÔ, Ÿ°y≤ Îba Ÿt_w ≈®°<d∫ů* Ÿu ŸFÙ fi ı°fiub°ÔÙ ≈®Ô∫°¿Àfi <„©°Î≥ f°F≤ <fiJ¡°ÔÙ* wf ˚Ù ∫F b¨s J¡¿‡≈w fiFÙ* F…N° $ (≈C≤°d tu* ∫F f°w

≈®<Ÿ] Fæ <J¡ N∏w tu* ≈®Ô∫ ŸaJ¡TÕd J¡∑ tC©°¿Àfi Ÿu FÙ Fůw° Fæ $) $$12$$ Fu tC<fi∫ů* tu* <Ÿ*FR¡≈
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ, oŸ ≈®J¡°≤ Ju¡ Wt b¨s ≈≤ <fib°Ÿ J¡≤ ≤Fu Ft Ôůyů* J¡ů N°≈¿W∫°≥ J¡F°≥ Ÿu Fů ŸJ¡wÙ Fæ*, •∫ů*<J¡ bu N°≈<W∫°≥ Ì…‹¸>_S°fi tu* <fib°Ÿ Ju¡ J¡°≤d FÙ N°wÙ Fæ* $$13$$ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu tF°fC<] ≈<s≤°ı, J¡v≈°∏w FuwC Ã≈°wb°∫CNů* Ju¡, ıů ª∏Bt°, fis` N°æ≤

Ÿ¥∫Õ J¡ů <y≤° Ìuwu Fæ*, fFfiu ≈≤ wCt <ª∏w°<fitCÕ•w FůJ¡≤ Jæ¡Ÿu ≤Fwu Fů ? (•∫ů*<J¡ Ÿ Ÿt∫ ≈®Ô∫
tu* ˚¥ÔůJ¡≈∫Õ∏w ŸfJ¡° Ì°F Fůfiu Ÿu tu”, J¡v≈b¨s N°<Ì Ÿu J¡˚Ù ˚Ù ≈¿≤`°d fiFÙ* Fů ŸJ¡w° $) $$14$$

˚C„C^±> fiu J¡F° # ˚ybfig, ıf ŸFŸ® tF°∫Cyů* Ju¡ N∏w tu* ıyw J¡∑ Nb_S° tu* Δ∫bF°≤ <y≤ ı°w°

Fæ, wf Ÿ¿∏t` J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ Ìufiub°Ôu J¨¡wPfi J¡∑ fi°o˘ tæ* oŸ |ů*ŸÔu J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ Ìuw°

Fq≥ $$15$$ (Ÿ Ÿt∫ tæ*) Ÿt_w J¡v≈fi°Nů* J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ N°æ≤ <fiÿªÔ _b˚°bb°Ôu Nayů* Ÿu (N) y”±>_∫ ı°wt°`_∫ ŸbuÕ ÔůJ¡°# ≈®J¡¿‡≈w°# $ ≈®J¡¿‡≈w° tFÙ Ÿb°Õ Ÿ›wπÙ≈°ÿª J¡¿‡≈w°# $$
wÌ…Ã≈°w°¿∏fit≠ı∏wÙ* ˚Cba fi°b<tb°&‡˚<Ÿ $ Ì@°æ ŸFŸ®æ# <„≤Ÿ°a ŸaJ¡TÕdb≈CFÕ≤# $$

"Ã≈∏fit°` y”±> J¡ů Ìu©J¡≤ Ÿf ÔůJ¡ J¡¿‡≈w F…Î, ˚¥<t N°æ≤ Ÿ°wů* πÙ≈ J¡°≥≈fiu Ôyu $ ofi

Ã≈°wů* Ÿu, ıÔ tu* fi°b J¡∑ fi°o˘, ±¥>f ≤FÙ ≈¨ØbÙ J¡° ŸaJ¡TÕd „≤Ù≤ tF°ÌubıÙ fiu Fı°≤ů* t_wJ¡ů*

Ÿu @°≤d <J¡∫°' oŸ J¡S° Ju¡ NfiCŸ°≤ J¡Fwu Fæ* $

1290

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

∫C•w FůJ¡≤ ÎJ¡t°` N°J¡°„ tu* FÙ, b°Ÿfi°„¥∏∫ tfi J¡∑ fi°o˘, ¿_Sw ≤Fw° Fq≥ $$16$$

Ÿ°t°∏∫w# J¡<Sw N°J¡°„ ¿_S<w J¡° @°≤d° ˚uÌů* Ÿu <b„uT vÔu© J¡≤wu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ, ≈®Ô∫ Ju¡ Ÿt∫ tu* ıf ≈bÕwů* J¡ů ©^±>-©^±> J¡≤ Ìufiub°Ôu f°≤F N°<ÌÃ∫
w≈wu Fæ*, wf tæ* b”dŸ‡f∏@Ù @°≤d° f°≥@J¡≤ <fi¿ÿªaw FůJ¡≤ ¿_Sw ≤Fw° Fq≥ $ (w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ <ıŸ

≈®J¡°≤ ıÔ Ju¡ fÙª ≤Ffiub°Ôu b”d f°F≤ Ju¡ w°≈ Ÿu ı<fiw Ÿaw°≈ J¡° NfiC˚b fiFÙ* J¡≤wu, ŸÙ ≈®J¡°≤

˚C„C^±> ˚Ù "NÃ∫∏w „ÙwÔ Ÿt_w <Ìygt^±>Ô tu* Δ∫°≈Ù N≈¿≤¿h~>∏fi ıÔ _bR¡≈ b”d FÙ tæ* Fq≥' oŸ

≈®J¡°≤ <ªW tu* <fi≤∏w≤ b”d ˚°bfi° Ju¡ π°≤° b”dR¡≈w°J¡ů ≈®°›w FůJ¡≤ f°F≤ Ju¡ Ÿ¥∫°Õ<Ì-w°≈ı<fiw Ÿaw°≈ J¡° NfiC˚b fiFÙ* J¡≤wu Su) $$17$$ ıf ≈®Ô∫J¡°Ô tu* fnu-fnu ≈bÕw≤°ıů* J¡ů t<ÌÕw J¡≤ Ìufiub°Ôu

≈®Ô∫J¡°ÔÙfi b°∫C fFwu Fæ*, wf tæ* ≈bÕwŸ‡f¿∏@fiÙ @°≤d° f°≥@J¡≤ N°J¡°„-t^±>Ô tu* NªÔ FůJ¡≤

¿_Sw ≤Fw° Fq≥ (w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ ≈®Ô∫J¡°Ô tu* ≈¨ØbÙ ≈≤ ¿_Sw ≈bÕwů* Ju¡ <bfi°„Ù Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ∏FÙ*

≈≤ ≈®Ô∫J¡°ÔÙfi b°∫CNů* J¡° N°|°w Fůw° Fæ, oŸ<ÔÎ ≈®Ô∫J¡°ÔÙfi b°∫CNů* Ÿu Fůfiub°Ôu N°|°w Ju¡

N<bT∫ f®Ê°^±> Ju¡ f<F˚Õ¥w N°J¡°„ tu* Ÿ°@°≤d b°∫C Ÿu ˚Ù sů˚ fi Fůfiu Ju¡ <ÔÎ ≈bÕwŸ‡f¿∏@fiÙ

@°≤d° f°≥@J¡≤ tæ* ¿_Sw ≤Fw° Fq≥) $$18$$ ıf ≈®Ô∫J¡°Ô tu* ıyw, <ıŸtu* tu” N°<Ì ≈bÕw yÔ ı°wu Fæ*, ÎJ¡ ŸtCB_bR¡≈ Fů ı°w° Fæ, wf b°∫CŸ‡f¿∏@fiÙ @°≤d° f°≥@J¡≤ ÎJ¡t°` b°∫C tu* FÙ w°Ì°Ã‡∫ ˚°b J¡≤w° F…N° <fi¿ÿªw-fC<] FůJ¡≤ «¡≈≤ wæ≤w° ≤Fw° Fq≥ $$19$$

"Ÿ ≈®J¡°≤ <J¡wfiu Ÿt∫ wJ¡ wæ≤wu ≤Fwu Fů ?' oŸ „aJ¡° ≈≤ J¡Fwu Fæ* $
tF°≤°ı, f®Ê°^±> Ju¡ ≈°≤ J¡ů ∫°fiÙ _S¥Ô, Ÿ¥‚t N°æ≤ Ÿt<‹¸>R¡≈ f®Ê°^±> Ju¡ ≈≤t Nb¿@_bR¡≈

NΔ∫°J¨¡w J¡ů ≈®°›w J¡≤ Ÿt_w ≈Ì°Sů˘ Ju¡ N∏w˚¥w Îba <fitÕÔ N°Ãt≈Ì tu* <fiÿªÔ°ÃtJ¡ ŸCTC¿›w Ju¡

ŸÌ¨„ ÎJ¡≤Ÿ <fi<bÕJ¡v≈¡Ÿt°<@-Nb_S° Ÿu tæ* wf wJ¡ ¿_Sw ≤Fw° Fq≥, ıf wJ¡ J¡tÔůLb f®ÊÌub

≈CCfi# N≈fiu Ÿ¨<‹¸>J¡tÕ tu* ≈®b¨W fiFÙ* Fůwu $ ≈Cfi# Ÿ¨<‹¸>R¡≈ Δ∫°≈°≤ Ju¡ Fůfiu ≈≤ f®Ê°^±> tu* ≈®bu„J¡≤ oŸ

J¡v≈b¨s Ju¡ _S°fi°≈∏fi tæ* N≈fiu N°Ô∫ tu* <k¡≤ ¿_Sw Fů ı°w° Fq≥ $$20,21$$ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ≈sÙ∏B, ≈®Ô∫J¡°Ô tu* wwg-wwg @°≤d°Nů* Ju¡ π°≤° N©¿^±>w FůJ¡≤ ıæŸu wCt ¿_Sw ≤Fwu Fů, bæŸu Ì¥Ÿ≤u ∫ůyÙ •∫ů*J¡≤ ¿_Sw fiFÙ* ≤Fwu, •∫ů* bu „≤Ù≤ Ã∫°yJ¡≤ tC¿•w ≈®°›w J¡≤wu Fæ* ? $$22$$
oŸ <bT∫ tu* wwg-wwg ≈®fÔ ≈®°≤Æ@ J¡° NfiCŸ≤d J¡≤fiub°ÔÙ ŸÃ∫ŸaJ¡v≈ _bR¡≈° oÕÿb≤<fi∫<w FÙ Δ∫b_S°≈J¡ Fæ, ÌqŸ≤° J¡ůoÕ fiFÙ*; ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

˚C„C^±> fiu J¡F° # Fu f®Êfig, ª¥≥<J¡ oŸ ≈≤tuÿb≤Ù∫ <fi∫°<tJ¡° „¿•w J¡° J¡ůoÕ ˚Ù vÔa|fi fiFÙ* J¡≤

ŸJ¡w°, oŸ<ÔÎ Ft oŸ ≈®J¡°≤ J¡v≈°∏wů* tu* ¿_Sw ≤Fwu Fæ* N°æ≤ ÌqŸ≤u (∫ůyÙ) „≤Ù≤ů* J¡° Ã∫°yJ¡≤
tC•w Fů ı°wu Fæ* $$23$$ tF°≤°ı, ıů Nbÿ∫ ˚<bwΔ∫w° Fæ, ŸJ¡° fC<] Ÿu "oÌtg-oÃStub' oŸ

≈®J¡°≤ Nb@°≤d fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡wu $ <ıŸ w≤F Ju¡ ≈®°≤Æ@ Ÿu ıů ıæŸ° ≈®°›w Fůw° Fæ, bF bæŸ° FÙ ≤Fw°

Fæ $ ∫F <fi∫<wR¡≈ _b˚°b J¡° <fiÿª∫ Fæ $$24$$

≈®Ã∫uJ¡ J¡v≈ tu* oŸ J¡v≈b¨s Ju¡ <fit°Õd tu* ˚Ù ˚ůyıfiJ¡ NÌ¨‹¸> tu* FuwC˚¥w tu≤° ŸaJ¡v≈ FÙ J¡°≤d Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

J¡v≈-J¡v≈ tu* f°≤-f°≤ ÎJ¡t°` tu≤u ŸaJ¡v≈ Ÿu FÙ tu”≈bÕw Ju¡ oŸÙ <„©≤ ≈≤ oŸ w≤F J¡° ∫F

ŸyÕ - 21]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1291

J¡v≈b¨s Ã≈∏fi Fůw° Fæ $$25$$ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ˚B, wC‡F°≤Ù N°∫C tůs Ju¡ ŸÂ„ NÃ∫∏w N≈¿≤¿h~>∏fi Fæ, wCt ŸCÌq≤ ˚¥wJ¡°ÔÙfi ≈Ì°Sů˘ J¡° <fiÌuÕ„fi J¡≤fiu tu* ŸfŸu f»-ª»J¡≤ Fů $ wCt tůsFuwC
w[bI°fi N°æ≤ Ô°æ<J¡J¡ Ÿt_w „°˜°<Ì <bI°fiů* Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ Fů, @Ù≤ Fů N°æ≤ wC‡F°≤u tfiůΔ∫°≈°≤

N°Ãt∫ůy tu* ≈∫°Õ›w R¡≈ Ÿu ∫ůÀ∫ Fů ªCJu¡ Fæ* $ wCtfiu w≤F-w≤F J¡∑ NŸa¶∫ Ÿ¨<‹¸>∫ů* J¡∑ Ã≈¿W,

¿_S<w N°æ≤ ≈®Ô∫ Ìu©u Fæ*, oŸ<ÔÎ tæ* wCtŸu ≈¥~>w° F≥¥ <J¡ wC‡F°≤u π°≤° Ìu©u y∫u ıyw t^±>Ô tu*

N°ÿª∫ÕJ¡°≤Ù <J¡Ÿ-<J¡Ÿ ıyw-J®¡t J¡° wCt _t≤d J¡≤wu Fů $$26,27$$ ˚C„C^±> fiu J¡F° # Fu Zu‹™>w≤, oŸ ≈¨ØbÙ Ju¡ <bT∫ tu* tCHu _t≤d Fæ <J¡ ÎJ¡ Ÿt∫ oŸtu* <„Ô° N°æ≤ b¨s JC¡~> fiFÙ* Su; w¨d, Ôw° N°<Ì

JC¡~> ˚Ù Ã≈∏fi fiFÙ* F…Î Su; ≈bÕw, N≤^∫ N°æ≤ ˚°≥<w-˚°≥<w Ju¡ b¨s JC¡~> ˚Ù fiFÙ* Su wS° ∫F ≈¨ØbÙ tu”

Ju¡ fiÙªu ¿_Sw SÙ $$28$$ tCHu ˚ÔÙ˚°≥<w _t≤d Fæ <J¡ tu”≈bÕw Ju¡ fiÙªu ∫F ≈¨ØbÙ À∫°≤F Fı°≤ bTů˘
wJ¡ ˚_t-Ÿ°≤ Ju¡ ˚°≤ Ÿu Δ∫°›w SÙ $$29$$ ≈FÔu tu”≈bÕw Ju¡ fiÙªu ≈¨ØbÙ ≈≤ fi Ÿ¥∫Õ Ã≈∏fi F…N° S°, fi oŸtu* ª∏B-t^±>Ô J¡° ˚°fi FÙ Fůw° S° N°æ≤ fi wů <ÌbŸ J¡° FuwC˚¥w ≈®J¡°„ ŸCtu”≈bÕw Ju¡ ≈®J¡°„

Ÿu <b˚•w S°-oŸJ¡° ˚Ù tCHu ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ Ÿu _t≤d Fæ $$30$$ ŸCtu”≈bÕw Ju¡ ≤Ãfiů* Ju¡ wÔ≈®J¡°„ů* Ÿu oŸ ≈¨ØbÙ J¡° N°@° J¡ů¸>≤ ≈®J¡°<„w Fůw° S° wS° oŸ ≈≤ J¡FÙ*-J¡FÙ* ≈®J¡°„∫C•w ≈bÕw ˚Ù <bΩt°fi Su, oŸ<ÔÎ ∫F ÔůJ¡°ÔůJ¡ ≈bÕw Ju¡ ŸÂ„ ≈®wÙw FůwÙ SÙ - oŸJ¡° ˚Ù ™>ÙJ¡-™>ÙJ¡ _t≤d Fæ $$31$$

∫F°≥ fÔ, Îuÿb∫Õ N°<Ì Ÿu ≈¿≤≈C‹¸> NŸC≤ů* J¡° Ÿay®°t Fůfiu ≈≤ ıf oŸ ≈¨ØbÙ J¡° ˚Ùw≤Ù ˚°y sÙd Fů y∫° S°, wf ∫F ≈Ô°∫fit°fi ıfiů* Ÿu Δ∫°›w Fů yoÕ SÙ - oŸJ¡° ˚Ù tCHu Nh~>Ù w≤F Ÿu _t≤d Fæ $$32$$ ª°≤ ∫Cyů* wJ¡ tÌ-tW Îuÿb∫Õ„°ÔÙ NŸC≤ů* Ju¡ π°≤° N°J®¡°∏w F…oÕ ∫F ≈¨ØbÙ fiJu¡ (NŸC≤ů*

Ju¡) N∏w#≈C≤ R¡≈w° J¡ů ≈®°›w Fů yoÕ SÙ-oŸJ¡° ˚Ù _t≤d J¡≤w° Fq≥ $$33$$ ÎJ¡ Ÿt∫ oŸ ıyw-R¡≈Ù JC¡<¸>∫° tu* tu” J¡ů ~>ůnJ¡≤ ÌqŸ≤u Ÿf Ìu„ ŸtCB fiu Naw wJ¡ N°h~>°<Ìw J¡≤ <Ì∫u Su N°æ≤ Ÿ

Ÿt∫ oŸ tu”≈bÕw ≈≤ N<bfi°„Ù f®Ê°, <b‹dC N°æ≤ <„b, ∫u Ìub`∫Ù <b≤°ı ≤FÙ SÙ - oŸJ¡° ˚Ù tCHu

™>ÙJ¡ _t≤d Fæ $$34$$ Ìů ∫Cyů* wJ¡ wů ∫F (≈¨ØbÙ) ıayÔÙ b¨sů* Ÿu <fi<fn SÙ N°æ≤ oŸtu* ∏Fu* (b¨sů*

J¡ů) ~>ůn ÌqŸ≤u <J¡ŸÙ J¡° <fit°Õd FÙ fiFÙ* F…N° S° - oŸu ˚Ù _t≤d J¡≤w° Fq≥ $$35$$ ÎJ¡ Ÿt∫ ∫F

≈¨ØbÙ ª°≤ ∫Cyů* Ÿu N<@J¡ J¡°Ô wJ¡ <fi<fn ≈bÕwů* Ÿu Δ∫°›w SÙ; Ÿtu* tfiC‹∫ů* J¡° Ÿaª≤d ˚Ù fiFÙ*

Fůw° S°-oŸJ¡° ˚Ù tCHu _t≤d Fæ $$36$$ ÌŸ Fı°≤ bTů˘ wJ¡ wů ∫F t¨w ÌæÃ∫ů* Ju¡ N<_S≈bÕwů* Ÿu ª°≤ů* Nů≤ Ÿu Δ∫°›w Îba ≈¿≤≈¥dÕ SÙ - oŸJ¡° ˚Ù tæ* ˚ÔÙ-˚°≥<w _t≤d J¡≤w° Fq≥ $$37$$ ÎJ¡ Ÿt∫

N∏w¿≤s N°<Ì ÔůJ¡ů* tu* ˚∫ Ju¡ J¡°≤d Ÿt_w <bt°fiy°tÙ Ìubw° N°<Ì <w≤ů<Fw Fů y∫u Su N°æ≤ ∫F

(≈¨ØbÙ) Ÿf b¨sů* Ÿu b<ıÕw FůJ¡≤ N∏@J¡°≤ ≈®ªC≤ Fů yoÕ SÙ - oŸJ¡° ˚Ù tCHu _t≤d Fæ $$38$$
tF°≤°ı, ÎJ¡ Ÿt∫ tu”-_≈@°Õ Ÿu <b∏º∫tF°≈bÕw Ju¡ f»fiu ≈≤ Ì<sd <Ì„° Ÿu Ny_Ã∫ tF°tC<fi ªÔu y∫u N°æ≤ ∫F ıyw-R¡≈Ù JC¡<¸>∫° tÔ∫, ÌÌ…Õ≤, Ÿfl°<B N°<Ì <b˚°ıJ¡ ≈bÕwů* Ju¡ N˚°b Ÿu ÎJ¡≈bÕwR¡≈w° J¡ů ≈®°›w Fů yoÕ SÙ - oŸJ¡° ˚Ù tCHu _t≤d Fæ $$39$$ ∫u N°æ≤ ofiŸu ≈¨SJ¡ ÌqŸ≤u ˚Ù
fF…w b¨W°∏w Fæ*, <ıfiJ¡° tCHu Ÿa_t≤d Fæ, ≈≤∏wC fiJu¡ <bT∫ tu* N<@J¡ J¡Ffiu Ÿu •∫° k¡Ô ? Ju¡bÔ

Ÿ°≤˚¥w b_wC J¡° Ÿasu≈ Ÿu Zbd J¡∑<ıÎ $$40$$ Fu f®Êfig, ŸæJ¡nů* NŸa¶∫ tfiC fÙw y∫u, ∫u Ÿf ≈®˚°b Ju¡ N°<@•∫ Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ Su Îba ŸæJ¡nů* ªwC∫CÕy ˚Ù fÙw y∫u - oŸJ¡° ˚Ù tCHu _t≤d Fæ $$41$$

1292

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

ÌqŸ≤° N°ÿª∫Õ J¡Fwu Fæ* $

ÎJ¡ Ÿt∫ ∫°fiÙ ıf f®Ê°^±>„≤Ù≤ <b≤°¸>g Ã≈∏fi FůJ¡≤ N≈fiu _bR¡≈ J¡° N°Ôůªfi J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ

JC¡~> J¡°Ô wJ¡ Ÿt°<Fw <ªW F…Î Su, Ÿ Ÿt∫ ≈C”T Îba NŸC≤ů* Ÿu b<ıÕw, _bw#„C], ≈®J¡°„_b˚°b wæıŸ ≈Ì°Sů˘ J¡° Ÿt<‹¸>R¡≈ ÎJ¡ FÙ f®Ê°^±> S° - oŸJ¡° tCHu _t≤d Fæ $$42$$

J¡<Ô∫Cy J¡∑ Ÿ¨<‹¸>-¿_S<w J¡° _t≤d J¡≤ ≤Fu ≈<s≤°ı ˚C„C^±> J¡Fwu Fæ* $

ÎJ¡ Ÿt∫ ÎuŸÙ ∏tW Ÿ¨<‹¸> SÙ <J¡ <ıŸtu* f®°Êd Ôůy tΩ ≈Ùwu Su, Ìubw°Nů* J¡∑ ¿fi∏Ì° J¡≤fiub°Ôu NŸwg-„¥B ≤Fwu Su, <˜∫ů* Ju¡ NfiuJ¡ ≈<w Fůwu Su - oŸJ¡° tCHu _t≤d Fæ $$43$$

N°ÿª∫°Õ∏w≤ J¡Fwu Fæ* $
tF°≤°ı, tCHu <J¡ŸÙ ÎJ¡ ÎuŸÙ Ÿ¨<‹¸> J¡° _t≤d Fæ <J¡ <ıŸtu* ∫F ˚¥≈Ù™> b¨sů* Ÿu |fiÙ˚¥w S°, tF°ŸtCB J¡∑ J¡v≈fi° ˚Ù fiFÙ* J¡∑ yoÕ SÙ N°æ≤ ˜Ù-≈C”T Ju¡ Ÿ‡f∏@ Ju¡ <ffi° N≈fiu N°≈ ˚¨yC N°<Ì
t°fiŸ ≈C”T Ã≈∏fi F…Î Su (ŸtCB Ju¡ ŸıÕJ¡ <≈®∫b®w J¡∑ Ã≈<W Ju¡ ≈FÔu ∫F t°fiŸ-Ÿ¨¿‹¸> F…oÕ SÙ,

∫F ≈®<Ÿ] Fæ) $$44$$
ıÔ tu* ≈¨<SbÙ Ju¡ <fitÀfi Fů ı°fiu ≈≤ ıfiÔůJ¡ N°<Ì ≈®J¡°„ ≈®ªC≤ ÔůJ¡ů* Ju¡ Δ∫bF°≤ů* Ÿu ≈Ô<sw F…Î J¡°Ô tu* ıů Ÿ¨<‹¸>-¿_S<w SÙ, ŸJ¡° _t≤d J¡≤ ≤Fu ≈sÙ∏B ˚C„C^±> J¡Fwu Fæ* $

ÎJ¡ Ÿt∫ ÎuŸÙ Ÿ¨<‹¸> SÙ - <ıŸtu* ≈bÕw N°æ≤ ≈¨<SbÙ J¡° fi°t„uT FÙ fiFÙ* S°, Ìubw° N°æ≤ ∫ůy<Ÿ]

≈C”T N°J¡°„ tu* FÙ ≤Fwu Su wS° ª∏B Îba Ÿ¥∫Õ Ju¡ N˚°b tu* ˚Ù ≈¿≤≈¥dÕ ≈®J¡°„ S° - oŸJ¡° tCHu _t≤d Fæ $$45$$ tF°≤°ı, ÎJ¡ Ÿt∫ J¡∑ Ÿ¨<‹¸> tu* fi o∏B S°, fi J¡ůoÕ ≤°ı° S°, fi Wt, tº∫t Îba N@t J¡°

˚uÌ S°, Ÿf ÎJ¡R¡≈ S° wS° Ÿt_w <ÌJg¡-ªJ®¡ N∏@J¡°≤ Ÿu Δ∫°›w S° - oŸJ¡° tCHu _t≤d Fæ $$46$$
oŸ J¡v≈ Ju¡ b¨w°∏w J¡° wů oŸ J¡v≈ wJ¡ J¡∑ N°∫Cb°Ôu fF…w Ÿu Ôůyů* J¡ů _t≤d Fæ, ∫ů* ≈®≈aª J¡≤

≤Fu ≈¿s≤°ı ˚C„C^±> J¡Fwu Fæ* $
tF°≤°ı, ≈FÔu Ÿ¨<‹¸> Ju¡ Ã≈°Ìfi Ju¡ <ÔÎ Ÿ¨<‹¸> J¡° ŸaJ¡v≈ F…N° $ ŸJu¡ f°Ì wÙfi ÔůJ¡ů* tu* πÙ≈

N°<Ì Nb°∏w≤ ≈®Ìu„ů* J¡° <b˚°y F…N° $ ŸJu¡ f°Ì Ÿ°w JC¡Ô≈bÕwů* Ju¡ <ÔÎ ∫ůÀ∫ _S°fi J¡∑ J¡v≈fi°

F…oÕ $ ŸJu¡ f°Ì ≈¨SJg¡ ¿_Sw F…Î ı‡f¥πÙ≈ tu* ≈®bu„ J¡≤ Ÿ®‹¸>° fiu f®°Êd N°<Ì bdÕ, fiJu¡ @tÕ Îba

fi-fiJu¡ <ÔÎ ∫ůÀ∫ <bΩ°<b„uTů* J¡∑ Ÿ¨<‹¸> J¡∑ $ ŸJu¡ f°Ì t^±>ÔR¡≈ tu* ≈¨ØbÙ J¡° <b˚°y <J¡∫°, wÌfi∏w≤ fis`-ªJ®¡ J¡° ≈∫ůyÙ Ÿa_S°fi Îba @®Cb-t^±>Ô J¡° <fit°Õd <J¡∫° (tu≤Ù N≈us° NÃ∫∏w _bv≈ N°∫Cb°Ôu N°≈Ju¡ ŸÂ„ oŸ J¡v≈ Ju¡ tfiC‹∫ ˚Ù ofi ŸfJ¡° _t≤d J¡≤ ŸJ¡wu Fæ* $) $$47,48$$

ŸJu¡ f°Ì ª∏Bt° N°æ≤ Ÿ¥∫Õ J¡° <fit°Õd F…N° $ wÌfi∏w≤ o∏B Îba ≈u∏B J¡∑ Δ∫b_S° F…oÕ $ f°Ì tu*

<F≤^∫°s fiu ≈¨ØbÙ J¡° N≈F≤d <J¡∫° $ f°Ì tu* ŸJ¡° b≤°FR¡≈@°≤Ù ˚yb°fi fiu ]°≤ <J¡∫° $$49$$
f°Ì tu* Ìub, Ì°fib, tfiC‹∫ N°<Ì ≈®Ã∫uJ¡ tu* ≤°ı°Nů* J¡∑ J¡v≈fi° J¡∑ yoÕ $ ≈ÿª°wg tÃ_∫R¡≈ y®Fd J¡≤

˚yb°fi buÌ Ô°∫u $ t∏Ì≤°ªÔ J¡° ∏t¥Ôfi <J¡∫° y∫° $ Nt¨w Ju¡ <ÔÎ sÙ≤-Ÿ°y≤ J¡° taSfi F…N° $ f°Ì
tu* Nı°w≈s y”n N°æ≤ ŸtCBů* J¡∑ Ã≈¿W F…oÕ-oÃ∫°<Ì _bv≈ NwÙw ıyÃJ®¡t J¡∑ ıů _t¨<w∫°≥ Fæ*,

fiJ¡° tu≤Ù N≈us° Nv≈-N°∫Cb°Ôu bwÕt°fi J¡°Ô tu* Ã≈∏fi N°≈Ju¡ ŸÂ„ ≈®°dÙ ˚Ù _t≤d J¡≤wu Fæ*, oŸ<ÔÎ fitu* N°Ì≤ FÙ •∫° $$50,51$$

ŸyÕ - 22]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1293

J¡v≈°∏w≤ů* tu* N≈fiu π°≤° Ìu©u y∫u N∏∫°∏∫ N°ÿª∫ů*˘ J¡° J¡Sfi J¡≤wu F…Î w[bbuW° ˚C„C^±>ıÙ

≈®J¨¡w <bT∫ J¡° ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

ÌÙ|ÕıÙ<bw° J¡ů ≈®°›w F…Î tæ*fiu <J¡ŸÙ Ÿt∫ ∫F ≤F_∫ Ìu©°-oŸ J¡v≈ tu* ≈®<Ÿ] y”±>b°Ffi ZÙ<b‹dC, FaŸb°Ffi ªwCtCÕ© f®Ê° ffiJ¡≤ Ìub, ÌæÃ∫ N°<Ì J¡∑ Ÿ¨<‹¸>R¡≈ J¡°∫Õ J¡° Ÿ‡≈°Ìfi J¡≤wu Su, FaŸb°Ffi f®Ê°ıÙ b¨T˚b°Ffi ”B ffiJ¡≤ ŸaF°≤ J¡≤wu Su wS° b¨T˚b°Ffi tF°ÌubıÙ <b‹dC „≤Ù≤
ffiJ¡≤ Ÿ¨<‹¸> J¡° ≈°Ôfi J¡≤wu Su $$52$$
o•J¡∑Ÿb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w
f°oÕŸb°≥ ŸyÕ

≈Cfi# Ìu©u y∫u b<Ÿ‹™> Ju¡ N‹¸>t ı∏t N°<Ì J¡°, Ÿt N°æ≤

N@ÕŸt Ÿ¨<‹¸> J¡° wS° sÙ≤-Ÿ°y≤ Ju¡ taSfi N°<Ì J¡° bdÕfi $

˚C„C^±> fiu J¡F° # ˚ybfig, (ıf tCHu NfiuJ¡ ∫Cyů* J¡∑ N°ÿª∫ÕıfiJ¡ |¸>fi°Nů* J¡° bæŸ° N˚®°∏w _t≤d Fæ, wf fiJu¡ f°Ì (JC¡~> ≈FÔu ∫° N°ı Ju¡ ŸyÕ tu*) Ã≈∏fi F…Î N°≈J¡ů ÔuJ¡≤ ˚≤π°ı, ≈CÔ_Ã∫, N<`, fi°≤Ì, o∏B N°æ≤ t¿≤<ª ofiJu¡ <bT∫ tu* _t≤d J¡∑ wů ydfi° FÙ •∫° ? ∫°fiÙ fiJu¡ <b_t≤d J¡∑
wů Ÿ‡˚°bfi° J¡˚Ù Fů FÙ fiFÙ* ŸJ¡wÙ, ∫F ˚°b Fæ (c) ) $$1$$ ≈CÔF, œ°ÔJ¡ N°<Ì wS° J®¡wC, ˚¨yC, Na<y≤° N°<Ì <Ÿ]-M¡<T, ŸfiÃJC¡t°≤ N°<Ì f®Ê<TÕ Îba ˚äyÙ„, _J¡∏Ì, yıbÌfi N°<Ì <„bıÙ Ju¡

≈°TÕÌů* Ju¡ <bT∫ tu* wů _t≤d J¡∑ ydfi° FÙ •∫° ? $$2$$ y°æ≤Ù, Ÿ≤_bwÙ, Ô‚tÙ, y°∫`Ù N°<Ì NfiuJ¡

fiJ¡∑ „¿•w∫ů* wS° ŸCtu”, t∏Ì≤, Jæ¡Ô°Ÿ, <Ft°Ô∫, ÌÌÕ…≤ N°<Ì ≈bÕwů* Ju¡ <bT∫ tu* _t≤d J¡∑ wů ydfi° FÙ •∫° ? $$3$$ F∫y®Ùb N°<Ì Ì°fibů*; <F≤^∫°s, J¡°Ôfiu<t, fÔ, <F≤^∫J¡<„≈C, J®¡°S, f<Ô,

≈®á°Ì N°<Ì ÌæÃ∫ů* Ju¡ <bT∫ tu* _t≤d J¡∑ wů ydfi° FÙ •∫° ? $$4$$ <„<f, ∏∫aJC¡, ≈¨SC, Ô°¶∫, bæ∏∫, fi°˚°y, Ju¡<Ô, fiÔ, t°∏@°w°, Ÿy≤, <ÌÔÙ≈, fiF…T N°<Ì ≤°ı°Nů* Ju¡ <bT∫ tu* _t≤d J¡∑ wů ydfi° FÙ

•∫° ? $$5$$ N°ù∫, Δ∫°Ÿ, b°vtÙ<J¡, „CJ¡, b°Ã_∫°fi N°<Ì wS° ≈t∏∫C, tdÙta<J¡, ˚yÙ≤S, „CJ¡

N°<Ì Ju¡ <bT∫ tu* _t≤d J¡∑ wů ydfi° FÙ •∫° ? $$6$$ ıů _bv≈w≤ ˚¥wJ¡°Ô tu* Ã≈∏fi Fæ*, ıů J¡ůoÕ

JC¡~> Ìq≤ Ju¡ Fæ* wS° ıů N°ı Ju¡ J¡v≈ tu* Ã≈∏fi Fæ*, fiJu¡ <bT∫ tu* _t≤d J¡∑ ydfi° FÙ •∫° ? ∫°fiÙ

≈¥bůÕ•w Ÿ˚Ù Ôůyů* Ju¡ <bT∫ tu* <b_t≤d Fů FÙ fiFÙ* ŸJ¡w°, ∫F ˚°b Fæ $$7$$ Fu tCfiu, f®Ê°ıÙ Ju¡ ≈C`

N°≈J¡° ∫F N°™>b°≥ ı∏t Fæ $ Ÿ N°™>bu* ı∏t tu* N°≈J¡∑ N°æ≤ tu≤Ù Ÿay<w F…oÕ - oŸJ¡° tæ* ≈FÔu Ÿu _t≤d J¡≤w° Fq≥ $$8$$

"N°™>ů* ı∏tů* tu* •∫° tæ* f®Ê°ıÙ J¡° FÙ ≈C` ≤F° ?' tF°≤°ı b<Ÿ‹™> Ju¡ oŸ ≈®ÿfi ≈≤ ≈sÙ∏B

˚C„C^±>ıÙ "fiFÙ*' ∫ů* W≤ Ìuwu Fæ* $

Fu tCfiu, N°≈ <J¡ŸÙ Ÿt∫ N°J¡°„ Ÿu Ã≈∏fi Fůwu Fæ*, <J¡ŸÙ Ÿt∫ ıÔ Ÿu Ã≈∏fi Fůwu Fæ*, <J¡ŸÙ

Ÿt∫ b°∫C Ÿu Ã≈∏fi Fůwu Fæ*, wů <J¡ŸÙ Ÿt∫ ≈bÕw N°æ≤ N<Àfi Ÿu Ã≈∏fi Fůwu Fæ* $$9$$

Ÿt_w J¡v≈ů* tu* wwg-wwg N<@J¡°≤Ù ≈C”Tů* Ju¡ fi°t N°æ≤ _bR¡≈ ÎJ¡ Ÿu Fůfiu ≈≤ ˚Ù Ÿf ≈Ì°Sů˘ Ju¡

(c) Ÿ›wt ÿÔůJ¡_S <J®¡∫° Ju¡ Ÿ°S Ÿf Ÿ›w‡∫∏wů* J¡° Ÿ‡f∏@ Fæ $

1294

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ÿf Nb∫b N°æ≤ N°ª≤d ÎJ¡ FÙ Fůfiu ª°<FÎ, ∫F <fi∫t fiFÙ* Fæ, <J¡∏wC J¡°J¡w°ÔÙ∫∏∫°∫ Ÿu <J¡ŸÙ

Ÿt∫ ÎJ¡-Ÿu FÙ Fů ı°wu Fæ*, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ, ∫F ŸyÕ ıæŸ° Fæ, oŸJ¡° <ıŸ ≈®J¡°≤ N°ª≤d Fæ, oŸJu¡ <ıŸ ≈®J¡°≤ Ju¡

Nb∫b Ÿa_S°fi wS° <Ì„°yd Fæ*, ™>ÙJ¡ oŸÙ w≤F Ju¡ wÙfi ŸyÕ ≈FÔu Fů ªCJu¡ Fæ*-oŸJ¡° tCHu _t≤d Fæ $$10$$ tC<fib≤, tCHu ÎuŸu ÌŸ Ÿyů˘ J¡° _t≤d Fæ-<ıfitu* Ìubw°Nů* Ju¡ <fi<©Ô N°ª≤d wS° Nb∫b-y™>fi ÎJ¡R¡≈ Su, fiJ¡∑ N°∫C Ÿt°fi SÙ Îba N≈fiu <fi∫w wwg-wwg N<@J¡°≤≈Ìů* tu* fiJ¡∑ ¿_S<w NŸC≤ů* π°≤° ª°<Ôw fiFÙ* F…oÕ SÙ $$11$$

N°ª°≤ů* J¡∑ Ÿt°fiw° fwÔ°J¡≤ Nf fiJ¡∑ <bTtw° fwÔ°wu Fæ* $

Fu tCfiu, ıÔ tu* ±¥>fJ¡≤ <w≤ů<Fw F…oÕ ≈¨ØbÙ J¡° ŸtCB Ÿu ˚yb°fi J¥¡tÕ fiu FÙ, fi <J¡ b≤°F fiu, ≈°≥ª

Ÿyů˘ tu* ≈°≥ª f°≤ ]°≤ <J¡∫° $$12$$ Fu tF°≤°ı, t∏Ì≤°ªÔ Ju¡ N°J¡TÕd Ju¡ <ÔÎ <J¡∫u y∫u ˚°≤Ù ≈®∫Ãfi Ju¡ J¡°≤d Δ∫°JC¡Ô F…Î Ìubw° Îba Ì°fibů* Ÿu ∫C•w ∫F Nt¨w°SÕ ŸtCB-t∏Sfi f°≤Fb°≥ F…N°-ÎuŸ° tCHu _t≤d Fæ $$13$$ tF°≤°ı, ≈FÔu _byÕ_S Ÿt_w Ìubw°Nů* Ÿu J¡≤ Ôufiub°Ô°, <F≤^∫°s wÙfi f°≤ Ÿt_w N°æT<@∫ů* wS° ≤Ÿů* Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ oŸ ≈¨ØbÙ J¡ů ≈°w°Ô tu* Ôu y∫° $$14$$ ≤udCJ¡° Ju¡ Ì≤ Ÿu ı∏t ÔuJ¡≤

˚yb°fi fi°≤°∫d fiu, ≈≤„C≤°t-Nbw°≤ Ÿu „¥∏∫ NfiuJ¡ Ÿyů˘ Ju¡ Δ∫b@°fi Ÿu ˚Ù, ∫F ~>™>Ù f°≤ s<`∫-

<bfi°„ <J¡∫° $$15$$ Fu tC<fiZu‹™>, Ÿ°æ J¡<Ô∫Cy F…Î N°æ≤ J¡∑J¡¸>Ìu„ Ju¡ ≤°ı°R¡≈ Ÿu ∫°fiÙ tF°≤°ı

„C]ů@fi Ju¡ ≈C`R¡≈ Ÿu ˚yb°fi fi°≤°∫d fiu Ÿ°æ f°≤ fC]Ì„° ≈®°›w J¡∑-oŸJ¡° tCHu _t≤d Fæ $$16$$
tF°≤°ı, ª∏Bt°æ<Ô tF°ÌubıÙ fiu J¡v≈ů* tu* wÙŸ f°≤ <`≈C≤ů* J¡° <bfi°„ <J¡∫°, Ìů f°≤ ∫°fiÙ ≈®Ã∫uJ¡

J¡v≈ tu* _b°∫a˚Cb N°æ≤ ª°sCT t∏b∏w≤ tu* Ìs≈®ı°≈<w Ju¡ ∫Iů* J¡° <bºbaŸ <J¡∫° wS° N≈≤°@Ù ÌŸ
o∏Bů* J¡ů Ì^±> <Ì∫° (fiJu¡ ≈Ìů* Ÿu ∏Fu* h∫CwJ¡≤ ≈bÕw J¡∑ yCk¡°Nů* tu* f∏ÌÙ ffi°∫° NSb° bı®Ÿ<Fw

fiJu¡ F°Sů* J¡° _w‡˚fi <J¡∫° )- oŸJ¡° tCHu _t≤d Fæ $$17$$ tC<fib≤, f°d°ŸC≤ Ju¡ <ÔÎ t°Fuÿb≤ Îba bæ‹dbfi°tJ¡ ≠b≤ů* N°æ≤ ≈®tSydů* J¡ů „°æ∫Õ ÃŸ°F f»°J¡≤ ≈®b¨W J¡≤°fiub°Ôu wS° Ìubw°Nů* J¡∑ Ÿufi°Nů*

J¡ů ≈®ªC≤t°`° tu* sCÆ@ J¡≤fiub°Ôu F¿≤ N°æ≤ F≤ Ju¡ N°™> Ÿay®°t F…Î-oŸJ¡° tCHu _t≤d Fæ $$18$$ tCfiu, tæ*

∫Cy-∫Cy tu* Nº∫uw° ≈C”Tů* J¡∑ fC<]∫ů* Ju¡ ∏∫¥fi°<@J¡˚°b Ju¡ J¡°≤d <J®¡∫°Nů* J¡∑ (f®Êª∫Õ, yC”Ÿub°,

˚¥<t„∫fi N°<Ì <J®¡∫°Nů* J¡∑), Nayů* J¡∑ (<„s°, J¡v≈ N°<Ì Nayů* J¡∑) Îba ≈°™>ů* J¡∑ (Nb@°fi≈¥bÕJ¡

_b≤, bdÕ N°<Ì Ju¡ hª°≤d R¡≈ ≈°™>ů* J¡∑) ∏∫¥fi°<@J¡≈®∫C•w <b<ª`ww° Ÿu ∫C•w buÌů* J¡° ˚Ù _t≤d J¡≤w° Fq≥ $$19$$ Fu ≈°≈„¥∏∫, ∫Cy-∫Cy tu* ≈®Ã∫uJ¡ π°≈≤ Ju¡ Naw tu* <fit°Õw°Nů* Ju¡ ˚uÌ Ÿu NfiuJ¡ ≈°™>b°Ôu, ÎJ¡°SÕJ¡ wS° NÃ∫aw <b_w°≤∫C•w ≈C≤°d ≈®b¨W Fůwu Fæ* - oŸJ¡° tCHu _t≤d Fæ $$20$$ tCfiu, ∫Cy-∫Cy tu* buÌ N°<Ì „°˜ů* Ju¡ <bπ°fi Δ∫°Ÿ, b°vtÙ<J¡ N°<Ì tF<TÕ∫ů* π°≤° <b≤<ªw ∏FÙ* tF°˚°≤w, ≤°t°∫d N°<Ì o<wF°Ÿů* Îba ÌqŸ≤u o<wF°Ÿů* J¡° ˚Ù tæ* _t≤d J¡≤w° Fqaa≥ $$21$$ tF°≤°ı, tæ* N°ÿª∫ÕıfiJ¡ tFwÙ

|¸>fi°Nůu* Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ, ≈®<Ÿ] ≤°t°∫d Ÿu <˚∏fi ÌqŸ≤u ≤°t°∫dfi°tJ¡ ÔsÿÔůJ¡°ÃtJ¡ I°fi„°˜ J¡°, ıů f®ÊÌub π°≤° b<Ÿ‹™>, <bÿb°<t` N°<Ì J¡ů ≈<Ì‹¸> S°, _t≤d J¡≤w° Fq≥ $$22$$ Ÿ I°fi„°˜ tu*
tfiů∫ůy Ìufiub°Ôu tF°fiC˚°bů* Ju¡ N∏w#J¡≤d tu* F°S tu* k¡Ô Ju¡ ŸÂ„, "ZÙ≤°tıÙ J¡∑ fi°o˘ Δ∫bF°≤

J¡≤fi° ª°<FÎ N°æ≤ ≤°bd Ju¡ <bÔ°Ÿ J¡∑ fi°o˘ <bÔ°Ÿ fiFÙ* J¡≤fi° ª°<FÎ' ∫F I°fi Ÿt<≈Õw <J¡∫° y∫°

ŸyÕ - 22]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1295

Fæ $$23$$ •w I°fi„°˜ Ju¡ <fit°Õw° tF<TÕ b°vtÙ<J¡ Fæ* N°æ≤ Nf fiJu¡ π°≤° b<Ÿ‹™> ≤°t-Ÿab°ÌR¡≈

ÌqŸ≤u fWÙŸ Fı°≤ ÿÔůJ¡°ÃtJ¡ tF°≤°t°∫dR¡≈ I°fi„°˜ J¡∑ ıů ≤ªfi° J¡∑ ı°∫uyÙ, ŸJ¡° ˚Ù

<ÌΔ∫I°fi J¡∑ Ÿ°tØ∫Õ Ÿu tæ* _t≤d J¡≤w° Fq≥, N°≈ ˚Ù Ÿt∫ N°fiu≈≤ Ÿu ı°fi ı°∫u*yu $$24$$ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ, oŸ ˚°bÙ b<Ÿ‹™>-≤°t-Ÿab°ÌR¡≈ I°fi„°˜ J¡∑ ≈¥bÕJ¡v≈ Ju¡ NSb° ÌqŸ≤u <J¡ŸÙ N°æ≤
b°vtÙ<J¡fi°tJ¡ ıÙb Ju¡ π°≤° ∫Ω<≈ ≈FÔu FÙ ≤ªfi° J¡∑ yoÕ SÙ, wS°<≈ J¡v≈ Ju¡ N∏w tu* Δ∫bF°≤J¡w°ÕNů*

J¡∑ ≈≤‡≈≤°Nů* Ju¡ ™> ı°fiu Ÿu bF h~>uÌ J¡ů ≈®°›w Fů y∫° S°, Nw# bwÕt°fi tu* ŸJ¡∑ ≈Cfi# f°≤FbÙ*
f°≤ ≤ªfi° J¡∑ ı°∫uyÙ $$25$$ tF°≤°ı, oŸÙ I°fi„°˜ Ju¡ f≤°f≤ ÌqŸ≤° I°fi„°˜ S°, <ıŸJ¡∑

"tF°˚°≤w' oŸ fi°t Ÿu ≈®<Ÿ<] SÙ Îba ≈®°Jg¡wfi Δ∫°ŸıÙ Ju¡ π°≤° ≤ªfi° J¡∑ yoÕ SÙ N°æ≤ ıů oŸ Ÿt∫
ıyw tu* <b_t¨<w J¡ů ≈®°›w Fů ªCJ¡° Fæ-tæ* ŸJ¡° _t≤d J¡≤w° Fq≥ $$26$$ ŸÙ (≈¥bÕJ¡v≈ Ju¡) NSb°

ÌqŸ≤u <J¡ŸÙ N°æ≤ Δ∫°Ÿfi°tJ¡ ıÙb Ju¡ π°≤° <J¡∫u y∫u wS° J¡v≈°∏w tu* <b_t¨<w J¡ů ≈®°›w F…Î Ÿ
tF°˚°≤w J¡∑ Ÿ°wbÙ* f°≤ ≤ªfi° J¡∑ ı°∫uyÙ $$27$$ Fu tC<fi≤°ı, ∫Cy-∫Cy tu* ≈®b¨W F…Î NfiuJ¡ N°¶∫°fiů*

Îba „°˜ů* J¡°, ıů <ª`-<b<ª` |¸>fi°-Ÿ¿∏fibu„ů* Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ Su, tæ* _t≤d J¡≤w° Fq≥ $$28$$ Fu Ÿ°@ů,

∫Cy-∫Cy tu* ≈Cfi#-≈Cfi# ∏FÙ*-∏FÙ* ≈Ì°Sů˘ J¡ů wS° ÌqŸ≤u-ÌqŸ≤u ≈Ì°Sů˘ J¡ů tæ* ı°fiw° Fq≥-oŸJ¡° ˚Ù
tCHu _t≤d Fæ $$29$$ ˚ybfig, ≤°sŸů* J¡° <bfi°„ J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ≈¨ØbÙ tu* Nbw°≤ y®Fd J¡≤fiub°Ôu t<Ft°„°ÔÙ <b‹dC J¡° <fiJ¡¸>bwÙÕ ùw°∫Cy tu* À∫°≤FbÙ* f°≤ "≤°t' oŸ fi°t Ÿu ı∏t Fůy° $$30$$ Fu tFTuÕ, fi¨<Ÿ*F_bR¡≈ „≤Ù≤ Ÿu ˚yb°fi fiu <F≤^∫J¡<„≈C J¡°, F°SÙ J¡° t¨yu∏B <ŸaF J¡∑ fi°o˘, wÙfi f°≤

Ffifi <J¡∫° $$31$$ Fu tCfiÙÿb≤, ≈¨ØbÙ Ju¡ ˚°≤ J¡∑ <fib¨<W J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ˚yb°fi <b‹dC J¡° ŸůÔFbÙ* f°≤
bŸCÌubıÙ Ju¡ |≤ tu* <fiJ¡¸> π°≈≤ Ju¡ N∏w tu* ı∏t Fůy° $$32$$
f°F≤ ∫F Ã≈∏fi Fůw° Fæ, ∫F ˚®°¿∏w Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
tF°≤°ı, ıyBq≈° oŸ ˚®°¿∏w J¡° J¡˚Ù ˚Ù (J¡v≈°∏w tu*) N¿_wÃb fiFÙ* Fæ, ıÔ tu* fCÌgfCÌů* J¡∑ fi°o˘

¿_Sw F…oÕ ∫F <J¡ŸÙ Ÿt∫ FÙ (J¡v≈°∏w tu*) NI°fib„ N¿_wÃb ≤©wÙ F…oÕ-ŸÙ ≈®wÙw FůwÙ Fæ $$33$$
ıÔ tu* w≤ayů* J¡∑ fi°o˘ N<w ª≈Ô, N°Ãt° Ju¡ N∏Ì≤ ≤Ffiub°ÔÙ ∫F N<fiÃ∫ Âÿ∫ ≈Ì°Sů˘ J¡∑ ˚®°¿∏w Ÿa<bwg-_bR¡≈ N°Ãt° tu* FÙ Ã≈∏fi N°æ≤ wÃsd ÔÙfi Fů ı°wÙ Fæ $$34$$

≈®Ã∫uJ¡ ŸyÕ tu* ˚¥ÔůJ¡ N°<Ì J¡∑ Nb∫bů* Ÿu Ÿt°fiw° J¡° ıů <fi∫t Fæ, bF ˚Ù N°æÃŸ<yÕJ¡ Fæ, ∫ů*

J¡Fwu Fæ* $
tF°≤°ı, ∫u wÙfiů* ıyw <J¡ŸÙ J¡v≈ tu* Ÿt°fi Nb∫b-Ÿ¿∏fibu„ (N°J¡°≤) b°Ôu Su, <J¡ŸÙ J¡v≈
tu* NÃ∫∏w <bTt Su wS° <J¡ŸÙ Ÿt∫ N°@u Ÿt°fiR¡≈ Su - oŸJ¡° tCHu _t≤d Fæ $$35$$
tfiC N°<Ì N<@J¡°≤Ù ≈C”Tů* Ju¡ N°J¡°≤ů* N°æ≤ ª¿≤`ů* J¡∑ Ÿtw° ˚Ù N°æÃŸ<yÕJ¡ FÙ Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $
tF°≤°ı, <J¡ŸÙ ÎJ¡ J¡v≈ tu* ıů ≈®°dÙ <ıŸ ”≈ Ju¡ ıů N°ª°≤-Δ∫bF°≤ J¡≤wu Su, ™>ÙJ¡ ŸÙ

R¡≈ Ju¡ bu FÙ ≈®°dÙ wÃ≈≤bwÙÕ J¡v≈ tu* ˚Ù N°ª°≤-Δ∫bF°≤ J¡≤wu Ìu©u y∫u wS° ÌqŸ≤u ≈®°dÙ ∏FÙ*

Ju¡ N°ª°≤-Δ∫bF°≤ J¡≤wu Ìu©u y∫u-oŸJ¡° tCHu bwÕt°fi tu* _t≤d Fæ $$36$$
f®Êfig, ≈®Ã∫uJ¡ t∏b∏w≤ tu* ıyw-J®¡t J¡° <b≈∫°ÕŸ Fů ı°fiu ≈≤, Nb∫b Ÿ¿∏fibu„ J¡° ≈¿≤bwÕfi Fů ı°fiu ≈≤ N°æ≤ ≈®¶∫°w ıfiů* J¡° ≈®Ô∫ Fů ı°fiu ≈≤ tu≤u ÌqŸ≤u FÙ <t` ÌqŸ≤u FÙ f°∏@b, ÌqŸ≤u fibÙfi

1296

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

FÙ ŸubJ¡ N°æ≤ ÌqŸ≤u FÙ <fib°Ÿ-_S°fi Fů ı°wu Fæ* $$37,38$$

<fib°Ÿ_S°fi Ju¡ ˚uÌ J¡ů FÙ <b„ÌR¡≈ Ÿu fwÔ°wu Fæ* $
tF°≤°ı, <J¡ŸÙ Ÿt∫ tæ* ÎJ¡°∏w tu* <b∏º∫-≈®Ìu„ tu* N≈fi° _S°fi ffi°w° Fq≥, <J¡ŸÙ Ÿt∫ Ÿfl°<B
tu* N≈fi° _S°fi ffi°w° Fq≥, wů <J¡ŸÙ Ÿt∫ ÌÌÕ…≤-≈bÕw ≈≤ <fib°Ÿ J¡≤w° Fq≥ $$39$$ <J¡ŸÙ Ÿt∫ <Ft°Ô∫-

≈bÕw ≈≤ b°Ÿ J¡≤w° Fq≥, <J¡ŸÙ Ÿt∫ tÔ∫-≈bÕw ≈≤ ¿_S≤ Fůw° Fq≥, wů <J¡ŸÙ Ÿt∫ ≈®°•wfi Nb∫b-

Ÿ¿∏fibu„ Ÿu FÙ oŸ ≈bÕw ≈≤ N°J¡≤ oŸ J¡v≈b¨s J¡∑ „°©° tu* |ů*ŸÔ° ffi°w° Fq≥ $$40$$ Fu tC<fifi°∫J¡, NŸa¶∫ ∫Cyů* Ju¡ fÙw ı°fiu≈≤ ˚Ù oŸ Ÿt∫ ≈®°•wfi Nb∫bů* Ju¡ Ÿ<∏fibu„ (≤ªfi°) Ÿu FÙ ∫F J¡v≈b¨s

Ã≈∏fi F…N° Fæ $$41$$ Fu Ÿ°@ů, oŸÙ<ÔÎ N≈fiu ≈®°•wfi „≤Ù≤ J¡° Ÿ¥©≈¥bÕJ¡ Ã∫°yJ¡≤ ∫F b¨s ≈¥bÕwfi Nb∫bŸ¿∏fibu„ J¡∑ N≈us° ÌqŸ≤u Nb∫b-Ÿ¿∏fibu„R¡≈ ≈¿≤d<w J¡ů ≈®°›w fiFÙ* FCN° Fæ, <J¡∏wC ŸÙ

Ÿ¿∏fibu„ Ÿu ∫F Ã≈∏fi F…N° Fæ (≈®J¨¡w ÿÔůJ¡ Ju¡ W≤°@Õ Ÿu "wC‡F°≤Ù fi°o˘ ∫F J¡v≈wR¡ <ª≤aıÙbÙ

•∫ů* fiFÙ* Fæ' oŸ „aJ¡° J¡° Ÿt°@°fi Fů y∫°, •∫ů*<J¡ •w J¡Sfi Ÿu ≈<s≤°ı ˚C„C^±> fiu J¡v≈b¨s J¡∑

<ª≤aıÙ<bw° fiFÙ* fwÔ°oÕ, <J¡∏wC „ů˚°-Ÿ¿∏fibu„ J¡∑ Ÿtw° Ÿu N˚uÌ J¡° ≈ª°≤ FÙ fwÔ°∫°

Fæ $) $$42$$ tF°≤°ı, tu≤u <≈w° ª^±> Ju¡ ıÙbfiJ¡°Ô tu* oŸ J¡v≈wR¡≈ J¡∑ ıů „ů˚° SÙ, ™>ÙJ¡ bFÙ

„ů˚° oŸ Ÿt∫ ˚Ù Fæ wS° ıů Ÿ Ÿt∫ oŸJu¡ ≈®°•wfi Ÿ¿∏fibu„ (Nb∫b-<b∏∫°Ÿ) Su fiJu¡ wCv∫

ÌqŸ≤u fibÙfi Nb∫b-<b∏∫°Ÿ oŸJu¡ <b<Fw Fæ*, tæ*fiu ∫F°≥ oŸ Ÿt∫ ¿_S<w ≈®°›w J¡∑ Fæ $$43$$
oŸÙ ≈®J¡°≤ <Ì„° N°æ≤ ≈bÕw J¡∑ Îu•∫-≈®Ã∫<˚I° ˚Ù „ů˚°-Ÿ¿∏fibu„ J¡∑ Ÿtw° Ju¡ J¡°≤d FÙ Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $
tF°≤°ı, ≈FÔu ∫F°≥ (NwÙw J¡v≈ Ju¡ oŸ ≈®Ìu„ tu*) fi ∫F W≤ <Ì„° SÙ N°æ≤ fi wů ∫F ≈bÕw FÙ

S°, <J¡∏wC ≈FÔu ∫F ÌqŸ≤Ù FÙ W≤ <Ì„° SÙ N°æ≤ ∫F ÌqŸ≤° FÙ ≈bÕw S° $$44$$
wf fi <Ì„° N°<Ì J¡Ù fi°o˘ wCt ˚Ù ≈®Ã∫uJ¡ J¡v≈ tu* ÌqŸ≤u N°æ≤ Ÿt°fi Ÿ¿∏fibu„b°Ôu •∫ů* fiFÙ*

Fů ? wů oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $
tæ* ÎJ¡ FÙ ≤F° N°æ≤ ÎJ¡ FÙ Nb∫b-Ÿ¿∏fibu„ Ÿu tæ*fiu f®Ê°ıÙ J¡∑ <fi„° J¡° N<wJ®¡td <J¡∫°,

•∫ů*<J¡ J¡v≈°∏w tu* ≈¥bůÕ•w @°≤d°Nů* Ÿu ¿_S≤ J¡∑ yoÕ <fi<bÕJ¡v≈¡Ÿt°<@ Ju¡ NbŸ°fi tu* ≈Cfi# Ã≈∏fi F…N° ∫F ŸyÕ Ìu© J¡≤ tæ* "bFÙ ∫F tu” ≈bÕw Fæ', "bFÙ ∫F J¡v≈w”b¨s Fæ' ∫ů* ≈®Ã∫<˚I°∫t°fi ≈Ì°SÕ

Ju¡ R¡≈ tu* FÙ oŸ Ÿ¨<‹¸> J¡ů ı°fiw° Fq≥ $ ∫<Ì tæ* ÌqŸ≤° Fůw°, wů wWw<bT<∫dÙ •w ≈®Ã∫<˚I° (Ìu©Ù

F…oÕ b_wC J¡ů ≈¿Fª°fifi°) fiFÙ* FůwÙ, ∫F ˚°b Fæ $$45$$
oŸÙ ≈®J¡°≤ ≈¥bÕ Ju¡ Nb∫bů* Ÿu <˚∏fi ÌqŸ≤u Nb∫bů* J¡° y®Fd J¡≤fiu ≈≤ ˚Ù "Ÿ ≈®J¡°≤ ≈®Ã∫<˚I°

J¡≤ ≤Fu tu≤° <bfi°„ fiFÙ* Fæ' oŸ ≈®J¡°≤ Ju¡ y<˚Õw N°„∫b°ÔÙ "<ÌyCW≤°&˚¥wg' oÃ∫°<Ì ¿•w J¡° ≈≈°Ìfi J¡≤wu Fæ* $

Ÿ¥∫Õ, ª∏Bt° N°<Ì y®Fů* Ÿu Îba fis`ů* Ju¡ Ì∫, N_wt∫ N°<Ì <fi∫w Ÿaª≤dů* Ÿu <fi∫w W≤

<Ì„° tu* Nb¿_Sw tu” N°<Ì _S°fi J¡ů ÔuJ¡≤ FÙ ≈¥bÕ N°<Ì <Ì„°Î≥ Δ∫b⁄w FůwÙ Fæ* $ ÌqŸ≤u ŸyÕ tu* wů bu

<Ì„°Î≥-Ÿ tu”≈bÕw Ju¡ FÙ ÌqŸ≤u ≈®J¡°≤ Ÿu ¿_Sw Fů ı°fiu≈≤, <ª`≈¸> Ju¡ ≈¿≤bwÕfi Ÿu Ÿtu* <ª<`w tu”≈bÕw N°<Ì Ju¡ N@Ùfi ≈¥bÕ N°<Ì <Ì„°Nů* Ju¡ ≈¿≤bwÕfi J¡∑ fi°o˘ Δ∫Ã∫_w-¿_S<w ≈®°›w J¡≤wÙ Fæ* $$46$$

ŸyÕ - 23]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1297
oŸ ≈®J¡°≤ N<fi∫w ¿_S<w Ÿu <Ì„°Nů* J¡° <tØ∫°Ãb <Ÿ] Fůfiu ≈≤ wÌfiCŸ°≤Ù <fi∫w Nb∫b-

Ÿ¿∏fibu„ |<¸>w Ÿ˚Ù ıyw tu* N<fibªÕfiÙ∫w°R¡≈ <tØ∫°Ãb <Ì©°oÕ ≈nw° Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $
tF°≤°ı, ∫F ıyw fi Ÿwg Fæ N°æ≤ fi NŸwg FÙ Fæ - ∫FÙ tæ* t°fiw° Fq≥ $ N°Ãt° J¡∑ t°<∫J¡ <bsu≈„¿•w Ÿu Ã≈∏fi F…N° wS° fC<] J¡ů ˚®<tw J¡≤ ≤F° ∫F ≈®≈aª Ju¡bÔ <tØ∫° FÙ ≈®J¡¸> Fů ≤F° Fæ $$47$$
ıyw Ju¡ ≈Ì°Sů˘ tu* <Ì•J¨¡w Δ∫b_S°-Δ∫Ã∫°Ÿ (<b≈≤Ùww°) J¡∑ fi°o˘ J¡°ÔJ¨¡w Δ∫b_S° J¡° Δ∫Ã∫°Ÿ

˚Ù <Ì©°oÕ ≈nw° Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $
tFTuÕ, <J¡ŸÙ J¡v≈ tu* ≈C` <≈w¨-˚°b J¡ů ≈®°›w Fůw° Fæ, <t` „`C-˚°b J¡ů ≈®°›w Fůw° Fæ wS°

ŸæJ¡nů* ≈C”T ˜Ù-˚°b J¡ů ≈®°›w Fů ı°wu Fæ* - oŸJ¡° tCHu _t≤d Fæ $$48$$ tC<fi tF°≤°ı, <J¡ŸÙ J¡v≈
tu* J¡<Ô∫Cy tu* ŸÃ∫∫Cy Ju¡ N°ª°≤, ŸÃ∫∫Cy tu* J¡<Ô∫Cy J¡∑ Nb_S° wS° ùw° N°æ≤ π°≈≤ tu* ŸÃ∫∫Cy Ju¡

N°ª°≤ N°æ≤ J¡<Ô∫Cy ¿_S<w Fů ı°wÙ Fæ-oŸJ¡° tCHu _t≤d Fæ $$49$$

Ÿasu≈w# J¡<Ô∫Cy-¿_S<w J¡° bdÕfi J¡≤wu Fæ* $
tC<fi≤°ı, <J¡ŸÙ J¡v≈ tu* ŸÃ∫∫Cy tu* ˚Ù JC¡~> ÎuŸu tfiC‹∫ů* J¡° tCHu _t≤d Fæ <J¡ <ı∏Fů*fiu ıů buÌ

N°æ≤ buÌ°Sů˘ J¡° Ì„Õfi wJ¡ fiFÙ* <J¡∫u Su $ N≈fiu ŸaJu¡wt°` Ÿu FÙ Δ∫bF°≤ J¡≤wu Su, fiJ¡° N°ª≤d NÃ∫aw h~A>a©Ô S° $ (ŸÃ∫∫Cy tu* ˚Ù ≈C‹J¡≤ fiu tF°≤°ı fiÔ Ju¡ «¡≈≤ Ω¥w Ÿu <bı∫ ≈°oÕ SÙ N°æ≤ <ffi°

N≈≤°@ ≈ÃfiÙ Ju¡ Ÿ°S ÎJ¡ b˜ Ÿu ∏Fu* <fib°Õ<Ÿw <J¡∫° S°, ∫F ≈®<Ÿ] f°w Fæ $) $$50$$

Fu f®Êfig, Fı°≤ ªwC∫CÕyů* J¡Ù Ÿt°¿›w tu* f®Ê°ıÙ ıf ıyBq≈ Ju¡ ŸaF°≤J®¡t Ÿu ıÔ tu* „∫fiJ¡≤

∫ůy<fiB° Ju¡ Δ∫°ı Ÿu ≈≤t°Ãt° J¡° º∫°fi J¡≤ ≤Fu Su, wf ∫F Ìubw°, Ì°fib Îba tfiC‹∫ Ÿu ∫C•w ıyw

„¥∏∫ NŸwg_bR¡≈ J¡∑ fi°o˘ Fů y∫° S° - oŸJ¡° tCHu _t≤d Fæ $$51$$ ŸÙ ≈®J¡°≤ ıyw Ju¡ ÔÙfi Fůfiu

≈≤ ˚Ù ª∏Bt° Ÿ‡f∏@Ù tfi Ju¡ tfifi Ÿu <fi<tÕw F…Î ≈¥bůÕ•w ÌŸ Ÿyů˘ J¡°, ıů _S¥Ô ≈°<SÕb°J¡°≤ Ÿu b<ıÕw wS° b°∫C≈®°∫ ˚¥wů* Ÿu Δ∫°›w Su, tæ* _t≤d J¡≤w° Fq≥ $$52$$

J¡<Sw Ÿt_w NSů˘ J¡° Ÿasu≈ Ÿu ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $
tF°≤°ı, f®Ê°ıÙ Ju¡ <ÌbŸR¡≈Ù J¡v≈ů* tu* F…Î <ª`-<b<ª` <b„uT Ÿa_S°fiů* b°Ôu Ìu„ů** Ÿu ∫C•w;

<ª`-<b<ª` NfiuJ¡ J¡°∫ů˘ tu* Δ∫°JC¡Ô ≈®°<d∫ů* Ju¡ J¡ů„˚¥w wS° <ª`-<b<ª` <b∏∫°Ÿ,<bÔ°Ÿ Îba buTů*

Ÿu ∫C•w Ÿt_w Ÿyů˘ J¡° tæ* _t≤d J¡≤w° Fq≥ $$53$$
f°oÕŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w
wuoÕŸb°≥ ŸyÕ

<ıfi ÌůTů* J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ Ìufiu ≈≤ tfiC‹∫ J¡ů t¨Ã∫C f°@° fiFÙ* ≈F…≥ª°wÙ,

fi ÌůTů* J¡° wS° tfi J¡ů <ıŸtu* Ôy°fi° ª°<FÎ - ŸJ¡° bdÕfi $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu tF°f°Fů ZÙ≤°tıÙ, wÌfi∏w≤ J¡v≈Ôw° Ju¡ Ny®˚°y tu* N°ŸÙfi

Ÿ b°∫Ÿ≤°ı ˚C„C^±> J¡ů tæ*fiu <ıI°Ÿ° Ju¡ <ÔÎ ∫F N°yu J¡∑ f°w <k¡≤ ≈¥~>Ù $$1$$

Fu ≈<s∫ů* Ju¡ Zu‹™> ≤°ı°, ıyw-J¡ů„ tu* <bª≤d J¡≤ ≤Fu N°æ≤ Δ∫bF°≤ J¡≤ ≤Fu ˚Ù ≈®°<d∫ů* J¡∑

ÌuF J¡ů t¨Ã∫C <J¡Ÿ ≈°∫ Ÿu ∫°fiÙ Jæ¡Ÿu ÌůTů* J¡° Ã∫°y Îba Jæ¡Ÿu yCdů* J¡° ≈°ıÕfi J¡≤fiu Ÿu f°@° fiFÙ*

1298

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

≈F…≥ª°wÙ $$2$$ ˚C„C^±> fiu J¡F° # Fu ŸbÕ<bwg f®Êfig, N°≈ ∫Ω<≈ Ÿf JC¡~> ı°fiwu Fæ*, wS°<≈ ıů tCHŸu, <ıI°ŸC J¡∑ fi°o˘, ≈¥~>wu Fæ*, bF ™>ÙJ¡ FÙ Fæ, •∫ů*<J¡ ıů ŸtSÕ Fůwu Fæ*, bu ≈®ÿfiů* π°≤° N≈fiu ŸubJ¡ů* J¡∑ b°Jg¡≈Ç>w° ≈®<Ÿ] J¡≤°wu Fæ* $$3$$ ∫Ω<≈ bæŸÙ <_S<w Fæ, wS°<≈ N°ı ıů tCHŸu ≈¥~>wu Fæ*, ŸJ¡° N°≈J¡ů tæ* W≤ Ìuw° Fq≥ , •∫ů*<J¡ N°I° J¡° ≈¿≤≈°Ôfi J¡≤fi° FÙ Ÿ≠ıfiů* J¡∑ ŸfŸu fnÙ

Ÿub° Fæ, ÎuŸ° tC<fi Ôůy J¡Fwu Fæ* $$4$$

Ÿtu* Ÿt_w ÌůTů* J¡∑ N°Z∫ b°Ÿfi° J¡° <bfi°„ FÙ t¨Ã∫C ≈≤ <bı∫ ≈°fiu Ju¡ <ÔÎ tC¶∫ ≈°∫ Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $
tF°≤°ı, ≤°y°<Ì ÌůTR¡≈Ù tůwÙ <ıŸtu* <≈≤ů∫u y∫u Fæ*, ÎuŸÙ b°Ÿfi°R¡≈Ù w∏wCŸ∏w<w <ıŸJu¡

⁄Ì∫-J¡tÔ tu* y®<Sw fiFÙ* ≤FwÙ, t¨Ã∫C Ÿu t°≤fiu J¡∑ oh~>° fiFÙ* J¡≤wÙ NS°Õwg ıæŸu F°≤ N°<Ì N°˚≤dů*

J¡° ≈¿≤Ã∫°y <J¡∫u ≈C”Tů* J¡ů ªů≤ t°≤fiu J¡∑ oh~>° fiFÙ* J¡≤wu bæŸu FÙ ≈®J¨¡w tu* ŸtHfi° ª°<FÎ, ∫F ˚°b Fæ $$5$$ f®Êfig, ÌuF-b¨s J¡° h~>uÌ J¡≤ Ìufiub°Ôu <fi#ÿb°ŸR¡≈Ù J¡≤bw <ıfiŸu Ã≈∏fi Fůwu Fæ* wS°

Ÿt_w „≤Ù≤-Ôw° Ju¡ (ÌuF-b¨s „°©°˚¥w F°S, ≈æ≤ N°<Ì Ju¡) <ÔÎ ıů |CfiR¡≈ Fæ*, bu t°fi<ŸJ¡-

Δ∫S°Î≥ <ıŸJ¡° ˚uÌfi fiFÙ* J¡≤wÙ*, Ÿu t¨Ã∫C t°≤fiu J¡∑ oh~>° fiFÙ* J¡≤wÙ $$6$$ f®Êfig , „≤Ù≤R¡≈Ù b¨s Ju¡ J¡ů¸>≤ tu* ≤Ffiub°Ôu Ÿ≈ů˘ Ju¡ Ÿt¥FR¡≈ wS° <ª∏w°R¡≈Ù k¡d<b_w°≤ů* J¡ů <Ÿ≤ tu* @°≤d J¡≤fiub°ÔÙ

N°„°Î≥ <ıŸJ¡ů ˚Ùw≤ Ÿu Ì°F fiFÙ* ≈F…≥ª°wÙ Ÿu t¨Ã∫C t°≤fiu J¡∑ oh~>° fiFÙ* J¡≤wÙ $ ≤°y-πuTR¡≈Ù <bT

Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ N≈fiu tfiR¡≈Ù <fÔ tu* ≤Ffiub°Ô° Ôů˚R¡≈Ù Ÿ≈Õ <ıŸJ¡ů Ìa„ fiFÙ* J¡≤w° Ÿu t¨Ã∫C t°≤fiu J¡∑
oh~>° fiFÙ* J¡≤wÙ $$7$$ ≤°y-πuTR¡≈Ù <bT Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ N≈fiu tfiR¡≈Ù <fÔ tu* ≤Ffiub°Ô° Ôů˚R¡≈Ù Ÿ≈Õ

<ıŸJ¡ů Ìa„ fiFÙ* J¡≤w°, Ÿu t¨Ã∫C t°≤fiu J¡∑ oh~>° fiFÙ* J¡≤wÙ $$8$$ „≤Ù≤R¡≈Ù ŸtCB J¡° b±>b°<ÀfiR¡≈

NwÎb Ÿt_w <bbuJ¡R¡≈Ù ıÔ J¡ů ≈Ù ı°fiub°Ô° J®¡ů@ <ıŸJ¡ů ÌÀ@ fiFÙ* J¡≤w°, Ÿu t¨Ã∫C t°≤fiu J¡∑
oh~>° fiFÙ* J¡≤wÙ $$9$$ tF°≤°ı, <wÔů* J¡∑ fnÙ ≤°<„ J¡ů Δ∫y® J¡≤ Ìufiub°Ôu J¡<™>fi J¡ůvFq ∫∏` J¡∑ fi°o˘

y®w°≈¥bÕJ¡ Nfiay (J¡°tÌub) <ıŸu ≈Ùn° fiFÙ* ≈FC≥ª°w°, Ÿu t¨Ã∫C t°≤fiu J¡∑ oh~>° fiFÙ* J¡≤wÙ $$10$$
f®Ê°Ãt° tu* <bZ°¿∏w FÙ N°Ã∫¿∏wJ¡ t¨Ã∫C-<bı∫ tu* FuwC Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

<ıŸfiu ÎJ¡ <fitÕÔ ≈≤t ≈<b` f®Ê≈Ì tu* <ªW-¿_S<w ≈®°›w J¡≤ ÔÙ Fæ, ŸJ¡ů t¨Ã∫C t°≤fiu J¡∑
oh~>° fiFÙ* J¡≤wÙ $$11$$ „≤Ù≤R¡≈Ù ≈C¿‹≈w N≤^∫ ≈®Ìu„ tu* ≈®bu„ J¡≤ Ì°æn-@¥≈ tª°fiub°Ô° fÔb°fi

<ıŸJ¡° tfi, b°fi≤ J¡∑ fi°o˘, ªaªÔ fiFÙ* Fæ, ŸJ¡ů t¨Ã∫C t°≤fiu J¡∑ oh~>° fiFÙ* J¡≤wÙ $$12$$

ÌůTů* J¡° ≈ŸaF°≤ J¡≤ ≤Fu ˚C„C^±>ıÙ-t¨Ã∫C <bı∫ tu* FuwC˚¥w yCdů* J¡° ≈J®¡t J¡≤fiu Ju¡ ≈FÔu Ÿt°@°fi FÙ tC¶∫ yCd Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu - Ÿt°@°fi J¡∑ ≈®„aŸ° J¡≤wu Fæ* $

Fu f®Êfig, ≈¥bÕ tu* fwÔ°∫u y∫u ∫u tF°fi ÌůT ŸaŸ°≤ R¡≈Ù Δ∫°<@ Ju¡ J¡°≤d˚¥w Fæ*, bu ÌůT Ÿt°<Fw

<ªW J¡ů w<fiJ¡ ˚Ù <b¿h~>∏fi fiFÙ* J¡≤wu $$13$$ „°≤Ù¿≤J¡ Îba t°fi<ŸJ¡ ≈Ùn°Nů* Ÿu ı<fiw wS° tF°fi

<b˚®tů* Ÿu (≈C`, J¡Ô` N°<Ì <bTt-Δ∫°tůFů* Ÿu) <bª¿Ôw F…Î Ì…#© ÎJ¡t°` Ÿt°<Fw <ªW J¡ů FÙ

<~>∏fi-<˚∏fi fiFÙ* J¡≤ ≈°wu $$14$$ <ıŸ tF°≈C”T J¡° <ªW Ÿt°<Fw Fæ, ŸJ¡° <ªW fi N_w Fůw° Fæ, fi <Ìw Fůw° Fæ, fi Ÿtu* _t¨<w FůwÙ Fæ, fi <b_t¨<w FůwÙ Fæ, fi ŸCTC¿›w FůwÙ Fæ, fi ı°y¨<w FÙ FůwÙ

Fæ $$15$$ <ıŸ tF°Ãt° J¡° <ªW Ÿt°<Fw Fæ, ŸJ¡∑ J¡°t J®¡ů@ N°<Ì <bJ¡°≤ů* Ÿu Ã≈∏fi wS° ⁄Ì∫°J¡°„

ŸyÕ - 23]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1299

J¡ů N°b¨w J¡≤ Ìufiub°ÔÙ <ª∏w° <J¡ŸÙ w≤F <F*Ÿ° fiFÙ* J¡≤wÙ $$16$$ <ıŸJ¡° <ªW Ÿt°<Fw Fæ,

„°˜°fiCŸ°≤Ù Δ∫bF°≤ů* J¡ů ªÔ°w° F…N° ˚Ù bF ≈≤t°SÕw# fi JC¡~> Ìuw° Fæ, fi y®Fd J¡≤w° Fæ, fi JC¡~> Ã∫°yw° Fæ N°æ≤ fi JC¡~> t°≥yw° FÙ Fæ $$17$$ <ıŸ tF°≈C”T J¡° <ªW Ÿt°<Fw Fæ, Ÿu ≈°ıÕfi J¡≤fiu

∫ůÀ∫ NfiuJ¡ Ì…‹¸> @fi°<Ì NSÕ; J¨¡<T,y¨F N°<Ì Ì…‹¸> N°≤a˚; ≤°y, πuT N°<Ì Ì…‹¸> yCd; ttÕ≈®J¡°„J¡ Ì…‹¸>

¿•w∫°≥; Ì…‹¸> fiÙ<w∫°≥-∫u Ÿf N≈fiu Ì…‹≈¿≤d°t π°≤° ©uÌ fiFÙ* ≈F…≥ª°wÙ* $$18$$ <ıŸJ¡° ¿ªW Ÿt°<Fw Fæ, ŸJ¡∑ Nů≤ NfiuJ¡<b@ NSů˘ Ÿu ∫C•w Îba <b<b@ yCdů* Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ, <fi≤<w„∫ ≈®J¡°„t°fi Ÿ˚Ù ŸC©

Ì°ænwu Fæ* $$19$$ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ, (ª¥≥<J¡ Ÿt°<Fw <ªW J¡ů <J¡ŸÙ ≈®J¡°≤ Ju¡ yCd-ÌůT N_w-

Δ∫_w fiFÙ* J¡≤ ≈°wu, oŸ<ÔÎ ) ıů w[b W≤J¡°<ÔJ¡ ŸC© J¡° FuwC, Nf°º∫, N<bfi°„Ù, N<bΩ°„¥∏∫

Îba <bT∫ J¡∑ N<˚Ô°T°R¡≈Ù Â<‹¸> Ÿu b<ıÕw N°Ãt-Ô°˚_bR¡≈ Fæ, ŸÙ ÎJ¡ w[b tu* tfi J¡ů ¿_S≤

J¡≤fi° ª°<FÎ $$20$$ tF°≤°ı, <ªW J¡ů ≈C”T°SÕ„¥∏∫ ffi°fiub°Ôu, N≈<b`, πæw-Ì„ÕfiR¡≈ <≈„°ª Ju¡
π°≤° ıů w[b J¡˚Ù ˚Ù N°J®¡°∏w fiFÙ* Fůw°, ŸÙ ÎJ¡ N°Ãt-Ô°˚R¡≈ w[b tu* tfi J¡ů ¿_S≤ J¡≤fi°

ª°<FÎ $$21$$ Nfi°<ÌJ¡°Ô Ÿu ŸfŸu f»-ª»J¡≤ <ıŸJ¡° N°æ<ªÃ∫ <Ÿ] Fů ªCJ¡° Fæ, wS° ıů N°≤‡˚
tu* ŸC∏Ì≤, tº∫ tu* (N@Õ-≈¿≤≈°J¡J¡°Ô tu*) t@C≤ N°æ≤ N∏w tu* Ÿt_w Ì…#©ů* J¡° <fibÕwJ¡ Fæ, Ÿ

N°Ãt-Ô°˚R¡≈ I°fiw[b tu* tfi J¡ů ¿_S≤ J¡≤fi° ª°<FÎ $$22$$ ıů N<bfi°„Ù Fæ, tfi Ju¡ <ÔÎ ŸÌ°

<FwJ¡≤ Fæ, Nf°<@w_bR¡≈ Fæ, N°<Ì tº∫ Îab N∏w-ofi Ÿ˚Ù Nb_S°Nů* tu* NfiC_∫¥w Fæ wS° <ıŸJ¡∑

Ÿt_w Ÿ∏wÔůy ≈®Ù<w≈¥bÕJ¡ ≈°Ÿfi° J¡≤wu Fæ*, Ÿ N°ÃtÔ°˚R¡≈ w[b tu* tfi J¡ů ¿_S≤ J¡≤fi°

ª°<FÎ $$23$$ f®ÊTuÕ, ıů fC<] Ÿu ≈≤u Fæ, ≈®J¡°„_bR¡≈ Fæ, ŸfJ¡° N°<Ì J¡°≤d Fæ, <fi≤<w„∫

Nt¨w_bR¡≈ Fæ wS° <ıŸJ¡∑ N≈us° ÌqŸ≤° Wt Ÿ°æ˚°À∫ (<fiÃ∫ <fi≤<w„∫ N°fi∏ÌR¡≈ Ÿ°æ˚°À∫) fiFÙ* Fæ, Ÿ ≈≤t w[b tu* tfi J¡ů ¿_S≤ J¡≤fi° ª°<FÎ $$24$$

Nf ≈≤t w[b tu* ŸfŸu f»-ª»J¡≤ Ÿ°æ˚°À∫R¡≈w° Fæ, oŸJ¡° ÌqŸ≤u ŸC©ů* tu* N<fiÃ∫Ãb-≈®<w≈°Ìfi π°≤° Ÿ°@fi J¡≤wu Fæ* $

Ìubw°Nů*, NŸC≤ů* Îba y∏@bů˘ Ÿu Δ∫°›w; <bΩ°@≤ů* N°æ≤ <J¡∏fi≤ů* Ÿu ∫C•w wS° Ìubw°-≤t<d∫ů* Ÿu ŸC„ů<˚w _byÕ tu* JC¡~> ˚Ù ŸC¿_S≤ Îba Wt w[b <bΩt°fi fiFÙ* Fæ $$25$$ Fu ≈®Ù<w≈°`, b¨sů* Ÿu ≤°<ıw,

≤°ı°-tF°≤°ı°Nů* Ÿu ∫C•w; ≈bÕw, fiy≤ Îba b®ı˚¥<t Ÿu „ů˚°∫t°fi wS° ŸtCB Ÿu ∫C•w ˚¥wÔ tu* JC¡~>

˚Ù _S°∫Ù N°æ≤ „ů˚fi w[b fiFÙ* Fæ $$26$$ f®Êfig, ıF°≥ fi°yů* J¡° <fib°Ÿ Fæ, NŸC≤ů* Ju¡ Ÿt¥F Fæ* wS° NŸC≤ů*

J¡∑ <˜∫ů* J¡° ŸtCÌ°∫ Fæ, Ÿt_w Ÿ ≈°w°Ô ÔůJ¡ tu* ˚Ù JC¡~> ¿_S≤ Îba ŸC©R¡≈ ≈Ì°SÕ fiFÙ* Fæ $$27$$

∫ů* wÙfiů* ÔůJ¡ů* J¡∑ N„C˚R¡≈w° fwÔ°J¡≤ ŸJu¡ N∏Ì≤ Ju¡ ıyw J¡∑ ˚Ù N„C˚R¡≈w° fwÔ°wu Fæ* $
tF°≤°ı, <ıŸtu* _byÕ, ÌubÔůJ¡, ≈°w°Ô Îba ÌŸů* <Ì„°Î≥ Fæ*, ÎuŸu oŸ Ÿ‡≈¥dÕ ıyw tu* JC¡~> ˚Ù

¿_S≤ ŸC©R¡≈ w°¿[bJ¡ ≈Ì°SÕ fiFÙ* Fæ $$28$$ N°<@ (t°fi<ŸJ¡ Δ∫S°) Îba Δ∫°<@ Ÿu NÃ∫∏w ª≈Ô
wS° Ì…©#Ÿt¥F Ÿu ≈¿≤bu<‹¸>w ŸbÕÌ° wCh~> <J®¡∫°ı∏∫ k¡Ôů* tu* JC¡~> ˚Ù ¿_S≤ N°æ≤ J¡v∫°dJ¡°≤J¡ fiFÙ*

Fæ $$29$$ <ı∏Fů*fiu <ªW w≤Ô J¡≤ <Ì∫° Fæ wS° ıů tfi tu* N°fi∏Ì Ìuwu Fæ*, ÎuŸu fC<] Ju¡ <bJ¡°≤˚¥w t°fiŸ<J®¡∫°ı∏∫ k¡Ôů* tu* JC¡~> ˚Ù ¿_S≤ J¡v∫°d fiFÙ* Fæ $$30$$ tfiR¡≈Ù sÙ≤-Ÿ°y≤ Ju¡ taSfi tu*
t∏Ì≤°ªÔ J¡° N°ª≤d J¡≤fiub°Ôu N≈fiu ŸaJ¡v≈, <bJ¡v≈ N°<Ì t°fi<ŸJ¡ Δ∫°≈°≤ů* tu* ˚Ù JC¡~> _S°∫Ù

1300

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

J¡v∫°d fiFÙ* Fæ $$31$$ <fi≤∏w≤ Ã≈∏fi Îba <bfi‹¸> Fůfiub°ÔÙ, NÃ∫∏w NÌg˚Cw, wÔb°≤ J¡∑ @°≤ Ju¡

ŸÂ„ o¿∏B∫ N°<Ì J¡∑ ªu‹¸>°Nů* tu* ˚Ù JC¡~> ¿_S≤ ŸC© fiFÙ* Fæ $$32$$

Ÿ ≈®J¡°≤ N¿_S≤ Îba wCh~> Fůfiu Ÿu ıyw Ÿ‡f∏@Ù <J¡ŸÙ ˚Ù ŸC© J¡∑ <bbuJ¡∑ ≈C”Tů* J¡ů _≈¨F°
fiFÙ* J¡≤fiÙ ª°<FÎ, ∫ů* J¡Fwu Fæ* $
tF°≤°ı, Ÿ‡≈¥dÕ ≈¨ØbÙwÔ tu* ÎJ¡t°`≤°ıR¡≈w° (Ÿ‡≈¥dÕ ˚¥-t^±>Ô J¡° ÎJ¡h~>` Ÿ°bÕ˚°æt ≤°ı°

Fůfi°) Zu‹™> fiFÙ* Fæ, ŸfŸu fnu N<˚I o∏B, f¨F_≈<w (≈°w°Ô tu*) Ÿ‡≈¥dÕ ≈¨ØbÙ Ju¡ @°≤d tu* ŸtSÕ

„uTfi°yR¡≈ Fůfi° ∫°fiÙ ≈°w°Ô J¡° N<@≈<w Fůfi° ˚Ù Zu‹™> fiFÙ* Fæ, •∫ů*<J¡ ıF°≥ <bbuJ¡∑ ≈C”Tů* J¡° tfi

≈¥dÕJ¡°t FůJ¡≤ <bZ°¿∏w ≈°w° Fæ, bæŸ° bF°≥ JC¡~> ˚Ù w°¿[bJ¡ ŸC© fiFÙ* Fæ $$33$$ Ì…R¡F N°æ≤ <b_w¨w Fůfiu Ju¡ J¡°≤d tfi J¡ů Δ∫y® ffi°fiub°ÔÙ ª°æÌF ≈®J¡°≤ J¡∑ <bΩ°Nů* J¡° <bª°≤ (<fi‹J¡TÕ <fiJ¡°Ôfiu tu*

ŸtSÕw°R¡≈ ≈°¿^±>Ã∫) ˚Ù Zu‹™> fiFÙ* Fæ, ÌqŸ≤ů* Ju¡ J¡°∫ů˘ J¡° fC<]Ÿ°æ‹™>b Ÿu <bª°≤ J¡≤ <bbuªfi J¡≤fiu J¡∑ Ÿ°tØ∫Õ (ÔůJ¡°fiC≤aıfiŸ°tØ∫Õ) ˚Ù Zu‹™> fiFÙ* Fæ, wS° ŸbÕZu‹™> tF°˚°≤w N°<Ì Ju¡ J¡S°J®¡tů* J¡°

˚ÔÙ ≈®J¡°≤ bdÕfi J¡≤fiu J¡∑ Ÿ°tØ∫Õ ˚Ù Zu‹™> fiFÙ* Fæ, •∫ů*<J¡ ıF°≥¡<bbuJ¡∑ ≈C”Tů* J¡° tfi ≈¥dÕJ¡°t FůJ¡≤ <bZ°¿∏w ≈°w° Fæ, bæŸ° bF°≥ JC¡~> ˚Ù w°<ÃbJ¡R¡≈ b_wC fiFÙ* Fæ $$34$$ N°<@-Δ∫°<@∫ů* Ÿu ≈®ªC≤

<ª≤aıÙ<bw° ˚Ù Zu‹™> fiFÙ* Fæ; Ÿt_w Δ∫°<@∫ů* J¡° <bfi°„R¡≈ t≤d, N<©Ô ÌC#©ů* J¡∑ <fiÌ°fi Â»

NIw°R¡≈ Fůfiu Ÿu, ˚Ù Zu‹™> fiFÙ* Fæ $ (wů ˚ůy π°≤° Ÿ˚Ù Ì…#©ů* J¡° <bfi°„J¡ Fůfiu Ÿu fi≤J¡ FÙ Zu‹™> Fæ ?' oŸ „aJ¡° ≈≤ J¡Fwu Fæ* $) tF°≤°ı, ∫w# fi≤J¡ J¡° ≈¿≤d°t ≈Cfi# ≈°≈ ∫ů<fi tu* ı∏t FÙ Fæ, Nw#
fi≤J¡ ˚Ù Zu‹™> fiFÙ* Fæ wS° ŸbÕ˚Cbfi J¡° N°<@≈Ã∫ ˚Ù Zu‹™> fiFÙ* Fæ, •∫ů*<J¡ ıF°≥ <bbuJ¡∑ ≈C”Tů* J¡° tfi

≈¥dÕJ¡°t Fůw° Fæ, wÃ_bR¡≈ bF°≥ JC¡~> ˚Ù fiFÙ* Fæ $$35$$ Ÿ ≈®J¡°≤ Ju¡ Ÿ‡≈¥dÕ <b<b@ Ÿ¨<‹¸>∫ů* Ju¡ J®¡t tfiC‹∫ J¡ů fC<] tu* t¥»w° Ju¡ J¡°≤d FÙ ≤‡∫ ≈®wÙw Fůwu Fæ* $ (≈≤∏wC <bbuJ¡∑ ≈C”Tů* J¡ů oŸ ≈®J¡°≤

<bª°¿≤w F…Î ∫u Ÿ˚Ù <b<b@ Ÿ¨<‹¸>∫ů* Ju¡ J®¡t w<fiJ¡ ˚Ù ≤‡∫ ≈®wÙw fiFÙ* Fůwu) oŸ<ÔÎ ıů <bª°≤≈Ç> fnu-fnu Ÿ∏w Fæ*, bu N<fiÃ∫ÃbfC<] Ÿu y¨FÙw ≈Ì°Sů˘ tu* N°Ã∫¿∏wJ¡ <bZ°¿∏w J¡ů <J¡Ÿ w≤F ≈®°›w Fů*yu ? NS°Õwg fiJ¡∑ fitu* N°_S° Fů FÙ fiFÙ* ŸJ¡wÙ $$36$$
wuoÕŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ª°æfÙŸb°≥ ŸyÕ

ÌuFfi°nÙ Ju¡ J®¡t Ÿu ∫C•w T¸g>ªJ®¡ ⁄Ì∫ Ÿu N<∏bw wS°

≈®°d Ju¡ _≈∏Ìfiů* Ju¡ <b˚°yů* Ÿu N°Ú ≈®°d<ª∏wfi J¡° bdÕfi $

∫<Ì ıyw tu* JC¡~> ˚Ù ŸC∏Ì≤ N°æ≤ ¿_S≤ fiFÙ* Fæ, wů bæŸ° J¡°æfi „ů˚fi N°æ≤ ¿_S≤ Fæ, <ıŸtu* <bbuJ¡∑

≈C”T J¡∑ ¿ªW-<bZ°¿∏w FůwÙ Fæ, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $
tF°≤°ı, J¡˚Ù fi‹¸> fi Fůfiub°ÔÙ, <b˚®tů* Ÿu „¥∏∫ ÎJ¡t°` N°ÃtÂ<‹¸> FÙ Ÿt_w I°fiů* Ju¡ fÙª tu*

Ÿf Na„ů* tu* Zu‹™> N°æ≤ ŸfŸu ∏fiw Fæ $$1$$ f®Êfig, Ÿ°s°ÃJ¡°≤ ≈∫Õ∏w <J¡∫° y∫° N°Ãt° J¡° <bª°≤

Ÿt_w Ì…#©ů* J¡° N∏w J¡≤ Ìufiub°Ô° wS° Nfi°<ÌJ¡°Ô Ÿu ÔuJ¡≤ N°ı wJ¡ ªÔu N° ≤Fu J¡°tJ¡tÕı<fiw b°Ÿfi°Nů* Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ, Ì…#_b›fi Ju¡ ŸÂ„, ŸaŸ°≤R¡≈Ù ˚®t J¡° <bfi°„ J¡≤fiub°Ô° Fæ $$2$$ f®ÊTuÕ, bF

ŸyÕ - 24]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1301

N°Ãt<bª°≤ ÎJ¡t°` <fitÕÔ tfiR¡≈ t°yÕ Ÿu ≈®°›w Fůfiub°Ôu <fi≤<w„∫ ˚¥t°fi∏ÌR¡≈Ù ≈®°ayd tu* <bF°≤

J¡≤w° Fæ wS° ≈¿_Sw NfiuJ¡ Ì…#©ů* J¡° Îba ˚°bÙ Ì…#©ů* Ju¡ Ÿa_t≤dů* Ÿu ı<fiw <ª∏w° N°<Ì NfiSů˘

J¡° <bfi°„ J¡≤ Ìuw° Fæ $$3$$ ˚ybfig, ª¿∏BJ¡° Ju¡ ŸÂ„ wSů•w N°Ãt<ª∏w° Ÿu NI°fiR¡≈Ù N∏@J¡°≤

J¡°, ŸJu¡ J¡°∫ů˘ Ju¡ Ÿ°S ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ <bfi°„ Fů ı°w° Fæ $ bF ŸC∏Ì≤ N°Ãt<ª∏w° Ÿt_w ŸaJ¡v≈ů* Ÿu

≤<Fw Fæ $$4$$ tF°Ãtfig, N°≈Ju¡ ıæŸu Wt ≈C”Tů* tu* bF N°ÃtÂ<‹¸> ŸCÔ˚ Fæ N°æ≤ Ft Ôůyů* Ju¡ ŸÂ„

≈°t≤ů* tu* bF Ì…Ô˚Õ FÙ Fæ $ tF°≤°ı, Ÿ°t°∏∫fC<] ∫°fiÙ N<b„C] ≈®°J¨¡w fC<]b°Ôu ≈®°dÙ oŸ ≈Ì J¡ů, ıů Ÿt_w J¡v≈fi°Nů* Ÿu ≈≤u N°æ≤ ≈≤t ª≤t ŸÙt° J¡ů ≈F…≥ª° F…N° Fæ, Jæ¡Ÿu ≈®°›w J¡≤ ŸJ¡wu Fæ* ? $$5$$
wf bF N°Ãt-Â<‹¸> wC‡Fu* Jæ¡Ÿu ŸCÔ˚ F…oÕ, oŸ ≈®ÿfi≈≤ ŸJ¡∑ Ÿ©Ù Ju¡ N°Z∫ Ÿu ≈®°›w F…oÕ, oŸ

N<˚≈®°∫ Ÿu ≈®°d<ª∏w° J¡° bdÕfi J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ≈<s≤°ı ˚C„C^±> ˚¥<tJ¡° f°≥@wu Fæ* $
tF°tCfiu, Ÿ N°Ãt<ª∏w°R¡≈Ù (Ÿ°s°ÃJ¡°≤ wJ¡ Fůfiub°Ôu N°Ãt<bª°≤R¡≈Ù) <bÔ°<ŸfiÙ J¡∑, JC¡~> Ÿt°fiw° ≤©fiub°ÔÙ wS° <bI°fiR¡≈Ù ª∏Ì®t° Ÿu „ÙwÔ F…oÕ NfiuJ¡ Ÿ<©∫°≥ Fæ* $$6$$ Fu tC<fi≤°ı, N°Ãt<ª∏w° Ÿu <tÔwÙ-ıCÔwÙ <b<b@ N°Ãt<ª∏w° J¡∑ Ÿ<©∫ů* Ju¡ fÙª tu* Ÿu ÎJ¡ ≈®°d<ª∏w°fi°tJ¡

Ÿ©Ù J¡°, ıů Ÿt_w Ì…#©ů* J¡° <bfi°„ J¡≤fiub°ÔÙ wS° Ÿt_w Ÿ°æ˚°À∫ů* J¡ů f»°fiub°ÔÙ Fæ, tæ*fiu N°Z∫ <Ô∫° Fæ, bFÙ ∫F°≥ tu≤u ıÙbfi J¡∑ FuwC ˚Ù Fæ $$7,8$$ tF°≤°ı b¿Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ZÙ≤°tıÙ,

Ÿ w≤F J¡F ≤Fu tfifi„ÙÔ ˚C„C^±> ≈sÙ Ÿu ı°fiwu F…Î ˚Ù tæ*fiu Δ∫y® fi FůJ¡≤ <k¡≤ J¡°æwCJ¡b„ ≈¥~>° $$9$$

Ÿt_w Ÿ∏ÌuFů* J¡ů J¡°¸>fiub°Ôu Fu NÃ∫∏w ÌÙ|ÕıÙbÙ Ÿ°@ů, wCt tCHŸu ™>ÙJ¡-™>ÙJ¡ J¡Fů <J¡ ≈®°d-

<ª∏w° <J¡Ÿu J¡Fwu Fæ* $$10$$ ˚C„C^±> fiu J¡F° # Fu tCfiu, N°≈ Ÿt_w buÌ°∏wů* J¡ů ı°fiwu Fæ*, Ÿt_w Ÿa„∫ů* J¡° <bfi°„ ˚Ù J¡≤wu Fæ*, wS°<≈ Ju¡bÔ tu≤u ≈¿≤F°Ÿ Ju¡ <Ô∫u FÙ tCH ıæŸu J¡°æÎ Ÿu oŸ <bT∫ J¡°

≈®ÿfi J¡≤ ≤Fu Fæ* - ÎuŸ° tæ* t°fiw° Fq≥ $$11$$ NSb° Fu ˚ybfig, N°≈Ju¡ ŸÂ„ ≈¥≠∫wt Ôůyů* J¡∑ Ÿ<∏fi<@
tu* oŸÙ ≈®°dÌ„Õfi J¡∑ <b„uT R¡≈ Ÿu <„s° y®Fd J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ∫<Ì tæ* N°≈Ju¡ ≈®ÿfi J¡° <k¡≤ W≤ Ìq≥, wů tu≤Ù s<w FÙ J¡°æfi-ŸÙ ≈¿_Sw FůyÙ $$12$$ tF°≤°ı, ˚C„C^±> J¡ů <ıŸfiu <ª≤*ıÙbÙ ffi°∫° Fæ wS°

<ıŸfiu ˚C„C^±> J¡ů _bJ¡∑∫ N°Ãt° J¡∑ ≈®°¿›w J¡≤°oÕ Fæ, Ÿ ≈®°dŸt°<@ J¡°, ıů tu≤u π°≤° ÌuFR¡≈Ù |≤

Ju¡ bdÕfi-J®¡t Ÿu N°yu J¡FÙ ı°∫uyÙ, N°≈ Zbd J¡∑<ıÎ $$13$$ ˚ybfig, oŸ Ÿt_w ÌuFR¡≈Ù tfiůF≤

|≤ J¡ů Ìu<©Î, oŸtu* b°w, <≈W N°æ≤ J¡k¡, ∫u <`<b@ ÌůT fnu-fnu <b@°≤J¡ J¡°‹™> ∫°fiÙ ©a˚u Ôyu F…Î

Fæ* N°æ≤ ∫F fib π°≤ů* Ÿu ˚ÔÙ˚°≥<w N°b¨w Fæ $$14$$ ∫F, ≈C∫Õ‹¸>J¡R¡≈Ù J¡Ô` Ÿu ≈C∫Õ‹¸>J¡-t°`°R¡≈Ù

_bıfi ∫°fiÙ f∏@Cbyů˘ Ÿu Îba NFaJ¡°≤R¡≈Ù y¨F_S Ÿu ≤<sw Fæ $$15$$ tF°≤°ı, <ıŸJ¡° tæ* bdÕfi J¡≤fiu ı° ≤F° F≥¥, Ÿ ÌuFR¡≈Ù |≤ J¡° N°≈ N≈fiu ˚Ùw≤ Ÿ°sÙR¡≈ Ÿu ≈®Ã∫s NfiC˚b J¡≤ ≤Fu Fæ* $ Ÿtu* ŸCC∏Ì≤

Ìů J¡dÕ<bb≤R¡≈Ù Ìů ª∏B„°Ô°Î≥ ∫°fiÙ <„≤ůy¨F (ŸfJu¡ «¡≈≤ ¿_Sw ~>ů¸>u f≥yÔu) Fæ, Ju¡„-Ÿt¥F

ŸJ¡° N°h~>°Ìfi (©≈≤°) Fæ N°æ≤ Ìů ªsC FÙ Ÿtu* fnu H≤ů©u Fæ* $$16$$

Ÿ ÌuFR¡≈Ù |≤ J¡° tC© FÙ ŸC∏Ì≤ ≈®@°fi-π°≤ Fæ, Ìůfiů* F°S Îba ≈°ÿbÕ˚°y ŸJu¡ ≈-t¿∏Ì≤ Fæ*

∫°fiÙ Ÿ |≤ Ju¡ NyÔ-fyÔ tu* Ÿ‡f] Na„ (fCıÕ) Fæ* N°æ≤ Ì°≥wů* J¡∑ ≈a¿•wR¡≈ fJC¡Ô-t°Ô°Nů* Ÿu

ŸJu¡ ≈®@°fi Ì≤b°ıu J¡° <bb≤ <fi≤∏w≤ ŸC„ů<˚w Fæ* $$17$$ Ÿt_w f°fl <bT∫ů* J¡° ˚Ùw≤ I°fi J¡≤°fiub°ÔÙ

I°fiu¿∏B∫°≥ FÙ Ÿtu* <fi≤∏w≤ π°≤≈°Ô J¡° J¡°∫Õ J¡≤wÙ Fæ* $ <Ô*yÌuF Ju¡ Ÿ‡f∏@ π°≤° ŸbÕ` ≈®Ÿ¨w N°Ãt≈®J¡°„

1302

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ÿu bF Δ∫°›w Fæ N°æ≤ bFÙ N°Ãt-≈®J¡°„ (<b„uTR¡≈ Ÿu ı°y®w-Nb_S° tu*) ŸJu¡ (ÌuFy¨F Ju¡) J¡fiÙ<fiJ¡°R¡≈Ù (N°≥©ů* J¡∑ ≈Cw<Ô∫°≥R¡≈Ù) Ìů «¡ºbÕwt π°≤ Ju¡ ŸtÙ≈ J¡∑ J¡ů™>¿≤∫ů* tu* y¨F≈<w Ju¡ R¡≈
tu* ¿_S<w J¡≤w° Fæ () $$18$$ ≤•w t°aŸ N°æ≤ bŸ°R¡≈Ù t°fiů* ıÔ, t¨<wJ¡° Îba yůf≤ Ÿu bF ≈<Ô›w Fæ, <„≤°R¡≈Ù ≤≠ıC-Ÿt¥F Ÿu bF f°≥@° y∫° Fæ, _S¥Ô F<ß>∫°≥R¡≈Ù @≤fiu* Ÿtu* Ôy°oÕ yoÕ Fæ* N°æ≤ ŸJ¡∑

ÌÙb°≤u* tıf¥w Fæ*, NwÎb bF NÃ∫∏w ŸC¿_S≤ Fæ* $$19$$ tC<fi≤°ı, o±>° N°æ≤ <≈*yÔ° fi°t J¡∑ Ìů NÃ∫∏w Ÿ¥‚t fi°<n∫°≥ oŸ ÌuFR¡≈Ù |≤ Ju¡ fÙª Ì°<Ffiu N°æ≤ f°∫u* ˚°y tu* Nb¿_Sw J¡ů‹™> tu* ∫°fiÙ JC¡<s tu* ≤FwÙ

Fæ* $ fiJ¡° <J¡ŸÙ Ÿu ˚°fi fiFÙ* Fůw°, Ju¡bÔ fi°Ÿ°≈C¸>> tu* ≈®°d-Ÿaª°≤ π°≤° NfiCt°fi Fůw° Fæ $$20$$

Ÿtu* Ÿt_w ≈®°d-„¿•w∫ů* Ju¡ N°@°≤˚¥w "≈C≤Ùwwg' fi°tJ¡ wÙfi ⁄Ì∫J¡tÔ∫∏`ů* J¡°, ıů fi°Ô∫C•w Ÿa≈C<¸>w wÙfi J¡tÔ-ıůnů* Ju¡ ŸÂ„ N°æ≤ ≈¨SJg¡-≈¨SJg¡ fFW≤ Fı°≤ fi°<±>∫ů* Ju¡ t¥Ô-
ı°Ô_bR¡≈ Fæ*, <ÌÀÌ„Õfi J¡≤°wu Fæ* $
tF°≤°ı, Ÿtu* ∫∏` Ju¡ ŸÂ„ wÙfi J¡tÔ Ju¡ ıůnu Fæ*, bu N<_St°aŸt∫ Îba NÃ∫∏w t¨Ì… Fæ* $ fitu*

«¡≈≤ N°æ≤ fiÙªu Ìůfiů* Nů≤ Ÿu fi°Ô-Ì^±> Ôyu F…Î Fæ* N°æ≤ bu Ÿa≈C<¸>w FůJ¡≤ ÎJ¡ ÌqŸ≤u Ÿu <tÔu F…Î J¡ůtÔ

ŸC∏Ì≤ ÌÔů* Ÿu ŸC„ů<˚w Fæ* $$21$$ tF°≤°ı, fi°<ŸJ¡° Ju¡ Ny®˚°y Ÿu ÔuJ¡≤ ≈æ≤wJ¡ Ÿt_w „≤Ù≤°J¡°„
tu* Ÿaª≤d J¡≤ ≤Fu ª∏Bfi°tJ¡ N≈°fi-b°∫CR¡≈ Nt¨w Ju¡ <Ÿ*ªfi Ÿu ŸJu¡ ≈Wu <bJ¡<Ÿw Fůwu Fæ* (N°æ≤

≈®°d-b°∫C Ju¡ Ÿaª°≤ Ÿu JC¡~> ŸaJC¡<ªw ˚Ù Fůwu Fæ*), oŸ<ÔÎ ≈®°d N°æ≤ N≈°fi-b°∫C Ÿu Δ∫°›w F…Î Ÿ

⁄Ì∫-J¡tÔ∫∏` Ju¡ ≈Wu ≈®Ã∫uJ¡ h~>b°Ÿ-<fi#ÿb°Ÿ tu* ŸaJC¡<ªw Îba <bJ¡<Ÿw F…N° J¡≤wu Fæ* $$22$$

ŸŸu ≈®J¨¡w tu* •∫° N°∫° ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $
tC<fib≤, ıf •w b°∫CNů* Ÿu ⁄Ì∫-J¡tÔ Ju¡ ≈Wu ŸaJC¡<ªw Îba <bJ¡<Ÿw Fůwu Fæ*, wf ª°≤ů* Nů≤

Ju¡ ≈®Ÿ°≤ Ÿu ≈C≤Ùwwg tu* Ÿ‡f] Ÿ˚Ù fi°<n∫ů* Ju¡ <~>Bů* tu* ≈®<b‹¸> FůJ¡≤ b°∫C Ÿ ≈®J¡°≤ b<@Õw Fůw° Fæ,

<ıŸ ≈®J¡°≤ N≤^∫ tu* Ôw°, ≈` N°<Ì Ju¡ b°∫C π°≤° N°Fw Fůfiu≈≤ bF ª°≤ů* Nů≤ Ÿu b<@Õw Fůw° Fæ $$23$$
wÌfi∏w≤ Ÿ ≈®J¡°≤ b¨<] J¡ů ≈®°›w F…N° bF b°∫C ⁄Ì∫, yCÌ°, fi°<˚, J¡^™> Îba Ÿt_w Nayů* J¡ů NfiuJ¡
w≤F Ÿu N≈fi° N°Z∫ ffi°J¡≤ ≈®°d N°<Ì ≈°≥ª ŸaI°b°Ô° Fůw° F…N° «¡≈≤-fiÙªu <bΩt°fi fFW≤

Fı°≤ fi°<n∫ů* J¡∑ ≈®<w„°©° ÎJ¡ Ÿ°æ ÎJ¡ fi°<n∫ů* tu* ≈®bu„ J¡≤ oŸ „≤Ù≤ tu* Ÿaª≤d J¡≤w° Fæ $$24$$

Ÿu FÙ J¡Fwu Fæ* $
wÌfi∏w≤ <ª`-<b<ª` Ÿaª≤d N°æ≤ ªu‹¸>°Nů* Ju¡ J¡°≤d ŸÙ ⁄Ì∫ b°∫C J¡ů ≈¿^±>w Ôůy ≈®°d, N≈°fi, Ÿt°fi N°<Ì fi°tů* Ÿu J¡Fwu Fæ* $$25$$

fi ≈®°dů* Ju¡ Ÿ°S ≈®°d-„¿•w∫ů* J¡° ˚Ù Ÿf Nayů* tu* Ÿaª≤d Fůw° Fæ, ∫F fwÔ°wu Fæ* $

Fu tCfiu, ÌuFyw fi wÙfi ⁄Ì∫-J¡tÔ∫∏`ů* tu* ≈®°d J¡∑ Ÿt_w „¿•w∫°≥ «¡≈≤ N°æ≤ fiÙªu J¡∑ Nů≤

Ÿ ≈®J¡°≤ kæ¡ÔÙ F…oÕ Fæ*, <ıŸ ≈®J¡°≤ ª∏B-<f‡f Ÿu <J¡≤d $$26$$

N∏fi-≤Ÿ J¡° Ÿ°≤u „≤Ù≤ tu* Ÿ‡f∏@ J¡≤°fiu Ju¡ <ÔÎ fi°<n∫ů* tu* F…Î fi ≈®°d„¿•w∫ů* Ju¡ Δ∫°≈°≤ J¡ů fwÔ°wu Fæ* $

() oŸ <bT∫ tu* "o∏@ů F bæ fi°tæT ∫ů&∫a Ì<sdus∏≈C”T#', "fiù_Sa ı°y®wa <bΩ°wg' ∫u ZC<w∫°≥

≈®t°d Fæ* $

ŸyÕ - 24]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1303
bu ≈®°d„¿•w∫°≥ FÙ „Ù|® y<w, N°y<w, <bJ¡TÕd, F≤d, <bF≤d, Ã≈wfi Îba <fi≈wfi J¡≤wÙ Fæ* ∫°fiÙ

„≤Ù≤ N°æ≤ wÌÙ∫ wwg-wwg Na„ů* tu* ŸbÕ` N∏fi-≤Ÿ N°<Ì J¡∑ y<w N°<Ì J¡° <fib°ÕF J¡≤wÙ Fæ* $$27$$

fiJ¡° tC¶∫ _S°fi ⁄Ì∫ FÙ Fæ N°æ≤ fitu* tC¶∫ ≈®°d FÙ Fæ, N≈°fi N°<Ì ≈®°d FÙ <b„uT b¨<W∫°≥

Fæ*, Nw# ≈®°d FÙ <b<˚∏fi „<•w∫ů* Ÿu b¨<W∫ů* π°≤° Ÿt_w „≤Ù≤, o¿∏B∫ N°<Ì J¡° Δ∫°≈°≤ J¡≤w°

Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

Fu tCfiu, ⁄Ì∫-J¡tÔ tu* ¿_Sw ∫FÙ b°∫C ≈¿^±>wů* π°≤° ≈®°d J¡F° ı°w° Fæ, oŸJ¡∑ J¡ůoÕ ÎJ¡ „¿•w fiùů* J¡ů _≈¿∏Ìw J¡≤wÙ Fæ ∫°fiÙ fiùů* tu* <fituT-∏tuT J¡≤wÙ Fæ $$28$$ ŸÙJ¡∑ J¡ůoÕ ÎJ¡ „<•w _≈„Õ

J¡° y®Fd J¡≤wÙ Fæ, ÌqŸ≤Ù J¡ůoÕ „¿•w fi°<ŸJ¡° π°≤° ÿb°Ÿ-h~>b°Ÿ J¡° <fibÕFfi J¡≤wÙ Fæ, J¡ůoÕ ÎJ¡

ÌqŸ≤Ù „¿•w N∏fi J¡° ≈¿≤≈°J¡ J¡≤wÙ Fæ, wů J¡ůoÕ N≈≤ „¿•w b°•∫ů* J¡° hª°≤d J¡≤wÙ Fæ $$29$$
tF°≤°ı, oŸ <bT∫ tu* N<@J¡ J¡Ffiu Ÿu •∫° k¡Ô ? „≤Ù≤ tu* ıů JC¡~> ∫F <J®¡∫° ∫° Δ∫°≈°≤ Fůw° Fæ, bF

Ÿf „¿•wŸ‡≈∏fi b°∫C FÙ Ÿ ≈®J¡°≤ J¡≤°w° Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ ∫∏`ª°ÔJ¡ ≈®<wt° N°<Ì ∫∏`ů* J¡∑
fi¨Ã∫°<Ì ªu‹¸>° J¡≤°w° Fæ $$30$$ Fu tCfiu, Ÿtu* «¡ºbÕytfi N°æ≤ N@ůytfi ∫ů* Ìů ≈®J¡°≤ Ju¡ ŸaJu¡wb°Ôu ıů Ìů b°∫C ≈®Ÿ¨w Fæ*, bu Ìůfiů* b°∫C ≈®°d Îba N≈°fi fi°t Ÿu ≈®<Ÿ], Zu‹™> Îba ≈®J¡¸> Fæ* $$31$$

Ÿ ≈®J¡°≤ ≈ůÌg|°wŸ‡f∏@Ù Ÿf b_wCNů* J¡° bdÕfi J¡≤ Nf b°∫Ÿ≤°ı ˚C„C^±>ıÙ _b∫a <ıŸJ¡°

NfiC‹™>°fi J¡≤wu Fæ*, Ÿ ≈®°d<ª∏w° J¡° <ÌÀÌ„Õfi J¡≤°wu Fæ* $

Fu tCfiu, tæ* fiJ¡∑ y<w J¡° ŸÌ° NfiCŸ≤d J¡≤w° FCN° ¿_Sw ≤Fw° Fq≥ () $ fiJ¡° _bR¡≈ ŸÌ°

„ÙwÔ N°æ≤ ‹d ≤Fw° Fæ Îba bu Ìůfiů* <fi≤∏w≤ N°J¡°„ t°yÕ Ju¡ ≈<SJ¡ Fæ* $$32$$ tC<fi≤°ı, ≈®°d N°æ≤

N≈°fi Ìůfiů* „≤Ù≤R¡≈Ù tF°∫∏` Ju¡ Ìů |ůnu Fæ*, Zt Ÿu (t¨Ã∫C Ÿu) ≤<Fw Fæ*, ⁄Ì∫°J¡°„ Ju¡ Ÿ¥∫Õ Îba ª∏Bt° Fæ* N°æ≤ fiJ¡° _bR¡≈ N¿Àfi Îba Ÿůt Ju¡ ŸÂ„ Fæ $$33$$ tF°≤°ı, „≤Ù≤R¡≈Ù fiy≤ Ju¡ ≤sJ¡
tfi Ju¡ ≤S Ju¡ bu Ìůfiů* ≈<F∫u Fæ* N°æ≤ NFaJ¡°≤R¡≈Ù oŸ ≤°ı° Ju¡ ŸC∏Ì≤ Îba o‹¸> Ìůfiů* |ůnu Fæ* $$34$$
tFTuÕ, fi ≈®°d N°æ≤ N≈°fi fi°tJ¡ „≤Ù≤-b°∫CNů* J¡∑-ıů ıÙbfi≈∫Õ∏w N<b¿h~>∏fi ≈°<Ÿw wS°
ı°y®w _b›fi N°æ≤ ŸCTC¿›w tu* ŸÌ° Ÿt°fiR¡≈, N<@J¡ NU∫°Ÿ Ju¡ J¡°≤d f°F≤ N°æ≤ ˚Ùw≤ f°≤F ∫°

ŸůÔF NayCÔ≈®Ìu„ ≈¿≤<tw Ÿaª≤db°Ôu Fæ* -y<w J¡° NfiCŸ≤d J¡≤ ≤Fu tu≤u <Ìfi, ŸCTC¿›w Nb_S° tu*

Nb¿_Sw J¡∑ fi°o˘, Δ∫wÙw Fů ≤Fu Fæ* $$35,36$$

≈®°d°∫°t Ju¡ NU∫°Ÿ Ÿu fitu* N<wŸ¥‚tR¡≈w° J¡∑ ≈®°¿›w Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d ˚Ù ÃJ®¡td N°<Ì

J¡∑ ≈®Ÿ¿•w fiFÙ* Fæ, ∫ů* NSb° tC©fi°<ŸJ¡° tu* ıæŸu ofiJ¡° Ÿaª°≤ Ô<sw Fůw° Fæ bæŸu fi°<±>∫ů* tu* Ô<sw () N°º∫°¿ÃtJ¡ ≈¿≤¿h~>∏fiw° J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ N°<@Ìæ<bJ¡ Ÿ¥`°Ãt_bR¡≈ FÙ tæ* Fq≥, oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ ˚°bfi°
π°≤° N°Ÿay ≈°≈ Ÿu Ìq<Tw Ÿt_w o¿∏B∫ b®wů* J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ ÎJ¡t°` ≈®°db®w J¡° N°ª≤d J¡≤fi° FÙ ≈®°d N°æ≤

N≈°fi J¡∑ y<w J¡° NfiCŸ≤d Fæ $ b°Jg¡ N°<Ì o¿∏B∫ů* J¡∑ ıů bªfi N°<Ì N≈fiu N≈fiu <bT∫ů* tu* Δ∫Ÿ<fiw° Fæ, bFÙ

fiJ¡° b®w Fæ, ∫u N°ŸayR¡≈Ù ≈°≈ Ÿu Ìq<Tw Fæ*, Nw# t¨Ã∫CR¡≈ Zt fiu ∏Fu* fi‹¸> J¡≤ <Ì∫° $ ≈®°d J¡° b®w tC©, fi°<ŸJ¡°

N°<Ì _S°fiů* tu* Ÿaª≤d J¡≤fi° Fæ, bF <bT∫°Ÿay ÌůT Ÿu Ìq<Tw fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d t¨Ã∫CR¡≈Ù Zt Ÿu fi‹¸> fiFÙ* Fůw° $

NJu¡Ô° ≈®°d FÙ b®w˚ay„¥∏∫ N°æ≤ t¨Ã∫C Ju¡ N°J®¡td Ÿu ≤<Fw Fæ, oŸ<ÔÎ ≈®°dR¡≈w° J¡∑ ˚°bfi° N°æ≤ ŸJu¡ b®w°fiC‹™>°fi R¡≈ ≈®°d-<ª∏wfi Ÿu tæ*fiu t¨Ã∫C≈≤ <bı∫ ≈°oÕ Fæ, ∫F w°Ã≈∫Õ Fæ $

1304

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

•∫ů* fiFÙ* Fůw°, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

ÎJ¡ Fı°≤ Na„ů* tu* <b˚•w <fŸw∏wC Ju¡ Ôbt°` J¡∑ N≈us° ˚Ù NÃ∫∏w ÌqÔÕ‚∫ fi°<±>∫°≥ Fæ, Nw#

fitu* <bΩt°fi ˚Ù ofi ≈®°d N°æ≤ N≈°fi Ìůfiů* b°∫CNů* J¡∑ y<w Ì…fůÕ@ Fæ $ fi°<±>∫ů* J¡∑ Ÿ¥‚tR¡≈w° tu*

"∫S° Ju¡„# ŸFŸ®@° <˚∏fi_w°bw°<d‡fi° <w‹™><w' (ÎJ¡ Fı°≤ Na„ů* tu* <b˚•w Ju¡„ <ıŸ ≈®J¡°≤

N<wŸ¥‚t ≤Fw° Fæ, Ÿ ≈®J¡°≤ ∫F fi°±>Ù N<w Ÿ¥‚t Fæ) ∫F ZC<w ≈®t°d Fæ $$37$$
bdÕfi <J¡∫u ı°fiub°Ôu ≈®J¡°≤ Ju¡ <bT∫ tu* ≈®ÿfi J¡° NbŸ≤ Ìu ≤Fu ˚C„C^±>ıÙ b<dÕw ≈®°d<bI°fi J¡°

≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

Fu tF°Ãtfig, ⁄Ì∫ N°<Ì _S°fiů* tu* <fi≤∏w≤ Ÿaª≤d J¡≤ ≤Fu ≈®°d N°æ≤ N≈°fi b°∫CNů* J¡∑ NfiuJ¡

ZC<w∫ů* tu* wwg-wwg ≈®°dů≈°Ÿfi° ≈®J¡≤d tu* NfiuJ¡ w≤F Ÿu <b<Fw <fiÌůÕTÃb, Zt≤<FwÃb, N˚Àfib®w[b, ŸabyÕ N°<Ì NfiuJ¡ yCd<b<„‹¸> y<w J¡° NfiCŸ≤d J¡≤ ∫°fiÙ N°yu J¡Fu ı°fiub°Ôu ≈®J¡°≤ Ÿu ≈°Ÿfi° J¡≤

≈C”T t¨Ã∫CR¡≈Ù k¡∏Ìů* Ÿu ~C>¸>J¡°≤° ≈°w° F…N° w[bI°fi Ÿu ıÙb∏tC•w FůJ¡≤ ≈Cfi# oŸ ŸaŸ°≤ tu* Ã≈∏fi fiFÙ* Fůw° $ "<F' „ÆÌ ∫F Ωůwfi J¡≤w° Fæ-<fi‹J¡°t fC<] Ÿu NfiC<‹™>w ≈®°d N°<Ì J¡∑ ≈°Ÿfi° ˚Ù I°fi π°≤° tC¿•w J¡∑ FuwC Fæ, ∫F ZC<w∫ů* tu* ≈®<Ÿ] Fæ $$38$$

ª°æfÙŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

≈ªÙŸb°≥ ŸyÕ

≈®°d N°æ≤ N≈°fi J¡∑ y<w∫ů* tu* ≤uªJ¡ N°<Ì J¡∑ J¡v≈fi° wS°

fiJ¡∑ Ã≈<W N°æ≤ <bfi°„ Ju¡ _S°fi f®Ê J¡° bdÕfi $

≈®ÿfi°bŸ≤ Ju¡ ≈®Ì°fi Ÿu Ÿ¥<ªw F…N° <ª∏wfiÙ∫ ≈®°dů≈°Ÿfi° J¡° <b„uT ≈®J¡°≤ tæ*fiu ≈¥~>° Fæ, ∫ů*

J¡Fwu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ, Ÿ ≈®J¡°≤ ≈sÙ J¡F FÙ ≤F° S° <J¡ Ÿ <bT∫ tu* tæ*fiu

ŸŸu <k¡≤ ∫F ≈®ÿfi <J¡∫°-Fu ≈sÙ∏B, ≈®°db°∫C J¡∑ y<w J¡° _bR¡≈ •∫° Fæ ? $$1$$ ˚C„C^±> fiu J¡F° #

Fu tCfiu, Ÿf JC¡~> ı°fiwu F…Î ˚Ù N°≈ tCHŸu ÔÙÔ°b„ ≈¥~>wu Fæ*, ∫F tæ* NfiCt°fi J¡≤w° Fq≥ $ Nh~>°, N°≈fiu

<ıŸ w≤F ≈®ÿfi <J¡∫° Fæ, ŸJ¡° W≤ tæ* wÌfiCR¡≈ Ìuw° Fq≥, Ÿ <bT∫ tu* ˚Ù tu≤u bªfiů* J¡° Zbd J¡∑<ıÎ $$2$$ Fu f®Êfig, oŸ ≈®°d tu* _≈∏Ìfi „¿•w wS° <fi≤∏w≤ y<w<J®¡∫° ≤FwÙ Fæ $ oŸ ≈®J¡°≤

_≈∏Ì-„¿•w N°æ≤ ŸÌ° y<w ∫F ≈®°d f°fl Îba N°∏w≤ Ÿb°˘yů* Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ ÌuF tu* «¡≈≤ Ju¡ _S°fi tu*

<fi≤∏w≤ ¿_Sw ≤Fw° Fæ ∫°fiÙ «¡ºbÕ˚°y tu* ŸÌ° ytfi J¡≤w° Fæ $$3$$ Fu f®Êfig , oŸ N≈°fib°∫C tu* ˚Ù

<fi≤∏w≤ _≈∏Ì„¿•w wS° Ÿww y<w ≤FwÙ Fæ $ ∫F N≈°fib°∫C ˚Ù f°fl Îba N°∏w≤ Ÿt_w Nayů* Ÿu

≈¿≤≈¥dÕ „≤Ù≤ tu* fiÙªu Ju¡ _S°fi tu* <fi≤∏w≤ Nb¿_Sw ≤Fw° Fæ ∫°fiÙ N@ů˚°y tu* ytfi J¡≤w° Fæ $$4$$
oŸ ≈®J¡°≤ ≈®°d N°æ≤ N≈°fi Ìůfiů* b°∫CNů* J¡° Ôsd π°≤° ≈°SÕ•∫ fwÔ°J¡≤ Nf "fiJ¡∑ y<w∫ů*
tu* <J¡ŸÙ ≈®J¡°≤ Ju¡ ∫Ãfi Ju¡ <ffi° ŸbÕÌ° FÙ ≈®°d°∫°tR¡≈w° ¿Ÿ] Fæ' ∫ů* <ª∏wfi J¡≤fi° ª°<FÎ, ∫F
fwÔ°wu Fæ* $

Fu ≈®°d°∫°t Ju¡ w[bI, ª¥≥<J¡ ı°y®w, _b›fi N°æ≤ ŸCTC¿›w wÙfiů* Nb_S°Nů* Ÿu ∫C•w ≈C”Tů* J¡ů ∫F

ŸyÕ - 25]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1305

J¡v∫°d Ju¡ <ÔÎ Wt Ÿ°@fi˚¥w ≈®°d°∫°t N∫Ãfiw# ≈®b¨W Fůw° ≤Fw° Fæ, Nw# Ÿu N°≈ ŸC<fiÎ $$5$$

Ÿtu* ⁄Ì∫ ≈®Ìu„ Ÿu ÔuJ¡≤ t¥@°Õ≈∫Õ∏w (t_wJ¡ wJ¡) J¡∑ N°@Ù ≈®ÿb°Ÿy<w tu* N°∏w≤≤uªJ¡R¡≈w°

J¡∑ ˚°bfi° J¡≤fiÙ ª°<FÎ N°æ≤ t¥@°Õ Ÿu ÔuJ¡≤ f°F≤ f°≤F NayCÔ ≈∫Õ∏w J¡∑ N°@Ù ≈®ÿb°Ÿy<w tu*
f°fl≈¥≤J¡R¡≈w° J¡∑ ˚°bfi° J¡≤fiÙ ª°<FÎ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $
tC<fib≤, <J¡ŸÙ ≈®J¡°≤ Ju¡ ∫Ãfi Ju¡ <ffi° ≈®°dů* J¡∑ ⁄Ì∫J¡tÔ Ju¡ J¡ů„ Ÿu Fůfiub°ÔÙ ıů _b˚°bw#
f<FtCÕ©w° Fæ, <bπ°fi Ôůy Ÿu ≤uªJ¡ J¡Fwu Fæ* $$6$$ f°≤F NayCÔ≈∫Õ∏w f°fl ≈®Ìu„ J¡∑ Nů≤ fiÙªu ı° ≤Fu

≈®°dů* J¡° (≈®°db¨<W∫ů* J¡°) ıů „≤Ù≤ Ju¡ Nayů* Ju¡ Ÿ°S _≈„Õ Fůw° Fæ, Ÿu ≈¥≤J¡ J¡Fwu Fæ* $$7$$ f®Êfig, f°fl-≈®Ìu„ Ÿu „≤Ù≤ Ju¡ ˚Ùw≤ J¡∑ Nů≤ N≈°fi Ju¡ ≈®bu„ J¡≤fiu≈≤ ∫Ãfi Ju¡ <ffi° „≤Ù≤ J¡∑ ≈¥<wÕ J¡≤fiub°Ô°
ıů ∫F _≈„Õ Fůw° Fæ, ŸJ¡ů (fi°<ŸJ¡° Ÿu ÔuJ¡≤ t¥@°Õ wJ¡ N°æ≤ t¥@°Õ Ÿu ÔuJ¡≤ ⁄Ì∫wJ¡ Fůfiub°Ôu Ìůfiů*

≈®J¡°≤ Ju¡ _≈„ů˘ J¡ů) <bπ°fi Ôůy ≈¥≤J¡ (N∏w#≈¥≤J¡) J¡Fwu Fæ* $$8$$

Nf J¡¿v≈w Îba NJ¡¿v≈w Ìůfiů* w≤F Ÿu N∏w#JC¡‡˚J¡ ≈®°d°∫°t J¡° Ôsd J¡Fwu Fæ* $
tF°≤°ı, N≈°fi b°∫C Ju¡ ≈®„°∏w Fů ı°fiu ≈≤ ıf wJ¡ ⁄Ì∫ tu* ≈®°db°∫C J¡° NU∫CÌ∫ fiFÙ* Fůw°, wf wJ¡ bF b°∫C J¡∑ JC¡‡˚J¡ Nb_S° (<fiÿªÔ ¿_S<w) ≤FwÙ Fæ, <ıŸJ¡° <J¡ ∫ůyÙ Ôůy NfiC˚b J¡≤wu Fæ*, •∫ů*<J¡ oŸ Nb_S° tu* „≤Ù≤ Ju¡ ˚Ùw≤ b°∫C JC¡¿‡˚w ≤Fw° Fæ $$9$$
f°F≤ ˚Ù ≤uªJ¡ N°<Ì ≈®°d°∫°tů* J¡° <ÌÀÌ„Õfi J¡≤°fiu Ju¡ <ÔÎ ≈J®¡t J¡≤wu Fæ* $
fi°<ŸJ¡° Ju¡ Ny®˚°y Ÿu ÔuJ¡≤ f°F≤ Ju¡ f°≤F NayCÔ≈∫Õ∏w fiÙªu N≈°fib°∫C J¡∑ Ã≈<W _SÔ tu*

≤uªJ¡, JC¡‡˚J¡ N°æ≤ ≈¥≤J¡ ∫ů* wÙfi ≈®J¡°≤ J¡° ≈®°d°∫°t Fůw° Fæ $$10$$ tF°tCfiu, ı°y®w N°<Ì Ÿ˚Ù

Ÿt∫ů* tu* ¿_Sw ≤Ffiub°Ôu wS° <J¡ŸÙ ≈®J¡°≤ Ju¡ ∫Ãfi Ju¡ <ffi° _bw# Fůfiub°Ôu <ıfi ≤uªJ¡ N°<Ì J¡°

<b„°Ô fC<] <bπ°fiů* fiu J¡Sfi <J¡∫° Fæ, ∏Fu* N°≈ ŸC<fi∫u $$11$$ Fu ≈®˚ů, fi°<ŸJ¡° Ju¡ Ny®˚°y Ÿu f°F≤

Ju¡ ≈®Ìu„ tu* f°≤F NayCÔ wJ¡ NU∫C<Ìw F…N° (N<˚tC© FůJ¡≤ ¿_Sw F…N°) ıů b°∫C Fæ, ∏FÙ* f°fl

≈®Ìu„ů* tu* Ÿ b°∫C J¡∑ f°fl≈¥≤J¡ N°<Ì Ju¡ R¡≈ tu* _b˚°bw# ˚°bfi° J¡≤fiÙ ª°<FÎ $$12$$
f°fl b°∫C Ju¡ N∏Ì≤ N≈°fi b°∫C Ju¡ ÎJ¡∑˚°b Ÿu F…oÕ <fiÿªÔ-≈®°∫ ¿_S<w J¡∑ JC¡‡˚J¡R¡≈ Ÿu J¡v≈fi° J¡≤wu Fæ* $
f®Êfig, t¨<WJ¡° Ju¡ N∏Ì≤ N<Ÿ] |¸> J¡∑ ¿_S<w Ju¡ ŸÂ„ fi°<ŸJ¡° Ju¡ Ny®˚°y Ÿu ÔuJ¡≤ f≤°f≤

Ÿ°tfiu f°≤F NayCÔ≈∫Õ∏w N°J¡°„ tu* ıů N≈°fib°∫C J¡∑ <fi≤∏w≤ ¿_S<w Fæ, Ÿu ≈¿^±>w Ôůy JC¡‡˚J¡

J¡Fwu Fæ* $$13$$

⁄Ì∫-≈®Ìu„ Ÿu ÔuJ¡≤ fi°<ŸJ¡° Ju¡ Ny®˚°y wJ¡ ıů ŸJ¡∑ ≈¥bÕ≈®°d_bR¡≈ Ÿu y<w Fæ, ŸJ¡∑
f°fl≈¥≤J¡R¡≈ Ÿu ˚Ù J¡v≈fi° J¡≤fiÙ ª°<FÎ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $
tF°≤°ı, f°flů∏tC© b°∫C J¡∑ ıů fi°<ŸJ¡°y®≈∫Õ∏w y<w Fæ, bF ≈FÔ° f°fl≈¥≤J¡ Fæ, ∫ů* ∫ůy„°˜

Ju¡ I°w° Ôůy J¡Fwu Fæ* $$14$$

ŸŸu f°F≤ F…oÕ b°∫Cy<w J¡∑ ÌqŸ≤u f°fl≈¥≤J¡R¡≈ Ÿu J¡v≈fi° J¡≤wu Fæ* $
fi°<ŸJ¡° Ju¡ Ny®˚°y Ÿu ˚Ù <fiJ¡ÔJ¡≤ f°≤F NayCÔ≈∫Õ∏w ıů ≈®°d-b°∫C J¡∑ y<w Fæ, bF ÌqŸ≤°
f°fl≈¥≤J¡ Fæ, ∫ů* ∫ůy„°˜ Ju¡ <bπ°fi J¡Fwu Fæ* $$15$$ f°F≤ ≈®°d-b°∫C Ju¡ Fůfiu ≈≤ ıf wJ¡ N≈°fi-

1306

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
b°∫C J¡° Ìgyt fiFÙ* Fůw°, wf wJ¡ ÎJ¡R¡≈ Ÿu Nb¿_Sw ≈¥dÕ f°fl JC¡‡˚J¡ ≤Fw° Fæ, ÎuŸ° <bπ°fi Ôůy J¡Fwu Fæ* $$16$$

Nf f°F≤ Ju¡ Ìů ≈®J¡°≤ Ju¡ ≤uªJ¡ ≈®°d°∫°tů* J¡∑ J¡v≈fi° J¡° ≈®J¡°≤ fwÔ°wu Fæ* $
f®Êfig, N≈°fi-b°∫C Ju¡ Ì∫ Ju¡ (≈®_≈∏Ì Ju¡) <ffi° ıů b°∫C J¡∑ N∏wtCÕ©w° (≈®_≈∏Ìů∏tC©w°)

≤FwÙ Fæ, bF f°fl ≤uªJ¡ Fæ, ∫F ı°fifi° ª°<FÎ $ ≈°<Ÿw F…N° bF ≈°ŸJ¡ J¡ů tC<•w ≈®Ì°fi J¡≤w°

Fæ $$17$$ f°F≤ Ju¡ f°≤F NayCÔ Ju¡ N¿∏wt ˚°y Ÿu fi°<ŸJ¡° Ju¡ Ny®˚°ywJ¡ N≈°fib°∫C J¡∑ Ÿaª°≤ π°≤°

_bR¡≈°<˚Δ∫<•w Ÿu ıů <b„°Ô _S¥Ôw° ≈®°›w FůwÙ Fæ, bF ÌqŸ≤° f°fl≈¥≤J¡ Fæ, ∫ů* <bπ°fi Ôůy J¡Fwu Fæ* $$18$$ tC<fib≤, ≈®°d N°æ≤ N≈°fib°∫C Ju¡ _b˚°b˚¥w ∫u ıů f°fl N°æ≤ NŮ∫∏w≤ JC¡‡˚J¡ N°<Ì

≈®°d°∫°t Fæ*, fiJ¡° <fi≤∏w≤ ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ I°fi ≤©fiub°Ô° (≈°Ÿfi° J¡≤fiub°Ô°) ≈C”T ≈Cfi# oŸ ŸaŸ°≤
tu* Ã≈∏fi fiFÙ* Fůw° $$19$$ Fu tF°fC]u, ∫u ÌuFb°∫C Ju¡ _b˚°b˚¥w f°fl Îba N°∏w≤ ≤uªJ¡ N°<Ì Ju¡ ˚uÌ

Ÿu N°™> ≈®J¡°≤ Ju¡ ≈®°d°∫°t Fæ*, fiJ¡° ≤°w-<Ìfi <fi≤∏w≤ NfiCº∫°fi J¡≤fiu Ÿu ≈C”T J¡∑ Nbÿ∫ tC<•w Fů ı°wÙ Fæ, ∫F tu≤° J¡Sfi Fæ $$20$$
ofi ≈®°d°∫°tů* Ju¡ NU∫°Ÿ Ÿu Ÿt∫ N°fiu ≈≤ ≈®°d°<Ì b°∫CNů* J¡° <fi≤ů@ Fů ı°w° Fæ, ÎuŸ°

J¡Fwu Fæ* $
ı°wu ∫° fæ™>wu, ı°ywu ∫° Ÿůwu Ÿ˚Ù Nb_S°Nů* tu* NU∫°Ÿ J¡≤fiu ≈≤ _b˚°bw# N<wª≈Ô ∫u b°∫C

Ÿt∫ N°fiu ≈≤ <fi”] ˚Ù Fů ı°wu Fæ* $$21$$

J¡w¨ÕÃb, ˚ů•w¨Ãb N°<Ì J¡° N<˚t°fi ˚Ù oŸŸu fi‹¸> Fů ı°w° Fæ, ∫ů* J¡Fwu Fæ* $
tfiC‹∫ N≈fiu ˚Ùw≤ fC<]≈¥bÕJ¡ ≈∫°Õ›wR¡≈ Ÿu ofi JC¡‡˚J¡ N°<Ì ≈®°d°∫°tů* J¡° º∫°fi J¡≤w° F…N°

∫<Ì JC¡~> J¡≤w° Fæ ∫° ©°w° Fæ, wů fitu* bF J¡wÕ¨Ãb N°<Ì Ju¡ N<˚t°fi Ÿu w<fiJ¡ ˚Ù y®_w fiFÙ*

Fůw° $$22$$

≈®°d°∫°t Ju¡ NU∫°Ÿ Ÿu f°flÂ<‹¸> J¡° ≈¿≤Ã∫°y, wÌfi∏w≤ N∏w≤°Ãt° Ju¡ Ÿ°s°ÃJ¡°≤ J¡∑ Ã≈<W, wÌfi∏w≤ ≈≤t≈Ì-≈®°<›w, ∫ů* ≈®°d<ª∏wfi Ÿu ≈≤t≈Ì J¡∑ ≈®°<›w ˚Ù FůwÙ Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $
tF°≤°ı, oŸ ≈®°d<ª∏wfiR¡≈ Δ∫°≈°≤ tu* ŸaÔÀfi FůJ¡≤ f°fl NSů˘ J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ ≤F° tfi JC¡~> FÙ <Ìfiů* tu* N<πwÙ∫ ≈≤t ≈Ì J¡ů ≈®°›w Fů ı°w° Fæ $$23$$ oŸ ≈®J¡°≤ ≈®°d°∫°t J¡° NU∫°Ÿ

J¡≤ ≤Fu ≈C”T J¡° tfi <bT∫°J¡°≤ b¨<W∫ů* Ju¡ Fůfiu ≈≤ ˚Ù f°fl <bT∫ů* tu* Ÿ ≈®J¡°≤ ≈®ut fiFÙ* J¡≤w°,

<ıŸ ≈®J¡°≤ f®°Êd JC¡Wu Ju¡ ªtnu J¡∑ ˚°SÙ tu* ¿_Sw ©Ù≤ N°<Ì tu* ≈®ut fiFÙ* J¡≤w° $$24$$ tF°≤°ı, oŸ ≈®°d-Â<‹¸> J¡° NbÔ‡ffi J¡≤ ıů J¨¡wfCCC<] tF°Ãt° ¿_Sw Fæ*, ∏Fů*fiu Ÿt_w ≈®°›wΔ∫ b_wCNů*

J¡ů ≈®°›w J¡≤ <Ô∫° Fæ N°æ≤ bu FÙ Ÿt_w ©uÌů* Ÿu <b<fitCÕ•w Fů y∫u Fæ* $$25$$ tF°≤°ı, fæ™>wu, ªÔwu, Ÿůwu N°æ≤ ı°ywu-ŸÌ°-ŸbÕÌ° ≈C”T ∫<Ì oŸÙ Â<‹¸> J¡∑ ≈°Ÿfi° J¡≤u*, wů bu J¡˚Ù f∏@fi J¡ů ≈®°›w FÙ fi Fů* $$26$$ ≈®°d N°æ≤ N≈°fi J¡∑ ≈°Ÿfi° π°≤° ≈®°›w F…Î w[bI°fi Ÿu Ÿ‡≈∏fi ≈C”Tů*

J¡° tfi, ıů tÔR¡≈ tůF Ÿu b<ıÕw Îba _b_S Fæ, oŸ ˚Ùw≤Ù ≈®Ã∫y°Ãt° tu* FÙ ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ Ôy° F…N°

≤Fw° Fæ $$27$$ Ÿt_w J¡tů˘ J¡° <fi≤∏w≤ NfiC‹™>°fi J¡≤ ≤F° _bh~>-<ªW <bI ≈C”T ≈®°d N≈°fi y<w J¡ů ≈®°›wJ¡≤, Wt _b_S FůJ¡≤ ŸC© ≈®°›w J¡≤w° Fæ $$28$$ Fu f®Êfig, ⁄Ì∫-≈®Ìu„ tu* ¿_Sw

ŸyÕ - 25]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1307

≈μ-≈` Ÿu ≈®°d J¡° NU∫CÌ∫ Fůw° Fæ N°æ≤ f°F≤ f°≤F NayCÔ≈∫Õ∏w ≈®Ìu„ tu* oŸ ≈®°d J¡° <bfi°„

Fů ı°w° Fæ $$29$$ Fu tF°tCfiu, f°fl f°≤F NayCÔ J¡∑ ª≤t ŸÙt° Ÿu N≈°fi J¡° Ì∫ Fůw° Fæ N°æ≤

⁄Ì∫-≈®Ìu„ tu* Ÿa¿_Sw J¡tÔ tu* ŸJ¡∑ y<w N_w Fů ı°wÙ Fæ $$30$$ tCfiÙ∏B, <ıŸ f°≤F NayCÔ

J¡∑ ª≤t ŸÙt° Ju¡ N°J¡°„-≈®Ìu„ tu* ≈®°d J¡∑ Ÿt°<›w Fů ı°wÙ Fæ ŸÙ N°J¡°„-≈®Ìu„ Ÿu ∫F

N≈°fi ŸÙJu¡ f°Ì Ã≈∏fi Fů ı°w° Fæ $$31$$

≈®°d Îba N≈°fi tu* N<Àfi N°æ≤ ŸůtR¡≈w° ıů ≈FÔu J¡FÙ yoÕ SÙ, ŸJ¡° ‹dÃb, „ÙwÃb,

«¡ºbÕtC©Ãb Îba N@ůtC©Ãb Ju¡ ≈®Ì„Õfi π°≤° ≈≈°Ìfi J¡≤wu Fæ* $
tF°≤°ı, ∫F ≈®°d-b°∫C N<Àfi¿„©° Ju¡ ŸÂ„ f°fl N°J¡°„ů∏tC© FůJ¡≤ fFw° Fæ N°æ≤ N≈°fi-b°∫C ıÔ Ju¡ ŸÂ„ ⁄Ì∫°J¡°„ů∏tC© FůJ¡≤ <fi‡fi ˚°y tu* fFw° Fæ $$32$$ f®Êfig, ª∏Bt°R¡≈ N≈°fi-b°∫C „≤Ù≤ J¡ů f°F≤ Ÿu ≈C‹¸> J¡≤w° Fæ N°æ≤ Ÿ¥∫ÕR¡≈ ∫° N<ÀfiR¡≈ ≈®°d-b°∫C oŸ „≤Ù≤ J¡ů ˚Ùw≤ Ÿu

≈¿≤≈•b J¡≤ Ìuw° Fæ $$33$$

≈®°d N°æ≤ N≈°fi tu* Ÿ¥∫Õ N°æ≤ ª∏BR¡≈w° J¡∑ ˚Ù ˚°bfi° J¡≤fiÙ ª°<FÎ, oŸJ¡° ˚Ù ≈≈°Ìfi J¡≤wu Fæ* $

≈®°d-b°∫C ≈®<wsd ⁄Ì∫°J¡°„ J¡ů Ÿaw›w J¡≤ ≈ÿª°w tC©°y®˚°y Ju¡ N°J¡°„ J¡ů w≈°w° Fæ,

•∫ů*<J¡ ∫F Wt Ÿ¥∫Õ FÙ Fæ $$34$$ N≈°fi-b°∫CR¡≈ ∫F ª∏Bt° ≈FÔu tC© Ju¡ Ny®˚°y J¡ů ≈C‹¸>J¡≤

ŸJu¡ sd˚≤ FÙ ≈Ù~>u ⁄Ì∫°J¡°„ J¡° (N≈fiu Nt¨w-≈®b°F Ÿu) ≈ůTd J¡≤w° Fæ $$35$$ N≈°fiR¡≈

ª∏Bt° Ju¡ ˚Ùw≤ J¡∑ ÎJ¡ J¡Ô° J¡° ≈®°dR¡≈Ù Ÿ¥∫Õ Ju¡ Ÿ°S <ıŸ f®ÊR¡≈ ≈®Ìu„ tu* Ÿ‡f∏@ F…N° Fæ,

Ÿ f®Ê ≈Ì J¡ů ≈®°›w J¡≤ ≈C”T ≈Cfi# „ůJ¡ J¡ů ≈®°›w fiFÙ* J¡≤w° $$36$$ ≈®°dR¡≈Ù Ÿ¥∫Õ Ju¡ ˚Ùw≤Ù

ÎJ¡ J¡Ô° J¡° N≈°fiR¡≈Ù ª∏Bt° Ju¡ Ÿ°S <ıŸ ≈Ì tu* Ÿ‡f∏@ Fůw° Fæ, Ÿ ≈Ì J¡ů ≈®°›wJ¡≤ tfiC‹∫

≈Cfi# ı∏t ≈®°›w fiFÙ* J¡≤w° $$37$$

ÎJ¡ FÙ b°∫C tu* J®¡t„# •w Ìůfiů* ≈®J¡°≤ J¡∑ „<•w∫°≥ Ã≈∏fi FůwÙ Fæ*, ÎuŸÙ ˚°bfi° J¡≤fiÙ ª°<FÎ,

∫F J¡Fwu Fæ* $

ÎJ¡t°` ≈®°d-b°∫C FÙ f°F≤ Îba ˚Ùw≤ Ÿu ∫C•w N°J¡°„ tu* ≈FÔu Ÿ¥∫ÕR¡≈w° J¡ů ≈®°›w J¡≤w°

Fæ N°æ≤ wÌfi∏w≤ N°fi∏ÌJ¡°¿≤dÙ ª∏BR¡≈w° J¡ů ≈®°›w J¡≤w° Fæ $$38$$ ÎJ¡t°` ≈®°d-b°∫C FÙ „≤Ù≤

J¡ů N°fi∏Ì ≈F…≥ª°fiub°ÔÙ ª∏BR¡≈w° J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ sd˚≤ tu* „ůTd J¡≤fiub°ÔÙ Ÿ¥∫ÕR¡≈w° J¡ů

≈®°›w J¡≤w° Fæ $$39$$ f°fl-≈®Ìu„ tu* f°≤F NayCÔ≈∫Õ∏w ≈®Ÿ¨w ≈®°d-b°∫C ıf wJ¡ ‹dw° J¡°

≈¿≤Ã∫°y J¡≤ „ÙwÔw° ≈®°›w fiFÙ* J¡≤w°, wf wJ¡ bF ≈®°d N°æ≤ N≈°fi J¡∑ Ÿ¿∏@-Nb_S° ≤FwÙ

Fæ $ Ÿ Nb_S° tu* ÌuF Ju¡ f°F≤ ≈®°d J¡° <bÔ∫ Fů ı°fiu Ÿu <fiÌuÕFÃb, <fi<‹J®¡∫Ãb, <fitÕfi_Ãb N°<Ì

N°Ãt° Ju¡ b°_wb _b˚°bů* J¡∑ Ÿa˚°bfi° Fů ŸJ¡wÙ Fæ, Nw# fiJ¡° bF°≥ ≈≤ ∫ůyÙ Ôůy <bª°≤ J¡≤wu Fæ* $ f°fl JC¡‡˚J¡ tu* ÌuF°<Ì Ìu„ J¡° ≈¿≤h~>uÌ Îba ª∏B-Ÿ¥∫°ÕÃtJ¡ ≈®°d-N≈°fi-<J®¡∫°≈®∫C•w N°∫CR¡≈

J¡°Ô J¡° ≈¿≤h~>uÌ fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d Ìu„-J¡°Ô-„¥∏∫ (_b°Ãt_bR¡≈) ≈Ì tu* ≈®<w<‹™>w F…N° ∫ůyÙ

J¡˚Ù „ůJ¡ fiFÙ* J¡≤w° $$40$$

ŸÙ ≈®J¡°≤ N∏w#JC¡‡˚J¡ tu* ˚Ù ⁄Ì∫yw ≈®°d N°æ≤ N≈°fi J¡∑ Ÿ¿∏@ tu* ≈®<w<‹™>w F…Î tfi tu*

1308

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

N≈fiu N<@‹™>°fi˚¥w ≈≤t°Ãt-w[b J¡° Ÿ°s°ÃJ¡°≤ Nbÿ∫a˚°bÙ Fůfiu Ÿu ı∏t N°<Ì J¡∑ ≈®Ÿ<•w fiFÙ*

Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

⁄Ì∫ tu* ª∏B N°æ≤ Ÿ¥∫Õ J¡° ≈®<w<Ìfi Ì∫ N°æ≤ N_wt∫ J¡° (≈®°dR¡≈ Ÿ¥∫Õ Îba N≈°fiR¡≈ ª∏B J¡∑
wwg-wwg Δ∫°fi N°<Ì b¨<W-<b„uTů* J¡°) ≈¿≤I°fi J¡≤ wS° tfi Ju¡ N<@‹™>°fi˚¥w ≈≤t°Ãt° J¡° I°fiJ¡≤
tfi <k¡≤ Ã≈∏fi fiFÙ* Fůw° $$41$$

NSb° ⁄Ì∫_S N≈fiÙ N°Ãt° FÙ ≈®°d°ÃtJ¡ Ÿ¥∫Õ Fæ, bFÙ N≈°fi°ÃtJ¡ ª∏BR¡≈ FůJ¡≤ Ì∫, N_wt∫ N°æ≤ fiJ¡∑ ≤¿ÿt˚¥w Δ∫°fi°<Ì b¨<W-<b„uTů* Ÿu <bb¨w Fůw° Fæ, oŸ<ÔÎ ŸJu¡ N<w¿≤•w N°æ≤ JC¡~> fiFÙ* Fæ, oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ ≈°Ÿfi° FÙ N°Ãt-Ÿ°s°ÃJ¡°≤ tua J¡°≤d Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

Ì∫, N_w, ª∏Bt°, ≤<ÿt∫°≥, yt°yt ofi ŸfŸu ∫C•w ⁄Ì∫J¡°„ tu* ¿_Sw ≈®°dR¡≈ Ÿ¥∫ÕÌub J¡°
ıů J¡ůoÕÕ w°<[bJ¡R¡≈ Ÿu Ì„Õfi J¡≤w° Fæ, bFÙ NŸÔÙ w[b J¡ů ı°fiw° Fæ $$42$$

∫<Ì „aJ¡° Fů <J¡ ⁄Ì∫ tu* N°Ãt-Ÿ°s°ÃJ¡°≤ Ÿu •∫° k¡Ô ? f°fl N∏@J¡°≤ Ÿu f°F≤ FÙ N≈¿≤¿h~>∏fi N°Ãt° Ju¡ N°b¨w Fůfiu Ju¡ J¡°≤d f°fl N∏@J¡°≤ Ju¡ <bfi°„ Ju¡ <ÔÎ f°fl≠∫ů<w J¡∑ FÙ N∏buTd° •∫ů*
fiFÙ* J¡≤fiÙ ª°<FÎ ? wů oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

∫Ω<≈ ⁄Ì∫¿_Sw N°Ãt-Ÿ°s°ÃJ¡°≤R¡≈ ≈®J¡°„ tůs J¡∑ <Ÿ<] Ju¡ <ÔÎ f°fl wt J¡° fi <bfi°„

J¡≤w° Fæ fi ŸJ¡∑ ≤s° FÙ J¡≤w° Fæ, wS°<≈ ⁄Ì∫yw NI°fiR¡≈ N∏@J¡°≤ J¡° wů <bfi°„ J¡≤w° FÙ Fæ,

ŸÙJ¡° <bfi°„ Fůfiu ≈≤ Wt tůsR¡≈° <Ÿ<] ≈®°›w Fů ı°wÙ Fæ $ w°Ã≈∫Õ ∫F F…N° <J¡ f°fl N∏@J¡°≤

J¡∑ J¡v≈fi° Ju¡ ˚Ù ⁄Ì∫yw N∏@J¡°≤ Ÿu FÙ ı<fiw Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ŸJu¡ FuwC˚¥w ⁄Ì∫°∏@J¡°≤ Ju¡

<bfi°„ Ÿu f°fl°∏@J¡°≤ J¡° <bfi°„ NSÕw# <Ÿ] Fů ı°w° Fæ $$43$$
f°fl ≈®J¡°„ Ju¡ π°≤° F…N° f°fl N∏@J¡°≤ J¡° <bfi°„ ÎJ¡t°` R¡≈ N°<Ì Ju¡ Ì„Õfi tu* FÙ J¡°≤d Fæ, f°F≤ N°Ãt-Ì„Õfi tu* J¡°≤d fiFÙ*, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Fu tCfiu, f°fl N∏@J¡°≤ Ju¡ fi‹¸> Fů ı°fiu ≈≤ |¸>°<Ìyw R¡≈ N°<Ì J¡° ≈®Ã∫s Fůw° Fæ N°æ≤ ⁄Ì∫yw N∏@J¡°≤ Ju¡ fi‹¸> Fů ı°fiu ≈≤ wů N°Ãt° J¡° ≈®Ã∫s Fůw° Fæ $$44$$ f®Êfig, ≈®∫Ãfi≈¥bÕJ¡ ≈®°dR¡≈Ù Ÿ¥∫Õ

J¡° NbÔůJ¡fi J¡≤fi° ª°<FÎ, ∫FÙ ⁄Ì∫yw NI°fi°∏@J¡°≤ J¡° <bfi°„ J¡≤w° Fæ, ≈¿≤w# I°w F…N°

Wt tC<•w ≈®Ì°fi J¡≤w° Fæ N°æ≤ oŸJ¡° Ì∫ Îba N_w ˚Ù Fůw° Fæ ∫°fiÙ NI°<fi∫ů* J¡∑ Â<‹¸> tu* oŸJ¡°

N_w Fæ wS° I°<fi∫ů* J¡∑ Â<‹¸> tu* Ì∫ Fæ $$45$$

”<ª Ju¡ Ã≈°Ìfi π°≤° N<@J¡°¿≤∫ů* J¡∑ ≈®b¨<W J¡≤°fiu Ju¡ <ÔÎ •w f°fl N°æ≤ N°∏w≤ JC¡‡˚J¡<fi‹™>°

J¡° bdÕfi J¡≤ ≤Fu ≈<s≤°ı ˚C„C^±>ıÙ ˚¥<tJ¡° f°≥@wu Fæ* $
f®Êfig, <ıŸ ⁄Ì∫-J¡tÔR¡≈Ù J¡ů¸>≤ tu* N≈°fi-b°∫CR¡≈ ª∏Bt° N_w Fů ı°w° Fæ, Ÿ ⁄Ì∫-

J¡tÔR¡≈ J¡ů¸>≤ Ÿu f°flů∏tC© ≈®°dR¡≈Ù Ÿ¥∫Õ J¡° N≈fiu ˚Ùw≤ Ì∫ Fůw° Fæ $$46$$ N≈°fi-b°∫C

J¡° N_w Fů ı°fiu ≈≤ ⁄Ì∫-J¡tÔ Ÿu ≈®°d J¡° bF°≥ Ÿ ≈®J¡°≤ „Ù|® Ì∫ Fů ı°w° Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤

<fi„°R¡≈ ~>°∫° J¡° <bfi°„ Fů ı°fiu ≈≤ bF°≥ Ÿ¥∫Õ Ju¡ ≈®J¡°„ J¡° $$47$$ ª°≤ů* Nů≤ Ÿu Ÿ¥∫Õ Ju¡ ≈®J¡°„

Ju¡ fi‹¸> Fů ı°fiu ≈≤ <ıŸ ≈®J¡°≤ ŸJu¡ ≈Ù~>u sd˚≤ tu* FÙ ~>°∫°R¡≈ N∏@J¡°≤ J¡° Ì∫ Fů ı°w°

Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ ≈®°dR¡≈ Ÿ¥∫Õ Ju¡ ≈®J¡°„ J¡° N_w Fů ı°fiu ≈≤ sd˚≤ tu* FÙ f°F≤ Ÿu N≈°fi J¡°

ŸyÕ - 25]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1309

Ì∫ Fů ı°w° Fæ $$48$$ Fu Ÿ∏twu, <ıŸ ˚¥<t tu* ≈®°d J¡∑ Ã≈<W FůwÙ Fæ, Ÿ ˚¥<t tu* N≈°fi J¡°

<bfi°„ Fů ı°w° Fæ N°æ≤ <ıŸ ˚¥<t tu* N≈°fi J¡∑ Ã≈<W FůwÙ Fæ, Ÿ ˚¥<t tu* ≈®°d J¡° <bfi°„ Fů ı°w° Fæ, ∫F N°≈ <fi<ÿªw ı°<fiÎ $$49$$ ≈®°d-b°∫C Ju¡ N_w Fů ı°fiu ≈≤ N°æ≤ N≈°fi-b°∫C Ju¡

Ì∫ů∏tC©¡Fůfiu ≈≤ f°fl JC¡‡˚J¡ J¡° <ª≤J¡°Ô wJ¡ NbÔ‡ffi J¡≤fiu Ÿu ∫ůyÙ <k¡≤ ŸaŸ°R¡≈Ù „ůJ¡

Ÿu y®_w fiFÙ* Fůw° $$50$$ N≈°fi-b°∫C Ju¡ N_w Fůfiu ≈≤ N°æ≤ ≈®°d-b°∫C Ju¡ w<fiJ¡ Ì∫ů∏tC©

Fůfiu ≈≤ ˚Ùw≤Ù JC¡‡˚J¡ J¡° <ª≤J¡°Ô wJ¡ NbÔ‡ffi J¡≤fiu Ÿu ∫ůyÙ ≈Cfi# oŸ ŸaŸ°≤R¡≈Ù „ůJ¡ Ÿu y®_w fiFÙ* Fůw° $$51$$ f®Êfig, <ıŸ _S°fi tu* N≈°fi-b°∫C J¡° Ì∫ Fůw° Fæ, Ÿ π°Ì„

NayCÔ≈¿≤<tw _S°fi Ÿu Ìq≤ J¡ů<¸>yw ∫°fiÙ ŸůÔF NayCÔ≈¿≤<tw ˚°y tu* ≈®Ÿ≤d„ÙÔ ≈®°d-≤uªJ¡

J¡° NbÔ‡ffi J¡≤ _bh~> (<fi#„uT b°∫C Ju¡ ≤uªfi Ÿu <fitÕÔ) JC¡‡˚J¡ J¡° NU∫°Ÿ J¡≤fiu Ÿu ≈Cfi# ∫ůyÙ

ŸaŸ°≤R¡≈ w°≈ Ÿu w›w fiFÙ* Fůw° $$52$$ fi°<ŸJ¡°-<~>B Ÿu N≈°fi-b°∫C J¡° ˚Ùw≤ ≈®bu„ Fůfiu ≈≤
f°fl ≤uªJ¡ Ju¡ N°@°≤˚¥w, ≈®°d Ju¡ ≈¥≤d Ju¡ <ÔÎ ˚Ùw≤ ≈®<b‹¸> ÌuF°∏wyÕw ≈¥≤J¡ J¡∑ ≈°Ÿfi° J¡≤fiu Ÿu tfiC‹∫> ≈Cfi# ŸaŸ°≤ tu* Ã≈∏fi fiFÙ* Fůw° $$53$$ <ıŸ ⁄Ì∫bwÙÕ f®ÊR¡≈ _S°fi tu* ∫u ≈®°d N°æ≤

N≈°fi Ìůfiů* <bÔÙfi Fů ı°wu Fæ*, Ÿ „°∏w, N°Ãt_bR¡≈ f®ÊR¡≈ ≈Ì J¡° NbÔ‡ffi J¡≤fiu Ÿu ∫ůyÙ

NfiCw›w fiFÙ* Fůw° $$54$$

Nf "NJÕ¡w°a Ÿa≈¿≤Ã∫≠∫ fi ∫°bhª∏Bw°a yw#' oŸŸu W≤°@Õ tu* "NÌu„J¡°Ôu fi „ůh∫wu' ∫F ıů J¡F° y∫° Fæ, ŸJ¡° <bb≤d J¡≤wu F…Î f°fl JC¡‡˚J¡ tu* J¡Fu y∫u Ìu„-J¡°Ô-f°@ J¡° N∏w#JC¡‡˚J¡ tu*

˚Ù NfiCJ¡TÕ fwÔ°wu Fæ* $

N≈°fi-b°∫C Ju¡ ≈®°d˚sdů∏tC© Fůfiu ≈≤ f°F≤ ∫°fiÙ ≈®°dÔ∫ Ju¡ N<@‹™>°fi˚¥w ªæw∏∫ tu* N°æ≤

˚Ùw≤ ∫°fiÙ ≈®°d<fiyÕt Ju¡ N≈°Ì°fi˚¥w ªæw∏∫ tu* f°@ π°≤° Ìu„, J¡°Ô N°æ≤ fitu* ≤Ffiub°Ôu Ÿt_w

≈Ì°SÕ <fi≤b∫b ªæw∏∫°Ãt f®Ê_bR¡≈ FÙ Fæ*, ÎuŸ° <bª°≤ J¡≤fiu Ÿu tfiC‹∫ <k¡≤ „ůJ¡ J¡° ˚°yÙ fiFÙ*

Fůw° $$55$$ ≈®°d-b°∫C Ju¡ N≈°fi˚sdů∏tC© Fůfiu ≈≤ f°F≤ N°æ≤ ˚Ùw≤ ≈¥bůÕ•w ªæw∏∫ tu* Ìu„, J¡°Ô

Îba wÌfi∏wbÕwÙÕ Ÿt_w ≈Ì°SÕ <fi‹J¡Ô f®Ê_bR¡≈ FÙ Fæ*, ÎuŸÙ ≈°Ÿfi° J¡≤fiu Ÿu ≈C”T J¡° tfi ≈Cfi#

Ã≈∏fi fiFÙ* Fůw° $$56$$ <ıŸ ≈≤f®ÊR¡≈ ªæw∏∫ tu* N≈°fi Ju¡ Ÿ°S ≈®°d J¡°, ≈®°d Ju¡ Ÿ°S N≈°fi J¡°
wS° fi Ìůfiů* Ju¡ Ÿ°S f°fl Îba N°∏w≤ Ìu„-J¡°Ô J¡° <bÔ∫ Fů ı°w° Fæ, ŸÙ ≈≤f®ÊR¡≈ ≈Ì J¡°

N°≈ Ì„Õfi J¡∑<ıÎ $$57$$

≈®°d N°æ≤ N≈°fi Ju¡ Ÿ¿∏@J¡°Ô tu* Ÿ˚Ù ≈®°<d∫ů* J¡ů •w Nb_S° ≤FwÙ Fæ, ≈≤∏wC ŸJ¡° NfiC˚b Ju¡bÔ ∫ůyÙ Ôůy FÙ J¡≤ ≈°wu Fæ*, ÌqŸ≤u fiFÙ* J¡≤ ≈°wu, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

<ıŸ Ÿt∫ N≈°fi Ju¡ N°<b˚°Õb Ÿu b<ıÕw ≈®°d N_w F…N° ≤Fw° Fæ Ÿ Ÿt∫ <J¡ŸÙ ≈®J¡°≤ Ju¡ ∫Ãfi Ju¡ <ffi° <Ÿ] F…oÕ f°fl ıů JC¡‡˚J¡ Nb_S° Fæ ŸÙ J¡ů ∫ůyÙ Ôůy "wÃ≈Ì' J¡Fwu Fæ* $$58$$ <J¡ŸÙ

≈®J¡°≤ Ju¡ ∫Ãfi Ju¡ <ffi° FÙ <Ÿ] F…N° N∏w#_S JC¡‡˚J¡ Ÿb°Õ<w„°∫Ù f®ÊR¡≈ ≈≤t ≈Ì Fæ $$59$$ ∫FÙ

N°Ãt° J¡° NŸÔÙ _bR¡≈ Fæ N°æ≤ ∫FÙ N„uT tÔů* Ÿu <fitCÕ•w Ÿ¥∫Õ, ª∏B N°<Ì ≈®J¡°„t°fi ≈Ì°Sů˘ J¡∑

≈®J¡°„J¡ ≈≤t <ª¿w Fæ, ∫FÙ wwg-wwg ı°y<wJ¡ ≈Ì°Sů˘ J¡° Nb˚°ŸJ¡ ≈®J¡°„ Fæ N°æ≤ oŸÙJ¡ů ≈®°›w J¡≤ tfiC‹∫ „ůJ¡y®_w fiFÙ* Fůw° $$60$$

1310

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ÿ ≈®J¡°≤ wwg-wwg <˚∏fi-<˚∏fi <J®¡∫°Nů* Ju¡ ˚uÌ Ÿu <˚∏fi-<˚∏fi F…Î ≈®°dů≈°Ÿfi° Ju¡ ≈®J¡°≤ J¡ů J¡FJ¡≤ Nf ŸJ¡∑ Â»w° Ju¡ Nfi∏w≤ ≈®°d, N≈°fi N°<Ì Ju¡ N∏Ì≤ ≤Ffiub°Ôu fiJu¡ N<@‹™>°fi˚¥w ªæw∏∫°Ãt° J¡∑ ≈°Ÿfi° J¡≤fiÙ ª°<FÎ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
f®Êfig, <ıŸ ≈®J¡°≤ ≈C‹≈ Ju¡ N∏Ì≤ ŸCy¿∏@ ≤FwÙ Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ ≈®°d Ju¡ N∏Ì≤ ≤Ffiub°Ôu

<ªÌ°Ãt° J¡∑, ıů fi ŸıÙb_bR¡≈ Fæ N°æ≤ fi <fiıÙÕb_bR¡≈ Fæ (), Ft Ôůy ≈°Ÿfi° J¡≤wu Fæ* $$61$$ <ıŸ ≈®J¡°≤ ıÔ Ju¡ N∏Ì≤ t°@C∫Õ ≤Fw° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ N≈°fi Ju¡ N∏Ì≤ ≤Ffiub°Ôu

<ªÌ°Ãt° J¡∑, ıů ŸıÙb N°æ≤ <fiıÙÕb R¡≈ fiFÙ* Fæ, Ft Ôůy ≈°Ÿfi° J¡≤wu Fæ* $$62$$ ıů ≈®°d<bÔ∫

J¡° N°æ≤ ıů N≈°fi<bfi°„ J¡° ŸtÙ≈ Îba N∏w tu* ≤FJ¡≤ ≈®J¡°„J¡ Fæ wS° ıů ≈®°d N°æ≤ N≈°fi Ju¡

N∏Ì≤ ≤Fw° Fæ, Ft Ôůy Ÿ <ªÌ°Ãt° J¡∑ ≈°Ÿfi° J¡≤wu Fæ* $$63$$ f®Êfig, ≈®°d Ju¡ ≈®°dfiΔ∫°≈°≤
tu* ŸfŸu f» ª»J¡≤ ıů <fi<tW˚¥w Fæ, ıÙb Ju¡ ıÙbfi°<Ì Δ∫°≈°≤ tu* ıů ŸfŸu f»ª»J¡≤ <fi<tW˚¥w Fæ, ÌuF Ju¡ @°≤d N°<Ì Δ∫°≈°≤ tu* ıů ŸbÕ≈®St FuwC˚¥w Fæ, Ÿ <ªÌ°Ãt° J¡∑ Ft Ôůy ≈°Ÿfi°

J¡≤wu Fæ* $$64$$ tF°≤°ı, ıů tfi Ju¡ tfifi N°<Ì Δ∫°≈°≤ tu* FuwC˚¥w Fæ, ıů fC<] Ju¡ fů@fiΔ∫°≈°≤
tu* <fi<tW˚¥w Fæ Îba ıů NFaJ¡°≤ Ju¡ NFaJ¡≤d Ju¡ NFaJ¡°≤ Δ∫°≈°≤ tu* <fi<tW˚¥w Fæ Ÿ <ªÌ°Ãt° J¡∑

Ft Ôůy ≈°Ÿfi° J¡≤wu Fæ* $$65$$ <ıŸtu* ∫F Ÿt_w ≈C≤ůbwÙÕ ≈Ì°SÕ <bΩt°fi Fæ*, <ıŸŸu Ÿt_w ıyw Ã≈∏fi F…N° Fæ, ıů Ÿb°ÕÃtJ¡ Fæ, ıů ª°≤ů* Nů≤ ¿_Sw Fæ N°æ≤ ıů ŸbÕt∫ Fæ, Ft Ôůy Ÿ

ªæw∏∫°ÃtJ¡ w[b J¡∑ <fi≤∏w≤ ≈°Ÿfi° J¡≤wu Fæ* $$66$$ f®Êfig, ıů Ÿ¥∫Õ N°<Ì Ÿt_w Nb˚°ŸJ¡

≈Ì°Sů˘ J¡° ˚Ù Nb˚°ŸJ¡ Fæ, ıů Ÿt_w ≈°bfi ≈Ì°Sů˘ tu* ≈°bfiwt ≈C^∫R¡≈ Fæ, ıů tfi, fC<] N°<Ì

Ju¡ <bJ¡°≤ů* Ÿu w<fiJ¡ ˚Ù N≈fiu b°_wb _b˚°b Ÿu h∫Cw fiFÙ* Fůw°, Ÿ <ªW[b J¡∑ Ft ≈°Ÿfi°

J¡≤wu Fæ* $$67$$

<ıŸtu* N≈°fib°∫C N_w Fů ı°w° Fæ N°æ≤ <ıŸtu* w<fiJ¡ ˚Ù ≈®°d J¡° NU∫CÌ∫ fiFÙ* Fůw°, Ÿ

Ÿt_w J¡v≈fi° J¡ÔaJ¡ů* Ÿu <fitCÕ•w <ªW[b J¡∑ Ft Ôůy ≈°Ÿfi° J¡≤wu Fæ* {1}

<ıŸtu* N≈°fi J¡° NU∫CÌ∫ fiFÙ* Fůw° N°æ≤ ≈®°d J¡° Naw Fů ı°w° Fæ wS° <ıŸJ¡∑ fi°<ŸJ¡° Ju¡

Ny®˚°y Ÿu ≈Ô<sw f°≤F NayCÔ ≈¿≤<tw yyfi Ÿ¿∏@ (≈®°d°≈°fi≈®b°FŸ<∏@) Fæ, Ÿ <ªW[b J¡∑

Ft ≈°Ÿfi° J¡≤wu Fæ* $$68$$

Nf f°fl N°æ≤ N°∏w≤ ≈®Ìu„R¡≈ ≈°<@˚uÌ J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ "∫wÿªůÌu<w Ÿ¥∫ůÕ&_wa ∫` ª yh~><w $
wa Ìub°ÿª<J®¡≤u @t˘ Ÿ Îb°Ω Ÿ  ÿb Îwπæ wwg' oŸ ZCÃ∫SÕ J¡ů tfi tu* ÔuJ¡≤ J¡Fwu Fæ* $
ıF°≥ ≈≤ ≈®°d <bÔÙfi Fů ı°w° Fæ, ıF°≥ N≈°fi ˚Ù N_w Fů ı°w° Fæ N°æ≤ ıF°≥ ≈®°d N°æ≤ N≈°fi Ìůfiů* Ã≈∏fi ˚Ù fiFÙ* Fůwu, Ft Ôůy Ÿ <ªW[b J¡∑ ≈°Ÿfi° J¡≤wu Fæ* $$69$$ f°fl N°æ≤ NŮ∫∏w≤

≈®Ìu„ tu* ¿_Sw, ∫ů<y∫ů* π°≤° NfiC˚¥w Fůfiub°Ôu ıů Ìů ≈®°d N°æ≤ N≈°fi J¡∑ Ã≈<W Ju¡ _S°fi Fæ*,

fi Ìůfiů* Ju¡ N<@‹™>°fi˚¥w <ªW[b J¡∑ Ft ≈°Ÿfi° J¡≤wu Fæ* $$70$$ ıů ≈®°d N°æ≤ N≈°fiR¡≈ ≤S

() oŸŸu ≈®°dů≈¿Fw N°Ãt° J¡∑ ∫° ≈®°dÔ∫ů≈Ô<sw N≈°fi°Ãt° J¡∑ ≈°Ÿfi° fiFÙ* J¡≤fiÙ

ª°<FÎ, ∫F Ÿ¥<ªw <J¡∫° y∫° $ N°æ≤ "≈®°d_∫°∏w≤b¿_Swtg' ∫F ıů J¡F° y∫° Fæ, bF ÎJ¡t°`

N°Ãt° Ju¡ ≈¿≤ª∫ Ju¡ <ÔÎ FÙ J¡F° y∫° Fæ, fi <J¡ ≈°Ÿfi° Ju¡ ≈°<@R¡≈ Ÿu, ∫F w°Ã≈∫Õ Fæ $

ŸyÕ - 26]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1311

Ju¡ «¡≈≤ N°R¡» FůJ¡≤ ≈¿≤¿h~>∏fi Fůw° F…N° ≈®°d N°æ≤ N≈°fi J¡∑ „<•w_bR¡≈ Fů ı°w° Fæ Îba N∏∫°∏∫ ªsC N°<Ì J¡≤dů* tu* ¿_Sw „<•w∫ů* J¡° ˚Ù ıů „<•w_bR¡≈ Fæ, Ÿ <ªW[b J¡∑ Ft

≈°Ÿfi° J¡≤wu Fæ* $$71$$

≈®°d, N≈°fi Îba JC¡‡˚J¡R¡≈ Ÿu wS° fiJu¡ <bŸyÕ ≤uªJ¡ N°<Ì R¡≈ Ÿu <ªW[b FÙ <bb<wÕw Fůw°

Fæ $ oŸ<ÔÎ ÎJ¡t°` <ªW[b J¡∑ ≈°Ÿfi° J¡≤fiÙ ª°<FÎ, ∫ů* J¡Fwu Fæ* $
tF°≤°ı, ıů ⁄Ì∫yw ≈®°d J¡∑ JC¡‡˚J¡°b_S° J¡° _bR¡≈˚¥w Fæ, ıů f°F≤ N≈°fi J¡∑

JC¡‡˚J¡°b_S° J¡° _bR¡≈˚¥w Fæ N°æ≤ ıů ≈¥≤J¡°a„ Ÿu <bŸ¨‹¸> Fæ, Ÿ ≈®J¡°„t°fi <ªW[b J¡∑ Ft

≈°Ÿfi° J¡≤wu Fæ* $$72$$ ıů ≈®°d N°æ≤ N≈°fi Ju¡ ªæw∏∫ tu* FuwC˚¥w Fæ*, ıů fiJu¡ N¿_wÃb J¡° I°fi J¡≤°fiub°Ôu Fæ, ıů _b∫a R¡≈b<ıÕw Fæ Îba ıů ≈®°dů≈°Ÿfi° Ÿu ≈®°›wΔ∫ Fæ, Ÿ <ªW[b J¡∑ Ft

≈°Ÿfi° J¡≤wu Fæ* $$73$$ f®Êfig , ıů ≈®°d b°∫C Ju¡ _≈∏Ìfi tu* FuwC˚¥w Fæ, ıů o¿∏B∫ů* Ju¡ Fůfiub°Ôu

<bT∫≈®Ìu„-≈∫Õ∏w ytfi tu* wS° fiJu¡ ≈˚ůy tu* FuwC˚¥w Fæ wS° ıů J¡°≤dů* J¡° ˚Ù J¡°≤d Fæ, Ÿ

<ªW[b J¡∑ Ft ≈°Ÿfi° J¡≤wu Fæ* $$74$$ ıů ≈≤t°SÕ Â<‹¸> Ÿu Ÿt_w J¡Ôfi°R¡≈Ù J¡ÔaJ¡ů* Ÿu

<b<fitCÕ•w Fæ, ıů N°≈°wÌ„ÙÕ ≈C”Tů* J¡∑ Â<‹¸> Ÿu ıÙbů≈°<@˚¥w≈®°d N°<Ì ŸůÔF J¡Ô°Nů* Ÿu ŸÌ°

≈¿≤bu<‹¸>w Fæ, ıů ≈®t°ÃtJ¡ NfiC˚bR¡≈Ù Îuÿb∫Õ Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ Fæ wS° ıů Ÿt_w Ìubw°Nů* Ÿu b¿∏Ìw Fæ, Ÿ ŸbÕZu‹™> ≈≤t°ÃtR¡≈ ≈≤t≈Ì J¡∑ Ft ≈°Ÿfi° J¡≤wu Fæ* $$75$$

≈ªÙŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

~>ÆfÙŸb°≥ ŸyÕ

≈®°dů≈°Ÿfi° π°≤° oŸ ≈®J¡°≤ N≈fiu _bR¡≈<bI°fi J¡° <fiR¡≈d J¡≤fiu Ju¡ Nfi∏w≤

˚C„C^±>ıÙ N≈fiÙ <ª≤aıÙ<bw° tu* FuwCNů* J¡° <fiR¡≈d J¡≤wu Fæ*, ∫F bdÕfi $

˚C„C^±> fiu J¡F° # tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ, tæ*fiu ≈®°dů≈°Ÿfi° π°≤° •w ≤Ù<w Ÿu J®¡t„# <fitÕÔ F…Î

N°Ãt° tu* ∫F <ªW <bZ°<∏w _b∫a ≈®°›w J¡∑ Fæ $$1$$ Fu tF°tCfiu, tæ* oŸ ≈®°dÂ<‹¸> J¡° NbÔ‡ffi J¡≤

Â»w°≈¥bÕJ¡ Nb¿_Sw ≤Fw° Fq≥ $ oŸ<ÔÎ ŸCtu” ≈bÕw Ju¡ <bªÔfi Ÿu ˚Ù <fituT°a„t°`J¡°Ô Ju¡ <ÔÎ ˚Ù

<bª<Ôw fiFÙ* Fůw° $$2$$
f®Êfig, fæ™>wu, ı°ywu ∫° Ÿůwu wS° _b›fi°fiC˚b J¡≤wu <J¡ŸÙ ˚Ù Nb_S° tu* tu≤Ù N°Ãt° tu* ∫F

Wt Ÿt°<@-<bª<Ôw fiFÙ* FůwÙ $$3$$ <fi≤∏w≤ <bfi°„„ÙÔ, N<wªaªÔ, o‹¸> N°æ≤ N<fi‹¸> _bR¡≈
ofi ı°y<wJ¡ Nb_S°Nů* tu* tæ* <J¡ŸÙ ≈®J¡°≤ Ju¡ <bsu≈ Ju¡ <ffi° FÙ Â»w°≈¥bÕJ¡ ¿_Sw ≤Fw° Fq≥ $ tu≤Ù b¨<W

ŸÌ° N∏wtCÕ© ≤FwÙ Fæ ∫°fiÙ tæ* J¡˚Ù wCh~> f°fl <bT∫ů* J¡∑ _≈¨F° fiFÙ* J¡≤w° $ ÎJ¡t°` N≈fiu _bR¡≈ Ÿu N≈fiÙ N°Ãt° tu* FÙ _bh~>∏Ìb¨<W Ÿu ¿_Sw ≤Fw° Fq≥ $$4$$
tF°≤°ı, <J¡ŸÙ Ÿt∫ <J¡ŸÙ J¡°≤db„ fis`ªJ®¡ J¡° N°@°≤˚¥w ≈®bFfi°tJ¡ b°∫C f∏Ì ˚Ù Fů ı°

ŸJ¡w° Fæ, fnÙ-fnÙ tF°fi<Ì∫ů* Ju¡ ıÔ N≈fiu _b°˚°<bJ¡ ≈®b°F Ÿu <b≤w ˚Ù Fů ı° ŸJ¡wu Fæ*, ≈≤∏wC
tCHu N≈fiu oŸ ≈®°d<ª∏wfiR¡≈ ≈°Ÿfi° Ÿu <b≤w J¡≤° Ìu, ÎuŸ° J¡ůoÕ ˚Ù ≈Ì°SÕ oŸ ŸaŸ°≤ tu* fiFÙ* Fæ, oŸJ¡° tCHu <fi<ÿªw _t≤d Fæ $$5$$

1312

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Fu w≈¿_b∫ů* tu* tF°fi, ≈®°d N°æ≤ N≈°fi Ju¡ NfiCŸ≤d Ÿu ≈®°›w ≈≤t w[b Ju¡ Ÿ°s°ÃJ¡°≤ Ÿu tæ*

Ÿt_w „ůJ¡ů* Ÿu b<ıÕw N°<ÌJ¡°≤d ≈≤t ≈Ì J¡ů ≈®°›w Fů y∫° Fq≥ $$6$$
f®Êfig, tF°≈®Ô∫ Ÿu ÔuJ¡≤ ≈®°<d∫ů* J¡∑ Ã≈<W Îba <bfi°„ J¡° NfiC˚b J¡≤ ≤F° tæ* @Ù≤fC<] FůJ¡≤

N°ı ˚Ù ıÙ ≤F° Fq≥ $$7$$
tF°≤°ı, tæ* J¡˚Ù NwÙw Îba Nfi°yw <bT∫ů* J¡° <ª∏wfi fiFÙ* J¡≤w°, ÎJ¡t°` <fiÃ∫ bwÕt°fi_b˚°b Ÿ°<sªæw∏∫_bR¡≈ Â<‹¸> J¡° N≈fiu tfi Ÿu NbÔ‡ffi J¡≤ oŸ J¡v≈w” b¨s ≈≤ Nb¿_Sw ≤Fw° Fq≥ $$8$$
f®Êfig, Δ∫bF°≤b„ ∫S° Ÿt∫ ıů ˚Ù J¡wÕΔ∫ ≈®°›w Fů ı°wu Fæ*, fiJ¡° k¡Ô J¡∑ N<˚Ô°T°Nů* J¡ů

~>ůnJ¡≤ <fi≤<˚t°fifC<] Ÿu Ju¡bÔ NfiC‹™>°fi J¡≤w° ≤Fw° Fq≥ $$9$$ Fu tC<fib≤, oh~>° Îba N<fih~>° Ÿu

<fi≤∏w≤ N∫C•w o‹¸>-N<fi‹¸> ≈Ì°Sů˘ J¡∑ <ª∏w° J¡° <bª°≤ J¡≤ ∫°fiÙ bu ŸbÕS° Fu∫ FÙ Fæ*, ÎuŸ° <fiÿª∫

J¡≤ Ju¡bÔ N≈fiu _bR¡≈ tu* FÙ ¿_Sw ≤Fw° Fq≥ $ oŸ<ÔÎ tæ* „ůJ¡≤<Fw FůJ¡≤ <ª≤J¡°Ô Ÿu ıÙ ≤F° Fq≥ ∫°fiÙ

ÌÙ|ÕıÙbÙ Fq≥ $$10$$ ˚ybfig, ≈®°d N°æ≤ N≈°fi Ju¡ Ÿ¿∏@_S°fi tu* ≈®J¡°<„w Fů ≤Fu N°Ãtw[b J¡° <fi≤∏w≤

º∫°fi J¡≤w° F…N° tæ* N≈fiÙ N°Ãt° tu* _b∫a FÙ Ÿ∏wC‹¸> ≤Fw° Fq≥ $ oŸ<ÔÎ „ůJ¡≤<Fw FůJ¡≤ <ª≤J¡°Ô Ÿu ıÙ ≤F° Fq≥ $$11$$ tF°≤°ı, tæ*fiu N°ı ∫F ≈®°›w <J¡∫° N°æ≤ ˚<b‹∫ tu* ÌqŸ≤° ŸC∏Ì≤ ≈®°›w J¡R¡≥y°, oŸ

≈®J¡°≤ J¡∑ tCHu J¡˚Ù <ª∏w° fiFÙ* FůwÙ, oŸ<ÔÎ „ůJ¡≤<Fw FůJ¡≤ <ª≤J¡°Ô Ÿu ıÙ ≤F° Fq≥ $$12$$ Fu Ÿ°@ů, <J¡ŸÙ Ÿt∫ J¡FÙ* ≈≤ N≈fiu ∫° ÌqŸ≤u <J¡ŸÙ Ju¡ J¡°∫ů˘ J¡∑ fi wů JC¡~> _wC<w J¡≤w° Fq≥ N°æ≤ fi JC¡~>

<fi∏Ì° FÙ J¡≤w° Fq≥ $ oŸ<ÔÎ tæ*fiu ∫F ÌÙ|Õ ıÙbfi ≈®°›w <J¡∫° Fæ $$13$$ tFTuÕ, tu≤° tfi o‹¸> b_wCNů* J¡∑

≈®°<›w Fůfiu ≈≤ fi Ÿ∏wC‹¸> Fůw° Fæ N°æ≤ fi wů N<fi‹¸> b_wCNů* J¡∑ ≈®°<›w Fůfiu ≈≤ J¡˚Ù <©∏fi Fůw° Fæ, bF <fi≤∏w≤ ÎJ¡R¡≈ FÙ ≤Fw° Fæ, oŸ<ÔÎ tæ* oŸ ÌÙ|Õ ıÙbfi J¡ů ≈®°›w F…N° Fq≥ $$14$$ ª¥≥<J¡ Ÿt_w πæw Ju¡ f°@ R¡≈ Wt Ã∫°y J¡° NbÔ‡ffi J¡≤ ŸbÕÌ° FÙ ıÙbfi Ju¡ N<˚t°fi N°<Ì Ÿ˚Ù b_wCNů* J¡° tæ*fiu

≈¿≤Ã∫°y J¡≤ <Ì∫° Fæ, Nw# oŸ ÌÙ|Õ ıÙbfi J¡ů ≈®°›w F…N° Fq≥ $$15$$ Fu tCfiu, tu≤u tfi J¡∑ ª≈Ôw°

<bÔÙfi Fů yoÕ Fæ $ bF „ůJ¡ Ÿu ≤<Fw Fů y∫° Fæ, _b_S, Ÿt°<Fw Îba „°∏w Fů ªCJ¡° Fæ, oŸ<Ô∫u tæ*

<bJ¡°≤b<ıÕw FůJ¡≤ ıÙ ≤F° Fq≥ $$16$$ ª¥≥<J¡ tæ* ÔJ¡nÙ, <bÔ°<ŸfiÙ ≤tdÙ, ≈bÕw, <wfiJ¡°, N<Àfi, <Ft, N°J¡°„ ofi Ÿftu* ÎJ¡R¡≈w° FÙ Ìu© ≤F° Fq≥, oŸ<Ô∫u <bJ¡°≤ b<ıÕw FůJ¡≤ ıÙ ≤F° Fq≥ $$17$$ N°ı tæ*fiu

•∫° ≈®°›w <J¡∫° N°æ≤ J¡Ô ≈®°w# tCHu •∫° ≈®°›w Fůy°, oŸ ≈®J¡°≤ <ª∏w°R¡≈Ù ≠b≤ Ÿu tæ* <fitCÕ•w Fq≥, oŸÙ<ÔÎ Nfi°t∫ FůJ¡≤ tæ* ıÙ ≤F° Fq≥ $$18$$ ı≤° Îba t≤d Ju¡ ŸÂ„ J¡‹¸>ů* Îba ≤°≠∫≈®°<›w Ju¡ ŸÂ„

ŸC©ů* Ju¡ ≈®°›w Fůfiu ≈≤ fi wů tæ* ±>≤w° Fq≥ N°æ≤ fi ≈®Ÿ∏fi FÙ Fůw° Fq≥ $ oŸ<ÔÎ tæ* Nfi°t∫ FůJ¡≤ ıÙ<bw Fq≥ $$19$$ Fu f®Êfig, ∫F tu≤° f∏@C Fæ, ∫F tu≤° „`C Fæ, ∫F tu≤° Fæ Îba ∫F ÌqŸ≤u J¡° Fæ, oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑

<˚∏fiw° wů tæ* ı°fiw° FÙ fiFÙ* oŸ<ÔÎ Nfi°t∫ FůJ¡≤ ıÙ<bw Fq≥ $$20$$ tF°≤°ı, fi°fi°b_wC Ju¡ R¡≈ tu*

≈®J¡°<„w Fůfiub°Ôu Ÿt_w b_wCNů* Ju¡ N<@‹™>°fi˚¥w, N°<Ì N°æ≤ N∏w Ÿu „¥∏∫ <bJ¡°≤b<ıÕw Nb˚°ŸJ¡

N°Ãt-≈Ì°SÕ J¡ů wS° ˚°<Ÿw Fůfiub°Ôu oŸ Ÿt_w ≈®≈aª J¡ů ÎJ¡t°` <ªÃ_bR¡≈ FÙ tæ* ı°fiw° Fq≥ oŸÙ

Ÿu tæ* „ůJ¡≤<Fw ıÙ<bw Fq≥ $$21$$ y®Fd J¡≤ ≤F°, <bF°≤ J¡≤ ≤F°, ¿_S<w J¡≤ ≤F°, ÃS°fi J¡≤ ≤F°, ÿb°Ÿ Ôu ≤F° wS° <fiB° Ôu ≤F° „≤Ù≤ FÙ Fæ, N°Ãt° fiFÙ*, ∫F tæ* ı°fiw° Fq≥, oŸ<Ô∫u tæ* <ª≤aıÙbÙ

Fq≥ $$22$$ tF°≤°ı, <bJ¡°≤b<ıÕw Nb_S° tu* ¿_Sw F…N° tæ* oŸ ŸaŸ°≤ tu* Ã≈∏fi |¸> N°<Ì J¡°∫Õ<b„uTů*

ŸyÕ - 26]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1313

J¡ů wCh~>-Ÿ° (<tØ∫°) FÙ ı°fiw° Fq≥, oŸ<ÔÎ <bJ¡°≤≤<Fw FůJ¡≤ ıÙ ≤F° Fq≥ $$23$$ ≈®°≤Æ@ Ju¡ π°≤°

≈®_wCw <J¡∫u y∫u ≈˚ůy-Ÿt∫ tu* ≈®°›w F…Î o‹¸> N°æ≤ N<fi‹¸> ≈Ì°SÕ tu≤Ù Â<‹¸> tu*, ÌuFbwÙÕ F°Sů* J¡∑
fi°o˘, Ÿt°fi FÙ Fæ*, oŸ<Ô∫u tæ* <bJ¡°≤b<ıÕw FůJ¡≤ ıÙ ≤F° Fq≥ $$24$$ N≈fiu _bR¡≈ Ÿu <J¡ŸÙ Ÿt∫ h∫Cw fi Fůfiub°ÔÙ t°fi<ŸJ¡ ¿_S≤w°R¡≈Ù „<•w Ju¡ π°≤° F…oÕ ¿_fiÀ@ Îba tCÀ@ ŸC∏Ì≤ Â<‹¸> Ÿu ∫°fiÙ Ÿf

≈®°<d∫ů* tu* N°Ãt° ÎJ¡ FÙ Fæ, oŸ Â<‹¸> Ÿu Ÿf _S°fiů* tu* JC¡<¸>Ôw° ≤<Fww° J¡° FÙ tæ* NfiC˚b J¡≤w° Fq≥, oŸ<ÔÎ Nfi°t∫ FůJ¡≤ ıÙ ≤F° Fq≥ $$25$$ tF°≤°ı, tæ*fiu NFaJ¡°≤R¡≈Ù J¡∑ªn J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ <Ì∫°

Fæ $ oŸ<ÔÎ ≈æ≤ Ÿu ÔuJ¡≤ t_wJ¡ wJ¡ oŸ ÌuF tu* tCHu ttw° fiFÙ* Fæ, ∫FÙ J¡°≤d Fæ <J¡ tæ* Ÿf w≤F Ju¡

<bJ¡°≤ů* Ÿu ≤<Fw FůJ¡≤ ıÙ ≤F° Fq≥ $$26$$ tF°≤°ı, tæ* ıů JC¡~> Δ∫°≈°≤ J¡≤w° Fq≥, ıů JC¡~> ©°w°-≈Ùw°

Fq≥ bF Ÿf JC¡~> N<˚t°fi J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤Ju¡ FÙ $ oŸ<ÔÎ „≤Ù≤ Ju¡ J¡°≤d w°Â„ Δ∫°≈°≤∫C•w Fůfiu ≈≤

˚Ù tu≤° tfi J¡w¨ÕÃb-˚ů•w¨Ãb„¥∏∫ _b˚°bR¡≈w° J¡° FÙ _bÙJ¡°≤ J¡≤w° Fæ $ ∫FÙ J¡°≤d Fæ <J¡ tæ* Nfi°t∫

FůJ¡≤ ÌÙ|ÕıÙbÙ Fq≥ $$27$$ Fu tCfiu, ıf-ıf tæ* JC¡~> ı°fiw° Fq≥, wf-wf tu≤° tfi N<bfiÙw˚°b J¡ů

≈®°›w fiFÙ* Fůw° $ oŸ<ÔÎ Nfi°t∫ FůJ¡≤ ıÙ<bw ≤Fw° Fq≥ $$28$$ tF°≤°ı, ∫Ω<≈ tæ* ÌqŸ≤ů* Ju¡ «¡≈≤

N°J®¡td J¡≤fiu tu* ŸtSÕ Fq≥, wS°<≈ tæ* N°J®¡td (≈¿≤˚b) fiFÙ* J¡≤w°, ÌqŸ≤ů* Ju¡ π°≤° ©uÌ ≈F…≥ª°∫u ı°fiu ≈≤ ˚Ù ŸFfi„ÙÔw° Ju¡ J¡°≤d <©∏fi fiFÙ* Fůw° Îba Ì¿≤B Fůfiu ≈≤ ˚Ù JC¡~> fiFÙ* ª°Fw°, oŸ<ÔÎ

Nfi°t∫R¡≈ Ÿu ÌÙ|ÕıÙbÙ Fq≥ $$29$$ ªuwfi≈®°∫ oŸ „≤Ù≤ Ju¡ ˚°Ÿt°fi Fůfiu ≈≤ ˚Ù tæ* ÎJ¡t°` ªæw∏∫°Ãtw°

J¡° FÙ NbÔůJ¡fi J¡≤w° Fq≥ $ oŸ<ÔÎ Ÿf ˚¥wů* tu* <ªÌ°Ãtw° J¡∑ Ÿtw° Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ŸbÕ˚¥wů* Ju¡

N∏Ì≤ ¿_Sw N°Ãt_bR¡≈ Fů ≤F° tæ* fiJ¡ů N≈fiu „≤Ù≤ Ju¡ ŸÂ„ FÙ Ìu©w° Fq≥ $ ∫FÙ J¡°≤d Fæ <J¡ tæ*

Nfi°t∫ FůJ¡≤ ÌÙ|ÕıÙbÙ Fq≥ $$30$$ f®Êfig, <fi≤∏w≤ Ÿt°<@∫C•w tæ* NfiuJ¡<b@ N°„°R¡≈Ù ≈°„ů* Ÿu f] F…oÕ <ªWb¨<W J¡ů N≈fiu ⁄Ì∫ Ju¡ N∏Ì≤ w<fiJ¡ ˚Ù _S°fi fiFÙ* Ìuw°, oŸ<ÔÎ <fi<bÕJ¡°≤ FůJ¡≤ tæ*

<ª≤aıÙbÙ Fq≥ $$31$$ f®Êfig, f°fl ≈Ì°Sů˘ Ju¡ <bT∫ tu* ŸC›w FůJ¡≤ tæ* ıyw J¡∑ NŸW° Ìu©w° Fq≥ N°æ≤

N≈fiu ˚Ùw≤ ≈®fC] FůJ¡≤, F°S tu* fuÔ J¡∑ fi°o˘, N°Ãt° J¡∑ ŸW° Ìu©w° ≤Fw° Fq≥, oŸ<ÔÎ <ª≤aıÙbÙ

Fq≥ $$32$$ tF°≤°ı, ıÙdÕ, <bÌÙdÕ, Nb∫bů* Ÿu <„<SÔ sÙd, sCÆ@, ª¥<dÕw Îba <bfi‹¸> F…Î Ÿf NwÙw, Nfi°yw N°æ≤ bwÕt°fi Ju¡ ≈Ì°Sů˘ J¡ů, <bJ¡°≤„¥∏∫ N°ÃtÂ<‹¸> Ju¡ J¡°≤d fibÙfi ≈Ì°Sů˘ Ju¡ ŸÂ„ Ìu©w°

≤Fw° Fq≥, oŸ<ÔÎ <bJ¡°≤„¥∏∫ ÌÙ|ÕıÙbÙ Fq≥ $$33$$ tF°≤°ı, ŸC©Ù ≈C”T J¡ů Ìu©J¡≤ tæ* ŸC©Ù Fůw° Fq≥, Ì…#©Ù ıfi J¡ů Ìu©J¡≤ Ì…#©Ù Fůw° Fq≥, Ÿ˚Ù Ju¡ <ÔÎ tæ* <≈®∫ <t` Fq≥, oŸ<ÔÎ <bJ¡°≤b<ıÕw <ª≤aıÙbÙ

Fq≥ $$34$$ tæ* N°≈<W-J¡°Ô tu* ≈bÕw J¡∑ fi°o˘ @Ù≤ ≤Fw° Fq≥, Ÿ‡≈<W-J¡°Ô tu* Ÿt_w ıyw Ju¡ ≈®<w tæ`Ù

≤©w° Fq≥, Ÿ‡≈<W J¡∑ b¨<] ∫° <bfi°„-Ì„° tu* w<fiJ¡ ˚Ù N<˚t°fi fiFÙ* J¡≤w° $ oŸ<ÔÎ tæ* <ª≤aıÙbÙ

Fq≥ $$35$$ fi tæ* Fq≥, fi tu≤u <ÔÎ J¡ůoÕ ÌqŸ≤° Fæ N°æ≤ fi tæ* <J¡ŸÙ ÌqŸ≤u Ju¡ <ÔÎ Fq≥, oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ ˚°bfi° Ÿu tu≤° <ªW ˚°<bw Fæ, NwÎb tæ* Nfi°t∫ FůJ¡≤ <ª≤aıÙbÙ Fq≥ $$36$$ tæ* FÙ ıyw Fq≥, tæ* FÙ N°J¡°„ Fq≥, tæ*

FÙ Ìu„ N°æ≤ J¡°Ô J¡∑ ≈≤‡≈≤° Fq≥, tæ* FÙ <J®¡∫°R¡≈ Fq≥, oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ tu≤Ù fC<] Fæ $ oŸ<ÔÎ tæ* Nfi°t∫

FůJ¡≤ <ª≤aıÙbÙ Fq≥ $$37$$

•∫° ŸbÕ` _SÔ tu* <bΩt°fi ınw° J¡ů ÔuJ¡≤ FÙ wCt NFafC<] J¡≤wu Fů ? fiFÙ*, ÎuŸ° W≤ Ìuwu Fæ* $

|¸> <ªÃ_bR¡≈ Fæ, ≈¸> <ªÃ_bR¡≈ Fæ, N°J¡°„ <ªÃ_bR¡≈ Fæ, N≤^∫ N°æ≤ „J¡¸> ˚Ù <ªÃ_bR¡≈ Fæ*,

1314

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

<ªwg FÙ Ÿf JC¡~> Fæ, oŸ ≈®J¡°≤ tu≤Ù ˚°bfi° Fæ, oŸ<ÔÎ Nfi°t∫ FůJ¡≤ <ª≤aıÙbÙ Fq≥ $$38$$

≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

Fu tC<fi„°Ì…ÕÔ, tu”R¡≈Ù ≈μfÙı Ju¡ J¡ůT tu* (J¡tÔ Ju¡ ~>Wu tu*) ≤Ffiu wS° ÿ∫°tR¡≈ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d tæ* <`ÔůJ¡ÙR¡≈Ù J¡tÔ J¡° t°fiů* ÎJ¡ w≤F Ÿu ˚®t≤ Fq≥ N°æ≤ ≈¥bůÕ•w <b<˚∏fi-<b<˚∏fi ˚°bfi°Nů* Ju¡

J¡°≤d Ôůyů* Ju¡ π°≤° ˚C„C^±> fi°t J¡° <ª≤aıÙbÙ Bůd J¡°æN° Δ∫b⁄w F…N° Fq≥ $$39$$ Fu f®Êfig, f®ÊR¡≈Ù

ŸtCB tu* ªÔ°∫t°fi, Ã≈<W, b¨<], <b≈¿≤d°t N°æ≤ N≈s∫R¡≈ N<˚˚°bů* Ÿu (ÎJ¡ ÌqŸ≤u J¡∑ ¸>•J¡≤ů*

Ÿu) ≈®°›w F…Î <ª`-<b<ª` R¡≈ů* Ÿu ∫C•w ≈¥bůÕ•w ≤Ù<w Ÿu f°≤-f°≤ N°<b˚¥Õw Îba <bÔÙfi F…Î wS°

Ÿ°sÙ π°≤° ˚°Ÿt°fi fC<], tfi Îba o¿∏B∫ů* Ju¡ <bT∫Ù˚¥w ˚®td„ÙÔ <`ıywgR¡≈Ù w≤ayů* J¡ů Δ∫CÃS°fiJ¡°Ô
tu* Ìu©w° F…N° N°æ≤ Ÿt°<@-J¡°Ô tu* Ô∫ J¡≤w° F…N° tæ* <ª≤J¡°Ô ¿_Sw Fq≥ $$40$$

~>ÆfÙŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ŸW°oÕŸb°≥ ŸyÕ
ı°fiu J¡∑ oh~>° J¡≤ ≤Fu b<Ÿ‹™>ıÙ π°≤° ˚C„C^±> J¡∑ ≈®„aŸ°,

˚C„C^±> π°≤° b<Ÿ‹™>ıÙ J¡° ≈¥ıfi wS° N°J¡°„t°yÕ Ÿu b<Ÿ‹™>ıÙ J¡∑ _bÔůJ¡≈®°<›w ofiJ¡° bdÕfi $

˚C„C^±> fiu J¡F° # Fu I°fi Ju¡ ≈°≤ayw f®Êfig, ÎJ¡t°` N°≈J¡∑ N°I° J¡° ≈¿≤≈°Ôfi J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ

FÙ @¨‹¸>w° J¡° NbÔ‡ffi J¡≤ <ıŸ ≈®J¡°≤ Ÿu tæ* <ª≤aıÙbÙ Fq≥ N°æ≤ <ıŸ ≈®J¡°≤ Ÿu ≈≤t°SÕR¡≈ oŸ

J¡°∫ÕJ¡°≤dŸa|°wR¡≈ ÌuF tu* tu≤Ù ¿_S<w Fæ, bF Ÿf JC¡~> tæ*fiu N°≈Ÿu J¡F <Ì∫° $$1$$ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ
fiu J¡F° # Fu Îuÿb∫Õ≈¥dÕ ≈<s≤°ı, <J¡wfiu FTÕ J¡° <bT∫ Fæ <J¡ N°≈fiu N≈fiu ≈®°d-<ª∏wfi Îba <ª≤ıÙbfi J¡∑ J¡F°fiÙ, tCHŸu J¡FÙ ıů ŸCfifiu ∫ůÀ∫ J¡F°<fi∫ů* tu* ˚¥Td_bR¡≈ wS° NfiuJ¡<b@ <b_t∫ů* Ju¡ Ã≈°Ìfi tu* ≈≤t J¡°≤d˚¥w Fæ $$2$$ ≈<s≤°ı, bu tF°Ãt° @∏∫ Fæ*, ıů ÌqŸ≤u f®ÊÌub Ju¡ Ÿt°fi ¿_Sw NÃ∫∏w ÌÙ|ÕıÙbÙ N°≈Ju¡ Ì„Õfi J¡≤wu Fæ* $$3$$ Fu ≈<s≤°ı, ∫u tu≤u fiù ˚Ù @∏∫ Fæ* ıů wf Ÿu ÔuJ¡≤ Nf wJ¡

N°≈Ju¡ Ì„Õfi J¡≤wu ≤Fu $ N°≈fiu fC<] J¡ů ≈<b` J¡≤fiub°Ô° N©¿^±>w (Ns≤„# N≈fi° Ÿ‡≈¥dÕ
ıÙbfib¨W°∏w) ≠∫ů* J¡° Ã∫ů* ™>ÙJ¡ ™>ÙJ¡ J¡F° $$4$$ b°∫Ÿ≤°ı, tæ*fiu Ÿf <Ì„°Nů* tu* ≈¿≤˚®td <J¡∫°

N°æ≤ Ìubw°Nů* Îba fnu-fnu w[bbuW°Nů* J¡∑ I°fi N°<Ì Ÿ‡≈<W∫°≥ Ìu©Ù, ≈≤∏wC oŸ ıyw tu* N°≈Ju¡

ŸÂ„ ÌqŸ≤u <J¡ŸÙ tF°fi I°fiÙ J¡ů fiFÙ* Ìu©° $$5$$ b°∫Ÿ≤°ı, ≈®∫Ãfi Ÿu ÌÙ|ÕJ¡°Ô wJ¡ ≈¿≤˚®td J¡≤ J¡ůoÕ <J¡ŸÙ tF°Δ∫<•w J¡ů <J¡ŸÙ w≤F ≈®°›w J¡≤ ŸJ¡w° Fæ, ≈≤∏wC N°≈Ju¡ ŸÂ„ ˚Δ∫°Ãt° I°fiÙ
oŸ ıyw tu* J¡FÙ* ≈≤ ˚Ù ŸCÔ˚ fiFÙ* Fů ŸJ¡w° $$6$$ <ıŸ ≈®J¡°≤ ÎJ¡ f°≥Ÿ Ju¡ bfi tu* J¡FÙ*-J¡FÙ* FÙ
tůwÙ Ã≈∏fi Fůw° Fæ, bæŸu FÙ N°≈Ju¡ ŸÂ„ I°fiÙ ıyw Ju¡ <J¡ŸÙ ÎJ¡ J¡ůfiu tu* FÙ <Ì©°Ô°oÕ Ìuw° Fæ $

(tů<w∫ů* J¡∑ N°™> ©°fiů* tu* f°≥Ÿ J¡° ˚Ù ≈¿≤ydfi Fææ) $$7$$ ˚C„C^±>ıÙ, ≈C^∫-ÌuF Îba <btC•w°Ãt°

N°≈J¡° ıů ∫F NbÔůJ¡fi <J¡∫°, ŸŸu tæ*fiu wů N°ı NÃ∫∏w J¡v∫°dJ¡≤ ÎJ¡ fF…w-fn° J¡°∫Õ

Ÿ‡≈°Ìfi J¡≤ <Ô∫° Fæ $$8$$ ≈<s≤°ı, wC‡F°≤° J¡v∫°d Fů, wCt N≈fiÙ „C˚ yCF° tu* ≈®bu„ J¡≤ů, Nf tº∫°Ö-J¡wÕΔ∫ Ju¡ <ÔÎ tu≤° Ÿt∫ Fů y∫° Fæ, Nw# tæ* ˚Ù N≈fiu |≤ Ÿ›w<TÕ ÔůJ¡ tu* ı° ≤F° Fq≥ $$9$$

∫F ŸCfiJ¡≤ oŸ ˚C„C^±> fiu b¨s Ÿu ™>J¡≤ ŸaJ¡v≈ı<fiw F°Sů* Ÿu ≈®°›w ŸCbdÕ≈vÔb J¡°

ŸyÕ - 28]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1315

(ŸCbdÕ≈vÔbt∫ ≈°`J¡°) y®Fd <J¡∫° $$10$$ wÌfi∏w≤ ≈¥dÕ≈®I Ÿ b°∫Ÿ≤°ı fiu J¡v≈b¨s J¡∑ Ôw°

Ju¡ ≈C‹≈ Ju¡Ÿ≤ů* Ÿu ∫C•w <Ft Ju¡ ŸÂ„ J¡°¿∏wb°Ôu N|ůÕ≈∫ůyÙ tůwÙR¡≈Ù ıÔ Ÿu Ÿ ≈°` J¡ů ˚≤

<Ì∫° $$11$$ ZÙ≤°tıÙ, •w NP∫Õ, ≈°Ω N°æ≤ ≈C‹≈ Ÿu ŸaŸ°≤ tu* ŸfŸu ≈FÔu Ã≈∏fi F…Î ∫°fiÙ <ª≤∏wfi oŸ ˚C„C^±> fiu wÙfi fiùb°Ôu tF°ÌubıÙ Ju¡ ŸÂ„ tu≤Ù ≈æ≤ Ÿu ÔuJ¡≤ t_wJ¡ ≈∫Õ∏w ˚<•w≈¥bÕJ¡ ≈¥ı°

J¡∑ $$12$$ wÌfi∏w≤ Fu ©yu∏B, N°≈ tu≤u ≈Ù~>u ªÔfiu Ju¡ <ÔÎ N<@J¡ Zt fi J¡≤u* $ oŸ ≈®J¡°≤ J¡Fw°

FCN° tæ* N°Ÿfi Ÿu ™>J¡≤ ≈sÙ J¡∑ fi°o˘ n y∫° $$13$$ Fu ZÙ≤°tıÙ, tu≤u ≈Ù~>u-≈Ù~>u NfiCytfi π°≤°

N°J¡°„ tu* bF ≈<s≤°ı ÎJ¡ ∫ůıfi wJ¡ ªÔw° ≤F° $ oŸJu¡ f°Ì tæ*fiu N≈fiu F°S Ÿu ŸJ¡° F°S

≈J¡nJ¡≤ fÔ≈¥bÕJ¡ Ÿu ≤ůJ¡ <Ì∫° $$14$$ sd˚≤ tu* FÙ tæ* N°J¡°„t°yÕ tu* ıf NÂÿ∫ Fů y∫°, w˚Ù
bF ≈<s≤°ı N≈fiu _S°fi Ju¡ <ÔÎ Ô°æ¸>° $ ™>ÙJ¡ FÙ Fæ, Ÿ≠ıfiů* J¡∑ Ÿay<w J¡° fnÙ J¡<™>fi°oÕ Ÿu Ã∫°y Fůw° Fæ $$15$$ Fu ZÙ≤°tıÙ, N°J¡°„t°yÕ tu* JC¡~> Ìq≤ ı°J¡≤, ŸtCB tu* w≤ay J¡∑ fi°o˘, Ft Ìůfiů* FÙ

ÎJ¡ ÌqŸ≤u Ju¡ ≈®<w J¡FÙ* NÂÿ∫ Fů y∫u $ ˚C„C^±> J¡° <fi≤∏w≤ _t≤d J¡≤wu F…Î N”∏@wÙ Ÿu ≈¥<ıw tæ*fiu

˚Ù Ÿ›w<TÕ-t^±>Ô J¡ů ≈®°›w J¡≤ tC<fi∫ů* J¡° Ì„Õfi <J¡∫° $$16$$

•w ˚C„C^±>-Ÿay<w J¡° Ÿt∫ J¡Fwu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ, ŸÃ∫∫Cy Ju¡ ≈®St Ìů „wJ¡ ıf Δ∫wÙw Fů ªCJu¡ Su, wf tu”≈bÕw Ju¡ wS°J¡<Sw J¡v≈b¨s ≈≤ ˚C„C^±> Ju¡ Ÿ°S tæ*fiu ≈FÔu-≈FÔ ˚u*¸> J¡∑ SÙ $$17$$ Fu ZÙ≤°tıÙ, N°ıJ¡Ô bwÕt°fi Ÿt∫ tu* ŸÃ∫∫Cy sÙd Fůfiu ≈≤ ùw°∫Cy ªÔ ≤F° Fæ N°æ≤ Fu ¿≤≈CtÌÕfi, oŸ ùw°∫Cy Ju¡ fÙª tu* N°≈fiu ı∏t <Ô∫° Fæ $$18$$ Fu ZÙ≤°tıÙ, N°ı Ÿu N°™> bTÕ ≈FÔu ŸCtu”≈bÕw Ju¡ ŸÙ <„©≤ Ju¡ «¡≈≤ ≠∫ů*-

J¡°-Ã∫ů* Nı≤R¡≈@°≤Ù bF ˚C„C^±> tCHŸu <k¡≤ <tÔ° S° $$19$$

≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, oŸ ≈®J¡°≤ J¡° <b<ª` Wt ˚C„C^±-b¨W°∏w tæ*fiu N°≈Ÿu J¡F° $ ŸJ¡° Zbd N°æ≤

˚Ùw≤ Ÿu tfifi J¡≤ ıů <ªw Fů, ŸJ¡° NfiC‹™>°fi J¡∑<ıÎ $$20$$ ZÙb°vtÙ<J¡ıÙ fiu J¡F° # oŸ ≈®J¡°≤

J¡∑ fC<]t°fi ˚C„C^±> J¡∑ Wt J¡S° J¡° ıů <b„C]t<w tF°Ãt° ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ <bª°≤ J¡≤uy°, bF oŸÙ

„≤Ù≤ tu* ı∏t°<Ì ˚∫ů* Ÿu t<Ôfi NwÎb Δ∫°JC¡Ô ıÙbů* Ju¡ π°≤° Δ∫°›w F…oÕ oŸ t°∫°-fiÌÙ J¡ů fÔ°wg

≈°≤ J¡≤ ı°∫uy° $$21$$

ŸW°oÕŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

Nl>°oÕŸb°≥ ŸyÕ

˚C„C^±>°¶∫°<∫J¡° J¡° Ÿ‡f∏@, ÌuF J¡∑ N<fi<ÿªww° wS° ÌuF°<Ì tu*

N°≈°ww# ˚®°<∏wR¡≈w° J¡° bdÕfi $
b<dÕw ˚C„C^±>°¶∫°<∫J¡° J¡° ≈J®¡°∏w ≈Ìu„ Ju¡ Ÿ°S Ÿ‡f∏@ fwÔ°wu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu <fi‹≈°≈ ZÙ≤°tıÙ, oŸ ≈®J¡°≤ J¡° ˚C„C^±>b¨W°∏w tæ*fiu N°≈Ÿu J¡F° $ N°¶∫°<∫J¡° tu* b<dÕw oŸÙ w°¿[bJ¡ fC<] Ju¡ J¡°≤d tůFŸaJ¡¸> Ÿu ˚C„C^±> wæ≤ y∫° S° $$1$$ Fu tF°f°Fů, N≈fiu ≈®°d Ju¡ <fi≤ů@ ∫° ≈°Ÿfi°≈¥bÕJ¡ oŸ Â<‹¸> J¡° NbÔ‡ffi J¡≤ N°≈ ˚C„C^±> J¡∑ fi°o˘

1316

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

<b≈CÔ tF°Ÿ°y≤ Ÿu wæ≤ ı°oÎ $$2$$ ZÙ≤°tıÙ, <fi≤∏w≤ ≈®°dů≈°Ÿfi° Ÿu ı<fiw I°fi°ÃtJ¡ ∫ůy Ÿu

<ıŸ ≈®J¡°≤ ˚C„C^±> fiu ≈®°›wΔ∫ f®Ê-≈Ì ≈®°›w <J¡∫°, ŸÙ ≈®J¡°≤ N°≈ ˚Ù Ÿ ≈Ì J¡ů ≈®°›w J¡≤

ÔÙ<ıÎ $$3$$ •w ≈®°d N°æ≤ N≈°fi J¡∑ ≈°Ÿfi° J¡≤fiub°Ôu Ÿ˚Ù Nfi°Ÿ•w, ˚C„C^±> J¡∑ fi°o˘, ≈≤t≈Ì
tu* ¿_S<w ≈®°›w J¡≤wu Fæ* $$4$$ Fu ZÙ≤°tıÙ, oŸ Ÿf <b<ª` <bI°fiů≈°Ÿfi°Nů* J¡° N°≈fiu Zbd <J¡∫° $

Nf fC<] J¡° NbÔ‡ffi J¡≤ ıæŸ° ª°Fu*, bæŸ° J¡≤u* ∫°fiÙ N≈fiÙ N°Ãt<fi‹™>° ∫ůy≈¥bÕJ¡ ∫° ≈°Ÿfi°≈¥bÕJ¡
ıæŸÙ ª°Fu* bæŸÙ J¡≤u* $$5$$

∫ůy N°æ≤ ≈°Ÿfi° J¡∑ J¡S° ı°fiu ÌÙ<ıÎ tF°≤°ı, Ftu* wů ÎJ¡t°` N°≈Ju¡ ≈Ìu„ Ju¡ Zbd Ÿu FÙ
w[bI°fi ≈®°›w Fů ªCJ¡° Fæ, ∫ů* Ÿ¥ªfi J¡≤ ≤Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ J¡S° ≈®Ÿay Ÿu ≈®°›w F…Î ÌuFR¡≈Ù |≤ Ju¡

Ju¡bÔ _bR¡≈ J¡∑ FÙ <ıI°Ÿ° Ÿu ≈Cfi# ≈®ÿfi J¡≤wu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ fiu J¡F° # ˚ybfig, ≈¨<SbÙ tu* NbwÙdÕ F…Î ÌqŸ≤u Ÿ¥∫Õ Ju¡ ŸÂ„ N°≈fiu I°fi J¡∑ <J¡≤dů*

Ÿu ⁄Ì∫yw Ÿt_w N∏@J¡°≤ J¡°, ıů Nfi°Ãt≈Ì°Sů˘ tu* _b°ÃtfC<] wS° w≠ı<fiw Ì…‹¸>ªu‹¸>°R¡≈Ù

<fi≤aJC¡„ Ì…ıÕfiw° J¡° Ÿ‡≈°ÌJ¡ S°, <bfi°„ J¡≤ ±>°Ô° $$6$$ tF°≤°ı N°≈Ju¡ FÙ ŸÂ„ ÌqŸ≤u Ft Ôůy

˚Ù ≈®fC] Fů y∫u, ≈®Ÿ∏fi Fů y∫u, ≈®°›wΔ∫ N≈fiu N°Ãt≈Ì tu* ≈®<b‹¸> Fů y∫u N°æ≤ I°wI°wΔ∫ FůJ¡≤

¿_Sw Fů y∫u $$7$$ ˚ybfig, Wt NSÕ J¡° Nbfů@J¡ wS° N°ÿª∫ÕıfiJ¡ ŸbÕZu‹™> ˚C„C^±> J¡°

ª¿≤` ıů N°≈fiu J¡F°, ŸŸu NF° ! tCHu NÃ∫∏w FTÕ F…N° $$8$$ Fu f®Êfig, N°≈Ju¡ π°≤° J¡Fu y∫u oŸ ˚C„C^±>-ª¿≤` tu* t°aŸ, ªtÕ N°æ≤ N¿_S Ÿu <fi<tÕw „≤Ù≤R¡≈Ù |≤ J¡° ıů vÔu© <J¡∫° y∫°

Fæ, ŸJ¡∑ <J¡Ÿfiu ≤ªfi° J¡∑, J¡F°≥ Ÿu bF Ã≈∏fi F…N°, <J¡Ÿ w≤F Ÿu ¿_Sw F…N° N°æ≤ Ÿtu* J¡°æfi

≤Fw° Fæ ? („≤Ù≤ J¡° J¡w°Õ, FuwC, ŸJ¡∑ ¿_S<w J¡° ≈®J¡°≤ N°æ≤ Ÿtu* ≤Ffiub°Ô° _b°tÙ - ofi ª°≤ů*

Ju¡ <bT∫ tu* ∫F°≥ ≈®ÿfi <J¡∫u y∫u Fæ* $) $$9,10$$ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ≤°|b, ≈≤f®ÊR¡≈

≈≤t°SÕ w[b J¡ů ı°fifiu Ju¡ <ÔÎ wS° ŸaŸ°≤ FuwC NfiuJ¡ ÌůTů* Ju¡ <bfi°„ Ju¡ <ÔÎ tu≤u π°≤° w[bw#

J¡Fu ı°fiub°Ôu oŸ ≈Ìu„ J¡ů N°≈ ŸC<fiÎ $$11$$

≈FÔu ≈®ÿfi J¡° W≤ Ìuwu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, oŸ „≤Ù≤R¡≈Ù |≤ J¡° <ıŸtu* F<ß>∫°≥ FÙ ©‡˚u Fæ*, tC© N°<Ì fib Ì≤b°ıu Fæ* N°æ≤ ıů

≤•w N°æ≤ t°aŸ Ÿu <Ô≈° y∫° Fæ - b°_wb tu* <J¡ŸÙfiu ˚Ù <fit°Õd fiFÙ* <J¡∫° Fæ $$12$$

ZC<w N°æ≤ ≈C≤°d J¡∑ N°¶∫°<∫J¡°Nů* tu* ∫F ≈®<Ÿ] Fæ <J¡ oŸ ÌuF J¡° <fit°Õd J¡≤fiub°Ô° oÕÿb≤ Fæ N°æ≤ ıÙb wů N≈fiu J¡tů˘ Ju¡ ≈˚ůy Ju¡ <ÔÎ oŸJ¡° <fit°Õd J¡≤°fiub°Ô° Fæ, <k¡≤ ofi Ìůfiů* J¡° N≈Ô°≈

N°≈ Jæ¡Ÿu J¡≤wu Fæ* ? ∫<Ì ÎuŸÙ J¡ůoÕ „aJ¡° J¡≤u, wů Ÿ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

Fu ≤°|b, ∫F „≤Ù≤ Ju¡bÔ N°˚°ŸR¡≈ (HÔJ¡t°`) FÙ Fæ, <ffi° <fit°Õw° Ju¡ FÙ Nb˚°<Ÿw Fůw°

Fæ, <πª∏B<b˚®t Ju¡ ŸÂ„ oŸJ¡° _bR¡≈ <tØ∫° Fæ wS° ≈®wÙ¿wJ¡°Ô tu* ŸBq≈ Ÿu N°æ≤ ≈≤t°SÕÌ„° tu*

NŸBq≈ Ÿu ¿_Sw ≤Fw° Fæ (ıæŸu ıÔ tu* <y≤° ª∏B≈®<w<f‡f Îba ªsC ≈≤ NayC<Ô ≤©fiu Ÿu F…N° <πwÙ∫

ª∏Bt° J¡° <b˚®t <fit°Õw° J¡∑ N≈us° fiFÙ* ≤©w°, bæŸu FÙ N°˚°Ÿt°` ∫F „≤Ù≤ ˚Ù <fit°Õw° J¡∑ N≈us°
fiFÙ* ≤©w° $ ZC<w tu* ≈®<Ÿ] ıů oÕÿb≤<fit°Õw¨Ãb Fæ, bF ≈C”T <fi#ÿb°Ÿ Â‹¸>°∏w Ìu©fiu Ÿu tC¶∫ ≈®wÙw fiFÙ* Fůw°, oŸÙ ≈®J¡°≤ ıÙb J¡° <fit°ÕdJ¡°¿≤Ãb ˚Ù tC¶∫ fiFÙ* Fæ, •∫ů*<J¡ bæŸ° <fit°Õd J¡≤°fiu tu* fi J¡ůoÕ

ŸyÕ - 28]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1317
fC<] J¡° ≈∫ůy Fæ N°æ≤ fi J¡ůoÕ N<fi‹¸> J¡° <fit°Õd FÙ J¡≤°w° Fæ $) $$13$$

ÌuF tu* <tØ∫°Ãb wů ≈®wÙ<wJ¡°Ôt°`_S°∫Ù Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ª∏Bπæww° J¡∑ fi°o˘ FÙ ≈®<Ÿ] Fæ, ÎuŸ°

J¡Fwu Fæ* $
ıæŸu ª∏Bt° J¡∑ πæww° Ìů ª∏Bů* Ju¡ Ì„Õfi J¡∑ <J®¡∫° Ju¡ Fůfiu ≈≤ FÙ ∫°fiÙ ªsC J¡ů NayC<Ô Ÿu Ìf°fiu

≈≤ FÙ ≈®wÙw FůwÙ Fæ, b°_wb tu* wů ª∏Bt° ŸÌ° ÎJ¡ FÙ Fæ, bæŸu FÙ N°Ãt° Ju¡ ÌuFbæ<„‹ˆ-I°fi<J®¡∫°

Ju¡ Fůfiu ≈≤ FÙ ÌuF ≈®wÙw FůwÙ Fæ, b_wCw# N°Ãt° <fi≤∏w≤ ÎJ¡ FÙ Fæ $ w°Ã≈∫Õ ∫F F…N° <J¡ ≈®wÙ∫t°fi ª∏Bπæww° ıæŸu <b˚®tt°` Fæ, bæŸu FÙ ≈®wÙ∫t°fi ∫F ÌuF ˚Ù <b˚®tt°` FÙ Fæ $$14$$

•w NSÕ J¡° FÙ _≈‹¸>ÙJ¡≤d J¡≤wu Fæ* $

∫Ω<≈ b°_wb tu* ÌuF NŸwg FÙ Fæ, wS°<≈ "∫F ÌuF Fæ', oŸ ≈®J¡°≤ ÌuF ≈®wÙ<w Ju¡ J¡°Ô tu* N<@‹™>°fi-

ŸW° J¡ů ÔuJ¡≤ FÙ ∫F „≤Ù≤ Ÿwg-Ÿ° ¿_Sw ≤Fw° Fæ, oŸ<Ô∫u ∫F ŸÌŸÌ°ÃtJ¡ J¡F° y∫° Fæ $$15$$

NŸwg tu* Ÿ[b J¡° ˚®t J¡F°≥ Ìu©° y∫° Fæ, oŸ „aJ¡° ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

_b›fi-Ì„° tu* FÙ ≈®wÙ∫t°fi _b°<›fiJ¡ ≈Ì°SÕ Ÿwg-Ÿu ≈®wÙw Fůwu Fæ* N°æ≤ ÌqŸ≤u Ÿt∫ tu* _b°<›fiJ¡

≈Ì°SÕ <tØ∫° FÙ Fæ* $ fCÌgfCÌů* Ju¡ Ÿ°s°ÃJ¡°≤ Ju¡ Ÿt∫ fCÌgfCÌu ŸÃ∫-Ÿu ≈®wÙw Fůwu Fæ*, ≈≤ ÌqŸ≤u Ÿt∫ tu*
wů bu <tØ∫° FÙ Fæ* $$16$$ ÌuF J¡∑ ≈®wÙ¿w Fůfiu ≈≤ ÌuF ŸÃ∫-ŸÙ Fæ N°æ≤ N°Ãt° J¡∑ ≈®wÙ<w Fůfiu ≈≤

NŸÃ∫ Fæ $ t¨yw¨<‹dJ¡°-ıÔ ˚Ù t¨yw¨‹d° J¡° ≈®<w˚°Ÿ Fůfiu ≈≤ Ÿwg-Ÿ° ≤Fw° Fæ N°æ≤ N∏∫J¡°Ô tu*

NŸwg FÙ ≤Fw° Fæ $$17$$ (≈∫CÕ•w <b<b@ Â‹¸>°∏wů* Ÿu ∫F <fi¿ÿªw F…N° <J¡) ÌuF J¡∑ ≈®wÙ<w Fůfiu ≈≤

FÙ ÌuF ŸÃ∫-ŸÙ ≈®wÙw FůwÙ Fæ, N∏∫ Ÿt∫ tu* NŸwg FÙ Fæ, oŸ<ÔÎ ∫F „≤Ù≤ N°<Ì, ıů Ju¡bÔ

N°˚°ŸR¡≈ FÙ Fæ, NI°fiÌ„° tu* FÙ ˚°Ÿwu Fæ* $$18$$

„≤Ù≤ N°<Ì tu* N°˚°Ÿt°`Ãb J¡° ≈≈°Ìfi J¡≤ ≤Fu tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ Ÿtu* N<˚t°fi J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤°wu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, "∫F „≤Ù≤ FÙ tæ* Fq≥' ∫F ıů NfiC˚b Fůw° Fæ, bF ≈¥bÕ tu* y¨FÙw ÌuF°J¡°≤ tfifi FÙ Fæ

∫°fiÙ ÌuF°J¡°≤ tfifi FÙ Ÿa_J¡°≤ů* J¡∑ Â»w° Ÿu f°≤-f°≤ ÌuF Ju¡ N°J¡°≤ tu* ¿_Sw ≤Fw° Fæ; oŸ<ÔÎ t°aŸ

N°æ≤ N¿_S Ju¡ <bJ¡°≤ů* Ÿu ffi° „≤Ù≤ FÙ "tæ* Fq≥' oŸ N<˚t°fi J¡° N°≈ ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ ÌÙ<ıÎ $ ˚B,

<tØ∫°ŸaJ¡v≈ Ÿu ı<fiw ∫u Fı°≤ů* J¡∑ Ÿa¶∫° tu* ÌuF <bΩt°fi Fæ* $$19$$

ŸaJ¡v≈ı<fiw ÌuFů* J¡∑ FÙ Ì°F≤d≈¥bÕJ¡ NŸÃ∫w° fwÔ°wu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, ˚Ô° ∫F N°≈ fwÔ°oÎ <J¡ ŸC©„˙∫° ≈≤ Ÿů∫u F…Î N°≈ <ıŸ _b›fi-ÌuF Ÿu

<b<b@ <Ì„°t^±>Ô tu* ≈¿≤˚®td J¡≤wu Fæ*, bF N°≈J¡∑ ÌuF <J¡Ÿ _S°fi tu* ¿_Sw Fææ ? $$20$$
ı°y®w-Ì„° tu* ˚Ù tfiů≤°≠∫ tu* <ıŸ ÌuF Ÿu _byÙÕ∫ fiy≤ů* Ju¡ N∏Ì≤ ∫° tu”≈bÕw ≈≤ N°≈ ≈¿≤˚®td J¡≤wu Fæ*, bF N°≈J¡∑ ÌuF J¡F°≥ ¿_Sw Fæ ? $$21$$ Fu ZÙ≤°tıÙ, _b›fiů* tu* ˚Ù ıů ÌqŸ≤° _b›fi N°w°

Fæ, Ÿ _b›fi tu* <ıŸ ÌuF Ÿu fnu-fnu ≈¨<SbÙ-w¸>ů* ≈≤ N°≈ ≈¿≤˚®td J¡≤wu Fæ*, bF N°≈J¡∑ ÌuF

J¡F°≥ ¿_Sw Fæ ? $$22$$ Fu tF°f°Fů, tfiů≤°≠∫ Ju¡ ˚Ùw≤ J¡¿v≈w ÌqŸ≤u tfiů≤°≠∫ tu* fnÙ-fnÙ

<b˚b≈¥dÕ˚¥<t∫ů* tu* <ıŸ ÌuF Ÿu N°≈ ≈¿≤˚®td J¡≤wu Fæ*, bF N°≈J¡∑ ÌuF J¡F°≥ ¿_Sw Fæ ? $$23$$

Fu tF°f°Fů, J¡v≈fi°<bfi°„ Ju¡ Nfi∏w≤ <bfi‹¸> Fů ı°fiub°ÔÙ <ıfi ÌuFů* Ÿu tfiů≤°≠∫ tu* <ª`-<b<ª`

1318

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
ı°y<wJ¡ Δ∫°≈°≤ů* J¡° NfiC‹™>°fi J¡≤wu Fæ*, bF N°≈J¡∑ ÌuF J¡F°≥ ¿_Sw ≤FwÙ Fæ** ? $$24$$ Fu ZÙ≤°tıÙ,

<bÔ°Ÿ<fi≈Cd wS° NfiC≤°y ∫C•w ŸaJ¡v≈ J¡°∏w° Ju¡ Ÿ°S <ıŸ ÌuF Ÿu ≤<w-ŸC© J¡° NfiC˚b J¡≤wu Fæ*, bF N°≈J¡∑ ÌuF J¡F°≥ ¿_Sw Fæ ? $$25$$

fi _b›fi-ÌuF N°<Ì tu* <tØ∫°Ãb Îba J¡¿v≈wÃb N°<Ì J¡° <fiÿª∫ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ≈®_wCw ÌuF tu* ˚Ù

ŸJ¡° Ÿ°@fi J¡≤wu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, ∫u „≤Ù≤ <ıŸ ≈®J¡°≤ t°fi<ŸJ¡ ŸaJ¡v≈ Ÿu ı<fiw Ÿwg N°æ≤ NŸwgR¡≈ Fæ*, ™>ÙJ¡ ŸÙ

≈®J¡°≤ ∫F ≈®_wCw „≤Ù≤ ˚Ù t°fi<ŸJ¡ ŸaJ¡v≈ Ÿu ı<fiw, ŸBq≈, NŸBq≈ Fæ N°æ≤ bæŸ° FÙ N°ª≤d J¡≤fiub°Ô° Fæ $$26$$

NF∏w°º∫°Ÿ Ju¡ <bT∫ „≤Ù≤ tu* <Ì©Ô°∫° y∫° ∏∫°∫ ttw°-Nº∫°Ÿ Ju¡ <bT∫ @fi N°<Ì tu* ˚Ù

Ÿt°fi FÙ Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

∫F tu≤° @fi Fæ, ∫F tu≤° „≤Ù≤ Fæ, ∫F tu≤° Ìu„ Fæ, oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ ıů ≈®wÙ<w FůwÙ Fæ, bF ˚Ù

<b˚®t°ÃtJ¡ FÙ Fæ, •∫ů*<J¡ @fi N°<Ì Ÿ˚Ù JC¡~> <ªWı<fiw ŸaJ¡v≈ J¡° FÙ <bÔ°Ÿ Fæ $$27$$
ı°y®w ÌuF°<Ì tu* _b›fi ÌuF°<Ì Ÿu ıů ≈°SÕ•∫ ≈®wÙw Fůw° Fæ, bF ÎJ¡t°` ÌÙ|ÕJ¡°Ô°fiCb¨<W Ÿu FÙ

Fůw° Fæ, fi <J¡ ŸÃ∫Ãb, ŸaJ¡v≈ı<fiwÃb N°<Ì Ÿu, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Fu ≤|Cfi∏Ìfi, N°≈ oŸ ŸaŸ°≤ J¡ů ÎJ¡ w≤F J¡° ÌÙ|Õ _b›fi, ÌÙ|Õ <ªW<b˚®t ∫° ÌÙ|Õ tfiů≤°≠∫ FÙ

Ÿt<HÎ $$28$$
oŸÙ<ÔÎ N°Ãtw[b-Ÿ°s°ÃJ¡°≤ Ÿu oŸ ŸaŸ°≤ J¡∑ f°º∫R¡≈w° ˚Ù ≈≈∏fi Fů ŸJ¡wÙ Fæ, oŸ

N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, <fiıÙ ≈≤t°Ãt° J¡∑ oh~>° Ÿu ıf N°≈ w[bI°fi J¡ů ≈®°›w Fů*yu, wf N°≈ oŸ ŸaŸ°≤

J¡ů oŸ w≤F N°Ãtt°`R¡≈ Ìu©u*yu $ <ıŸ w≤F Ÿ¥∫ůÕÌ∫ Fůfiu ≈≤ ≈®fC] F…N° ≈C”T _b°<›fiJ¡ ≈Ì°Sů˘ J¡ů N°ÃtR¡≈ Ìu©w° Fæ $$29$$ Fu ZÙ≤°tıÙ, _b›fi N°æ≤ ŸaJ¡v≈ů* Ÿu (tfiů≤°≠∫ů* Ÿu) ıæŸu ÎJ¡ <bÔsd FÙ
ıyw J¡∑ ¿_S<w ≈®wÙw FůwÙ Fæ, bæŸu FÙ ∫F Δ∫°bF°¿≤J¡ ıyw J¡∑ ¿_S<w ˚Ù ÎJ¡ ≈®J¡°≤ Ÿu ŸaJ¡v≈ı<fiw Îba <bÔsd (N<fibÕªfiÙ∫) FÙ Fæ $$30$$

J¡<Sw NSÕ Ju¡ <bT∫ tu* ≈FÔu Ã≈<W-≈®J¡≤d tu* <b_w°≤ Ÿu ıů J¡F° y∫° S°, ŸJ¡° _t≤d J¡≤°wu Fæ* $
ıæŸu tæ*fiu ≈FÔu J¡tÔůÌg˚b f®ÊÌub J¡∑ Ã≈<W tfi Ÿu J¡FÙ Fæ, bæŸu FÙ ∫F ıyw J¡∑ Ã≈<W ˚Ù

_b∫a tfi Ju¡ ˚Ùw≤Ù ŸaJ¡v≈J¡Ôfi Ÿu FÙ F…oÕ Fæ $$31$$ ıæŸu <ª`-<b<ª` ≤ªfi°Nů* Ÿu ∫C•w wS° NfiuJ¡

≈®J¡°≤ Ju¡ <b˚®tů* Ÿu y®_w tfi FÙ f®Ê° J¡∑ Ã≈<W tu* J¡°≤d Fæ, bæŸu FÙ ∫F ıywg Nb˚°Ÿ tu* ˚Ù ÎJ¡t°`

ŸaJ¡v≈J¡ÔfiR¡≈ tfi FÙ J¡°≤d Fæ $$32$$

Îu∏Ìb Ju¡ ≈°¶∫°fi tu* ıů J¡F° ı° ªCJ¡° Fæ, ŸJ¡° ˚Ù _t≤d J¡≤fi° ª°<FÎ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, f®Ê°ıÙ Ju¡ tfi Ÿu ŸaJ¡¿v≈w <ªÌ°˚°Ÿ <ıŸ ≈®J¡°≤ f®Ê°ıÙ J¡∑ _bR¡≈w° J¡ů ≈®°›w F…N° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ ≈¥bÕ ÌuF Ju¡ ÃJ®¡td Ju¡ Ÿt∫ tu* ŸaJ¡¿v≈w ıů „≤Ù≤ Fůw° Fæ, ŸÙ Ju¡ ŸÂ„ ÌqŸ≤°

„≤Ù≤ N°yu Ju¡ <ÔÎ ¿_Sw ≤Fw° Fæ $$33$$ ŸCÂ» b°Ÿfi° π°≤° ≈FÔu Ju¡ „≤Ù≤ ≈®b°F tu* ÌÙ|ÕJ¡°ÔwJ¡

ŸyÕ - 28]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1319

NU∫_w <ıfi-<ıfi Nb∫bů* Ÿu Ÿ‡≈∏fi ıæŸÙ ÌuF ≤FwÙ Fæ, ∏FÙ* Nb∫b-Ÿa_S°fiů* Ÿu Ÿ‡≈∏fi ŸÙ

≈®J¡°≤ J¡∑ ÌuF ≈Cfi# <Ì©Ô°oÕ ≈nwÙ Fæ $$34$$ Fu ZÙ≤°tıÙ, ≈C”T Ju¡ Wt ≈®∫Ãfi Ÿu tfi J¡ů N∏wtCÕ©
ffi°J¡≤ N°Ãtw[b J¡° ıf Ÿ°s°ÃJ¡°≤ Fů ı°w° Fæ, wf ∫F ıyÌ°J¡°≤ ŸaJ¡v≈ <ªBq≈ FÙ Fů ı°w° Fæ N°æ≤ ∫<Ì ŸJ¡∑ <b≈≤ÙwR¡≈ Ÿu ˚°bfi° J¡∑ ı°∫, wů <b≈≤Ùw FÙ Fů ı°w° Fæ $$35$$ Fu ZÙ≤°tıÙ, "∫F
bF Fæ', "∫F tu≤° Fæ' N°æ≤ "∫F tu≤° ŸaŸ°≤ Fæ' oŸ ≈®J¡°≤ ˚°<bw Fůfiu≈≤ ÌuF°<Ì ıyBq≈ ŸaJ¡v≈ ıů ŸÃ∫-Ÿ° ≈®wÙw Fůw° Fæ, bF Ju¡bÔ ŸCÂ» ˚°bfi° Ÿu FÙ Fůw° Fæ $$36$$ Fu ZÙ≤°tıÙ, NÃ∫∏w <≈®∫

J¡°∏w° J¡∑ fi°o˘ wÙb® buy Ÿu <ıŸJ¡∑ <ıŸ R¡≈ Ÿu ˚°bfi° J¡∑ ı°wÙ Fæ, wÃJ¡°Ô FÙ bF wBq≈ ŸbÕ`

<Ì©Ô°oÕ ≈nw° Fæ $$37$$ Fu ZÙ≤°tıÙ, <ıŸ ≈®J¡°≤ <Ìfi tu* NU∫_w Δ∫°≈°≤ FÙ _b›fi tu* <Ì©Ô°oÕ

≈nwu Fæ*, bæŸu FÙ ŸaŸ°≤ ˚Ù ˚°bfi° Ÿu NU∫_w FÙ <Ì©Ô°oÕ Ìuw° Fæ $$38$$ „Ù|®<bfi°„Ù ıů sd N°<Ì

J¡°Ô Fæ, bF ıæŸu _b›fi ˚¥<t tu* wÙŸ |nÙ Ju¡ <Ìfi Ju¡ R¡≈ tu* ÌÙ|Õ ≈®wÙw Fůw° Fæ, bæŸu FÙ ∫F ŸaŸ°≤

_bv≈J¡°Ô_S°∫Ù Fůfiu ≈≤ ˚Ù ¿_S≤ („°ÿbw) Ô<sw Fůw° Fæ $$39$$ ıæŸu Ÿ¥∫Õw°≈ Ÿu Ÿ∏w›w t”˚¥<t Ju¡ N°J¡°„ tu* t¨yw¨‹d° fiÌÙ <Ì©°oÕ ÌuwÙ Fæ, bæŸu FÙ ∫F N<bΩt°fi ˚Ù ≈¨<SbÙ, N∏w¿≤s Îba <`ÔůJ¡∑

Ÿ˚Ù ŸaJ¡v≈ů* Ÿu <Ì©°oÕ Ìuwu Fæ* $$40$$ ZÙ≤°tıÙ, Â<‹¸> tu* ¿bTtw° Ÿu N°J¡°„ tu* <ıŸ ≈®J¡°≤ tů≤

≈a©ů* J¡° ÎJ¡ tCl>°-Ÿ° <Ì©°oÕ Ìuw° Fæ, bæŸu FÙ ˚®t Ÿu ∫F ıyw J¡∑ „ů˚° ≈®wÙw FůwÙ Fæ $$41$$ ˚B,

<b„C] Â<‹¸> Ÿu ıæŸu N°J¡°„ tu* •w tů≤≈a©ů* J¡° tCl>° <Ì©Ô°oÕ fiFÙ* ≈nw°, bæŸu FÙ N°Ãtw[b-

Ÿ°s°ÃJ¡°≤R¡≈ <b„C] Â<‹¸> Ÿu ∫F ıyw J¡∑ „ů˚° <Ì©Ô°oÕ fiFÙ* ≈nwÙ $$42$$ Fu ZÙ≤°tıÙ, <ıŸ

≈®J¡°≤ ±>≤≈ůJ¡ Fůfiu ≈≤ ˚Ù ≈C”T N≈fiu tfiů≤°≠∫ tu* J¡¿v≈w F°SÙ, f°| N°<Ì Ju¡ ≤Fwu ˚∫ J¡ů ≈®°›w fiFÙ* Fůw°, bæŸu FÙ w[bI ≈C”T N≈fiu t°fi<ŸJ¡ ŸaJ¡v≈ů* Ÿu ı<fiw oŸ ŸaŸ°≤ Ju¡ ≤Fwu ˚∫ J¡ů ≈®°›w fiFÙ* Fůw° $$43$$ ª¥≥<J¡, f<FtCÕ© Ì„° tu* ∫F N≈fiÙ N°Ãt° FÙ oŸ ≈®J¡°≤ ıyBq≈ tu* ˚°ŸwÙ Fæ, oŸ<ÔÎ

J¡°æfi <bπ°fi oŸ ŸaŸ°≤R¡≈Ù t°yÕ J¡∑ ¿_S<w tu* <J¡ŸŸu •∫ů*J¡≤ ±>≤uy° ? $$44$$ Fu ZÙ≤°tıÙ, ŸÙJ¡∑

JC¡~> „C<] J¡≤fiÙ ª°<FÎ, ıů <J¡ ˚∫˚Ùw Fůw° Fæ $ „C<] Ÿu <btÔ F…Î Nπ∫ N°Ãt° tu* ∫F tůF, ıů ıyw Ju¡ <ÔÎ ¿_Sw Fæ, <Ì©Ô°oÕ fiFÙ* ≈nw° $$45$$

<J¡Ÿ ≈°∫ Ÿu N°Ãt° „C] Fůw° Fæ, oŸ ≈®ÿfi ≈≤ „C<] J¡° ≈°∫ fwÔ°wu Fæ* $

˚B, Ÿ‡∫Jg¡ w[bI°fiR¡≈Ù ÎJ¡t°` ≈®J¡°„ Ÿu FÙ N°Ãt° „C] Fů ı°wÙ Fæ, oŸ ≈®J¡°≤ „C] F…oÕ

N°Ãt° <k¡≤ tůF N°<Ì tÔ J¡° Ÿ ≈®J¡°≤ y®Fd fiFÙ* J¡≤wÙ, <ıŸ ≈®J¡°≤ ˚®°<∏w Ju¡ J¡°≤d w°t®R¡≈ Ÿu y¨FÙw F…N° ŸCbdÕ N<Àfi Ÿu <b„C] Fůfiu ≈≤ ≈Cfi# w°t®R¡≈w° J¡° y®Fd fiFÙ* J¡≤w° $$46$$

Ì„Õfit°` Ÿu N°Ãt° J¡∑ „C<] Jæ¡Ÿu FůwÙ Fæ ? oŸ „aJ¡° ≈≤ Âÿ∫R¡≈ tÔ ÎJ¡t°` N°˚°ŸR¡≈ FÙ

Fæ, oŸŸu ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, ∫u wÙfiů* ıyw ÎJ¡t°` N°˚°Ÿ_bR¡≈ FÙ Fæ* $ bu fi wů ŸBq≈ Fæ* N°æ≤ fi NŸBq≈ FÙ

Fæ*, oŸ<ÔÎ w[bI°fi FÙ N°Ãt° Ÿu N<w¿≤•w J¡¿v≈w ≈Ì°Sů˘ J¡∑ <fib¨<W Fæ $$47$$
wf Ÿ‡∫Jg¡ I°fi Jæ¡Ÿ° Fæ, Ÿu J¡Fwu Fæ* $
t≤d, ıÙbfi, _byÕ, I°fi N°æ≤ NI°fi JC¡~> ˚Ù ªæw∏∫ ≈Ì°SÕ J¡ů ~>ůnJ¡≤ ÌqŸ≤° ≈Ì°SÕ fiFÙ* Fæ, oŸ<ÔÎ <ª∏t°`-≈¿≤„uT FÙ w[bI°fi Fæ $$48$$ Ãbtg (N≈fiu Ÿu <˚∏fi ÌqŸ≤° ªuwfi), NFtg (N≈fiÙ

1320

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

ÌuF Ju¡ ŸÂ„ ≈¿≤¿h~>∏fi ªuwfi) N°<Ì _bR¡≈ ŸaŸ°≤ N°æ≤ fiJ¡∑ N°@°≤˚¥w ÌŸů* <Ì„°Î≥ ∫u Ÿf Âÿ∫
tCHŸu ≈¨SJ¡ ÌqŸ≤u fiFÙ* Fæ*, <J¡∏wC _b≈®J¡°„ N°Ãt_bR¡≈˚¥w FÙ Fæ* N°æ≤ ÌqŸ≤° wů ÎJ¡t°` N°˚°Ÿ FÙ

Fæ, oŸ ≈®J¡°≤ J¡° ıů I°fi Fæ, Ÿu <bπ°fi Ôůy Ÿ‡∫Jg¡I°fi J¡Fwu Fæ* $$49$$

Ÿ‡∫Jg¡I°fi J¡° k¡Ô J¡Fwu Fæ* $

Ÿwg N°æ≤ NŸBq≈ ŸaŸ°≤ tu* ∫°fiÙ f®Ê N°æ≤ t°∫° Ìůfiů* Ÿu ı<fiw <bT∫J¡Ô°≈ů* tu* ∫S°˚¥w N°Ãtw[bÌ„ÕfiR¡≈ Ÿ‡∫Jg¡I°fi Ÿu tfi fi <Ìw Fůw° Fæ N°æ≤ fi N_w FÙ Fůw° Fæ $$50$$ Ÿ‡∫Jg¡
w[bI°fi Ju¡ J¡°≤d |¸>°<Ì Ÿt_w ≈Ì°Sů˘ J¡∑ ŸW° N°æ≤ NŸW° J¡° <fidÕ∫ J¡≤fiu Ju¡ Nfi∏w≤ <bT∫-

J¡°tfi° Ÿu „¥∏∫ F…N° tfi w[bI°fi Ju¡ ≈®˚°b Ÿu „°∏w Fů ı°w° Fæ $$51$$ Ÿ‡∫Jg¡I°fi Ju¡ ≈®˚°b Ÿu tfi ŸÃ∫ N°æ≤ „ÙwÔ Fů ı°w° Fæ $ bF fi wů <J¡ŸÙ J¡∑ <fi∏Ì° J¡≤w° Fæ N°æ≤ fi <J¡ŸÙ J¡∑ _wC<w $ bF fi

≈®Ÿ∏fi Fůw° Fæ N°æ≤ fi „ůJ¡ FÙ J¡≤w° Fæ $$52$$

N≈fiÙ tC<•w Fůfiu ≈≤ ˚Ù f∏@Cıfiů* Ju¡ f∏@fi J¡∑ <fib¨<W fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d fiJu¡ t≤d N°<Ì Ju¡

NbÔůJ¡fi Ÿu ı<fiw Ÿ∏w°≈ J¡∑ <fib¨<W wů Fů fiFÙ* ŸJ¡wÙ, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ, ª¥≥<J¡ Ÿ˚Ù f∏@Cıfiů* J¡ů wů Nbÿ∫ FÙ t≤fi° Fæ, oŸ<ÔÎ fi f∏@Cıfiů* J¡° <b∫ůy Fůfiu

≈≤ N°≈ <fi≤SÕJ¡ •∫ů* Ÿ∏w›w Fůwu Fæ* ? $$53$$

NI°fiÌ„° tu* N≈fiu t≤d J¡∑ N°„aJ¡° Ÿu Fůfiub°Ô° Ÿ∏w°≈ ˚Ù oŸÙ ≈°∫ Ÿu <fib¨W Fů ŸJ¡w° Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Ftu* ˚Ù Nbÿ∫ FÙ t≤fi° Fæ, ∫F N¸>Ô <fiÿª∫ Fæ, oŸ<ÔÎ N≈fiu t≤d J¡° Ÿt∫ ≈¿_Sw Fůfiu ≈≤

•∫ů* Δ∫SÕ <©∏fi Fůwu Fæ* ? $$54$$ Ã≈∏fi F…N° ≈C”T JC¡~> fi JC¡~> Wt bæ˚b N°<Ì Nbÿ∫ FÙ ≈®°›w J¡≤uy°, oŸ<ÔÎ FTÕ J¡° NbŸ≤ FÙ •∫ů* ? $$55$$ oŸ ŸaŸ°≤ tu* Δ∫bF°≤ J¡≤ ≤Fu Ÿ˚Ù tfiC‹∫ů* J¡ů Ì¿≤Bw° N°<Ì N°≈Ì°Î≥ N°fiCTa¿yJ¡R¡≈ Ÿu ≈®°›w F…N° FÙ J¡≤wÙ Fæ*, <k¡≤ „ůJ¡ J¡° NbŸ≤ •∫° ? $$56$$

∫F ıyw-Ÿt¥F bæŸu FÙ Ã≈∏fi Fůw° Fæ, f»w° Fæ N°æ≤ <bJ¡<Ÿw Fůw° Fæ, ıæŸu ŸtCB tu* fCÌgfCÌů* J¡°

Ÿt¥F; <k¡≤ oŸ <bT∫ tu* „ůJ¡ FÙ •∫° ? $$57$$ ıů <`J¡°Ô°f°<@w ŸÃ∫R¡≈ b_wC Fæ, bF ŸÌ° FÙ

ŸÃ∫_bR¡≈ Fæ N°æ≤ ıů NŸÃ∫R¡≈ b_wC Fæ, bF ŸÌ° FÙ NŸÃ_bR¡≈ Fæ, bF J¡˚Ù ˚Ù ŸBq≈w° J¡ů ≈®°›w fiFÙ* FůwÙ, oŸ<ÔÎ t°∫°R¡≈ <bJ¨¡<w Ju¡ bæ<ªc∫ Ÿu ≈®wÙ∫t°fi oŸ ≈®≈aª tu* ÎuŸÙ ÌqŸ≤Ù J¡ůfi b_wC Fæ,

<ıŸJu¡ <bT∫ tu* „ůJ¡ <J¡∫° ı°∫ ? $$58$$ tæ* fi bwÕt°fi tu* Fq≥, fi bF tæ* ˚¥wJ¡°Ô tu* S° N°æ≤ fi ˚<b‹∫
tu* ≤Fq≥y° FÙ $ ∫F „≤Ù≤ Ju¡bÔ J¡°t, J¡tÕ, b°Ÿfi° Îba N<bΩ°R¡≈Ù ÌůT Ÿu Ã≈∏fi F…N° ≈®wÙw Fůw° Fæ, oŸ<ÔÎ <J¡Ÿ ÌqŸ≤u Ju¡ <bT∫ tu* „ůJ¡ <J¡∫° ı°∫ ? $$59$$ Fu ˚B, ∫<Ì "NFtg' ≈Ì°SÕ „≤Ù≤ Ÿu ≈¨SJ¡

FÙ Fæ, ∫F t°fi <Ô∫° ı°∫, wů bF N<bΩ°-ÌůT Ÿu ı<fiw <ªÌ°˚°Ÿ FÙ Fæ $ bu ÌuF N°æ≤ <ªÌ°˚°Ÿ, ıů ŸÌŸÌ°ÃtJ¡ Fæ*, tu≤u J¡°æfi Fůwu Fæ*, <ıfiJu¡ <bT∫ tu* „ůJ¡ <J¡∫° ı°∫ ? $$60$$ Fu <≈®∫ ZÙ≤°tıÙ, Ÿ‡∫Jg¡I°fi Ÿu ∫C•w tC<fi J¡° ≈¥bůÕ•w ≈®J¡°≤ Ju¡ <fiÿª∫b°Ô° N∏w#J¡≤d fi J¡˚Ù N_w Fůw° Fæ, fi

<Ìw Fůw° Fæ N°æ≤ fi N∏w tu* Ì…#<©w FÙ Fůw° Fæ $$61$$ ZÙ≤°tıÙ, <ıŸ ≈®J¡°≤ <w<W≤Ù |ů*ŸÔ°
ffi°fiu Ju¡ <ÔÎ <wfiJ¡ů* Ju¡ <fi‡fi˚°y Ju¡ tů¸>u Na„ů* J¡ů ~>ůnJ¡≤ «¡≈≤ Ju¡ J¡ůtÔ ˚°yů* J¡° FÙ y®Fd J¡≤wÙ Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ ŸfŸu Zu‹™> f®Ê≈Ì tu* ¿_Sw F…N° w[bI°fiÙ πæwf°@ Ÿu ≈¿≤<„‹¸> f®ÊR¡≈w° J¡°

ŸyÕ - 28]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1321

FÙ NbÔ‡ffi J¡≤w° Fæ, ≈®wÙ<wJ¡°ÔÙfi ın-_bR¡≈w° J¡° fiFÙ* $$62$$ Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, ŸaŸ°≤ J¡∑
ınw° J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ NŸÃ∫˚¥w oŸ ŸaŸ°≤ tu* w<fiJ¡ ˚Ù N°Ÿ<•w fiFÙ* ≤©fiÙ ª°<FÎ,

•∫ů*<J¡ N°Ÿ<•w Ÿu FÙ, Â» ≤≠ıC Ÿu fæÔ J¡∑ fi°o˘, ≈®°dÙ f] Fů ı°w° Fæ $$63$$ Fu Nfi|, oŸ<ÔÎ

"∫F Ÿf f®ÊR¡≈ FÙ Fæ' oŸ ≈®J¡°≤ ≈¥bůÕ•w ∫C<•w∫ů* Ÿu ŸCÂ» <fiÿª∫ J¡≤ N°≈ N°Ÿ<•w-„¥∏∫ fC<]

Ÿu oŸ ŸaŸ°≤ tu* <bF°≤ J¡∑<ıÎ $$64$$
wf •∫° N°Ÿ<•w J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ ∫Su‹¸> <bF°≤ J¡≤fi° ª°<FÎ, oŸ „aJ¡° ≈≤ fiFÙ* ÎuŸ° W≤

Ìuwu Fæ* $

˚B, <bbuJ¡-fC<] Ÿu N°Ÿ<•w N°æ≤ Nfi°Ÿ<•w J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ Nfi°∫°Ÿ Ÿu „°˜<b<Fw J¡tů˘

J¡° FÙ NfiC‹™>°fi J¡≤fi° ª°<FÎ, „°˜-N<b<Fw J¡tů˘ J¡° fiFÙ* NS°Õwg fiJ¡∑ ≈us° FÙ J¡≤ Ìufi°

ª°<FÎ $$65$$ ∫F Âÿ∫t°fi ≈®≈aª Ju¡bÔ N°˚°Ÿt°` (HÔJ¡t°`) FÙ Fæ, oŸ ≈®J¡°≤ <ıŸ tF°t<w J¡ů

˚ÔÙ˚°≥<w Nbyw Fů ı°w° Fæ, bF N≈fiu ˚Ùw≤ Ÿ ≈®J¡°≤ „ÙwÔ Fů ı°w° Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ Ÿ¥∫Õ ≈®J¡°„

Ju¡ „°∏w Fů ı°fiu ≈≤ ˚¥t^±>Ô „ÙwÔ Fů ı°w° Fæ $$66$$

Ÿb°ÕfiCyw Ÿ∏t°` Ju¡ Ì„Õfi tu* ≈°∫ fwÔ°wu Fæ* $

Fu ≈°≈„¥∏∫ ZÙ≤°tıÙ, <b„uT°J¡°≤w° J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ ≈°≥ª ˚¥wů* Ju¡ Ÿt¥F°ÃtJ¡ |¸>, ≈¸> N°<Ì

≈Ì°Sů˘ tu* Ÿ°t°∏∫w# N°˚°Ÿt°`_bR¡≈w° J¡° (Ÿ∏t°`_bR¡≈w° J¡°) FÙ N°≈ NbÔůJ¡fi (º∫°fi) J¡∑<ıÎ $$67$$

Fu ZÙ≤°tıÙ, Ÿ∏t°`R¡≈ N°˚°Ÿ ˚Ù <ªW J¡∑ <b„uT J¡v≈fi° Ju¡ J¡°≤d J¡Ôa<J¡w FÙ ≤Fw° Fæ, oŸ<ÔÎ ŸJ¡° (Ÿ∏t°`_bR¡≈ N°˚°Ÿ J¡°) ˚Ù ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ ∫°fiÙ _b-_bR¡≈-<˚∏fi fC<] Ÿu ~>ůnJ¡≤

<fi≤°˚°Ÿ Ÿu ∫C•w (º∫°w°, º∫°fi N°æ≤ º∫u∫ oŸ <`≈C¸>Ù Ÿu „¥∏∫) Fů ı°oÎ $$68$$ ˚B, ıf N°≈

N°˚°Ÿt°`R¡≈w° J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ Ìu*yu, wf ªæw∏∫°J¡°„R¡≈, N<bfi°„Ù, ≈¿≤≈¥dÕ, N„uT <bJ¡°≤ů* Ÿu b<ıÕw wS° <fiw°∏w <fitÕÔ_bR¡≈ Fů ı°∫u*yu $$69$$

<fi≤°˚°Ÿw° J¡∑ (<`≈C¸>Ù„¥∏∫_bR¡≈w° J¡∑) <Ÿ<] tu* FuwC˚¥w Ìů ≈®J¡°≤ J¡∑ ≈°Ÿfi° J¡Fwu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ, fi tæ* ŸÃ∫ Fq≥ N°æ≤ fi wů tu≤u ˚ůy-<bT∫ FÙ ŸÃ∫ Fæ*, oŸ ≈®J¡°≤ Nh~>Ù w≤F ˚°bfi°

(<ª∏wfi) J¡≤fiu ≈≤ ∫F <fi≤SÕJ¡ ıyw-R¡≈Ù N°±>‡f≤ NfiSÕ Ju¡ <ÔÎ ≈®wÙw fiFÙ* Fůw° $$70$$ ˚B, NSb° "tæ* N°æ≤ ∫F Ÿf ≈®≈aª ªæw∏∫°ÃtJ¡ ≈≤f®Ê_bR¡≈ FÙ Fæ' oŸ ≈®J¡°≤ <ª∏wfi J¡≤fiu ≈≤ ∫F

<fi≤SÕJ¡ ıyBq≈ N°±>‡f≤ NfiSÕ Ju¡ <ÔÎ ≈®wÙw fiFÙ* Fůw° $$71$$ Fu ZÙ≤°tıÙ, ∫u Ìůfiů* ˚Ù Ì„Õfi ŸÃ∫R¡≈ N°æ≤ N°Ã∫¿∏wJ¡-<Ÿ<] (tC<•wR¡≈ <Ÿ<]) Ìufiub°Ôu Fæ*, oŸ<Ô∫u ofi Ìůfiů* tu* Ÿu N°≈ <ıŸ

ÎJ¡ J¡ů N≈fiu <ÔÎ ≤‡∫ (∫ůÀ∫) ŸtHu*, ŸJ¡° NfiC‹™>°fi J¡≤u* $$72$$
ofiJ¡° Îu¿h~>J¡ ŸtChª∫ J¡≤fiu ≈≤ ˚Ù ≈≤_≈≤ J¡ůoÕ <b≤ů@ fiFÙ* Fæ, •∫ů*<J¡ k¡Ôw# Ìůfiů* ÎJ¡R¡≈ FÙ

Fæ*, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Fu J¡v∫°dR¡≈ ≈°≈≤<Fw ≤°|b, NSb° o∏FÙ* Ìů ˚°bfi°Nů* J¡° N°Z∫ J¡≤ oŸ ŸaŸ°≤ tu* <bF°≤

J¡≤wu F…Î N°≈ ≤°y, πuT N°<Ì J¡° <bfi°„ J¡≤ ±>°<ÔÎ (<ıŸ ≈C”T tu* ≤°y N°<Ì ÌůTů* J¡° <bfi°„

Fů y∫° Fæ, ŸÙ ≈C”T tu* •w Ìůfiů* <ª∏wfi Ÿk¡Ô Fůwu Fæ*, ÌqŸ≤u tu* fiFÙ* ∫F "JC¡”' oÃ∫°<Ì b°•∫

1322

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ÿu <Ì©Ô°∫° y∫° Fæ $) $$73$$

≈®@°fi k¡Ôů* Ju¡ π°≤° ≤°y N°<Ì ÌůTů* Ju¡ <bfi°„ J¡∑ FÙ _wC<w J¡≤wu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, ıů JC¡~> ˚Ù oŸ ŸaŸ°≤ tu* Wt b_wC Fæ N°æ≤ ıů JC¡~> N°J¡°„ tu* ∫° _byÕ tu* Wt b_wC Fæ, ÎJ¡t°` ≤°y, πuT N°<Ì Ju¡ <bfi°„ Ÿu FÙ fi ŸfJ¡∑ ≈®°<›w Fů ı°wÙ Fæ $$74$$ Fu ZÙ≤°tıÙ,

≤°y N°<Ì ÌůTů* Ÿu N°J®¡°∏w F…oÕ fC<] Ju¡ π°≤° ıæŸ° ıů JC¡~> <J¡∫° ı°w° Fæ, bF Ÿf JC¡~> t¥»ů* Ju¡ <ÔÎ
wÃJ¡°Ô FÙ <b≈≤ÙwR¡≈ (Ì…#©R¡≈) Fů ı°w° Fæ $$75$$ ˚B, <ıŸ ≈®J¡°≤ ÌÀ@ F…oÕ bfi_S<Ô∫ů* tu* <F≤fi N≈fi° _S°fi fiFÙ* ffi°wu, ŸÙ ≈®J¡°≤ πuT-ÌůTR¡≈Ù «¡<tÕ∫ů* Ÿu N°J®¡°∏w <ªWb¨<W∫ů* tu* Wt yCd N≈fi° _S°fi fiFÙ* ffi°wu $$76$$ Fu <≈®∫ ZÙ≤°tıÙ, <ıŸ ≈C”T Ju¡ <ªWR¡≈Ù <fÔ tu* ≤°y N°æ≤ πuTR¡≈Ù

Ìů Ÿ≈Õ <w≤ů<Fw fiFÙ* Fů ı°wu, Ÿ ≈C”T J¡ů ≈¥bůÕ•w J¡v≈b¨s Ÿu ˚Ù •∫° Ì…#©R¡≈ k¡Ô ≈®°›w fiFÙ*

Fůwu ? (∫°fiÙ ÎuŸu ≈C”T J¡ů Ÿ J¡v≈b¨s Ÿu ˚Ù Ì…#© ≈®°›w Fůwu FÙ ≤Fu*yu, ∫F ˚°b Fæ $) $$77$$ Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, ıů ≈C”T „°˜ů* tu* <fi‹d°w, ªwC≤, J¡tÕ <fi≤w Îba ≈®°I FůJ¡≤ ˚Ù ≤°y, πuT N°<Ì Ÿu

≈¿≤≈¥dÕ Fæ*, bu <fiÿª∫ FÙ N≤^∫ tu* ≈®<Ÿ] <Ÿ∫°≤ Fæ* $ ∏Fu* <@•J¡°≤ Fæ $$78$$

Ÿt¥Ô ≤°y-πuT J¡° J®¡t fwÔ°wu Fæ* $
tu≤° @fi ÌqŸ≤u fiu Fn≈ <Ô∫°, ÌqŸ≤u Ÿu Nbÿ∫ Ôufiu ∫ůÀ∫ @fi tæ*fiu ≈®t°Ì Ÿu ~>ůn <Ì∫° - oŸ ≈®J¡°≤

≈®°›w Îba <bfi‹¸> @fi N°<Ì <bT∫ů* tu* N<˚<fibu„ Ÿu fiJu¡ y®Fd Ju¡ <ÔÎ b@, f∏@fi N°<Ì Ì^±> Ìufiu J¡∑
oh~>°R¡≈ ≤°y-πuTů* Ju¡ J®¡t •∫° Fæ* ? ∫°fiÙ wCh~> Fæ* $$79$$

≤°y-πuTů* Ju¡ J®¡t wCh~> •∫ů* Fæ ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

@fi, fa@CbyÕ, <t` - ∫u Ÿf f°≤-f°≤ N°wu N°æ≤ ı°wu ≤Fwu Fæ*, oŸ<ÔÎ fitu* fC<]t°fi ≈C”T •∫°

NfiC≤°y J¡≤uy° N°æ≤ •∫° bæ≤°À∫ FÙ J¡≤uy° ? $$80$$ <ıŸtu* ŸaŸ°≤ J¡∑ ≈¿≤≈¥dÕR¡≈w° <≈®∫ <bT∫ů* Ju¡

N¿_wÃb N°æ≤ N<≈®∫ <bT∫ů* Ju¡ N˚°b Ÿu FÙ ffiÙ Fæ ÎuŸÙ, Ÿt_w ŸaŸ°≤ J¡∑ ≤ªfi°R¡≈ ∫F ≈≤tuÿb≤

Ÿ‡f¿∏@fiÙ t°∫° N°Ÿ•w ≈C”Tů* J¡ů FÙ ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ Ÿu NfiSÕ-ywů˘ tu* i>Ju¡Ô ÌuwÙ Fæ $$81$$ Fu ≤°|b, fi @fi, fi ıfi N°æ≤ fi tfi FÙ b°_wb tu* ŸÃ∫_bR¡≈ Fæ, <J¡∏wC N°yu J¡FÙ ı°fiub°ÔÙ ∫C<•w Ÿu <tØ∫°R¡≈

Ÿu <fi¿ÿªw F…N° Ÿf ∫F ≈®≈aª <tØ∫° FÙ ÌÙ© ≈nw° Fæ $$82$$

ŸÙ ∫C<•w J¡ů fwÔ°wu Fæ* $

N°<Ì N°æ≤ N∏w tu* ∫°fiÙ ≈¥bÕ N°æ≤ W≤J¡°Ô tu* Ÿ˚Ù ≈Ì°SÕ NŸwg Fæ* N°æ≤ fÙª tu* ˚Ù W≤ůW≤

˚°b-<bJ¡°≤ů* Ÿu y®_w Îba Ì…#©≈®Ì Fæ*, oŸ<ÔÎ fC<]t°fi ≈C”T ÌqŸ≤u Ju¡ J¡¿v≈w N°J¡°„-b¨s Ju¡ ŸÂ„
wCh~> oŸ ŸaŸ°≤ tu* J¡F°≥ ≈®ut J¡≤uy° ? $$83$$ Fu <≈®∫ ZÙ≤°tıÙ, <J¡ŸÙ ÎJ¡ fiu wů N°J¡°„ tu* ˜Ù J¡∑

J¡v≈fi° J¡∑ N°æ≤ Ìq≤bwÙÕ ÌqŸ≤° Ÿu ˚ůyu, ∫F J¡˚Ù ffi ŸJ¡w° Fæ ? ™>ÙJ¡ oŸÙ ≈®J¡°≤ ∫F ŸaŸ°≤-≤ªfi°

Fæ ∫°fiÙ oŸ ŸaŸ°≤ J¡∑ J¡ůoÕ ÎJ¡ wů J¡v≈fi° J¡≤w° Fæ N°æ≤ ÌqŸ≤° ≈˚ůy J¡≤fiu J¡∑ ªu‹¸>° J¡≤w° Fæ, oŸ<ÔÎ N°≈ ÎuŸu NŸayw ˚®t tu* tw ≈<nÎ $$84$$ ∫F ŸaŸ°≤ ≈®°<d∫ů* Ju¡ buy≈¥bÕJ¡ ytfiN°ytfi Ÿu

≈¥dÕ, <b_w¨w Îba ≈Bbů* Ÿu ˚≤° Fæ, oŸ<Ô∫u <bπ°fi Ôůy Ÿu y∏@bÕfiy≤ J¡∑ ≤ªfi°-<bÔ°Ÿ Ju¡ ŸÂ„
wCh~> J¡Fwu Fæ* $$85$$ ZÙ≤°tıÙ, _b›fi N°æ≤ ŸaJ¡v≈ Ju¡ fiy≤ů* J¡∑ fi°o˘ ∫F _b∫a NŸwg FůJ¡≤ ˚Ù

Ã≈∏fi-Ÿ° ≈®wÙw Fůw° Fæ, Ÿ˚Ù _S°fiů* tu* J¡v≈fi° J¡° Ÿa˚b N°æ≤ N<@‹™>°fi ªæw∏∫ J¡° N¿_wÃb Fůfiu

ŸyÕ - 29]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1323

Ÿu Ÿ˚Ù ıyF Nb¿_Sw Fæ N°æ≤ ŸCTC›w J¡∑ fi°o˘ _b›fi˚°b°≈∏fi Fæ $$86$$ Fu ZÙ≤°tıÙ, ∫F ŸaŸ°≤

ÌÙ|ÕJ¡°ÔÙfi _b›fi-fiy≤ Îba _b›fi-b¨s Ju¡ ŸÂ„ Fæ $ NI°fiR¡≈Ù <fiB° J¡° Ô°˚ ÔuJ¡≤ N°Ãt_b˚°b J¡° N≈F≤d J¡≤fiub°Ô° Îba <fi≤∏w≤ NfiC_∫¥w Fæ, oŸ<ÔÎ N°≈ ŸaŸ°≤R¡≈Ù _b›fi tu* ˚®td„ÙÔ FůJ¡≤

∫F°≥ Nb¿_Sw Fæ* $$87$$ ˚B, Ÿ |fi NI°fiR¡≈Ù <b_w¨w oŸ <fiB° J¡° N°≈ Ÿ ≈®J¡°≤ ≈¿≤Ã∫°y J¡≤

ÌÙ<ıÎ, <ıŸ ≈®J¡°≤ <fi<@ (Ÿa≈<W) ≈®°›w J¡≤fiub°Ô° ˚°À∫b°fi ≈C”T Ì¿≤Bw° J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ Ìuw°

Fæ $$88$$ ˚B, Nf N°≈ ≈®fC] Fů ı°oÎ N°æ≤ ŸÌ° <Ìw-_b˚°b, N„uT <bJ¡v≈ů* Ÿu b<ıÕw ªæw∏∫-

≈®J¡°„_bR¡≈ N≈fiÙ N°Ãt° J¡ů Ÿ ≈®J¡°≤ Ìu<©Î, <ıŸ ≈®J¡°≤ ≈®°w#J¡°Ô tu* J¡tÔ Ÿ¥∫Õ J¡ů Ìu©w°

Fæ $$89$$ Fu tF°f°Fů, tæ* N°≈J¡ů f°≤-f°≤ Ÿafů<@w J¡≤w° Fq≥ <J¡ N°≈ ı°y ı°oÎ, ı°y ı°oÎ N°æ≤

N≈fiu <fitÕÔ N°ÃtR¡≈Ù Ÿ¥∫Õ J¡ů Ìu<©Î $$90$$ Fu ZÙ≤°tıÙ, t@C≤ yıÕfi Ju¡ ŸÂ„ ≈Ìu„ Ju¡ „ÆÌů* Ÿu Ÿ‡≈∏fi, tu| _S°fiÙ∫ oŸ tu≤u π°≤° f≤Ÿ°∫u y∫u „ÙwÔ oŸÙ I°fiR¡≈Ù ıÔ Ÿu N°≈ ıy°∫u y∫u Fæ* $$91$$

Fu ≤°|b, N°≈ N°ı FÙ ≈®fC] FůJ¡≤ N°ÃtI°fi J¡ů ≈®°›w J¡∑<ıÎ N°æ≤ oŸ wCh~> ı°y<wJ¡ ˚®t J¡°

≈¿≤Ã∫°y J¡≤ <`J¡°Ô°f°<@w N°Ãtw[b J¡° Ÿ°s°ÃJ¡°≤ J¡∑<ıÎ $$92$$ ZÙ≤°tıÙ, fi N°≈J¡° ı∏t Fæ, fi N°≈J¡ů Ì…#© Fæ, fi N°≈Ju¡ ÌůT Fæ* N°æ≤ fi N°≈Ju¡ ˚®t FÙ Fæ*, (Nw#) Ÿt_w ŸaJ¡v≈°ÃtJ¡ oŸ ŸaŸ°≤

J¡° ÃŸyÕ J¡≤ N≈fiu N°Ãt_bR¡≈ tu* Â» N°Ÿfi f°≥@ J¡≤ ¿_Sw Fů ı°oÎ $$93$$

≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

Fu tF°Ãtfig, N°≈Ju¡ Ÿt_w ŸaJ¡v≈-<bJ¡v≈°ÃtJ¡ ÌůTů* J¡° Ÿt¥F fi‹¸> Fů ªCJ¡° Fæ, Wt Ÿ°≤˚¥w ŸCTC<›wŸÂ„ <bsu≈≤<Fw Â<‹¸> ˚Ù N°≈fiu ≈®°›w J¡≤ ÔÙ Fæ, b°_wb tu* N°≈ <fiÃ∫ N≈≤ůs _b˚°b Δ∫°≈J¡ ≈≤t f®Ê_bR¡≈ FÙ Fæ* $ Nw# Wt „C<] Ju¡ <ÔÎ N°≈ N≈fiu N°Ãt_bR¡≈ tu* FÙ Ÿt°<Fw FůJ¡≤

¿_Sw Fů ı°oÎ $$94$$

Nl>°oÕŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

fiwÙŸb°≥ ŸyÕ
w[bI°fi Ÿu ≤°tª∏BıÙ J¡∑ <bZ°<∏w, J¡<Sw NSÕ J¡° <k¡≤ <b_w°≤, Jæ¡Ô°Ÿ ≈bÕw ≈≤ <„bıÙ Ju¡ π°≤° ≈FÔu Ÿ ≈®J¡°≤ J¡° N≈fiu ≈®<w ≈Ìu„ ofi Ÿf <bT∫ů* J¡° bdÕfi $

J¨¡≈°≈¥bÕJ¡ oŸ ≈®J¡°≤ Ju¡ ªtÃJ¡°≤≈¥dÕ F…Î ≈Ìu„ů* Ÿu tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ π°≤° ≈®<wfů<@w F…Î

ZÙ≤°t˚B Îba ÌqŸ≤u Zůw°Nů* J¡ů ıů w[bŸ°s°ÃJ¡°≤ Ã≈∏fi F…N° ŸŸu N°@u tCFqwÕ wJ¡ fiJ¡∑ N≈fiu-N≈fiu _bR¡≈ů* tu* <bZ°<∏wR¡≈ Ÿt°<@ Ÿu <fiÿªÔ ¿_S<w Fů yoÕ ∫ů* ZÙb°vtÙ<J¡ıÙ J¡Fwu Fæ* $

ZÙ b°vtÙ<J¡ıÙ fiu J¡F° # ≤°ıfig, <ıŸ Ÿt∫ N≈fiu _bR¡≈ tu* N°≈ůN°≈ <bZ°<∏w Îba ≈≤t°fi∏Ì

J¡ů ≈®°›w F…Î _b_S N°æ≤ Ÿt<ªW ZÙ≤°t˚B Ÿ ≈®J¡°≤ Zbd J¡≤ ≤Fu Su wS° Ÿ Ÿ˚° tu* ¿_Sw

„°∏w <ªW Ÿ˚Ù Zůw°yd N≈fiÙ N°Ãt° tu* ≈≤t <bZ°<∏w J¡° NfiC˚b J¡≤ ≤Fu Su, Ÿ Ÿt∫ ZÙ≤°t˚B

J¡∑ <ªW<bZ°<∏w J¡∑ ŸCÂ» ¿_S<w Ju¡ <ÔÎ f≤Ÿ ≤F° tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ J¡° bªfi°t¨w ÎJ¡°ÎJ¡ ÎuŸu f∏Ì Fů y∫°, ıæŸu b¨<‹¸>w<≈Õw Ÿ_∫ů* tu* (©uwů* tu*) tu|t^±>Ô Ÿu ıÔ J¡° f≤Ÿfi° ÎJ¡°ÎJ¡ f∏Ì Fů ı°∫ $$1,2$$ ≤°ıfig, wÌfi∏w≤ ıf N°@° tCFqwÕ Δ∫wÙw Fů y∫° N°æ≤ ZÙ≤°t˚B ≈®fC] Fů y∫u ∫°fiÙ

1324

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ÿt°<@ Ÿu ¿ÃSw Fů y∫u, wf ŸÙ NSÕ J¡∑ ≈C<‹¸> Ju¡ <ÔÎ b°¿Àt∫ů* tu* Zu‹™> ZÙb<Ÿ‹™>ıÙ fiŸu ≈Cfi#

J¡Ffiu Ôyu $$3$$ ZÙb<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ, N°≈ ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ w[bI°fiÙ Fů ªCJu¡ Fæ*, N≈fiÙ

N°Ãt° J¡ů ≈®°›w J¡≤ ªCJu¡ Fæ*, Nw# oŸÙ ≤Ù<w Ÿu oŸ ≈≤t°SÕ w[b J¡° NbÔ‡ffi J¡≤ <bZ°t J¡∑<ıÎ, oŸ wCh~> ŸaŸ°≤ tu* N°_S° tw J¡∑<ıÎ $$4$$

Ÿtu* ≈°∫ fwÔ°wu Fæ* $

Fu ≤|Cfi∏Ìfi, ∫F ŸaŸ°≤R¡≈Ù ªJ®¡ ˚®td Ÿu w˚Ù ”J¡ ı°w° Fæ, ıf <J¡ ÎJ¡t°` ŸaJ¡v≈R¡≈Ù fi°<˚

J¡° (≈<F∫u Ju¡ tº∫ ˚°y J¡°) ˚ÔÙ≈®J¡°≤ Nb≤ů@ <J¡∫° ı°w° Fæ $$5$$ ˚B, ŸaJ¡v≈°ÃtJ¡ tfiůR¡≈
fi°<˚ J¡ů ≤°yπuT N°<Ì Ÿu <bsů<˚w-˚®<tw ∫°fiÙ fiª°∫u ı°fiu ≈≤ ∫F ŸaŸ°≤R¡≈Ù ªJ®¡, ≈®∫Ãfi Ÿu ≤ůJu¡
ı°fiu ≈≤ ˚Ù, buy≈¥bÕJ¡ fi°ªw° FÙ ≤Fw° Fæ $$6$$ oŸ<ÔÎ Wt ≈C”T°SÕ J¡° ∫°fiÙ I°fiŮ∫°Ÿ Îba bæ≤°À∫ J¡∑ Â»w° J¡° NbÔ‡ffi J¡≤ „°_`°fiCŸ°≤Ù ∫C<•w∫ů* Ÿu <bbuJ¡I°fiR¡≈Ù fÔ ≈®°›w J¡≤ <ªWR¡≈Ù

ŸaŸ°≤-ªJ®¡ J¡∑ fi°<˚ J¡° Nb≤ů@ J¡≤fi° FÙ ª°<FÎ $$7$$ ˚B, J¡FÙ* ≈≤ ÎuŸÙ J¡ůoÕ b_wC ≈ÔÆ@ Fæ FÙ
fiFÙ*, ıů Wt fC<] wS° Ÿ°æı∏∫ Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ „°˜Ÿ‡tw ≈C”T°SÕ Ÿu ≈®°›w fi J¡∑ ı°∫ $$8$$ oŸ<Ô∫u f°ÔfC<] Ÿu J¡¿v≈w ÎJ¡t°` Ìæb≈≤°@Ùfiw° J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ N°æ≤ NŸÔÙ ≈®∫Ãfi J¡° N°Z∫ ÔuJ¡≤

ŸfŸu ≈FÔu ≈C”T J¡ů N≈fiu <ªW J¡° <fi≤ů@ J¡≤fi° ª°<FÎ $$9$$ Fu Nfi|, f®Ê°ıÙ Ÿu ÔuJ¡≤ ªÔu N° ≤Fu oŸ NI°fiR¡≈Ù <b˚®t Ÿu ∫F NŸBq≈ FÙ ≈®≈aª Ÿwg-Ÿ° ≈®wÙw Fů ≤F° Fæ $$10$$ Fu ≈°≈„¥∏∫ ≤°|b, ÎJ¡t°` NI°fiR¡≈Ù ˚®t Ÿu <b_w°≤ J¡ů ≈®°›w F…Î Âÿ∫ ıyw Ju¡ N°@°≤˚¥w ∫u ŸaJ¡v≈ Ÿu Ã≈∏fi „≤Ù≤

∫F°≥ ∫`-w` |¥t ≤Fu Fæ* $$11$$ Fu ZÙ≤°tıÙ, ÎJ¡t°` ÌuF Ju¡ <bfi°„ Ÿu o‹¸> <Ÿ<] fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ Fæ,

•∫ů*<J¡ ÌuF Ju¡ fi‹¸> Fů ı°fiu ≈≤ ˚Ù ÌuF ≈≤‡≈≤° J¡° Ã≈°ÌJ¡ ŸaJ¡v≈ wů <k¡≤ ˚Ù <bΩt°fi ≤Fw° FÙ Fæ $
oŸ<ÔÎ fC<]t°fi ≈C”T J¡ů ÌuF Ju¡ <ÔÎ ŸC©-Ì…© J¡∑ <ª∏w° J¡˚Ù fiFÙ* J¡≤fiÙ ª°<FÎ, <J¡∏wC ŸaJ¡v≈ůh~>uÌ

Ju¡ <ÔÎ FÙ ≈®∫Ãfi J¡≤fi° ª°<FÎ $$12$$ ZÙ≤°tıÙ, Ì…#© Ÿu ŸÌ° t<ÔfitC© wS° NZC N°<Ì Ÿu <fi≤∏w≤

N°BÕ ≤Ffiub°Ô° ∫F ÌuF@°≤Ù fi≤ <ª`<Ô<©w fi≤ J¡∑ N≈us° ˚Ù NÃ∫∏w wCh~> J¡F° y∫° Fæ, •∫ů*<J¡

<ª`<Ô<©w fi≤ wů ŸC©-Ì…#© J¡∑ <ª∏w° Ÿu <fitCÕ•w Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ŸÌ° ≈®Ÿ∏fi N°æ≤ _buÌ NZC N°<Ì

Ÿu b<ıÕw ≤Fw° Fæ $$13$$ ZÙ≤°tıÙ, N°<@ N°æ≤ Δ∫°<@ Ÿu <fi≤∏w≤ Ì…#<©w, NZC N°<Ì Ÿu N°BÕ wS°

_b∫a <bfi°„„ÙÔ oŸ „≤Ù≤ tu* Ÿ ≈®J¡°≤ J¡∑ ¿_S≤w° fiFÙ* ≤FwÙ, <ıŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ <ª`<Ô<©w ≈C”T
tu* ¿_S≤w° ≤FwÙ Fæ $ ∫F f°w ŸbÕ<b<Ìw Fæ $$14$$
oŸ ≈®<Ÿ] „≤Ù≤ tu* <fi<fiÕ<tW<bfi°<„w° ˚Ù <ª`<Ô<©w ÌuF J¡∑ N≈us° N<@J¡ ÌůT Fæ, ÎuŸ°

J¡Fwu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ, <ª`<Ô<©w ÌuF w˚Ù fi‹¸> FůwÙ Fæ ıf <J¡ŸÙ J¡°≤d<b„uT Ÿu ŸJ¡° <bfi°„ <J¡∫°
ı°∫, N∏∫S° fiFÙ* $ ∫F Nbÿ∫<bfi°„Ù t°aŸ-_bR¡≈ ÌuF wů <J¡ŸÙ J¡°≤d<b„uT Ju¡ <ffi° _b∫a FÙ fi‹¸> Fů ı°wÙ Fæ $$15$$ <ª<`w tfiC‹∫ J¡∑ ∫<Ì ˚ÔÙ-˚°≥<w ≤s° J¡∑ ı°∫, wů bF ÌÙ|ÕJ¡°<ÔJ¡ ¿_S≤ „ů˚°

@°≤d J¡≤w° Fæ N°æ≤ ∫F ≈®Ã∫s „≤Ù≤ wů NfiuJ¡ ∫Ãfiů* Ÿu ≤<sw Fůfiu ≈≤ ˚Ù fi‹¸> FÙ Fů ı°w° Fæ, f»w°
fiFÙ* Fæ $$16$$ oŸ<ÔÎ <ª<`w ÌuF FÙ Zu‹™> Fæ,ŸaJ¡v≈ı<fiw ∫F wCh~> ÌuF Zu‹™> fiFÙ*, •∫ů*<J¡ ıů

<ª`ÌuF tu* yCd <bΩt°fi Fæ*, bu ŸaJ¡v≈ı<fiw ÌuF tu* fiFÙ* Fæ* $$17$$ Fu <fi‹≈°≈ ZÙ≤°tıÙ, NÃ∫∏w ın

ŸyÕ - 29]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1325

<ª<`w „≤Ù≤ J¡∑ N≈us° ˚Ù ıů ∫F ŸaJ¡v≈ı<fiw wCh~>°<wwCh~> ÌuF Fæ, Ÿ t°aŸR¡≈ ÌuF tu* N°≈J¡ů N°Ÿ<•w FÙ •∫° ? $$18$$ Fu tF°twu, ∫F ŸaJ¡v≈ı<fiw „≤Ù≤ JC¡~> ÌÙ|ÕJ¡°ÔwJ¡ FÙ <¸>J¡fiub°Ô° Fæ $

Ÿtu* w<fiJ¡ ˚Ù N°Ÿ<•w fiFÙ* J¡≤fi° ª°<FÎ, •∫ů*<J¡ ∫F „≤Ù≤ _b›fi ∫° tfiů≤°≠∫ Ÿu ı<fiw „≤Ù≤

Ÿu ˚Ù NÃ∫∏w wCh~> Fæ $$19$$ ˚B, _b›fi N°<Ì „≤Ù≤ _bv≈J¡°ÔÙfi ŸaJ¡v≈ Ÿu ı<fiw Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ÌÙ|Õ-J¡°ÔÙfi ŸC©-Ì…#©ů* Ÿu N°J®¡°∏w fiFÙ* Fůw° $ ∫F ≈®Ã∫s „≤Ù≤ wů ÌÙ|ÕJ¡°ÔÙfi ŸaJ¡v≈ Ÿu ı<fiw Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ÌÙ|ÕJ¡°Ô Ju¡ Ì…#©ů* Ÿu N°J®¡°∏w ≤Fw° Fæ $$20$$ ŸaJ¡v≈<bJ¡°≤ ∫F „≤Ù≤ fi wů _b∫a Fæ N°æ≤ fi Ft Ôůyů* J¡° Ÿ‡f∏@Ù (N°Ãt° J¡° Ÿ‡f∏@Ù) FÙ Fæ, Nw# oŸ „≤Ù≤ Ju¡ <fi<tW ∫F NI°fiÙ ıÙb

<fi≤SÕJ¡ •Ôu„ J¡° ˚°ıfi •∫ů* ffiw° Fæ ? $$21$$

Nw# <ª` N°<Ì Ju¡ „≤Ù≤ů* J¡∑ s<w Ju¡ ŸÂ„ oŸ „≤Ù≤ J¡∑ s<w Ju¡ <bT∫ tu* ˚Ù „ůJ¡ fiFÙ* J¡≤fi°

ª°<FÎ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

˚B, <ıŸ ≈®J¡°≤ <ª` tu* <Ô<©w ≈C”T Ju¡ sw ∫° sÙd Fů ı°fiu ≈≤ N°Ãt° J¡∑ s<w fiFÙ* FůwÙ,

ŸÙ ≈®J¡°≤ ŸaJ¡v≈ Ÿu ı<fiw ≈C”T Ju¡ sw ∫° sÙd Fů ı°fiu ≈≤ N°Ãt° J¡∑ JC¡~> ˚Ù s<w fiFÙ*

FůwÙ $$22$$ <ıŸ ≈®J¡°≤ tfiů≤°≠∫ tu* Ã≈∏fi NfiuJ¡ „≤Ù≤ N°<Ì ≈Ì°Sů˘ Ju¡ sw ∫° sÙd Fů ı°fiu

≈≤ N°Ãt° J¡∑ JC¡~> ˚Ù s<w fiFÙ* FůwÙ, NSb° <ıŸ ≈®J¡°≤ ÌqŸ≤u ª∏Bt° Ju¡ sw ∫° sÙd Fů ı°fiu

≈≤ NŸÔÙ ª∏Bt° J¡∑ ∫° N°Ãt° J¡∑ JC¡~> ˚Ù s<w fiFÙ* FůwÙ, <ıŸ ≈®J¡°≤ _b›fi tu* Ã≈∏fi ≈Ì°Sů˘

Ju¡ sw ∫° <bfi‹¸> Fů ı°fiu ≈≤ N°Ãt° J¡∑ s<w fiFÙ* FůwÙ NSb° <ıŸ ≈®J¡°≤ t¨yw¨<‹dJ¡°-fiÌÙ Ju¡

≈®J¡°„R¡≈ ıÔ Ju¡ sw ∫° sÙd Fů ı°fiu ≈≤ N°Ãt° J¡∑ JC¡~> ˚Ù s<w fiFÙ* FůwÙ; ŸÙ ≈®J¡°≤ ÎJ¡t°`

ŸaJ¡v≈ Ÿu Ã≈∏fi, _b˚°bw# <bfi°„„ÙÔ oŸ „≤Ù≤R¡≈Ù ∫∏` Ju¡ sw ∫° <bfi‹¸> Fů ı°fiu ≈≤ N°Ãt°

J¡∑ JC¡~> ˚Ù s<w fiFÙ* FůwÙ $ Nw# „≤Ù≤ Ju¡ <ÔÎ „ůJ¡ J¡≤fi° <fi≤SÕJ¡ FÙ Fæ $$23-25$$ <ªW Ju¡

ŸaJ¡v≈ Ÿu J¡¿v≈w wS° ÌÙ|ÕJ¡°ÔÙfi _b›fi R¡≈ oŸ ÌuF Ju¡ NÔaJ¡°≤ů* Ÿu ˚¥<Tw ∫° ÌůTů* Ÿu Ìq<Tw Fů ı°fiu ≈≤ ªæw∏∫R¡≈ N°Ãt° J¡° JC¡~> ˚Ù fiFÙ* <fynfiu ≈°w° $$26$$

•∫ů* N°Ãt° J¡° JC¡~> ˚Ù fiFÙ* <fynfiu ≈°w° ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

≤°t˚B, N°Ãt-ªæw∏∫R¡≈ f®Ê fi wů <bfi‹¸> Fůw° Fæ, fi ª<Ôw Fůw° Fæ, N°æ≤ fi <bJ¨¡w FÙ

Fůw° Fæ, oŸ<ÔÎ ÌuF J¡° fi°„ Fůfiu ≈≤ ªæw∏∫ J¡°, N°Ãt° J¡° ∫° f®Ê J¡° •∫° <fyn y∫° ? $$27$$

|¥t ≤Fu ª°J¡ Ju¡ «¡≈≤ ¿_Sw NÃ∫∏w tů<Fw ≈C”T ıæŸu <Ì„°ªJ®¡ J¡ů _b∫a <ıŸ ªJ®¡ ≈≤ ª»° F…N°

≤Fw° Fæ, Ÿ ªJ®¡ Ju¡ ŸÂ„ ∫° ª°≤ů* Nů≤ ≈°Ÿ tu* ¿_Sw fnu ªJ®¡ Ju¡ ŸÂ„ <b≈≤ÙwR¡≈ Ÿu |¥tw°

F…N° Ìu©w° Fæ, bæŸu FÙ NJ¡_t°w Ã≈∏fi F…Î yıÕfi„ÙÔ <tØ∫° NI°fi Ju¡ J¡°≤d <tØ∫° NI°fiR¡≈

ªJ®¡ Ju¡ «¡≈≤ ¿_Sw ıÙb°Ãt° ÌuF≈≤‡≈≤°R¡≈Ù ªJ®¡ J¡ů Ìu©w° ≤Fw° Fæ $$28,29$$ ŸÙ NI°fiR¡≈Ù

ªJ®¡ Ju¡ «¡≈≤ ¿_Sw F…N° ıÙb°Ãt° <ıŸ ÌuF ≈≤‡≈≤°R¡≈Ù ªJ®¡ J¡ů Ìu©w° ≤Fw° Fæ, bF W≤ůW≤

N<@J¡ ˚®°<∏w J¡ů Ìufiub°Ô°, _b∫a ˚®°<∏wR¡≈, ≈wfiů∏tC© _bR¡≈ Ÿu y®_w, ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ NfiSÕ-ywů˘
tu* <y≤°∫° y∫°, Fw Îba F∏∫t°fi ≤Fw° Fæ $$30$$ oŸ<ÔÎ Fu ˚B, Wt @æ∫Õ J¡° ˚ÔÙ ≈®J¡°≤

NbÔ‡ffi J¡≤ oŸ Nfi°<Ì Â»Ù˚¥w ˚®t J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ Ìufi° ª°<FÎ $$31$$ ˚B, <tØ∫° NI°fi Ju¡ π°≤° ÎJ¡t°` ŸaJ¡v≈ Ÿu Ã≈∏fi F…N° ∫F „≤Ù≤ ≈®°wÙ<wJ¡ R¡≈ Ÿu ŸÃ∫-Ÿ° Fůfiu ≈≤ ˚Ù b°_wb

1326

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
tu* NŸÃ∫ FÙ Fæ, •∫ů*<J¡ ıů b_wC NI°fi N°<Ì Ÿu Ã≈∏fi F…oÕ Fæ, bF <J¡ŸÙ Ÿt∫ ˚Ù ŸÃ∫ fiFÙ*

Fů ŸJ¡wÙ $$32$$ ≤≠ıC tu* Ÿ≈ÕfC<] Ju¡ ŸÂ„ NŸÃ_bR¡≈ NI°fi Ÿu Ã≈∏fi F…oÕ ÌuF NŸÃ_bR¡≈ FÙ
ıyw-<J®¡∫° J¡ů Ÿwg-ŸÙ ffi° ÌuwÙ Fæ $$33$$ ZÙ≤°t˚B, ıf Δ∫bF°≤ tu* ∫F f°w ≈®<Ÿ] Fæ <J¡
ınw° Ÿu ˚≤u ≈Ì°Sů˘ π°≤° ıů JC¡~> <J¡∫° y∫° Fůw° Fæ, bF fiJu¡ π°≤° <J¡∫° y∫° fiFÙ* t°fi° ı°w°

Fæ ∫°fiÙ fiJu¡ π°≤° <J¡∫u y∫u J¡°∫ů˘ Ÿu N≈≤°@ N°<Ì ÌůTů* J¡° fitu* ªuwfi Ju¡ Ÿt°fi N°≤ů≈ fiFÙ*

<J¡∫° ı°w° Fæ, wf JC¡~> Δ∫°≈°≤ J¡≤ ≤FÙ ˚Ù ınw° Ÿu ˚≤Ù F…oÕ ∫F ÌuF <J¡ŸÙ Ÿt∫ ˚Ù J¡w°Õ fiFÙ*

J¡FÙ ı° ŸJ¡wÙ, •∫ů*<J¡ oh~>°@Ùfi FÙ J¡w¨ÕÃb ≤Fw° Fæ $$34$$
oh~>° Ÿu FÙ J¡wÕ¨Ãb Fůw° Fæ, bF oh~>° wů fi ın ÌuF tu* ∫° fi <fi<bÕJ¡°≤ N°Ãt° tu* FÙ ≤F ŸJ¡wÙ Fæ,

∫F J¡Fwu Fæ* $
ın ÌuF wů oh~>° Ÿu ≤<Fw Fæ N°æ≤ oŸ <fi<bÕJ¡°≤ N°Ãt° tu* oh~>° ≤FwÙ fiFÙ*, oŸ<ÔÎ J¡ůoÕ J¡w°Õ Fæ FÙ fiFÙ*, Ju¡bÔ N°Ãt° „≤Ù≤ J¡° B‹¸>° Fæ $$35$$

N°Ãt° J¡w°Õ fiFÙ* Fæ, oŸ <fiÿª∫ J¡° k¡Ô J¡Fwu Fæ* $
ıæŸu b°∫C„¥∏∫ ≈®Ìu„ tu* ≤Ffiub°Ô° ÌÙ≈J¡ N≈fiu _bR¡≈ tu* FÙ Nb¿_Sw ≤Fw° Fæ, bæŸu FÙ oŸ
ıy¿Ã_S¿w tu* Îb* Ÿt_w ˚¥wů* tu* Ÿ°sÙ Ju¡ ŸÂ„ w¸>_S FůJ¡≤ N≈fiu _bR¡≈ tu* FÙ ¿_Sw ≤Ffi°

ª°<FÎ $$36$$
wf ≤°≠∫-Δ∫b_S° Jæ¡Ÿu ªÔuyÙ ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, ıæŸu Ìq≤°<wÌq≤ N°J¡°„ tu* ¿_Sw ≤FJ¡≤ FÙ Ÿ¥∫ÕÌub Ìæ<fiJ¡ J¡°∫Õ J¡≤wu Fæ*, bæŸu FÙ N°≈

˚Ù Ìq≤ ≤FJ¡≤ ∫F ≤°≠∫-Δ∫b_S° J¡∑<ıÎ $$37$$

ÌuF tu* ŸÃ∫fC<] Fůfiu ≈≤ wů ÌuF°<˚t°fiR¡≈ NFaJ¡°≤ Ju¡ N° ı°fiu Ju¡ J¡°≤d ŸJ¡∑ Ì°Ÿw° ffiÙ FÙ

≤FuyÙ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $
oŸ NŸBq≈ ŸaJ¡v≈ı¿fiw ÌuFR¡≈ „¥∏∫ |≤ J¡° N¿_wÃb <Ÿ] Fů ı°fiu ≈≤ Ÿtu* NI°fiÙ f°ÔJ¡
π°≤° J¡¿v≈w NŸÃ∫ ∫s Ju¡ ŸÂ„, <ªWfi°tJ¡ NFaJ¡°≤R¡≈ Ì…‹¸> buw°Ô, ıů <fi_w[b Îba Ÿt_w Ÿ≠ıfiů* J¡∑ Ÿay<w Ÿu b<ıÕw Fæ, J¡FÙ* Ÿu ˚Ù N°J¡≤, ≈®<b‹¸> Fů ı°w° Fæ $$38,39$$ ≤°t˚®B, N°≈ oŸ

Ì…‹¸>fC<] NFaJ¡°≤ J¡∑ Ì°Ÿw° J¡ů ≈®°›w tw Fů ı°oÎ, •∫ů*<J¡ oŸJ¡∑ Ì°Ÿw° Ÿu fi≤J¡R¡≈ k¡Ô J¡∑

≈®°¿›w FůwÙ Fæ $$40$$

NFaJ¡°≤ Ju¡ ≤Ffiu ≈≤ ÌqŸ≤° ˚Ù NfiSÕ ≈®°›w Fůw° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

ÌuFR¡≈Ù |≤ tu* N≈fiu fi°fi°<b@ ŸaJ¡v≈ů* Ju¡ <bÔ°Ÿ Ÿu fÙ˚ÃŸ N°J¨¡<wb°Ô° tÌů∏tW <ªWR¡≈Ù
buw°Ô ÔÙÔ° Ÿu ª°≤ů* Nů≤ <tØ∫° yıÕfi J¡≤w° ≤Fw° Fæ $$41$$ „¥∏∫ ÌuFR¡≈Ù |≤ ≈®°›wJ¡≤ <ªWR¡≈Ù

∫s fiu bF J¡°t <J¡∫° Fæ, <ıŸŸu <J¡ fnu-fnu w[bbuW° ˚Ù ˚∫ ©°J¡≤ Ÿt°<@ tu* wÃ≈≤ FůJ¡≤ ¿_Sw Fæ* $$42$$ N≈fiu wCh~> „≤Ù≤R¡≈Ù t¿∏Ì≤ Ÿu <ªWR¡≈Ù buw°Ô J¡ů F¸>° Ìufiu Ÿu oŸ ŸaŸ°≤R¡≈Ù „¥∏∫ fiy≤
tu* ≈C”T J¡˚Ù ˚Ù fiFÙ* ±>≤w° $$43$$ <ªWR¡≈Ù <≈„°ª Ÿu N<˚˚¥w oŸ „≤Ù≤R¡≈Ù |≤ tu* ıů N°Ÿ•w Fæ*, bu Nfi∏wJ¡ů<¸> „≤Ù≤ů* Ju¡ <bfi‹¸> Fů ı°fiu ≈≤ ˚Ù Nf wJ¡ ÌuF tu* N°ÃtR¡≈w° fC<] Ÿu Ÿt<∏bw FůJ¡≤ •∫ů* ¿_Sw Fæ*-fn° N°ÿª∫Õ Fæ (<fi≤∏w≤ „≤Ù≤ |¸>fi° Ÿu ı<fiw Ì…#©ů* J¡° NfiC˚b Fůfiu ≈≤ ˚Ù

ŸyÕ - 29]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1327

ŸJu¡ <b|¸>fi tu* ıů ≈®∫Ãfi fiFÙ* J¡≤wu ∫FÙ N°ÿª∫Õ Fæ, ∫F ˚°b Fæ $)$$44$$ Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, <ªWR¡≈Ù

<≈„°ª Ÿu y®_w F…Î ÌuFR¡≈Ù |≤ tu* ıů t≤ ªCJu¡ Fæ*, fiJ¡∑ ıů fC<] Fæ, bF <≈„°ª J¡∑-ŸÙ Fæ, fi <J¡

N<≈„°ª J¡∑-ŸÙ $$45$$ Fu Ÿ°@ů, NFaJ¡°≤R¡≈Ù fnu ∫s Ju¡ |≤R¡≈Ù <`<b@ w°≈R¡≈ N¿Àfi Ÿu ÌÀ@ F…Î

„≤Ù≤ tu* N°Ÿ¿•w Ÿu <bF°≤ J¡≤ ≤F° ≈C”T <≈„°ª FÙ Fæ, •∫ů*<J¡ bF „≤Ù≤ ¿_S≤ fiFÙ* Fæ $$46$$ ≈FÔu

<b„Ì fC<] Ÿu NFaJ¡°≤ J¡∑ Ì°Ÿw° ~>ůnJ¡≤ wÌfi∏w≤ ∫ůy˚¥<tJ¡° Ju¡ NU∫°Ÿ Ÿu NFaJ¡°≤ J¡° N°Ã∫¿∏wJ¡

<b_t≤d J¡≤ „Ù|®°<w„Ù|® N≈fiÙ N°Ãt° J¡° FÙ NbÔ‡ffi J¡≤fi° ª°<FÎ $$47$$ fi≤J¡ J¡∑ ª°F ≤©fiub°Ôu ıů ıÙb NFaJ¡°≤R¡≈Ù <≈„°ª Ÿu N°J®¡°∏w Fæ*, tůFR¡≈Ù tÌ Ÿu N∏@u fi ıÙbů* Ju¡ fi J¡ůoÕ <t` ffiwu Fæ*

N°æ≤ fi J¡ůoÕ f∏@C FÙ (•∫ů*<J¡ NFaJ¡°≤Ù ıÙbů* tu* <bfi∫ J¡∑ Ì…ÔÕ˚w° N°æ≤ ]ww° J¡∑ Nbÿ∫‡˚°<bw°

Fůfiu Ÿu fiJu¡ Ÿ°S J¡ůoÕ ≈®ut fiFÙ* J¡≤w°, ∫F w°Ã≈∫Õ Fæ $)$$48$$ ıf NFaJ¡°≤ Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ fC<] Ÿu J¡ůoÕ

<J®¡∫° J¡∑ ı°wÙ Fæ, wf <bTbvÔÙ Ju¡ k¡Ô Ju¡ ŸÂ„ ŸJ¡° k¡Ô, J¡ÔF Îba ıfi„`Cw° Ju¡ J¡°≤d, t≤dR¡≈ FÙ ≈®°›w Fůw° Fæ $$49$$ <bbuJ¡ Îba @æ∫Õ Ÿu FÙfi <ıŸ t¥©Õ fiu N≈fiu NFaJ¡°≤R¡≈Ù tFůÃŸb J¡°

NbÔ‡ffi <J¡∫°, Ÿu N°≈ wÃJ¡°Ô <bfi‹¸> FÙ ı°<fiÎ $$50$$

NFaJ¡°≤ J¡ů ≈≤ÔůJ¡ tu* ˚Ù Ì…#© FÙ ≈®°›w Fůw° Fæ, ∫ů* J¡Fwu Fæ* $

Fu ≤°|b, <ıfi <fª°≤ů* J¡ů NFaJ¡°≤R¡≈Ù <≈„°ª fiu N≈fiu N@Ùfi ffi° <Ô∫°, bu Ÿf fi≤J¡R¡≈Ù

N¿Àfi∫ů* Ju¡ o∏@fi FÙ ffi y∫u $$51$$ <ıŸ N≈fiÙ ÌuFR¡≈Ù b¨s Ju¡ J¡ů¸>≤ tu* ∫°fiÙ ⁄Ì∫ tu* NFaJ¡°≤R¡≈Ù

Ÿ≈Õ ª°≤ů* Nů≤ k¥¡ÃJ¡°≤ J¡≤w° ≤Fw° Fæ, bF _bÌuFR¡≈Ù b¨s N@Ù≤ ≈C”Tů* π°≤° wÃJ¡°Ô FÙ J¡°¸>J¡≤ <y≤°

<Ì∫° ı°w° Fæ $$52$$ Fu tF°fi Δ∫¿•w∫ů* tu* Zu‹™> ≤°t˚B, oŸ ÌuF tu* NFaJ¡°≤R¡≈Ù <≈„°ª ≤Fu NSb°

ªÔ° ı°∫, ≈≤∏wC N°≈ ŸJ¡∑ Nů≤ tfi Ÿu w<fiJ¡ ˚Ù Â<‹¸>≈°w fi J¡∑<ıÎ $$53$$

Ju¡bÔ fi Ìu©fiu Ÿu FÙ •∫° Fůy° $ oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, <ªW Ÿu FÙ fC≤Ù w≤F k¡¸>J¡°≤° y∫°, N≈t°<fiw wS° <w≤_J¨¡w F…N° ∫F NFaJ¡°≤R¡≈Ù

<≈„°ª ∫F°≥ wC‡F°≤° JC¡~> ˚Ù <fy°n fiFÙ* ŸJ¡w° $$54$$

NFaJ¡°≤ J¡° NfiCŸ≤d J¡≤fiu Ÿu FÙ N°Ãt° J¡ů NfiSÕ ≈®°›w Fůw° Fæ , ŸJ¡∑ ≈us° J¡≤fiu ≈≤ wů

<bΩt°fi ≤Fw° F…N° ˚Ù bF JC¡~> fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡w°, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, oŸ ÌuFR¡≈Ù |≤ tu* <ªWR¡≈Ù <≈„°ª Ju¡ _kC¡¿≤w Fůfiu ≈≤ ˚Ù NŸÙt <bÔ°Ÿů* Ÿu Ÿ‡≈∏fi oŸ N°Ãt° tu* •∫° N°∫° ? $$55$$ Fu ZÙ≤°tıÙ, <ªWR¡≈Ù ∫s Ÿu ≈≤°<ıw F…Î ≈C”Tů* J¡ů ıů fnÙ-fnÙ N°≈<W∫°≥ ≈®°›w FůwÙ Fæ* fiJ¡∑ ŸæJ¡nů* bTů˘ tu* ˚Ù <yfiwÙ fiFÙ* J¡∑ ı° ŸJ¡wÙ (∫F°≥ NFaJ¡°≤

Ju¡ _S°fi tu* ıů <ªW„ÆÌ J¡° ≈®∫ůy <J¡∫° y∫° Fæ, ŸJ¡° w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ N∏∫b¨<W∫ů* tu* ˚Ù ≈®J¨¡w NFaJ¡°≤ FÙ NfiSÕJ¡°≤Ù Fæ $) $$56$$ Fu ≈°≈„¥∏∫ ≤°|b, "F° ! F° ! tæ* t≤ y∫° Fq≥, tæ* ıÔ y∫° Fq≥' oÃ∫°<Ì
ıů Ì…#©b¨<W∫°≥ Fæ*, bu NFaJ¡°≤R¡≈Ù <≈„°ª J¡∑ FÙ „¿•w∫°≥ Fæ*, ÌqŸ≤u J¡∑ fiFÙ* $$57$$

"NFtg' oŸ ≈®wÙ<w Ÿu N°Ãt° J¡° FÙ NfiC˚b Fůw° Fæ $ ∫F ıů fiæ∫°<∫J¡ů* J¡∑ ˚®°¿∏w Fæ, ŸJ¡°

<fib°≤d J¡≤wu Fæ* $

<ıŸ ≈®J¡°≤ ŸbÕ` Δ∫°≈J¡ N°J¡°„ ∫F°≥ <J¡ŸÙ Ÿu Ÿa<ÿÔ‹¸> fiFÙ* Fůw°, ŸÙ ≈®J¡°≤ ŸbÕ` Δ∫°≈J¡

N°Ãt° ˚Ù NFaJ¡°≤ Ÿu Ÿa¿ÿÔ‹¸> fiFÙ* Fůw° $$58$$ Fu ZÙ≤°tıÙ, Ÿ¥`°Ãt° ≈®°d Ÿu Ÿa∫C•w ∫F ªaªÔ

1328

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

ÌuFR¡≈Ù ∫∏` ıů JC¡~> J¡≤w° Îba ıů JC¡~> Ôuw° Fæ, bF Ÿf NFaJ¡°≤ J¡° FÙ J¨¡Ã∫ Fæ $$59$$
ıf Ÿt_w ªu‹¸>°Nů* J¡° <fi<tW NFaJ¡°≤ FÙ Fæ, N°Ãt° fiFÙ*; wf wů "Ju¡fiu<Twa ≈w<w ≈®u<Twa tfi#

Ju¡fi ≈®°d# ≈®St# ≈®æ<w ∫C•w#', "«¡ºb˘ ≈®°dtC<wÌwtC∏fi∫Ã∫≈°fia ≈®Ã∫y_∫<w $ tº∫u b°tfit°ŸÙfia

<bÿbuÌub° ≈°Ÿwu' (N) oÃ∫°<Ì ZC<w∫ů* Ju¡ Ÿ°S <b≤ů@ Fůy°, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

<ıŸ ≈®J¡°≤ J¡w¨ÕÃb Ÿu „¥∏∫ ˚Ù N°J¡°„ b¨s J¡∑ Ã≈<W tu* J¡°≤d Fæ, bæŸu FÙ N≈fiu _bR¡≈ Ÿu

¿_Sw N°Ãt° ˚Ù ofi <ªW J¡∑ ªu‹¸>°Nů* tu* J¡°≤d Fæ-∫ů* ZC<w∫ů* π°≤° y°ædR¡≈ Ÿu J¡F° ı°w° Fæ $$60$$

≈ª°≤ tu* FuwC tfi N°<Ì tu* ŸW° Îba _k¥¡<wÕ J¡° ≈®Ì°fi J¡≤fi° FÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

ÎJ¡t°` N°Ãt° J¡∑ Ÿ¿∏fi<@ Ÿu FÙ ŸW° ≈®°›w J¡≤fiub°Ô° ∫° _S¥Ô ÌuF J¡∑ J¡v≈fi° J¡≤fiub°Ô° tfi

Ÿ ≈®J¡°≤ _kC¡¿≤w Fůw° Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ ÎJ¡t°` ÌÙ≈J¡ J¡∑ Ÿ¿∏fi<@ Ÿu <fitÕÔ ˚Ùw J¡° R¡≈ ≈®J¡°<„w Fůw° Fæ $$61$$ Fu ZÙ≤°tıÙ, <fi≤∏w≤ Ìq≤ ≤Ffiub°Ôu ªæw∏∫R¡≈ N°æ≤ ınR¡≈ N°Ãt° Îba <ªW J¡°,

≈¨<SbÙ N°æ≤ N°J¡°„ J¡∑ fi°o˘, J¡°æfi-Ÿ° Ÿ‡f∏@ Fů ŸJ¡w° Fæ ?$$62$$

„aJ¡° Fů <J¡ N°Ãt° J¡° tfi N°<Ì Ju¡ Ÿ°S ∫<Ì Ÿ‡f∏@ fi Fůy°, wů fitu* ŸW° J¡° _kC¡≤d FÙ fiFÙ*

Fů ŸJu¡y° $ Ÿ‡f∏@ Fůfiu≈≤ wů N°Ãt° tu* NŸayÃb FÙ <Ÿ] fiFÙ* Fůy° ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

Fu ≤|Cfi∏Ìfi, NÃ∫∏w ªaªÔ _≈∏Ìfiů* J¡∑ ≈®u≤d° J¡≤fiub°ÔÙ ≈®°d„¿•w∫ů* Ÿu b„ÙJ¨¡w <ªW

N˚uÌ°º∫°ŸR¡≈ t¥©Õw° Ÿu (NI°fi Ÿu) FÙ "¿ªW N°Ãt° Fæ'-∫ů* ≈®wÙw Fůw° Fæ, b_wCw# fiFÙ* $$63$$

NŸayÃb J¡° ≈≈°Ìfi J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ <b≤ů@ J¡° FÙ Ÿ<b_w°≤ <fiR¡≈d J¡≤wu Fæ* $

˚B, ∫F ıů N°Ãt° Fæ, bF ≈®J¡°„_bR¡≈, ªæw∏∫R¡≈, N<bfi°„Ù, ŸbÕ` <bΩt°fi N°æ≤ Δ∫°≈J¡ Fæ wS° NFaJ¡°≤R¡≈ <ªW wů baªJ¡ N°æ≤ ⁄Ì∫bwÙÕ ŸfŸu fn° N∏@J¡°≤ Fæ, ∫F N°≈ ı°<fiÎ $$64$$

ZÙ≤°tıÙ, b_wCw# N°≈ ŸbÕI N°Ãt_bR¡≈ FÙ Fæ, tfiůR¡≈ fiFÙ* oŸ<ÔÎ wÃJ¡°Ô FÙ tfiůR¡≈ tůF J¡ů NÃ∫∏w Ìq≤ J¡≤ ÌÙ<ıÎ, •∫ů*<J¡ <fi≤SÕJ¡ FÙ N°≈fiu ŸJu¡ Ÿ°S Ÿay<w J¡≤ ≤•©Ù Fæ $$65$$ Fu ŸbÕZu‹™> ZÙ≤°tıÙ, „¥∏∫ÌuFR¡≈Ù |≤ tu* ¿_Sw ∫F tfiR¡≈Ù Ì…‹¸>°Ãt° <≈„°ª, b°_wb tu* N°Ãt° J¡° _≈„Õ fi J¡≤

≤F° ˚Ù "tæ* N°Ãt° J¡° _≈„Õ J¡≤w° Fq≥' ∫ůu* ªC≈ª°≈ ˚°bfi° J¡≤w° ≤Fw° Fæ $$66$$ ZÙ≤°tıÙ, ŸaŸ°≤ J¡ů Ìufiu wS° @æ∫ÕR¡≈Ù ŸbÕ_b J¡ů ªC≤° Ôufiu b°Ôu N˚B, tfiR¡≈Ù <≈„°ª J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ <ıŸ <b„C]

ªæw∏∫ _bR¡≈b°Ôu N°≈ Fæ*, ŸÙ _bR¡≈ Ÿu ¿_S≤ Fů ı°oÎ $$67$$ <ªWR¡≈Ù ∫s Ÿu Â»w°≈¥bÕJ¡ Ìf°∫u y∫u tfiC‹∫ J¡∑ fi „°˜, fi f∏@C N°æ≤ fi yC” FÙ ˚ÔÙ˚°≥<w ≤s° J¡≤ ŸJ¡wu Fæ* $$68$$ <ıŸ ≈C”T J¡°

<ªWR¡≈Ù buw°Ô N≈fiu Ì…‹¸> Δ∫°≈°≤ů* Ÿu <b≤w Fů ªCJ¡° Fæ ∫°fiÙ <ıŸJ¡° <ªW „C] Fů ªCJ¡° Fæ ÎuŸu ≈C”T

J¡° yC”, „°˜, @fi N°æ≤ f∏@C ÎuŸ° ]°≤ J¡≤ ŸJ¡wu Fæ*, ıæŸ° Nv≈ J¡∑ªn Ÿu f~>nu J¡° $$69$$ oŸ
ıywR¡≈Ù „¥∏∫-fiy≤ tu* Ÿ˚Ù ÌuFR¡≈Ù |≤ tÌů∏tW wS° Δ∫SÕ J¡∑ yıÕfi° J¡≤fiub°Ôu <ªWR¡≈Ù ∫s fiu

˚ÔÙ˚°≥<w Ìq<Tw J¡≤ <Ì∫u Fæ* $$70$$ ˚B, <ªWR¡≈Ù buw°Ô Ÿu bu<‹¸>w wS° ÌuFR¡≈Ù ~>ů¸>u ˚°y tu* Ã≈∏fi (N) <J¡Ÿ oh~>° Ÿu ≈®u<Tw F…N° tfi <bT∫ů* J¡∑ Nů≤ Ì°ænw° Fæ, ≈FÔu <J¡ŸŸu ≈®u¿≤w F…N° ≈®°d N≈fiu Δ∫°≈°≤ Ju¡ ≈®<w Ωw Fůw° Fæ', "ıů ≈®°db¨<W J¡ů ⁄Ì∫ Ÿu «¡≈≤ J¡∑ Nů≤ Ôu ı°w° Fæ N°æ≤

N≈°fi J¡ů fiÙªu J¡∑ Nů≤ Ôu ı°w° Fæ, Ÿ ⁄Ì∫°J¡°„ tu* ≈®J¡°„t°fi ˚ıfiÙ∫ Ìub J¡∑ Ÿf ªsC N°<Ì

≈°Ÿfi° J¡≤wu Fæ* $

ŸyÕ - 29]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1329

F…oÕ, „¥∏∫ ∫F Ÿt_w ıyBq≈Ù fnÙ bfi˚¥<t <J¡Ÿu ˚∫˚Ùw fiFÙ* J¡≤wÙ ? (NS°Õwg Ÿ˚Ù ŸŸu ˚∫˚Ùw Fů ı°wu Fæ* $)$$71$$

≈∫CÕ•w ÿÔůJ¡ tu* "Ÿt_w' ∫F ıů J¡F° y∫° Fæ, bF ÃŸyÕ Fæ, •∫ů*<J¡ ŸŸu <b≈≤Ùw ˚Ù J¡FÙ*

≈≤ Ìu©° ı°w° Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

•∫ů*<J¡, <ıŸtu* Ÿu <ªWR¡≈Ù <≈„°ª ≈®„°∏w Fů y∫° Fæ ÎuuŸu-ÌuFR¡≈Ù |≤ J¡∑, oŸ ıywR¡≈Ù
fiy≤Ù tu* JC¡~> ofiu-<yfiu Ÿ≠ıfi FÙ Ÿub° J¡≤wu Fæ* $$72$$
oŸ<ÔÎ NI°<fi∫ů* J¡∑ ÌuF ÿt„°fi-˚¥<t Ju¡ wCv∫ FÙ Fæ, ∫ů* <fi∏Ì° J¡≤wu Fæ* $

Fu ≤|Cfi∏Ìfi, oŸ ŸaŸ°≤ tu* ıů-ıů <Ì„°Î≥ ŸCfi°oÕ ÌuwÙ Fæ*, bu Ÿ˚Ù ÌuFR¡≈Ù ÿt„°fi-˚¥<t tu* tayÔ
tfi°fiub°Ôu tÌů∏tW tůFR¡≈Ù buw°Ôů* Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ Fæ* $$73$$ oŸ ıywR¡≈Ù tF°fi N≤^∫ tu*, NI°fiÙ
f°ÔJ¡ J¡∑ fi°o˘, tů<Fw Fů ≤FÙ N≈fiÙ N°Ãt° J¡°, _b∫a Â»w° Ÿu @æ∫Õ J¡ů @°≤d J¡≤, N≈fiu Ÿu FÙ ]°≤

J¡≤ Ôufi° ª°<FÎ $$74$$ Fu ZÙ≤°tıÙ, Ÿaª≤d J¡≤ ≤Fu ≈®°dÙR¡≈Ù t¨yů* Ÿu Δ∫°›w oŸ ŸaŸ°≤R¡≈Ù N≤^∫
tu*, <F≤fi Ju¡ fhªu J¡∑ fi°o˘, w¨dů* Ju¡ ŸÂ„ <fi#Ÿ°≤ <bT∫-≤Ÿů* Ÿu N°≈ N≈fiu J¡ů J¨¡wJ¨¡Ã∫ tw t°<fiÎ $$75$$ ZÙ≤°t˚B, oŸ ≈¨ØbÙwÔ Ju¡ N≤^∫ tu* ÌqŸ≤u NI°fiÙ ıÙb, <F≤fi Ju¡ fhªů* J¡∑ fi°o˘ ∫<Ì

<bT∫R¡≈ J¡ůtÔ <wfiJu¡ ª≤ ı°wu Fæ*, wů ∏Fu* ˚Ôu FÙ ª≤ ı°fiu ÌÙ<ıÎ, ≈≤∏wC N°≈ wů NI°fiR¡≈Ù

F°SÙ J¡° <„J¡°≤ J¡≤ <ŸaF J¡∑ b¨<W @°≤d J¡∑<ıÎ $$76$$ ZÙ≤°tıÙ, ÌqŸ≤u tfiC‹∫-t¨y tCÀ@ FůJ¡≤

N≈fiu N≤^∫R¡≈ ı‡f¥πÙ≈ tu* <ıŸ ≈®J¡°≤ (<bT∫R¡≈Ù |°Ÿ ª≤J¡≤) <bF°≤ J¡≤wu Fæ*, Ÿ ≈®J¡°≤ Fu Nfi|, ≤°t˚B, N°≈ <bF°≤ tw J¡∑<ıÎ $$77$$

Ÿt°fi_b˚°b Fůfiu Ju¡ J¡°≤d f∏@Cıfiů* Ju¡ Ÿ°S ŸÌ° FÙ Nb_S°fi N°æ≤ fiŸu ŸC© Ìu©° y∫° Fæ,

<k¡≤ Ÿtu* ÌůT FÙ •∫° Fæ ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

˚B, ∫F f∏@CbyÕ ÎJ¡ w≤F Ÿu NÃ∫∏w Sůnu Ÿt∫ Ju¡ <ÔÎ ™>^±>J¡ ≈F…≥ª°fiub°Ô° wS° N°Ÿ<•wR¡≈

J¡∑ªn Ÿu ª°≤ů* Nů≤ ÔÙ≈ Ìufiub°Ô° ~>ů¸>° ıÔ°„∫ Fæ, Nw# Ÿtu* N°≈J¡ů, ˚æ*Ÿu J¡∑ fi°o˘, ±¥>ffi° fiFÙ*

ª°<FÎ $$78$$ ZÙ≤°tıÙ, N°≈J¡ů <bT∫R¡≈Ù Ÿ≈ů˘ J¡° f<F‹J¡°≤ J¡≤ Ìufi° ª°<FÎ, N°∫ů˘ Ju¡ t°yÕ J¡°

NfiCŸ≤d J¡≤fi° ª°<FÎ N°æ≤ "w[bt<Ÿ' N°<Ì tF°b°•∫ů* Ju¡ NSÕ J¡° ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ <bª°≤ J¡≤ N≈fiÙ

N<πwÙ∫ N°Ãt° J¡° FÙ N°Z∫ J¡≤fi° ª°<FÎ $$79$$ N≈<b`, wCh~>, ˚°À∫≤<Fw wS° Ì…‹¸>R¡≈b°Ôu

„≤Ù≤ Ju¡ <ÔÎ N°Ÿ¿•wR¡≈Ù J¡∑ªn tu* J¡˚Ù k≥¡Ÿfi° fiFÙ* ª°<FÎ, •∫ů*<J¡ Ÿtu* k≥¡Ÿu F…Î ≈C”Tů* J¡ů

<ª∏w°R¡≈ J®¥¡≤ ≤°sŸÙ ©° ±>°ÔwÙ Fæ $$80$$ oŸ ÌuF J¡∑ ≤ªfi° ÎJ¡ fiu (J¡tÕ fiu) J¡∑ Fæ, ŸJ¡° N°Z∫

ÌqŸ≤u NFaJ¡°≤ R¡≈Ù ∫s fiu <J¡∫° Fæ, Ì…#© <J¡ŸÙ wÙŸ≤u J¡ů <tÔw° Fæ N°æ≤ ˚ů•w° wů J¡ůoÕ ª°æS° FÙ

(ıÙb) Fæ, oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ ∫F NI°fi J¡∑ ª<J®¡J¡° (ªÔ ≤FÙ ≈≤‡≈≤°) N°ÿª∫ÕR¡≈ FÙ Fæ $$81$$

ŸÃ∫Ãb N°æ≤ ÎJ¡R¡≈ Fůfiu Ÿu N°Ãt° tu* ˚Ù Ì…#© N°æ≤ ŸJu¡ ˚ůy, ˚ů•w° „≤Ù≤ N°<Ì R¡≈°∏w≤ J¡°

NbJ¡°„ fiFÙ* Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

<ıŸ ≈®J¡°≤ ≈ÃS≤ J¡∑ |fiw° ŸW°Ÿ°t°∏∫ Ÿu ≈¨SJg¡ R¡≈ fiFÙ* Fæ <J¡∏wC ÎJ¡R¡≈ FÙ Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤

N°Ãt° J¡∑ |fiw° ˚Ù ÎJ¡t°` Ÿ°t°∏∫°ÃtJ¡ ŸW°_bR¡≈ Ÿu ≈¨SJg¡ fiFÙ* Fæ <J¡∏wC N<˚∏fiR¡≈ FÙ Fæ,

•∫ů*<J¡ ŸBq≈ Ÿu ≈¨SJg¡ ÌqŸ≤° R¡≈ FÙ fiFÙ* Fæ, NS°Õwg ıů Ÿ<L∏fi Fæ ŸJ¡∑ NŸwg, NÔÙJ¡ N°<Ì ≈Ìů*

1330

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ÿu FÙ ≈®<Ÿ<] Fæ, ∫F w°Ã≈∫Õ Fæ $$82$$ <ıŸ ≈®J¡°≤ ≈ÃS≤ J¡° J¡°¿™>∏∫ ≈ÃS≤ Ÿu ≈¨SJg¡ N¿_wÃb fiFÙ*

≤©w°, ŸÙ ≈®J¡°≤ Ÿt<‹¸>-Δ∫‹¸>∫°ÃtJ¡ tfi#Ÿt¥F N°æ≤ wwg-wwg tfi Ju¡ J¡°∫Õ˚¥w _S¥Ô ≈®≈aª ˚Ù

N°Ãt° Ÿu ≈¨SJg¡ N¿_wÃb fiFÙ* ≤©w°, •∫ů*<J¡ ŸW°t°`_b˚°b N°Ãt° Ÿu N<˚∏fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ofi tfi N°<Ì J¡∑ ≈¨SJg¡ Nb<_S<w FÙ fiFÙ* ≤F ŸJ¡wÙ $$83$$

∫F ∏∫°∫ ≈®Ã∫uJ¡ |¸> N°æ≤ |¸>°J¡°≤ t°fiŸb¨<W N°<Ì tu* ˚Ù Ôy°fi° ª°<FÎ, oŸŸu ŸBq≈ Nπæw FÙ

<Ÿ] F…N°, ∫F J¡Fwu Fæ* $
ıæŸu ≈ÃS≤ J¡° ≈ÃS≤≈fi NSb° ıæŸu |¸> J¡° |¸>≈fi ŸW°_bR¡≈ Ÿ°t°∏∫ Ÿu N<˚∏fi FÙ Fæ, bæŸu FÙ Ÿt<‹¸-Δ∫<‹¸> tfi N°<Ì N°Ãt° Ÿu N<˚∏fi FÙ Fæ* $$84$$ ˚B, oŸ NSÕ tu* N°yu J¡FÙ ı°fiub°ÔÙ
t°fiŸ-<„b≈¥ı°R¡≈ oŸ ÌqŸ≤Ù Â<‹¸> J¡° N°≈ Zbd J¡∑<ıÎ, ıů ª∏Bt°æ<Ô ˚yb°fi „aJ¡≤ fiu Jæ¡Ô°Ÿ≈bÕw J¡∑ J¡∏Ì≤° tu* ŸaŸ°≤-Ì…#© J¡∑ „°¿∏w Ju¡ <ÔÎ tu≤u Ÿts J¡∑ SÙ $$85$$

Ÿtu* ≈FÔu Jæ¡Ô°Ÿ J¡° bdÕfi J¡≤wu F…Î J¡S° J¡° ≈J®¡t J¡≤wu Fæ* $

ª∏Bt° Ju¡ <J¡≤dŸt¥Fů* J¡∑ fi°o˘ ˚°Ÿt°fi Jæ¡Ô°Ÿfi°tJ¡ ÎJ¡ ≈bÕwů* J¡° ≤°ı° Fæ $ bF N≈fiÙ «≥¡ª°oÕ

Ÿu N°J¡°„ J¡ů ˚Ù ≈°≤ J¡≤ y∫° Fæ N°æ≤ bF Fæ - y°æ≤Ù≤td ˚yb°fi ZÙ„aJ¡≤ J¡° ÎJ¡ t¿∏Ì≤ $$86$$ bF°≥

≈≤ ª∏BJ¡Ô° @°≤d <J¡∫u F…Î _b∫a≈®J¡°„t°fi ˚yb°fi tF°ÌubıÙ ≤Fwu Fæ* $ ≈FÔu <J¡ŸÙ Ÿt∫ ŸÙ

≈bÕw≈≤ fi Ìub°<@Ìub J¡∑ ≈¥ı° J¡≤ ≤F° tæ* yay°ıÙ Ju¡ <J¡fi°≤u N°Zt ffi°J¡≤ ≤Fw° S° $ w≈ Ju¡ <ÔÎ
bF°≥ ≈≤ tæ*fiu ÌÙ|ÕJ¡°Ô w≈¿_b∫ů* π°≤° NfiC‹™>Ù∫t°fi J¨¡h~A> ª°∏B°∫d N°<Ì tu* <fi∫t≈¥bÕJ¡ <fi‹™>° J¡∑ $
bF°≥ ≈≤ tu≤u ª°≤ů* Nů≤ <Ÿ]ů* Ju¡ Ÿt¥F ≤Fwu Su $ tæ* fiŸu <bª°≤<b<fit∫ J¡≤ „°˜Ù∫ Ì…R¡F w[bů* J¡°

Ÿay®F J¡≤w° S° $ tæ*fiu k¥¡Ô ªCfifiu Ju¡ <ÔÎ ÎJ¡ ±><Ô∫° (¸>ůJ¡≤Ù) ≤•©Ù SÙ N°æ≤ NfiuJ¡ „°˜Ù∫ ≈C_wJ¡ů*

J¡° Ÿay®F ˚Ù <J¡∫° S° $$87-89$$ Fu ZÙ≤°tıÙ, Ÿ w≤F Ju¡ yCdů* Ÿu Ÿ‡≈∏fi Jæ¡Ô°Ÿbfi Ju¡ JCa¡ıů* tu*
w≈ÿª∫°Õ J¡≤ ≤Fu tu≤° fF…w Ÿt∫ Δ∫wÙw Fů y∫° $$90$$ Nfi∏w≤ <J¡ŸÙ ÎJ¡ Ÿt∫ J¡∑ f°w Fæ-Z°bd J¨¡‹d≈s J¡∑ N‹¸>tÙ <w<S SÙ N°æ≤ ≤°<` J¡° ≈®St˚°y ∫°fiÙ ≈®ÌůTŸt∫ ≈¥ı°, ı≈, º∫°fi N°<Ì Ÿu Δ∫wÙw Fů ªCJ¡° S° $ ≈®°<d∫ů* Ju¡ Ÿaª≤d N°<Ì Δ∫°≈°≤ů* J¡° ≈„t Fů ı°fiu Ÿu „°∏w_bR¡≈ F…oÕ <Ì„°Î≥

Ÿ Ÿt∫ J¡°™> J¡∑ fi°o˘ t°æfi-b®w tu* (F°S N°<Ì Ju¡ Δ∫°≈°≤ů* Ÿu ˚Ù ⁄Ì∫yw N<˚≈®°∫ J¡ů ≈®J¡¸> fi J¡≤fiu Ju¡ J¡°≤d J¡°™> J¡∑ fi°o˘ t°æfib®w tu*) t°fiů* Nb¿_Sw SÙ* $ yFfi JCa¡ıů* tu* N∏@J¡°≤ owfi° |fi° S°

<J¡ bF wÔb°≤ Ÿu J¡°¸>fiu ∫ůÀ∫ ffi y∫° S° $$91,92$$ ZÙ≤°t˚B, oŸÙ fÙª ≈®St N@Õ≤°<` Ju¡ bF°≥

Δ∫wÙw Fů ı°fiu ≈≤ tæ*fiu N≈fiÙ Ÿt°<@ _bv≈ (JC¡~> f<FtCÕ©) ffi°J¡≤ f°fl ≈Ì°Sů˘ J¡∑ Nů≤ Â<‹¸> Ì°æn°oÕ $$93$$ Ÿ Ÿt∫ Ÿ N≤^∫ tu* wÃJ¡°Ô FÙ Ã≈∏fi F…N° ÎJ¡ fn° wuı tæ*fiu Ìu©°, ıů „C˚®°<w„C˚®

ŸæJ¡nů* tu|ů* Ju¡ wCv∫ @bÔ Îba NŸa¶∫ ª∏B<f‡fů* Ju¡ ŸÂ„ ªtJ¡∑Ô° S° $$94$$ Ÿ wuı J¡∑ ªJ¡°ª°æ*@

Ÿu <Ì„°Nů* Ju¡ Ÿt_w JCa¡ı ªtJ¡ ™>u $ tæ*fiu fnu <b_t∫ Ju¡ Ÿ°S Ìu©° N°æ≤ Ìu©J¡≤ ˚Ùw≤ J¡∑ ≈®J¡°„t°fi

<ÌΔ∫-Â<‹¸> Ÿu ŸJu¡ <bT∫ tu* <bª°≤° N°æ≤ wÌfi∏w≤ <k¡≤ f°flÂ<‹¸> Ÿu wwg-wwg <b„uT-Nb∫bů* Ju¡

NfiCŸ∏@°fi≈¥bÕJ¡ ŸJ¡° NbÔůJ¡fi <J¡∫° $$95$$ <bª°≤ J¡≤ ≠∫ů* FÙ tæ* Ÿ°tfiu J¡° <„©≤-≈®Ìu„

Ìu©w° Fq≥, Ã∫ů* FÙ ª∏BJ¡Ô°@≤ tF°ÌubıÙ ≈¿_Sw Fů y∫u $ ∏Fů*fiu N≈fi° ÎJ¡ F°S ˚ybwÙ y°æ≤Ù Ju¡

F°S tu* ≤•©° S° N°æ≤ fiJu¡ yd fi∏ÌÙ N°yu ªÔfiub°Ôů* J¡ů F¸>° ≤Fu Su $$96$$ bF°≥ ≈¿_Sw Ÿt_w

ŸyÕ - 29]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1331

<„‹∫ů* J¡ů Ÿ‡fů<@w J¡≤ wS° NP∫Õ≈°` ÔuJ¡≤ Ÿ°b@°fi Îba ≈®Ÿ∏fi-tfi F…N° tæ* fi y°æ≤Ù≈<w J¡∑

Â<‹¸> Ÿu ≈<b` ÎuŸu fiJu¡ ≈C≤ů˚°y tu* y∫° ∫°fiÙ fiJ¡∑ ≈<b` Ÿ<∏fi<@ tu* ≈F…≥ª° $$97$$ bF°≥ ı°J¡≤ Ìq≤

Ÿu FÙ tæ*fiu ≈C‹≈°aı<Ô Ÿt<≈Õw J¡∑ N°æ≤ NP∫Õ ≈®Ì°fi <J¡∫° $ Nfi∏w≤ wÙfi fiùb°Ôu tF°Ìub J¡ů Ÿ°‹¸>°ay

≈®d°t J¡≤ fiJ¡° N<˚b∏Ìfi <J¡∫° ∫°fiÙ fiJ¡∑ _wC<w J¡∑ $$98$$

N≈fiu ˚°À∫ Ju¡ tF°fi Ì∫ wS° N≈fiu «¡≈≤ tF°ÌubıÙ Ju¡ Ÿ°fiCy®F Â<‹¸>≈°w J¡° bdÕfi J¡≤wu Fæ* $
wÌfi∏w≤ ª∏B≠∫ůÃ_fi° J¡∑ Ÿ©Ù˚¥w J¡ůtÔ, „ÙwÔ wS° Ÿt_w Ÿ∏w°≈ů* J¡° N≈F≤d J¡≤fiub°ÔÙ

Ÿ tF°ÌubıÙ J¡∑ Â<‹¸> J¡° (_b°fiC˚¥w NÔ°æ<J¡J¡ <fi≤<w„∫°fi∏Ì Ju¡ N°<b˚°Õb˚¥w ªtÃJ¡°≤ Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ

Â<‹¸> J¡°) tæ* ÌÙ|ÕJ¡°Ô wJ¡ ˚°ıfi ffi° ≤F° $$99$$ ≈C‹≈ů* Ju¡ <„©≤ ≈≤ ¿_Sw wÙfiů* ÔůJ¡ů* Ju¡ Ÿ°sÙ

Ÿ Ìub°<@Ìub J¡ů tæ*fiu ŸtÙ≈ ı°J¡≤ NP∫Õ, ≈C‹≈ wS° ≈°Ω J¡° Ÿt≈Õd <J¡∫° $$100$$ fiJu¡ Ÿ°tfiu tæ*fiu NfiuJ¡ t∏Ì°≤-≈C‹≈ů* J¡∑ Naı<Ô∫°≥ <f©u≤ ÌÙ* N°æ≤ fi°fi°<b@ fit_J¡°≤ Îba _wů`ů* Ÿu <„bıÙ J¡∑

NªÕfi° J¡∑ $$101$$ wÌfi∏w≤ tæ*fiu <„bıÙ J¡∑ ≈¥ı° Ju¡ ŸÂ„ FÙ ≈¥ı° Ÿu Ÿ<©∫ů* Ÿu ∫C•w wS° yd t^±>Ô Ÿu ≈¿≤bu<‹¸>w ˚ybwÙ y°æ≤Ù J¡° Wt ≤Ù<w Ÿu ≈¥ıfi <J¡∫° $$102$$ ≈¥ı° J¡∑ Ÿt°<›w Fůfiu ≈≤

fiJ¡∑ N°I° Ÿu ≈C‹≈t∫ <„©≤ ≈≤ fæ™>u F…Î tCHŸu N@Õª∏B J¡∑ J¡Ô° @°≤d J¡≤fiub°Ôu ˚yb°fi t°≈<w

≈¿≤≈¥dÕ <Ft°a„C-<J¡≤d Ju¡ ŸÂ„ „ÙwÔ b°dÙ Ÿu J¡Ffiu Ôyu $$103$$

∫Ω<≈ ≈FÔu JC¡„Ô ≈®ÿfi FÙ <J¡∫° ı°w° Fæ, wS°<≈ Ÿt_w JC¡„Ôw° J¡∑ ≈≤t ŸÙt°˚¥w ≈≤t°Ãt°
tu* <ªW-<bZ°¿∏w J¡° FÙ, NfiCy®F J¡≤fiu J¡∑ oh~>° Ÿu, ˚yb°fi ≈FÔu ≈®ÿfi J¡≤wu Fæ* $

˚yb°fi t°≈<w fiu J¡F° # Fu f®Êfig, ŸbÕ<b@ Ÿ°aŸ°¿≤J¡ ≈Bbů* Ju¡ ≈„t Ÿu <b≤°<ıw, ≈≤t°ÃtR¡≈

≈≤ (f®Ê) b_wC tu* <bZ°¿∏w Ôu ≤FÙ wS° tůsR¡≈ Wt J¡v∫°d Ìufiub°ÔÙ wC‡F°≤Ù <ªWb¨<W∫°≥ N≈fiu _bR¡≈ tu* Nb¿_Sw wů Fæ* ? $$104$$ wC‡F°≤° J¡v∫°dJ¡°≤Ù w≈ <fi<bÕPfiR¡≈ Ÿu f≤°f≤ ªÔ ≤F° Fæ fi ?

≈®°›wΔ∫ b_wC ≈®°›w J¡≤ ÔÙ Fæ fi ? N°æ≤ Ÿ°aŸ°¿≤J¡ ˚∫ „°∏w Fů ≤Fu Fæ* fi ? $$105$$ Fu ≤|Cfi∏Ìfi, Ÿt_w ÔůJ¡ů* Ju¡ ÎJ¡t°` FuwC Ìub°<@Ìub tF°ÌubıÙ Ju¡ Ÿ ≈®J¡°≤ J¡Ffiu Ju¡ Nfiaw≤ <bfi∫∫C•w b°dÙ Ÿu tæ*fiu fiŸu <fibuÌfi <J¡∫° $$106$$ Fu tFuÿb≤, Ìub°<@Ìub <`fiù J¡∑ <fi≤aw≤ _t¨<w Ÿu ≈®°›w FCÎ Wt J¡v∫°d Ÿu Ÿ‡≈∏fi ≈C”Tů* Ju¡ <ÔÎ oŸ ŸaŸ°≤ tu* J¡ůoÕ ˚Ù b_wC fi wů ÌC‹≈®°›∫ Fæ N°æ≤ fi <J¡ŸÙ w≤F J¡°

˚∫ FÙ Fæ* $$107$$ N°≈Ju¡ <fi≤∏w≤ _t≤d Ÿu ı<fiw N°fi∏Ì Ÿu <ıfiJ¡° <ªW ª°≤ů* Nů≤ Ÿu |¥<dÕw (tW) Fů y∫° Fæ, ÎuŸu ≈C”Tů* Ju¡ <ÔÎ oŸ ıyÃJ¡ů„ tu* bu ≈®°dÙ FÙ fiFÙ* Fæ*, ıů ∏Fu* ≈®d°t fiFÙ* J¡≤wu NS°Õwg Ÿ˚Ù ∏Fu* ≈®d°t J¡≤wu Fæ* $$108$$ ˚ybfig , ÎJ¡t°` N°≈Ju¡ NfiC_t≤d tuu* <fi≤∏w≤ <ıfiJ¡° tfi Ôy° ≤Fw° Fæ, ÎuŸu ≈C”T ıF°≥ ¿_Sw ≤Fwu Fæ*, bu FÙ Ìu„, bu FÙ ıfi≈Ì, bu FÙ <Ì„°Î≥ N°æ≤ bu FÙ ≈bÕw

≈®„_wwt Fæ* $$109$$ Fu ≈®˚ů, N°≈J¡° NfiC_t≤d ≈¥bÕŸa<ªw ≈C^∫-b¨s Ju¡ k¡Ô J¡ů Nfi∏wJ¡ů<¸> yCfi°
f»° Ìuw° Fæ, bwÕt°fi ÌuF Ÿu Ã≈°<Ìw ≈C^∫-b¨s J¡° t°fiů* Nt¨w<Ÿ*ªfi π°≤° N<˚b@Õfi J¡≤w° Fæ N°æ≤

J¡¿≤‹∫t°d (<J¡∫u ı°fiub°Ôu) ≈C^∫ J¡∑ N<˚b¨<] Ju¡ <ÔÎ fÙı J¡° <b_w°≤ J¡≤w° Fæ $$110$$ Fu ≈®˚ů, N°≈J¡° NfiC_t≤d I°fiR¡≈Ù Nt¨w J¡° ÎJ¡t°` N°@°≤˚¥w J¡Ô„ Fæ, @¨<wR¡≈Ù ≠∫ůÃ_fi° Ju¡ <ÔÎ

ª∏Bt° Fæ N°æ≤ tůsR¡≈Ù fiy≤ J¡° π°≤ Fæ $$111$$ Fu Ÿt_w ˚¥wů* Ju¡ N<@≈wu, N°≈Ju¡ <fi≤∏w≤

<ª∏wfiR¡≈Ù Ì°≤ <ª∏w°t<d Ÿu „ů<˚w tæ*fiu Ÿt_w bwÕt°fi N°æ≤ ˚<b‹∫ J¡°ÔÙfi N°≈<W∫ů* Ju¡ <Ÿ≤

1332

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

≈≤ N≈fi° ≈æ≤ ≤© <Ì∫° Fæ $$112$$ Fu ZÙ≤°tıÙ, ŸC≈®Ÿ∏fi fi ˚yb°fi „aJ¡≤ıÙ Ÿu ∫ů* J¡FJ¡≤ fiwt_wJ¡

FůJ¡≤ tæ*fiu ıů JC¡~> b‚∫t°d ≤Ù<w Ÿu J¡F°, Ÿu N°≈ ŸC<fiÎ $$113$$ Fu ˚ybfig, ∫Ω<≈ N°≈J¡∑

NfiCJ¡‡≈° Ÿu tu≤u <ÔÎ Ÿt_w <Ì„°Î≥ N˚Ù‹¸> ≈Ì°Sů˘ Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ Fæ*; wS°<≈ Fu Ìubu„, ÎJ¡ tCHu ıů Ÿ∏ÌuF

Fæ, ŸJu¡ <bT∫ tu* N°≈Ÿu <fidÕ∫ ≈¥~>w° Fq≥ $$114$$ Fu ≈®˚ů, bF Ìub°ªÕfi-<b@°fi <J¡Ÿ w≤F J¡° Fæ ?

ıů Ÿt_w <ªW-<bsu≈ Ju¡ FuwCNů* Ÿu b<ıÕw, <bJ¡°≤„¥∏∫, Ÿt_w ≈°≈ů* J¡° <bfi°„J¡°≤Ù wS° Ÿt_w J¡v∫°dů* J¡° N<˚b@ÕJ¡ Fůw° Fæ, Ÿu ≈®Ÿ∏fi-t<w Ÿu N°≈ tCHŸu J¡<FÎ $$115,116$$

"≈¥d°Õ tu ŸJ¡Ô° <Ì„#' oŸ J¡Sfi Ÿu tF<TÕ b<Ÿ‹™>ıÙ J¡ů <bT∫˚ůy J¡∑ N<˚Ô°T° fiFÙ* Fæ, ÎuŸ° Ωůwfi Fů ı°w° Fæ $ Nw# "ŸbÕ≈°≈s∫J¡≤a ŸbÕJ¡v∫°db@Õfitg' ofi Ìů <b„uTdů* Ÿu Ÿt_w NfiSÕ<fib¨<W Ÿu

≈Ô<sw <fi≤<w„∫°fi∏Ì_bR¡≈ tůsŸ°@fi Ju¡ <bT∫ tu* FÙ ∫F b<Ÿ‹™>ıÙ J¡° ≈®ÿfi Fæ, ∫ů* ŸbÕI ≈≤t J¡°”<dJ¡ ŸÌ°<„b fiu ≈FÔu <fiÿª∫ <J¡∫°, Nfi∏w≤ ŸbÕwů˚°bufi „≤d°yw b<Ÿ‹™>ıÙ J¡ů ŸbÕÌub°ªÕfi Ju¡ ≈≤t ≤F_∫-˚¥w ≈≤t ≈C”T°SÕ Ju¡ Ÿ°@fi w[bI°fi Ju¡ ≈Ìu„ J¡∑ oh~>° Ÿu ˚yb°fi ≈®<wI° J¡≤wu Fæ* $
oÕÿb≤ fiu J¡F° # Fu f®ÊI°<fi∫ů* tu* Ny®y^∫ tC<fib≤, tæ* wCtŸu ŸbÕZu‹™> bF Ìub°ªÕfi J¡° <b@°fi J¡Fw° Fq≥, <ıŸJ¡° NfiC‹™>°fi J¡≤fiu Ÿu wÃJ¡°Ô FÙ tfiC‹∫ tC•w Fů ı°w° Fæ $$117$$

N°yu J¡Fu ı°fiub°Ôu Ìub°ªÕfi Ju¡ NfiCR¡≈ NÔ°æ<J¡J¡ Ìub_bR¡≈ J¡° ≈Ìu„ Ìufiu Ju¡ <ÔÎ <„‹∫ J¡ů

ŸJ¡∑ <ıI°Ÿ° J¡≤° ≤Fu ˚yb°fi ≈FÔu b<Ÿ‹™>ıÙ Ÿu ≈®ÿfi J¡≤wu Fæ* $

Fu tF°f°Fů (c) <πıZu‹™>, •∫° wC‡Fu* ∫F Nbyw Fæ <J¡ Ìubw° J¡°æfi Fæ ? fi wů ≈C^±>≤ÙJ¡°s FÙ Ìub Fæ N°æ≤ fi <`Ôůªfi tF°ÌubıÙ FÙ $$118$$ fi wů J¡tÔůLb f®Ê°ıÙ Ìubw° Fæ* N°æ≤ fi ŸbÕÌubw°Nů* Ju¡ N<@≈<w o∏B FÙ Ìubw° Fæ* $ fi ≈bfi, fi Ÿ¥∫Õ, fi N¿Àfi N°æ≤ fi <fi„°ª≤ (ª∏Bt°) FÙ b°_wb tu* Ìubw° Fæ $ (≈®J¨¡w ÿÔůJ¡ tu* <fi„°J¡≤ „ÆÌ ª∏BJ¡Ô° Ju¡ N@Ùfi „≤Ù≤b°Ôu wæ*wÙŸ

J¡≤ůn Ìub-„≤Ù≤ů* J¡° ≈Ôsd Fæ $)$$119$$ Fu <πıůWt, b°_wb tu* fi f®°Êd Ìubw°R¡≈ Fæ, fi

≤°ı° Ìubw°R¡≈ Fæ N°æ≤ fi tæ* () FÙ Ìubw°R¡≈ Fq≥, fi wCt Ìubw°R¡≈ Fů, fi N°º∫°¿ÃtJ¡˚°b Ÿu N°≈∏fi ÌuF N°<Ì ≈Ì°SÕ FÙ Ìubw°R¡≈ Fæ* () N°æ≤ fi <ªWR¡≈@°≤Ù Δ∫¿•w<b„uT FÙ Ìubw°R¡≈

(c) ∫F°≥ ≈≤ "tF°f°F…' „ÆÌ J¡° NSÕ Fæ-<fi≤∏w≤ Ìub°ªÕfi Ÿu Ÿk¡ÔÙJ¨¡wf°F… $ oŸŸu ∫F Ÿ¥<ªw F…N° <J¡ f°F…Ÿ°≈us f°F≤ J¡∑ Ju¡bÔ ≈¥ı° tu* FÙ „¥≤w° fwÔ°fiu Ju¡ <ÔÎ Ÿ‡fů@fi <J¡∫° y∫° Fæ $ ∫<Ì „aJ¡°

Fů <J¡ ≈C^±>≤ÙJ¡°s N°æ≤ <`Ôůªfi N°<Ì Ìubw° wů ≈®¿Ÿ] FÙ Fæ*, <k¡≤ ˚yb°fi oŸ Ÿ°@°≤d <bT∫ tu* tCHu Nfi<˚I •∫ů* t°fiwu Fæ* ? oŸ ≈®J¡°≤ Ju¡ N<˚≈®°∫ b°Ôu b<Ÿ‹™>ıÙ J¡∑ ≈¿≤¿h~>∏fi ≈Ì°Sů˘ tu* Z]°R¡≈Ù
ınw° J¡° ≈®St N≈°J¡≤d J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ∫F°≥ ≈≤ "fi Ìub°#' oÃ∫°<Ì y®∏S Fæ, ∫F ŸtHfi° ª°<FÎ $

() "fi°Fa fi Ãbtg' ∫F <fiTu@-”B N°æ≤ b<Ÿ‹™> tu* "wΩBůÌ∫¿∏w w_t°B…B°#' (ÃJ®¡tdJ¡°Ô tu*

Ÿ‡f¿∏@∫ů* J¡ů ”Ô°wu Fæ*, Nw# ≈®°d ”Bfi°tb°Ôu Fæ*), "∫ÌFa b<Ÿ‹™>ů&¿_t Ãba wπ<Ÿ‹™>ů&<Ÿ' (ıů tæ*
b°Jg¡ b<Ÿ‹™>Ãb yCd Ÿu ∫C•w Fq≥, Ÿ yCd Ÿu wCt-≈®°d-b<Ÿ‹™> Fů) oÃ∫°<Ì ZC<w∫ů* tu* tC¶∫ Ÿt<‹¸>

≈®°dR¡≈w° J¡∑ ≈®<Ÿ<] Ÿu wS° "J¡wt ÎJ¡ů Ìub o¿w ≈®°d#' oÃ∫°<Ì ≈®°d J¡∑ FÙ ŸbÕÌubÃbR¡≈w° ≈®<w≈°ÌJ¡

ZC<w Ÿu ≈®°d˚°b Ÿu ≈®°›w F…Î Ìub_bR¡≈Ãb J¡° <fib°≤d J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ-<J¡∫° y∫° Fæ $

() "fiæfiœub° N°›fiCbfig ≈¥bÕt„Õwg' oÃ∫°<Ì ZC<w∫ů* tu* N°º∫°¿ÃtJ¡ ªsC N°<Ì Ju¡ <ÔÎ Ìub„ÆÌ Ju¡

ŸyÕ - 29]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1333

Fæ $$120$$ ÌuF J¡∑ „ů˚° ˚Ù ÌubR¡≈ fiFÙ* Fæ N°æ≤ t<w ˚Ù ÌubR¡≈ fiFÙ* Fæ; <J¡∏wC <J®¡∫°Ÿ°º∫ b_wC

Ÿu <bÔsd, N°<Ì N°æ≤ N∏w Ÿu „¥∏∫, <fi≤<w„∫ N°fi∏Ì°ÃtJ¡ <ªÃ≈®J¡°„ FÙ Ìub_bR¡≈ Fæ, ∫F
w[bIů* π°≤° J¡F° ı°w° Fæ (N) $$121$$ Ìu„ N°æ≤ b_wC Ÿu ≈¿≤¿h~>∏fi wS° J¡°Ô Ÿu ≈¿≤¿h~>∏fi b_wC tu* bF ≈®J¡°„ FÙ J¡F°≥ ≤Fw° Fæ ? (w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ - "<ÌbC J®¡∑n°-<b<ıyÙT°-Δ∫bF°≤-ΩC<w_wC¿w-tůÌ-tÌ-_b›fi-J¡°¿∏w- y<wTC' ∫ů* ÌŸ NSů˘ tu* ≈®<Ÿ] <Ìbg @°wC Ÿu "≈ª°Ωªg' oŸ Ÿ¥`

Ÿu Nªg≈®Ã∫∫ J¡≤fiu ≈≤ <Ÿ] F…Î Ìub„ÆÌ Ju¡ ŸaJ¡ůª tu* ≈®t°d fi Fůfiu Ÿu bF t°<∫J¡ <fi≤aJC¡„ Îuÿb∫Õ, _bh~>∏Ì J®¡Ùn°, tFÃbJ¡°as°, Δ∫bF°≤, _wC<w wS° N°<bΩJ¡ tÌ, _b›fi, oh~>° N°æ≤ y<w J¡°

<fib°ÕFJ¡ Fæ, Nw# •w Ì„<b@ NSů˘ tu* J¡°æfi tC¶∫ Fæ*; oŸJ¡° <bª°≤ J¡≤fiu ≈≤ ΩC<w N°æ≤ tůÌ FÙ
tC¶∫ NSÕ ≈®wÙw Fůwu Fæ* N°æ≤ bu <fiÃ∫, <fi≤<w„∫°fi∏Ì_bR¡≈, _b≈®J¡°„ ≈≤f®ÊR¡≈ tu* FÙ ≈≈∏fi Fů ŸJ¡wu Fæ*, ≈¿≤¿h~>∏fi ınů* tu* fiFÙ* $) oŸ<ÔÎ N°<Ì N°æ≤ N∏w Ÿu „¥∏∫, _b°˚°<bJ¡ ıů

≈®J¡°„_bR¡≈ <ªwg Fæ, ŸÙ J¡ů tC<fi Ôůy <„b N°æ≤ Ìub J¡Fwu Fæ* $$122$$ ª¥≥<J¡, ıyw, ıÙb N°æ≤

ŸJ¡° ŸaŸ°≤ - ∫u Ÿf ŸJ¡∑ ŸW° Ÿu FÙ N¿_wÃbR¡≈ N≈fi° _bR¡≈ @°≤d J¡≤wu Fæ*, oŸ<ÔÎ

ÎJ¡t°` bF <ª<w FÙ <bΩt°fi b_wC Fæ, ÌqŸ≤Ù fiFÙ* $ bFÙ Ìub„ÆÌ Ÿu Δ∫b⁄w FůwÙ Fæ, oŸ<ÔÎ ŸÙ

J¡∑ ≈¥ı° J¡≤fiÙ ª°<FÎ $$123$$
wf •∫° ≈C^±>≤ÙJ¡°s N°<Ì t¥<wÕ∫ů* J¡∑ ≈¥ı° J¡° ıů <b@°fi Fæ, bF Δ∫SÕ Fæ ? oŸ ≈≤ fiFÙ*, ÎuŸ°

W≤ Ìuwu Fæ* $
f®Êfig, ıů ≈≤t <„bw[b Ÿu N≈¿≤<ªw Fæ*, ∏FÙ*Ju¡ <ÔÎ ≈C^±>≤ÙJ¡°s N°<Ì t¥<wÕ∫ů* J¡° ≈¥ıfi

<b<Fw Fæ $ ™>ÙJ¡ FÙ Fæ, ∫ůıfi≈¿≤<tw t°yÕ tu* N„•w ≈C”T Ju¡ <ÔÎ J®¡ů„-≈¿≤<tw t°yÕ J¡∑ J¡v≈fi° J¡∑
ı°wÙ Fæ $$124$$ ≈¥ıfi N°<Ì Ÿu ≈®Ÿ∏fi F…Î ”B N°<Ì Ìubw°Nů* Ÿu o∫W° N°<Ì Ÿu ≈¿≤¿h~>∏fi FÙ k¡Ô

≈®°›w Fůw° Fæ N°æ≤ w[bw# Ÿ°s°ÃJ¡°≤≈∫Õ∏w ≈¥ıfi Ÿu ≈®Ÿ∏fi F…oÕ N°Ãt° Ÿu wů _b°˚°<bJ¡ wS° N°<Ì

Îba N∏w Ÿu b<ıÕw <fi≤<w„∫°fi∏ÌR¡≈ k¡Ô ≈®°›w Fůw° Fæ $$125$$

∫<Ì „aJ¡° Fů <J¡ J¨¡<`t <bT∫˚ůy Nfi°Ãt-≈¥ıfi Ÿu FÙ <Ÿ] Fůwu Fæ*, oŸ<ÔÎ fiJu¡ Ô°˚°SÕ

J¨¡<`t-≈¥ı° J¡≤fiÙ ª°<FÎ ? wů oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

_b°˚°<bJ¡ <fi≤<w„∫°fi∏ÌR¡≈ k¡Ô ~>ůnJ¡≤ ıů ≈C”T J¨¡<`t k¡Ô J¡∑ Nů≤ ≈®b¨<W J¡≤w° Fæ,

ŸJu¡ <bT∫ tu* ∫FÙ J¡Ffi° ª°<FÎ <J¡ bF Ìubw” t∏Ì°≤ J¡° bfi ~>ůnJ¡≤ Ja¡ı°-bfi J¡∑ Nů≤ ≈®b¨<W

J¡≤w° Fæ $$126$$
wů NJ¨¡<`t ≈¥ıfi tu* J¡°æfi-ŸÙ Ÿ°ty®Ù Fæ ? oŸ „aJ¡° ≈≤ Ÿ Ÿ°ty®Ù J¡° vÔu© J¡≤wu Fæ* $

J¡°æfi ≈¥≠∫ Fæ oŸ <bT∫ J¡° w°¿[bJ¡ I°fi ≤©fiub°Ôu <bπ°fi J¡Fwu Fæ* <J¡¡ÎJ¡t°` <ªÃ_bR¡≈ <fitÕÔ

≈®∫ůy Ÿu wS° "Ãbªu _b°F° ÔůtU∫# _b°F°' oÃ∫°<Ì t∏`<Ô*y Ÿu ÌuF N°<Ì N°º∫°¿ÃtJ¡ ˚°bů* tu* ≈®°›w F…oÕ Ìub_bR¡≈w° J¡° <fib°≤d J¡≤wu Fæ* $

(N) N°º∫°¿ÃtJ¡ ≈Ì°Sů˘ J¡° ≈J®¡t Fůfiu Ju¡ J¡°≤d J¡tÔ°„ÆÌ Ÿu ∫F°≥ ÌuF°<Ì J¡∑ „ů˚° FÙ ÔÙ yoÕ

Fæ $ t<w„ÆÌ Ÿt_w N°º∫°¿ÃtJ¡ ≈Ì°Sů˘ J¡° ≈Ôsd Fæ $ oŸÙ ∏∫°∫ Ÿu Ÿt_w N°<@˚°æ<wJ¡ ≈Ì°Sů˘
tu* ˚Ù ÌubR¡≈w° fiFÙ* Fæ, ∫F ı°fi Ôufi° ª°<FÎ $

1334

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

<„b FÙ ≈¥≠∫ Fæ N°æ≤ ŸJ¡∑ ≈¥ıfi-Ÿ°ty®Ù tu* <bbuJ¡-I°fi, ŸbÕ˚¥wů* tu* N°ÃtfC<] N°æ≤ „t-∫u ŸfŸu Zu‹™> ≈C‹≈ Fæ* $$127$$ Fu tFTuÕ, ≈®J¡°„t°fi N°ÃtÌub J¡∑ „t, fů@ N°<Ì ≈C‹≈ů* Ÿu ıů ≈¥ı° J¡∑ ı°wÙ Fæ,

ŸÙJ¡ů N°≈ Ìub°ªÕfi ı°<fiÎ, t¥<wÕ-≈¥ı° J¡ů Ìub°ªÕfi tw ı°<fiÎ $$128$$ ıů tfiC‹∫ N°ÃtI°fiR¡≈

Ìub°ªÕfi ~>ůnJ¡≤ J¨¡<`t ≈¥ıfiů* tu* FÙ N°Ÿ•w ≤Fwu Fæ*, bu <ª≤J¡°ÔwJ¡ •Ôu„ FÙ ≈°wu Fæ* $$129$$

Fu f®Êfig, ıů <b<Ìww[b Ÿ∏w-tF°Ãt° <J¡ŸÙ Ÿt∫ N°Ãt-Ÿt°<@ Ÿu Δ∫C¿ÃSw FůJ¡≤ Ÿ°J¡°≤

Ìub≈¥ıfi J¡≤wu FCÎ ≈°∫u ı°wu Fæ*, bu f°ÔJ®¡∑n° Ju¡ ŸÂ„ N°fi∏Ì°SÕ FÙ Ÿ°J¡°≤ ≈¥ıfi J¡≤wu Fæ*, fi <J¡

J¨¡<`t ˚ůyů* J¡∑ N<˚Ô°T° Ÿu $$130$$ N°Ãt° FÙ ≈®J¡°„t°fi Ìub, ~># ≈®J¡°≤ Ju¡ Îuÿb∫Õ Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ, <„b N°æ≤ ≈≤t J¡°≤d_bR¡≈ Fæ $ (Nw#) I°fiR¡≈ ≈¥ıfi-Ÿ°ty®Ù Ÿu ŸÙJ¡∑ ŸbÕÌ° N<b¿h~>∏fiR¡≈ Ÿu

<fi≤∏w≤ ≈¥ı° J¡≤fiÙ ª°<FÎ $$131$$ Fu b<Ÿ‹™>ıÙ, N°≈ ıÙb J¡ů N≈≤ůs ªuwfi°J¡°„_bR¡≈ N<bfi°„Ù

NJ¨¡<`t f®Ê_bR¡≈ FÙ ı°<fiÎ, ÎJ¡t°` bFÙ ≈¥≠∫ Fæ; ÌqŸ≤° J¡ůoÕ N°Ãt° Ÿu N<w¿≤•w ≈¥≠∫ fiFÙ* Fæ $

Nw# N°Ãt≈¥ı° FÙ ≈¥ı° Fæ () $$132$$

"wÌub°&¿_w ∫w# ŸbÕtg' oÃ∫°<Ì ÿÔůJ¡ Ÿu f®Ê FÙ ıyw, ıÙb, ıÙbŸaŸ°≤ N°æ≤ fiJu¡

N¿_wÃbR¡≈ Ÿu ¿_Sw Fæ, ∫F ıů ≈FÔu J¡F° y∫° S°, Ÿtu* ≈≈<W ı°fifiu J¡∑ oh~>° Ÿu tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ ≈¥~>wu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ≈®˚ů, ∫F ıyw <ıŸ ≈≈<W Ÿu ªæw∏∫≈®J¡°„t°`_bR¡≈ Fůw° Fæ wS° <ıŸ ≈≈<W Ÿu ŸÙ ªuwfi tu* ıÙb°<Ì_bR¡≈w° ≈®°›w FůwÙ Fæ, Ÿu (N°≈ J¨¡≈°J¡≤ tCHŸu) J¡<FÎ $$133$$

Ÿt_w ªuÃ∫ ≈Ì°Sů˘ J¡° ≈®Ô∫ Fů ı°fiu≈≤ ˚Ù "<ªÃŸW°' ≠∫ů* J¡∑ Ã∫ů* ffiÙ ≤FwÙ Fæ, oŸŸu "<ªÃŸW°

ªuÃ∫ ≈Ì°Sů˘ Ju¡ N@Ùfi fiFÙ* Fæ' ∫F f°w ˚ÔÙ˚°≥<w ¿Ÿ] Fů ªCJ¡∑ Fæ, Nw# <ªwg Ju¡ N@Ùfi ˚°Ÿt°fi ªuÃ∫ J¡° <ıŸ ≈®J¡°≤ <ª<w Ÿu <˚∏fi ÌqŸ≤° ˚°fi t°fifi° ∫C•w fiFÙ* Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ <ªÃŸW° Ju¡ N@Ùfi ªuÃ∫ J¡∑ <ª<wŸW° Ÿu ≈¨SJ¡ ŸW° t°fifi° ˚Ù ∫C•w fiFÙ* Fæ, ÎuŸÙ ≈≈<W fwÔ°wu Fæ* $
oÕÿb≤ fiu J¡F° # ª¥≥<J¡ ∫F°≥ ŸbÕ` N°≤-≈°≤ Ÿu ≤<Fw-ŸbÕ<b@ ≈¿≤h~>uÌů* Ÿu „¥∏∫-ªuÃ∫<fitCÕ•w

<ªÌ°J¡°„ FÙ <bΩt°fi Fæ, oŸ<ÔÎ J¡v≈°∏w tu* ˚Ù bF Nb<„‹¸> ≤Fw° Fæ ("<ªÌ°J¡°„ ŸyÕJ¡°Ô tu* ˚Ù

ªuÃ∫„¥∏∫ Fæ, ≈°≤ N°<Ì ≈¿≤h~>uÌ„¥∏∫ Fůfiu Ÿu, ≈®Ô∫J¡°Ô Ju¡ Ÿt°fi' oŸ ≈®J¡°≤ NfiCt°fiR¡≈ ≈≈<W

∫F°≥ fwÔ°oÕ yoÕ Fæ, ÎuŸ° ŸtHfi° ª°<FÎ $)$$134$$
wf ıyBq≈ ≈®<w˚°Ÿ Jæ¡Ÿu Fůw° Fæ ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

Ÿ¥∫Õ, ª∏B, ÌÙ≈J¡, o¿∏B∫, tfi N°<Ì ıů-ıů _b∫a ≈®ªC≤≈®J¡°„b°Ôu ≈Ì°SÕ Fæ*, fiJu¡ N≈fiu ≈®J¡°„

J¡° N≈fiu <f‡f tu* Ÿt° fi ŸJ¡fiu Ju¡ J¡°≤d _b∫a ıů <f‡f Ÿu f°F≤ ≈®˚°J¡≤ Ÿu-_≈¿∏Ìw ∫°fiÙ _≈∏Ìfi-

Ÿ° ≈®<Ÿ] Fæ, bFÙ fiÙÔ, ≈Ùw N°<Ì ŸJ¡° <bT∫˚¥w ıyw Fæ $ oŸÙ ≈®J¡°≤ <ªÌgΔ∫ůt Ju¡ N≈¿≤¿h~>∏fi () oŸ <bT∫ tu* <bπ°fiů* J¡° NfiC˚b≈¥dÕ ∫F bªfi Fæ #

ÌuFů Ìub°Ô∫# ≈®ů•wů ıÙbů Ìub# ŸÌ°<„b# $ Ã∫ıuÌI°fi<fit°Õv∫a Ÿů&Fa˚°bufi ≈¥ı∫uwg $$

ÌuF FÙ Ìub-t¿∏Ì≤ Fæ N°æ≤ Ÿtu* <b≤°ıt°fi ıÙb FÙ ŸÌ°<„b_bR¡≈ Ìubw° Fæ $ Ÿ ≈≤ Ÿu NI°fiR¡≈Ù <fit°Õv∫ F¸>° Ìufi° ª°<FÎ N°æ≤ "Ÿů&Fa' oŸ R¡≈ Ÿu ŸJ¡∑ ≈¥ı° J¡≤fiÙ ª°<FÎ $

ŸyÕ - 29]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1335

Fůfiu Ÿu t°∫°R¡≈ N°b≤d Ju¡ ˚Ùw≤ fi Ÿt° ŸJ¡fiu Ju¡ J¡°≤d ŸJ¡° t°<∫J¡ b°Ÿfi° N°<Ì t°yÕ Ÿu ıů ÎJ¡ w≤F J¡° _≈∏Ìfi-Ÿ° ≈®<Ÿ] Fæ, ŸÙŸu ∫F ıyw <Ì©Ô°oÕ ≈nw° Fæ $$135$$ •w ≤Ù<w Ÿu ÎJ¡t°` <ªÌ°Ãt_bR¡≈ FÙ <Ÿ] Fů ≤F° <b<ª`R¡≈ ∫F ıyw _b›fifiy≤ Ju¡ ŸÂ„ ˚®°¿∏w Ÿu ≈®wÙw Fůw° Fæ $ tu≤Ù J¡<Sw ≤Ù<w Ÿu ≈≤t°SÕfC¿] Ÿu <bª°≤ J¡≤fiu ≈≤ wů ıyw J¡° J¡ůoÕ _S°fi FÙ <Ÿ] fiFÙ*

Fůw°, b°_wb tu* bF Nt¥wÕ Îba _bh~> <ªÌ°J¡°„t°`_bR¡≈ FÙ Fæ $$136$$
wf •∫° <ª<w FÙ ªuÃ∫ Ju¡ N°J¡°≤ tu* ≈¿≤dw N≈fiu J¡ů Ìu©wÙ Fæ ? oŸ „aJ¡° ≈≤ fiFÙ*, ÎuŸ° W≤

Ìuwu Fæ* $

N≈¿≤d°tÙ N°æ≤ Nπ∫ Fůfiu Ÿu ªæw∏∫ J¡° ≈¿≤d°t ªuÃ∫ Fů FÙ fiFÙ* ŸJ¡w°, Nw# NÃ∫∏w NŸ‡˚b ªuÃ∫ ˚Ù N°b¨w <ªwg-_b˚°b Ÿu ≈¨SJ¡ ıů Ÿ¨<‹¸> Ju¡ N°<Ì tu* <ªÌ°J¡°„t°`_bR¡≈ ˚°Ÿw° Fæ, bFÙ

Âÿ∫-ıyw Fæ, ÎuŸ° tC<fi∫ů* J¡° _t≤d Fæ $$137$$ oŸ<ÔÎ _b›fi-fiy≤ Ju¡ ŸÂ„ ıů ∫F ıyw ˚°Ÿw°

Fæ, Ÿ <ªÌ°J¡°„t°`_bR¡≈ ıyw tu* <˚∏fiw° J¡° NbJ¡°„ FÙ J¡F°≥ Fæ ? $$138$$

NwÎb N°≤ů<≈w R¡≈ Ju¡ <ª∏t°`_bR¡≈w° J¡° ≈®Ã∫s J¡≤fi° ª°<FÎ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

<ª∏t°`_bR¡≈ FÙ ≈bÕw Fæ*, <ª∏t°` FÙ ıyw N°æ≤ N°J¡°„ Fæ, <ª∏t°`_bR¡≈ N°Ãt° Îba ıÙb Fæ wS° ˚¥wů* J¡∑ ≈≤‡≈≤° ˚Ù <ª∏t°`_bR¡≈ FÙ Fæ $$139$$ tFTuÕ, Ÿ¨<‹¸> Ju¡ N°≤‡˚ tu* «¡ºbÕ-ÔůJ¡, N≈fi° fiy≤ wS° ≈°w°Ô-ofitu* J¡FÙ* ≈≤ ˚Ù <ªÌ°J¡°„t°`_bR¡≈ N°Ãt° Ÿu <˚∏fi ÎuŸÙ J¡°æfi-ŸÙ b_wC

Fæ, ıů ŸfJu¡ NfiC˚b tu* N°wÙ Fů, Ÿu N°≈ fwÔ°oÎ ? (w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ <ªÌg<˚∏fi J¡∑ _bw#

ŸW°_k¥¡<wÕ t°fifiu ≈≤ N<ª[b J¡° Δ∫°|°w, ŸW°_k¥¡<wÕ Ju¡ N˚°b tu* NÔÙJ¡R¡≈w°, NÔÙJ¡ J¡° <ªwg Ÿu ˚Ù ≠ıÙbfi NfiC˚¥w fi Fůfiu Ÿu, NŸay Fůfiu Ju¡ J¡°≤d <ªwg J¡° N<ªwg Ju¡ Ÿ°S Ÿ‡f∏@ fi Fůfiu Ÿu N°æ≤ Ÿ°@J¡°∏w≤ J¡∑ N≈®<Ÿ<] Fůfiu Ÿu <ª<L∏fi ≈Ì°SÕ J¡∑ <Ÿ<] fiFÙa Fů ŸJ¡wÙ $)$$140$$

∫<Ì „aJ¡° Fů <J¡ ıæŸu "∫ı<w, ÌÌ°<w, ıCFů<w' oÃ∫°<Ì „ÆÌ˚uÌů* Ÿu J¡tÕ˚uÌ Fůw° Fæ, bæŸu FÙ

<ªwg, N°J¡°„, ıyw oÃ∫°<Ì „ÆÌ˚uÌů* Ÿu fiJ¡° ˚uÌ Fů ŸJ¡w° Fæ ? wů oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

N°J¡°„, ≈≤t°J¡°„, f®Ê°J¡°„ () ıyw N°æ≤ <ªwg-∫u Ÿf ≈®J¡°≤ f®ÊR¡≈ NSÕ Ju¡ ≈∫°∫Õ„ÆÌ

Fæ*, <ıŸ ≈®J¡°≤ ≈un N°æ≤ b¨s „ÆÌ ≈∫°Õ∫ Fæ* $$141$$ •w ≤Ù<w Ÿu ıf w[bbuW° π°≤° _b›fi, ŸaJ¡v≈

N°æ≤ t°∫° Ju¡ ŸÂ„ <tØ∫° πæw NfiC˚¥w Fůw° Fæ, wf Ÿu <ªÌ°J¡°„ FÙ ıyBq≈ Ÿu ≈®wÙw Fůw° Fæ $$142$$

<ıŸ ≈®J¡°≤ _b›fi tu* <ªÌ°J¡°„ FÙ ıyBq≈ ˚°Ÿw° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ ı°y®w-fi°tJ¡ _b›fi tu* ˚Ù bFÙ

<ªÌ°J¡°„ ıywg-R¡≈ Ÿu Ft Ôůyů* J¡ů ˚°Ÿw° Fæ $$143$$ <ıŸ ≈®J¡°≤ _b›fi-fiy≤ tu* <ªÌ°J¡°„ J¡ů

~>ůnJ¡≤ ÌqŸ≤° JC¡~> ˚Ù ≈Ì°SÕ J¡FÙ* fiFÙ* ≤Fw°, ŸÙ ≈®J¡°≤ ı°y®w-J¡°Ô tu* ˚Ù tF°ªæw∏∫ N°J¡°„ J¡ů () ˚¥w°J¡°„, NΔ∫°J¨¡w N°J¡°„ N°<Ì wÙfi NSů˘ J¡° y®Fd J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ≈®b¨W F…Î wÙfiů* ˚Ù

N°J¡°„„ÆÌ "J¡°Z¨-ÌÙ›w°æ' oŸ @°wC Ÿu ffi°∫u y∫u Fæ* $ oŸ<ÔÎ fiJ¡° <ıŸ ≈®J¡°≤ ªæw∏∫R¡≈ NSÕ

Fů ŸJ¡w° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ "ıů ytfi°SÕJ¡ @°wC Fůwu Fæ*, bu I°fi°SÕJ¡ ˚Ù Fæ*, oŸ Δ∫°J¡≤d-<fi∫t Ju¡

N°@°≤ ≈≤ "yt' @°wC Ÿu "bwÕt°fiu ≈¨„Ì0' oÃ∫°<Ì Ÿ¥` Ÿu <¢¡≈≈®Ã∫∫ Fůfiu ≈≤ <fi‹≈°<Ìw ıyw„ÆÌ

˚Ù ªæw∏∫°SÕJ¡ Fů ŸJ¡w° Fæ $ Nw# ≈∫CÕ•w „ÆÌ ÎJ¡ ÌqŸ≤u Ju¡ ≈∫°Õ∫ Fæ* - ∫F J¡F° y∫° Fæ, bF

™>ÙJ¡ FÙ Fæ $

1336

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

~>ůnJ¡≤ N°æ≤ JC¡~> ˚Ù ÌqŸ≤° ≈Ì°SÕ J¡FÙ* fiFÙ* ≤Fw° $$144$$ ª¥≥<J¡ <ªwg Ÿu <˚∏fi ÌqŸ≤° JC¡~> ˚Ù ªuÃ∫≈Ì°SÕ
fiFÙ* Fů ŸJ¡w°, oŸ<ÔÎ <ªW N°æ≤ ªuÃ∫°ÃtJ¡ Ÿt_w ıyw ˚Ù NªuÃ∫°ÃtJ¡ ÎJ¡t°` <ª∏t°`_bR¡≈ FůJ¡≤

FÙ ¿_Sw Fæ $$145$$ ≈≤t°J¡°„_bR¡≈ f®Ê J¡° ŸaJ¡v≈ FÙ ("fF… _∫°a ≈®ı°∫u∫' oÃ∫°<Ì ZC<w tu* Ì<„Õw

≈®St ŸaJ¡v≈ FÙ) wÙfiů* ıyw-R¡≈ FůJ¡≤ <ªÌ°J¡°„ tu* _b›fi Ju¡ ŸÂ„ _b∫a FÙ Ã≈∏fi F…N° Fæ, b°_wb tu* πæwb°ÌÙ π°≤° _bÙJ¨¡w ŸÃ∫b_wC Ju¡ ŸÂ„ ∫F ŸÃ∫ fiFÙ* Fæ, ÎuŸ° Ÿt<HÎ $$146$$

Ÿ°t°∏∫ ıyw tu* J¡<Sw ∏∫°∫ J¡° |¸>, ≈¸> N°<Ì <b„uT≈Ì°Sů˘ tu* <ÌÀÌ„Õfi J¡≤°wu Fæ* $
ıæŸu _b›fi tu* |¸>, ≈¸> N°<Ì ªæw∏∫°J¡°„t°`_bR¡≈ Fæ*, bæŸu FÙ oŸ Ÿ°t°∏∫ Ÿ¨<‹¸> Ju¡ N°≤‡˚ tu*

<b„uT≈Ì°SÕ |¸>, ≈¸> N°<Ì ˚Ù ªæw∏∫°J¡°„t°` _bR¡≈ FÙ Fæ* $$147$$ ıæŸu _b›fiJ¡°ÔÙfi

≈®<w˚°Ÿt°`_bR¡≈ fiy≤ tu* <b„C]ªæw∏∫t°`R¡≈ N°Ãt° J¡ů ~>ůnJ¡≤ ÌqŸ≤° JC¡~> ˚Ù w°¿[bJ¡ ≈Ì°SÕ
fiFÙ* Fæ, bæŸu FÙ ofi wÙfiů* ˚Cbfiů* tu* N°Ãt_bR¡≈ <b„C] ªæw∏∫≈Ì°SÕ J¡ů ~>ůnJ¡≤ ÌqŸ≤° JC¡~> ˚Ù ≈Ì°SÕ
fiFÙ* Fæ $$148$$ ıů JC¡~> <b<˚∏fi-<b<˚∏fi Â<‹¸>∫°≥ Fæ* wS° ıů-ıů wÙfiů* J¡°Ôů* tu* ≤Ffiub°Ôu Ìu„, J¡°Ô

N°æ≤ <ªW Ÿu ∫C•w ˚°b°ÃtJ¡ N°æ≤ N˚°b°ÃtJ¡ ≈Ì°SÕ Fæ*, ∫u Ÿf ÎJ¡t°` ªæw∏∫°ÃtJ¡ N°Ãt_bR¡≈ FÙ

Fæ*, ŸŸu ≈¨SJ¡ fiFÙ* Fæ $$149$$ tFTuÕ, ıů ≈≤t°SÕw# ŸfŸu Zu‹™> Fæ, ıů wC‡F°≤°, "wwg' ≈Ì°SÕ J¡°, tu≤°
wS° Ÿt_w ıyw J¡° _bR¡≈˚¥w Fæ Îba ıů _b∫a ≈¿≤≈¥dÕ_bR¡≈ Fæ, I°fiR¡≈ Ÿ°ty®Ù Ÿu ≈¥ı° J¡≤fiu ∫ůÀ∫

Ÿ Ìub J¡°, ≈®St ≈®ÿfi Ju¡ W≤ tu*, tæ*fiu wCtŸu J¡Sfi <J¡∫° $$150$$ Ÿ˚Ù b_wCNů* J¡°, Ÿt_w ıyw J¡°, ÌqŸ≤u J¡°, wC‡F°≤° N°æ≤ tu≤° ªæw∏∫°J¡°„R¡≈ ≈≤t°Ãt° FÙ ≈°≤t°<SÕJ¡ _bR¡≈ Fæ, ÌqŸ≤° fiFÙ* $$151$$

J¡<Sw ≈®J¡≤d J¡°, NfiCb°Ì≈¥bÕJ¡, ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

Fu tCfiu, <ıŸ ≈®J¡°≤ ŸaJ¡v≈t∫ ≈Ì°Sů˘ wS° _b›fi-fiy≤ tu* ªæw∏∫°J¡°„J¡ů ~>ůnJ¡≤ ÌqŸ≤° JC¡~>

˚Ù ≈°≤t°<SÕJ¡_bR¡≈ ≈Ì°SÕ fiFÙ* Fæ ŸÙ ≈®J¡°≤ <F≤^∫y˚Õ Ju¡ ≈®StŸyÕ Ÿu ÔuJ¡≤ N°ıwJ¡ ªÔu N° ≤Fu oŸ ŸaŸ°≤ tu* ªæw∏∫°J¡°„R¡≈ ≈°≤t°<SÕJ¡ „≤Ù≤ J¡ů ~>ůnJ¡≤ ÌqŸ≤° JC¡~> ˚Ù ≈Ì°SÕ fiFÙ* Fæ $$152$$

fiwÙŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w
wÙŸb°≥ ŸyÕ

<ª¿w J¡∑ Ÿb°ÕÃtw° ŸbÕ˚ů•w¨˚°b Ÿu ¿_S<w N°æ≤
bF <ıŸ ≈®J¡°≤ Ÿu ıÙbÌ„° J¡ů ≈®°›w F…oÕ - ofi ŸfJ¡° bdÕfi $

"ªuwfi°J¡°„t°`°Ãt ∫S° ŸbÕ<tÌa ≈®˚ů' ∫F ıů wCtfiu ≈¥~>° S°, ŸJ¡° ∫F W≤ <Ì∫°, ∫ů*

J¡Fwu Fæ* $
oÕÿb≤ fiu J¡F° # f®Êfigg, oŸ ≤Ù<w Ÿu ∫F Ÿt_w ŸaŸ°≤ ÎJ¡t°` ≈≤t°Ãt_bR¡≈ FÙ Fæ, f®Ê FÙ ≈≤t N°J¡°„ Fæ N°æ≤ ∫FÙ ŸfŸu fn° Ìub J¡F° y∫° Fæ $$1$$

≈¿≤¿h~>∏fi ÌubJ¡° ≈¥ıfi ≈¿≤¿h~>∏fi k¡Ô FÙ Ìuw° Fæ N°æ≤ oŸ ≈≤t N≈¿≤¿h~>∏fi Ìub J¡° ≈¥ıfi wů Ÿt_w J¡°tfi°Nů* Ju¡ ≈∫ÕbŸ°fi J¡∑ Nb<@˚¥<t ˚¥t°fi∏Ì J¡∑ ≈®°¿›wR¡≈ k¡Ô Ìuw° Fæ, oŸ<ÔÎ oŸ Ìub J¡° ≈¥ıfi ŸfŸu Zu‹™> Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $
oŸ ≈≤t Ìub J¡° ≈¥ıfi ŸfŸu J¡v∫°dJ¡≤ Fæ, ŸÙŸu Ÿf JC¡~> ≈®°›w Fůw° Fæ, bFÙ Ÿt_w ıyw-

ŸyÕ - 30]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1337

Ÿ¨<‹¸> Ju¡ N°≤ů≈ J¡° N<@‹™>°fi Fæ N°æ≤ ŸÙ tu* ∫F Ÿf Δ∫b¿_Sw Fæ $$2$$ _b°˚°<bJ¡, N°<Ì-N∏w Ÿu

≤<Fw, N<πwÙ∫, N©^±> wS° fF…<bWΔ∫∫, N°∫°Ÿ N°<Ì f°F≤Ù, Ÿ°@fiů* Ÿu ¿Ÿ] fi Fůfiub°Ô° <fiÃ∫

ŸC© ŸÙ ÎJ¡t°` Ìub Ju¡ NªÕfi Ÿu ≈®°›w Fůw° Fæ $$3$$ Fu tC<fiZu‹™>, ª¥≥<J¡ wCt <bbuJ¡∑ ∫°fiÙ tC¶∫

N<@J¡°≤Ù Fů, oŸ<ÔÎ tæ* wCtŸu J¡Fw° Fq≥ <J¡ ŸfŸu fnu oŸ N°ÃtÌub J¡∑ ≈¥ı° Ju¡ <ÔÎ tF°fi ≈C‹≈ů* Îba

@¥≈ů* J¡° Ÿt¥F ∫ůÀ∫ fiFÙ* Fæ $$4$$
t¥<wÕ N°<ÌR¡≈ Ÿ°J¡°≤ Ìub J¡∑ NªÕfi° tu* J¡°æfi N<@J¡°≤Ù Fæ* ? oŸ ≈®ÿfi ≈≤ ŸJu¡ (t¥<wÕR¡≈

Ìubw°ªÕfi Ju¡) N<@J¡°≤Ù fwÔ°wu Fæ* $
ıů <bbuJ¡-fC<] Ÿu Ÿ‡≈∏fi fiFÙ* Fæ wS° ıů f°ÔJ¡ů* Ju¡ ŸÂ„ J¡ůtÔ<ªWb°Ôu Fæ*, ∏FÙ* Ju¡ <ÔÎ

J¨¡<`t ≈®<wt°-≈®ªC≤ Ìub°ªÕfi J¡° <b@°fi <J¡∫° y∫° Fæ $$5$$

•w J¨¡<`t ≈®<wt°-≈®ªC≤ Ìub°ªÕfi Wt ª°bÔ fi <tÔfiu ≈≤ J¡ůÌů ©°fiu Ju¡ Ÿt°fi Fæ, ÎuŸ°

J¡Fwu Fæ* $
bu NΔ∫CÃ≈∏fit<w f°ÔJ¡ „t N°æ≤ N°ÃtI°fi Ju¡ N˚°b tu* ¿tØ∫°R¡≈ FÙ J¡¿v≈w ≈C‹≈ N°<Ì Ÿu J¡¿v≈w_bR¡≈ Ÿ ≈®J¡°≤ J¡∑ ≈®<wt° N°<Ì J¡∑ ≈¥ı° J¡≤wu Fæ* $$6$$ bu f°ÔJ¡ N°Ì≤≈¥bÕJ¡ N≈fiu ŸaJ¡v≈

Ÿu ≤<ªw _bv≈ ≈C‹≈, @¥≈ N°<Ì Ÿ°ty®ÙR¡≈ ≈°∫ů* Ÿu ≈¥ıfiJ¡≤ Ÿ∏wůT ≈®°›w J¡≤wu Fæ* $$7$$ N≈fiu ŸaJ¡v≈ů* Ÿu ≤<ªw ≈Ì°Sů˘ Ÿu Ìub°ªÕfi Ÿ‡≈°Ìfi J¡≤ <ıfi J¡∑∏FÙ* _b›fi ŸÂ„ <tØ∫°˚¥w <bt°fi, N›Ÿ≤°

N°¿Ì Ÿ°@fiů* Ÿu <tØ∫°R¡≈ FÙ _by°Õ<Ì k¡Ô ≈®°›w J¡≤wu Fæ* $$8$$ Fu f®Êfig, f°ÔfC<] ≈C”Tů* Ju¡ <ÔÎ FÙ

≈C‹≈, @¥≈ N°<Ì π°≤° NªÕfi J¡∑ J¡v≈fi° J¡∑ yoÕ Fæ N°æ≤ N°≈ ıæŸu N<@J¡°≤Ù ≈C”Tů* Ju¡ <ÔÎ ıů ∫ůÀ∫

Ìub°ªÕfi Fæ, Ÿu tæ* J¡Fw° Fq≥ $$9$$ Fu fC<πt°fi tu* Zu‹™> tFTuÕ, Ft Ôůyů* π°≤° J¡¿v≈w ≈®≈aª Ju¡ ˚Ùw≤ ªsC

N°<Ì Ÿu <Ì©°oÕ ≈nfiub°Ô° t¥<wÕ N°<ÌR¡≈ Ìub N<fibÕªfiÙ∫ t°∫°t∫ FÙ Fæ N°æ≤ Ÿt_w <`˚Cbfi J¡°

N°@°≤˚¥w ÎJ¡t°` ≈≤t°Ãt° FÙ ≈°≤t°<SÕJ¡ Ìub Fæ, ÌqŸ≤° fiFÙ* $$10$$ Ÿt_w f®Ê°, <b‹dC, ”B N°<Ì

Ìubw°Nů* Ÿu wS° Ÿt_w tfiůb¨<W∫ů* Ÿu ≈≤u Îba Ÿt_w ≈Ìů* Ÿu Ì…IuÕ∫ <„b FÙ ≈≤t Ìub Fæ N°æ≤ Ÿt_w

<bT∫˚ůyů* Ju¡ ŸaJ¡v≈ů* Ÿu bu<‹¸>w f®Ê°, <b‹dC N°<Ì R¡≈ ıů Ìub Fæ*, bu Ÿ°@fi Ÿu ˚Ù ≈¥dÕ fiFÙ* Fæ* N°æ≤

ŸbÕ<b@ ŸC©˚ůyR¡≈ k¡Ôů* Ÿu ˚Ù ≈¿≤≈¥dÕ fiFÙ* Fæ* $ (•∫ů*<J¡ N≈fiu-N≈fiu J¡tÕ N°æ≤ ≈°Ÿfi° Ju¡ w°≤w‡∫

NfiCŸ°≤ FÙ ˚ůyŸ°ty®Ù N°æ≤ ŸJu¡ k¡Ô˚¥w ŸC©J¡° Ôbt°` FÙ bF°≥ ≈≤ ≤Fw° Fæ, ∫F w°Ã≈∫Õ Fæ $)$$11$$

N°ÃtÌub wů ≈¥ı° N°æ≤ k¡Ô Ìůfiů* Nb_S°Nů* tu* <fiÃ∫, <fi≤<w„∫, ≈≤t°SÕŸÃ∫ ≈¥d°Õfi∏Ì _b˚°b FÙ Fæ $ oŸ<ÔÎ bFÙ "Ìub' ∫ů* J¡Ffiu ∫ůÀ∫ Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

Fu tCfiu, <ÌJg¡J¨¡w, J¡°ÔJ¨¡w N°<Ì ≈¿≤h~>uÌů* Ÿu „¥∏∫, Ÿt_w |¸>°<Ì J¡°∫ů˘ J¡° ≈®J¡°„ J¡≤fiub°Ô°,

<fitÕÔ ªæw∏∫t°`_bR¡≈ ≈≤f®Ê FÙ Ìub J¡F° ı°w° Fæ $$12$$ Ÿt_w J¡v≈fi°Nů* Ÿu b<ıÕw, ŸJ¡Ô

˚°b≈Ì°Sů˘ Ju¡ ˚Ùw≤ ≤Ffiub°ÔÙ, <fi<©Ô ≈Ì°Sů˘ tu* ŸW°_k¥¡<wÕ ≈®Ì°fi J¡≤fiub°ÔÙ wS° N<©Ô

≈Ì°Sů˘ J¡∑ ŸW° J¡° N≈F≤d J¡≤fiub°ÔÙ ıů Ÿa<bwg ÌubÙ Fæ, bFÙ Ìub Fæ $$13$$ Fu f®Êfig, Ÿwg N°æ≤

NŸwg Ju¡ (˚°b-N˚°b, bwÕt°fi N°æ≤ ŸŸu N∏∫ J¡°Ô, t¥wÕ-Nt¥wÕ, J¡°∫Õ-J¡°≤d NSb°

Δ∫°bF°¿≤J¡ Îba ≈®°<w˚°<ŸJ¡ ≈Ì°Sů˘ Ju¡) tº∫˚¥w (N∏w≤°ÔbwÙÕ Ÿ°<s<ª∏t°`R¡≈ NSb°

N<@‹™>°fiR¡≈ Fůfiu Ÿu tº∫˚¥w) bF f®Êªæw∏∫ FÙ Ìub J¡F° ı°w° Fæ $ bFÙ Ÿ¥∫Õ, ª∏B, N<Àfi, J¡≤d

1338

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Îba ≠∫ů<w∫ů* J¡∑ N≈us° f»u-ª»u N°Ãt°R¡≈ Ÿb°Õb˚°ŸJ¡ R¡≈b°Ôu ≈®J¡°„ Ÿu ∫C•w Fůw° F…N° "—'

≈Ì Ÿu ZC<w∫ů* tu* <b≤°¸> N°<Ì ≈°Ì`∫°ÃtJ¡ Ÿ‡≈¥dÕ ≈®≈aª Ju¡ ≈®<bÔ°≈fi π°≤° "<„btπæwa ªwCS˘
t∏∫∏wu Ÿ N°Ãt° <bIu∫#' ∫ů* Δ∫b⁄w F…N° Fæ $$14$$ <`J¡°Ô Nf°<@w Ÿb°ÕfiCyw Ÿ[b-_b˚°b Ÿu

Ÿfiu ŸbÕ` ŸtR¡≈w° ≈®°›w J¡∑ Fæ, bF tF°ªæw∏∫ (≈®J¡°„J¡ů* J¡° ˚Ù ≈®J¡°„J¡) ∫ů* J¡F° ı°w° Fæ N°æ≤ bFÙ ŸfŸu «≥¡ª° ≈®∫ůıfi Fæ, ∫ů* ZC<w∫ů* tu* ≈®<w≈°<Ìw Fæ $$15$$ Ôw°Nů* Ju¡ N∏Ì≤ ¿_Sw ≤Ÿ

J¡∑ fi°o˘ bF Ÿb°ÕÃtR¡≈ Ìub Δ∫bF°≤J¡°Ô tu* ŸbÕ` NfiCyw Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ŸW°Ÿ°t°∏∫ ¿_Sw Fæ $

N°æ≤ ŸbÕf°@J¡°Ô tu* ˚Ù tF°ŸW°R¡≈ Ÿu ¿_Sw Fæ $$16$$

Ÿ˚Ù Ìubw° N°<Ì J¡∑ tC¶∫ N°Ãt° Fůfiu Ÿu bFÙ tC¶∫ Ìub Fæ, ∫ů* J¡Fwu Fæ* $

Fu ≈°≈„¥∏∫ tCfiu, N”∏@wÙ J¡° ıů ªæw∏∫_bR¡≈ Fæ, wC‡F°≤° ıů ªæw∏∫w[b Fæ, ≈°bÕwÙıÙ J¡° ıů ªæw∏∫_bR¡≈ Fæ, fiJu¡ ydů* tu* ıů ªæw∏∫°Ãtw° Fæ, ıů tCHtu* ∫F ªæw∏∫_bR¡≈ Fæ N°æ≤ ıů wÙfiů* ıyw tu* ªæw∏∫_bR¡≈ <b≤°ıt°fi Fæ, Wtt<w w[bI Ôůy Ÿu FÙ Ìubw°R¡≈ ı°fiwu Fæ* $$17,18$$

<bª°≤ J¡≤fiu ≈≤ Ÿ‡≈¥dÕ Ìubw°Nů* J¡° Ÿ°≤˚¥w Fůfiu Ÿu bFÙ Ìub Fæ, ∫ů* J¡Fwu Fæ* $
f®Êfig, F°S, ≈æ≤ N°<Ì Ÿu ∫C•w <ıŸ <J¡ŸÙ N∏∫ Ìubw° J¡∑ J¡v≈fi° J¡∑ ı°wÙ Fæ, bF

Ÿa<b∏t°`_bR¡≈w° J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ ÌqŸ≤Ù J¡°æfi-ŸÙ Ÿ°≤˚¥w b_wC Fů ŸJ¡wÙ Fæ, oŸu N°≈

J¡<FÎ $$19$$ ÎJ¡t°` <ªÌ°Ãt° FÙ oŸ Âÿ∫ ŸaŸ°≤ J¡° Ÿ°≤ Fæ, oŸ<Ô∫u ŸJ¡Ô Ÿ°≤˚¥w b_wCNů* J¡∑

˚Ù Ÿ°≤R¡≈w° J¡ů ≈®°›w F…N° bF ≈¿≤≈¥dÕ Ìub FÙ tæ* Fq≥, ŸÙŸu Ÿf JC¡~> ≈®°›w <J¡∫° ı°w° Fæ $$20$$

Fu f®Êfig, bF fi wů Ìq≤ FÙ ¿_Sw Fæ N°æ≤ fi <J¡ŸÙ Ju¡ <ÔÎ Ì…‹≈®°›∫ FÙ Fæ $ bF ŸÌ° oŸÙ „≤Ù≤ wS°

Ÿ‡≈¥dÕ N°J¡°„ tu* ŸbÕ` FÙ ¿_Sw Fæ $$21$$
bFÙ ŸfJ¡° J¡w°Õ N°æ≤ ˚ů•w° Fæ, ∫ů* J¡Fwu Fæ* $
bFÙ N°ÃtÌub <J®¡∫° J¡≤w° Fæ, bFÙ ©°w° Fæ, bFÙ ≈°Ôfi J¡≤w° Fæ, bFÙ ı°w° Fæ, bFÙ ÿb°Ÿ Ôuw°

Fæ, bFÙ y°w° Fæ N°æ≤ bFÙ Nay-Nay J¡ů ı°fiw° Fæ $$22$$ Fu tCfiÙÿb≤, bFÙ ofi <ª`-<b<ª` ªu‹¸>°Nů*

Ÿu ∫C•w, ŸÙJu¡ J¡°≤d ªuwfi°b°ÔÙ wS° ŸÙJu¡ _bR¡≈ Ÿu <fif] oŸ „≤Ù≤R¡≈Ù fiy≤Ù tu* <fib°Ÿ

J¡≤w° Fæ, oŸ <bT∫ tu* ≈®t°dw∫° ∫F ZC<w ˚Ù Fæ - "Ÿ ÎT oF ≈®<b‹¸> N°fi©°y®uU∫#' $$23$$ „≤Ù≤R¡≈Ù
fnu |≤ Ÿu ∫C•w ŸJu¡ ≈®Ÿ°Ì Ÿu Ÿaª≤d„ÙÔ wS° Ì…<bÕIu∫ N∏fit∫ N°<Ì f<F#J¡ů„ů* Ÿu Ÿt¿∏bw oŸ
fC<]R¡≈ yCF° tu* bFÙ yCFuÿb≤ ∫°fiÙ N°fi∏Ìt∫J¡ů„R¡≈ yCF° J¡° oÕÿb≤ FůJ¡≤ ¿_Sw Fæ $$24$$ ıů tfi J¡ů ÔuJ¡≤ ~># o<∏B∫ů* J¡∑ ≈®b¨<W-ŸW° Ÿu ≤<Fw wS° <fitÕÔ R¡≈b°fi Fæ, Ÿ N°ÃtÌub J¡° ≈Ìu„°<Ì

Δ∫bF°≤ Ju¡ <ÔÎ "<ªwg' ∫F J¡°v≈<fiJ¡ fi°t ≈n° Fæ $$25$$ bFÙ ∫F ≈≤t°Ãt° <ªBq≈, Ÿ¥‚t, ŸbÕΔ∫°≈Ù

N°æ≤ t°∫°≤<Fw Fæ $ bFÙ ˚°_∫ Ju¡ N°≤ů≈-J¡°Ô tu* oŸ ˚°_b≤ Ÿ°aŸ°¿≤J¡ N°˚°Ÿ J¡° t°fiů* <fit°Õd J¡≤w° Fæ N°æ≤ ˚°_∫ Ju¡ N≈b°Ì-J¡°Ô tu* <fit°Õd fiFÙ* ˚Ù J¡≤w° Fæ $$26$$ Fu ≈®°I, bF <ª<w NÃ∫∏w

<fitÕÔ Fæ N°æ≤ bF ofi ı°y<wJ¡ <J®¡∫°Nů* J¡ů ıyw Ju¡ <ÔÎ Ÿ ≈®J¡°≤ „ů<˚w J¡≤wÙ Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤
bŸ∏w M¡wC ≤Ÿ Ÿu Ôw° J¡ů „ů<˚w J¡≤wÙ Fæ $$27$$ ªæw∏∫ Ju¡ ıů ŸC∏Ì≤ ªtÃJ¡°≤ (N°≤ů›∫ tu*

ŸW°_k¥¡<wÕ≈®Ì°fi R¡≈) Fæ, bu ªæw∏∫ tu* t°∫°„fÔ π°≤° ≈FÔu Ju¡ J¡°t, J¡tÕ N°æ≤ b°Ÿfi° Ju¡ NfiCŸ°≤ ıů J¡ůoÕ Nb¿_Sw Fæ*, fiJ¡° N°<b˚°Õb J¡≤wu Fæ* $ (fi <ªwg ªtÃJ¡°≤ů* J¡° FÙ J¡v≈fi° Ÿu fi°tůvÔu© J¡≤wu

ŸyÕ - 30]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1339

Fæ* $) oŸ<ÔÎ fi ªtÃJ¡°≤ů* tu* J¡ůoÕ wů N°J¡°„ fi°tb°Ôu Fæ*, J¡ůoÕ ıÙb fi°tb°Ôu Fæ* J¡ůoÕ <ªW fi°tb°Ôu Fæ*, J¡ůoÕ J¡Ô° fi°tb°Ôu Fæ*, J¡ůoÕ Ìu„ fi°tb°Ôu Fæ*, J¡ůoÕ <J®¡∫° fi°tb°Ôu Fæ*, J¡ůoÕ BΔ∫ fi°tb°Ôu Fæ* N°æ≤

J¡ůoÕ ∫°_J¡tC<fi π°≤° •w "ı°∫wu, N<_w, b@Õwu' N°<Ì ˚°b<bJ¡°≤ wS° <b<˚∏fi yCdů* J¡∑ ı°<w Ju¡
bæ<ªc∫ N°æ≤ N°æ<ªÃ∫ Ÿu N∏∫°∏∫ <ª`-<b<ª` fi°tb°Ôu Fæ*, J¡ůoÕ ≈®J¡°„ fi°tb°Ôu Fæ*, J¡ůoÕ ≈bÕw, N∏@J¡°≤ N°<Ì fi°tb°Ôu Fæ*, J¡ůoÕ Ÿ¥∫Õ, o∏B N°<Ì fi°tb°Ôu Fæ* wů J¡ůoÕ ∫s fi°tb°Ôu Fæ* $$28-31$$
wf •∫° ªæw∏∫ N≈fiu ˚ůy J¡∑ oh~>° Ÿu ıyw-Ÿ¨<‹¸> J¡≤w° Fæ, oŸ ≈®ÿfi ≈≤ "fiFÙ*' ÎuŸ° W≤

Ìuwu Fæ* $

<ıŸ ≈®J¡°≤ N≈fiu oh~>°„¥∏∫ _b˚°b Ÿu ∫C•w bŸ∏w M¡wC π°≤° NaJC¡≤ <b_w°¿≤w Fůw° Fæ, ŸÙ

≈®J¡°≤ () oh~>°„¥∏∫ _b˚°bb°Ôu oŸ <ªÌ°Ãt° π°≤° ∫F ıyw J¡∑ „ů˚° <b_w°¿≤w FůwÙ Fæ $$32$$
ofi Ÿa≈¥dÕ `æÔů•∫R¡≈Ù ŸtCBů* Ju¡ w°¿[bJ¡ _bR¡≈ů*J¡° <bª°≤ J¡≤fiu ≈≤ NJu¡ÔÙ <ª<w FÙ ŸÌ° fiJu¡
b°_w<bJ¡ _bR¡≈˚¥w ıÔ Ÿt¥F Ju¡ _S°fi tu* ¿_Sw Fæ, fi <J¡ J¡ůoÕ ÌqŸ≤Ù b_wC $$33$$

˚ů•w° Ju¡ N<bbuJ¡ Ÿu Ÿtu* t°fi<ŸJ¡ ŸaJ¡v≈ Ÿu ı<fiw ˚ů•w° N°<Ì <`≈C¸>Ù J¡° ≈®J¡°„J¡Ãb FÙ

˚ů•w¨w° Fæ, ÎuŸÙ J¡v≈fi° J¡∑ ı°wÙ Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

„≤Ù≤R¡≈Ù J¡tÔ tu* ˚®td„ÙÔ tfiR¡≈ ˚®t≤ π°≤° Ÿa<ªw J¡∑ yoÕ ŸaJ¡v≈R¡≈Ù t@CŸW° J¡° N≈fiu tu* N°≤ů<≈w Ÿt_w ≈Ì°Sů˘ Ju¡ Nb˚°Ÿfi tu* ŸtSÕ <ª<w FÙ N°_b°Ì ÔuwÙ Fæ $$34$$
oŸÙ w≤F Ÿtu* J¡w¨ÕÃb ˚Ù N≈fiu tu* N°≤ů<≈w J¡°≤J¡ů* Ju¡ ≈¿≤˚®td≈®J¡°„ Ju¡ <fi<tWR¡≈ FÙ Fæ; oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Ìub, Ì°fib N°æ≤ y∏@bů˘ Ÿu ∫C•w wS° ≈bÕw, ŸtCB N°<Ì Ÿu Ÿt¿∏bw ∫F Ÿ‡≈¥dÕ ıyw ªæw∏∫ tu*

¿_Sw FůJ¡≤ Ÿ ≈®J¡°≤ |¥tw° ≤Fw° Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ ıÔ-˚≥b≤Ù tu* ıÔ $$35$$ f∏@fi tu* ±>°Ôfiub°Ôu

<ªW<bJ¡°≤°ÃtJ¡ (J¡wÕ¨Ãb-˚ů•w¨Ãb°ÃtJ¡) N°ª°≤ Ÿu ŸC∏Ì≤ Îba ª≈Ô Δ∫<‹¸> ıÙbů* Ju¡ ŸaŸ≤d-ªJ®¡ů*

Ÿu ∫C•w ıÙb Ÿt<‹¸> ŸaŸ°≤R¡≈ ªJ®¡, ıů ˚®t J¡° N°Z∫ Fæ, t°∫°„fÔ ªJ®¡ tu* |¥tw° ≤Fw° Fæ $$36$$

() oŸ <bT∫ tu* ˚yb°fi ZÙ y°æ±>≈°Ì°ª°∫ÕıÙ fiu J¡F° Fæ # ˚ůy°S˘ Ÿ¨<‹¸>¿≤Ã∫uJu¡ J®¡∑±>°SÕ<t<w ª°&≈≤u $ Ìub_∫æT _b˚°bů&∫t°›wJ¡°t_∫ J¡° _≈¨F° $$ J¡ůoÕ Ôůy ˚ůy°SÕ Ÿ¨<‹¸> t°fiwu Fæ* N°æ≤ J¡ůoÕ

Ôůy J®¡∑±>°SÕ Ÿ¨<‹¸> t°fiwu Fæ*, ≈≤∏wC ≈≤f®Ê ≈≤t°Ãt° J¡∑ _b˚°b˚¥wN<bΩ° J¡° <bÔ°Ÿ FÙ ∫F

Ÿ¨<‹¸> Fæ, •∫ů*<J¡ N°›wJ¡°t ≈≤t°Ãt° J¡ů <J¡ŸÙ ≈®J¡°≤ J¡∑ oh~>° Fů FÙ fiFÙ* ŸJ¡wÙ $ ∫<Ì „aJ¡° Fů

<J¡ "Ÿů&J¡°t∫w fF… _∫°a ≈®ı°∫u∫' (≈≤t°Ãt° fiu oh~>° J¡∑ <J¡ ≈®ı°R¡≈ Ÿu tæ* fF…w Fů ı°«≥¡) oÃ∫°<Ì ZC<w Ju¡ Ÿ°S <b≤ů@ Fů ı°∫uy°, wů bF ∫C•w fiFÙ* Fæ, •∫ů*<J¡ "N_∫ tFwů ˚¥w_∫

<fi#ÿb<ŸwtuwΩÂÀbuÌů ∫ıCbuÕÌ#' oÃ∫°<Ì N∏∫ ZC<w∫ů* tu* oh~>°, ≈®∫Ãfi N°<Ì <fi≤≈us ≈≤t°Ãt° Ju¡

<fi#ÿb°ŸR¡≈ FÙ M¡ÀbuÌ N°<Ì Fæ*, ÎuŸ° J¡Sfi Fæ $ wS° "wÌæsw fF… _∫°a ≈®ı°∫u∫' oÃ∫°<Ì Ÿt°fi w°Ã≈∫Õb°ÔÙ ÌqŸ≤Ù ZC<w J¡∑ NfiCJ¥¡Ôw° Ju¡ <ÔÎ "Ÿů&J¡°t∫w' oŸ bªfi J¡° w°Ã≈∫Õ ÎJ¡t°`

NªuwfiR¡≈ ≈®@°fi N°<Ì tu* J¡wÕ¨Ãb-„aJ¡° J¡° <fib°≤d J¡≤fi° FÙ Fæ $ oŸÙ<ÔÎ ˚yb°fi f°Ì≤°∫d fiu

˚Ù J¡F° Fæ "J¡°t°hª fi°fiCt°fi°≈us°' ("Ÿů&J¡°t∫w' oÃ∫°<Ì ZC<w∫ů* tu* oÕÿb≤ fiu oh~>° J¡∑, ÎuŸ°

J¡Sfi Fůfiu Ÿu Ÿ°a¶∫„°˜ů•w ≈®@°fi N°<Ì ıyw Ju¡ J¡°≤d fiFÙ* Fů ŸJ¡wu $)

1340

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

J¡<Sw Ôsdb°Ôu <ª<w Ju¡ FÙ Ÿt_w J¡w¨ÕÃb-˚ů•w¨Ãb J¡° <b„uTR¡≈ Ÿu bdÕfi J¡≤wu Fæ* $

<ª<w fiu FÙ N°∫C@ů* Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ ªwC˚CÕıR¡≈ Ÿu Ÿt_w NŸC≤ Ÿt¥F J¡° Ÿ ≈®J¡°≤ <bfi°„ J¡≤ <Ì∫°

S°, <ıŸ ≈®J¡°≤ bT°ÕM¡wC o∏B@fiCT Ÿu ∫C•w tu|-©^±>R¡≈ Ÿu @¥≈ J¡° <bfi°„ J¡≤ ÌuwÙ Fæ $$37$$ Fu f®Êfig, <ª<w fiu FÙ b¨T˚ N°æ≤ ª∏Bt° Ju¡ <ª∏Fů* Ÿu ∫C•w <`fiùR¡≈ @°≤dJ¡≤ y°æ≤ÙR¡≈Ù J¡t<ÔfiÙ Ju¡
tC©≈μ tu* ˚®t≤R¡≈w° ≈®°›w J¡∑ $$38$$ ˚yb°fi fi°≤°∫d Ju¡ fi°<˚-J¡tÔ tu* t°fiů* ˚®t≤R¡≈w° ≈®°›wJ¡≤

º∫°fi tu* N°Ÿ•w tfib°ÔÙ <ª<w buÌR¡≈Ù J¡t<ÔfiÙ J¡° tF°fi Ÿ≤ůb≤_bR¡≈ f®Ê°ıÙ J¡∑ N°J¨¡<w

@°≤d J¡≤wÙ Fæ $$39$$ Fu f®Êfig, <ıŸ ≈®J¡°≤ b¨s Ju¡ NfiuJ¡ ≈Wu Fůwu Fæ* NSb° <ıŸ ≈®J¡°≤ ŸCbdÕ tu*

<ª`-<b<ª` Ju¡∫¥≤ N°<Ì J¡° <fit°Õd Fůw° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ <ª<w Ju¡ <ª`-<b<ª` NfiuJ¡ ≈®J¡°≤ Ju¡ „≤Ù≤

∫F°≥ <Ì©Ô°oÕ ≈nwu Fæ* $$40$$ Ÿt_w Ìubw°Nů* J¡∑ Ÿufi° Ÿu ª°≤ů* Nů≤ b¿∏Ìw-ª≤db°ÔÙ o∏BÔÙÔ°

Ju¡ π°≤° <ª<w FÙ `æÔů•∫ tu* b∏ÌfiÙ∫w° @°≤d J¡≤wÙ Fæ $$41$$ <`ÔůJ¡∑ Ju¡ N∏Ì≤ N°J¡°„ tu* Ÿ¥∫Õ

N°<Ì wuıůR¡≈w° ≈®°›wJ¡≤ ∫F ªæw∏∫ N≈fiu _bR¡≈ tu* FÙ Ÿ ≈®J¡°≤ <Ìw, ª<Ôw N°æ≤ <bÔÙfi Fůw°

Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ ŸtCÌ® tu* ıÔ $$42$$

Ÿ°s°wg ˚Ù <ª<w N°fi∏Ì≈®J¡°„ tu* J¡°≤d Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

ª°≤ů* <Ì„°Nů* tu* ≈®J¡°„ J¡° <b_w°≤ J¡≤ ≤FÙ <ª<wR¡≈Ù ª¿∏BJ¡° Ÿt_w ˚¥wŸW°R¡≈Ù JC¡tC<ÌfiÙ

J¡° <bJ¡°Ÿ J¡≤wÙ Fæ $$43$$ <ª<wR¡≈Ù Ì≈Õd J¡∑ tF°Ô‚tÙ (_bh~> ≈®J¡°„_bR¡≈ „ů˚° ∫° bæ‹dbÙ
t°∫°) NfiCy®F≈¥bÕJ¡ N≈fiu FÙ ˚Ùw≤ Ÿ ≈®J¡°≤ wÙfiů* ıyw J¡° ≈®<w<f‡f @°≤d J¡≤wÙ Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤
y<˚ÕdÙ N≈fiu ˚Ùw≤ N≈fi° y˚Õ @°≤d J¡≤wÙ Fæ $$44$$ f®Êfig, <ıŸ ≈®J¡°≤ ≤Ÿ„<•w ıÔŸt¥FR¡≈

FůJ¡≤ ŸtCB J¡∑ _bR¡≈ŸW° J¡° Ÿ‡≈°Ìfi J¡≤wÙ Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ <ª<wŸW° ˚Ù ª°æÌF ˚Cbfiů* tu* Nb¿_Sw

˚¥wů* Ju¡ fnu-fnu Ÿt¥Fů* J¡∑ _bR¡≈ŸW° J¡° Ÿ‡≈°Ìfi J¡≤wÙ Fæ $$45$$

Nf ŸÙ <ª<w J¡° Ôw°R¡≈ Ÿu bdÕfi J¡≤wu Fæ* $
t°∫°J¡°„R¡≈Ù •∫°≤Ù tu* Ã≈∏fi <F≤^∫y˚Õ R¡≈ Ÿu NaJC¡¿≤w, |fiÙ˚¥w ŸaJ¡v≈R¡≈Ù ≈vÔbů* Ÿu

∫C•w <ª`-<b<ª` N°ÔůJ¡R¡≈Ù k¥¡Ôů* Ÿu ŸC„ů<˚w N°æ≤ Ÿt_w ≈Ì°SůÕ˘ tu* ŸÃ∫_bR¡≈w°R¡≈ k¡Ô

Ìufiub°ÔÙ ∫F <ª<w FÙ ÎJ¡ w≤F J¡∑ Ôw° Fæ $$46$$ <ªBq≈Ù ∫F Ôw° NfiuJ¡<b@ ıÙbů* Ju¡ Ÿt¥FR¡≈

@¥<Ô-≈Caı tu* b°Ÿfi°R¡≈Ù ıÔ Ÿu <Ÿ*<ªw Fæ, ŸJu¡ ª°≤ů* Nů≤ Ÿ<bJ¡v≈ I°fiR¡≈ ~>°Ô ÔyÙ Fæ $

<ªWb¨<WR¡≈ J¡<Ô∫ů* Ÿu bF ˚≤Ù Fæ $ NwÙwJ¡°ÔÙfi NŸa¶∫ <`ıyw R¡≈Ù Ju¡Ÿ≤ů* Ÿu ŸJ¡° _bR¡≈

≠≠bÔ Fæ $ <fi≤∏w≤ ªaªÔ tF°<bÔ°Ÿů* Ÿu ı<fiw vÔ°Ÿ FÙ ŸJ¡° F°_∫ (<bJ¡°Ÿ) Fæ $ Ÿt_w M¡wCR¡≈Ù ≈ů≤ů* Ÿu bF NÃ∫∏w J¡<™>fi Fæ, ın ≈bÕw N°<Ì FÙ Ÿtu* yCvt Fæ* $ ı≤°∫Cı, N^±>ı N°<Ì

ªwC<bÕ@ „≤Ù≤R¡≈Ù y®¿∏S∫ů* Ÿu bu¿‹¸>w wS° ≈®b¨<WR¡≈Ù ≈®w°fiů* Ÿu ∫F N°t¥Ôı¥±> N°b¨w Fæ oŸ

≈®J¡°≤ J¡∑ ∫F <ª<wR¡≈Ù Ôw° <bJ¡<Ÿw FůJ¡≤ ¿_Sw Fæ, oŸÙJu¡ π°≤°-NÃ∫∏w J¡ůtÔ, ŸwgNŸwg-N°J¨¡<w, NwÎb b°_wb tu* ∫C¿•w∫ů* Ÿu <Ÿ] fi Fů ŸJ¡fiub°Ôu, <ª`-<b<ª` wS° ª∏BJ¡°¿∏w Ju¡

ŸÂ„ NÃ∫∏w <b_≈‹¸> Ÿu Âÿ∫R¡≈ NfiuJ¡ JC¡ŸCtů* J¡°-ŸbÕ` Ã≈°Ìfi, N<˚t°fi N°æ≤ <b_w°≤ <J¡∫°
ı°w° Fæ $ oŸÙŸu b_wC J¡° J¡Sfi N°æ≤ <fit°Õd ˚Ù Fůw° Fæ $$47-51$$ oŸÙ tF°ªæw∏∫ Ÿu Ÿ¥∫Õ N°<Ì

ŸÌ° ≈®J¡°<„w Fůwu Fæ* N°æ≤ ŸÙ <ª<w Ju¡ _bR¡≈˚¥w ŸÃ∫, ≈®J¡°„ wS° „≤Ù≤°<Ì ın-≈Ì°Sů˘ Ju¡

ŸyÕ - 30]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1341

N<bbuJ¡ Ÿu ı<fiw ˚ů•w¨-˚ůÀ∫w°R¡≈ <b˚®tů* Ÿu Ì‡≈wÙ Ju¡ „≤Ù≤, b°_wb tu* NtayÔR¡≈ Fůfiu ≈≤

˚Ù, ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u Ju¡ ≈®Ù<w˚°ıfi Fůwu Fæ* $$52$$ HaH°b°w Ju¡ N°bwÕ tu* ≤Ffiub°ÔÙ, ÎJ¡t°` <ª<w Ÿu FÙ <Ÿ] FCoÕ N°æ≤ ŸÙ J¡∑ ŸW° Ju¡ J¡°≤d Ì„Õfi∫ůÀ∫ N°J¡°≤ Ÿu ∫C•w FCoÕ ıyÃŸt¥FR¡≈Ù @¥<Ô≤u©°

<ªwg Ÿu Δ∫<w¿≤•w-ŸÙ FůJ¡≤ fi°ªwÙ ≤FwÙ Fæ $$53$$ `æÔů•∫ Ju¡ ≈®J¡°„fi Ju¡ <ÔÎ ÌÙ≈J¡ J¡∑

<„©°R¡≈ ∫F <ª<w FÙ oŸ Ÿt_w ıyw Ju¡ J¡°∫ů˘ J¡ů Ÿ w≤F ˚ÔÙ˚°≥<w ≈®J¡°<„w J¡≤wÙ Fæ,

<ıŸ w≤F ≈®<Ÿ] ÌÙ≈J¡ R¡≈b°fi BΔ∫ J¡ů ≈®J¡°<„w J¡≤w° Fæ $$54$$
ıyw J¡° ≈®J¡°„ ÎJ¡t°` <ª<w Ju¡ FÙ π°≤° Fůw° Fæ, oŸJ¡° ≈≈°Ìfi J¡≤wu Fæ* $

<fitÕÔ <ª<wR¡≈Ù ª∏B<f‡f tu* ©≤yů„ J¡∑ fi°o˘ Ÿ‡f∏@ ≈®°›w J¡≤ ∫F ıyw tu* Nb¿_Sw

≈Ì°SÕ-„ů˚° ŸbÕ` <Ì©°oÕ ≈nwÙ Fæ $$55$$ <ª<wR¡≈Ù Nt¨w Ju¡ <Ÿ*ªfi Ÿu ∫F ≈Ì°SÕ-Ÿt¥Fů* J¡∑

≈a¿•w FÙ Ÿ ≈®J¡°≤ R¡≈ N°æ≤ k¡Ô @°≤d J¡≤wÙ Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ b¨¿‹¸> Ÿu <Ÿ*<ªw Wt Ôw° k¡Ô

@°≤d J¡≤wÙ Fæ $$56$$

„aJ¡° Fů <J¡ ∫<Ì <ª¿w FÙ Nt¨w J¡∑ fi°o˘ ≈Ì°SÕ-Ÿt¥Fů* Ju¡ ª°≤ů* Nů≤ Δ∫°›w FůJ¡≤ _kC¡¿≤w FůwÙ

Fæ wů fitu* ınw° fiFÙ* FůyÙ, •∫ů*<J¡ ª°≤ů* Nů≤ ≤Ÿ Ÿu N°BÕ Fůfiu ≈≤ „C‹J¡w° J¡∑ ≈®Ÿ¿•w Fů FÙ fiFÙ*

ŸJ¡wÙ ? wů oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

<ª¿w J¡∑ ~>°∫° Ÿu FÙ ofi Ÿ‡≈¥dÕ „≤Ù≤ů* Ju¡ N∏Ì≤ ınw° J¡° ÎuŸu ˚ÔÙ˚°≥<w Ì∫ Fůw° Fæ, ıæŸu Ÿt_w |≤ů* Ju¡ N∏Ì≤ ≈®J¡°„-~>°∫° Ÿu N∏@J¡°≤ J¡° ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ Ì∫ Fůw° Fæ $ (w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡

≈aªÙJ¡≤d-≈®<J®¡∫° Ju¡ NfiCŸ°≤ ∫Ω<≈ |≤ ˚Ù ª°≤ů* Nů≤ wuı Ÿu Δ∫°›w Fæ, •∫ů*<J¡ Ÿtu* wuı J¡° ˚Ù

Ÿa<tZd FCN° Fæ, oŸŸu ŸJu¡ ˚Ùw≤ N∏@J¡°≤ J¡∑ ¿_S<w Fů fiFÙ* ŸJ¡wÙ; wS°<≈ wuı J¡∑ ıů

≈®J¡°„R¡≈w° Fæ ŸJu¡ ≈aªÙJ¡≤d tu* Ÿa<t<Ôw N∏∫°∏∫ ≈¨ØbÙ N°<Ì ˚¥w©^±>ů* Ÿu <w≤_J¨¡w Fůfiu Ju¡

J¡°≤d f°fl ≈®Ìu„ tu* N<˚Δ∫•w Ÿ¥∫Õ-≈®J¡°„ J¡∑ Δ∫°¿›w-Ì„° tu* w≠ı<fiw ~>°∫° Ÿu ˚Ùw≤ ŸJ¡°

<ıŸ ≈®J¡°≤ N°<b˚°Õb Fůw° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ |¸>°<Ì Ju¡ N<@‹™>°fi˚¥w ªæw∏∫ J¡∑ ≈®J¡°„R¡≈w° Ju¡ ˚Ù

Nº∫_w ≈Ì°SÕ Ÿu N<˚˚¥w Fůfiu Ju¡ J¡°≤d f°fl ≈®Ìu„ ª°sCTb¨<W N°<Ì Ju¡ π°≤° N<˚Δ∫•w FCoÕ

<ªÌgΔ∫°¿›w Ju¡ _kC¡≤d-J¡°Ô tu* ŸŸu ı<fiw ~>°∫° Ÿu ınw° J¡° ˚Ùw≤ Ì∫ Fůw° Fæ) $$57$$
oŸ ≈¿≤¿_S<w tu* ıæŸu Ÿ¥∫Õ N°<Ì Ju¡ ≈®J¡°„ Ÿu FÙ |≤, tFÔ N°<Ì <ª`<b<ª` N°J¨¡<w∫ů* J¡∑

<Ÿ<] FůwÙ Fæ, bæŸu FÙ ÌuF Ju¡ N∏Ì≤ N<˚Δ∫•w ≈®t°w¨ªæw∏∫ Ju¡ ªtÃJ¡°≤ Ÿu FÙ y°∫, |ůn°, |n°, J¡≈n° N°<Ì <ª`-<b<ª` N°J¨¡<w∫ů* J¡∑ <Ÿ<] FůwÙ Fæ, Ì¥Ÿ≤u ≈®J¡°≤ Ÿu fiFÙ*, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

∫<Ì ÌuF tu* ∫u ªæw∏∫ Ju¡ ªtÃJ¡°≤ fi ≤Fu*yu wů wÙfiů* ÔůJ¡ů* tu* ≤Ffiub°Ôu Ÿ°J¡°≤ ≈Ì°SÕ ~>°∫° N°æ≤
ınw° J¡° Ã∫°yJ¡≤ Ì¥Ÿ≤u <J¡ŸÙ ˚Ù ≈®J¡°≤ J¡∑ N°J¨¡<w J¡° _≈„Õ fi J¡≤u*yu, •∫ů*<J¡ ~>°∫° N°æ≤ ınw° J¡°

≈<≤Ã∫°yJ¡≤ N°J¨¡<wŸ°@J¡ Ì¥Ÿ≤° J¡ůoÕ ≈Ì°SÕ fiFÙ* Fæ, ∫F ˚°b Fæ $$58$$ <ıŸtu* ªæw∏∫°J¡°„ J¡°

≈®J¡°„ <bΩt°fi Fæ, ÎuŸu oŸ ÌuFR¡≈Ù |≤ tu* ŸaJ¡v≈ R¡≈Ù ÔnJ¡ů* J¡ů @°≤d J¡≤fiub°ÔÙ, <b<Fw Îba

<fi<T] <J®¡∫°Nů* tu* ≈®b¨<WR¡≈ ªaªÔ JC¡Ôb@¥ ≈¿≤_kC¡¿≤w FůwÙ Fæ $$59$$

J¡<Sw NSÕ J¡° NfiC˚b J¡≤°fiu Ju¡ <ÔÎ Δ∫<w≤uJ¡∑ Â‹¸>°∏w Ÿu ≈®<Ÿ] Ì°F≤dů* tu* ŸtSÕfi J¡≤wu Fæ* $

1342

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Fu tCfiu, <J¡ŸÙ Δ∫¿•w<b„uT J¡∑ ıÙ˚ Ju¡ Ny®˚°y tu* Δ∫°›w Fů ≤F° ˚Ù ≤Ÿ <ªÃ≈®J¡°„ Ju¡ <ffi°

<J¡ŸÙ ≈®J¡°≤ <J¡ŸÙ Ÿt∫ J¡FÙ* ≈≤ NfiC˚b tu* N°w° Fů, ÎuŸ° •∫° Ìu©° y∫° Fæ ? $$60$$ Fu ˚B, ŸCfiů !

∫Ω<≈ oŸ ÌuFR¡≈Ù b¨s tu* F°S, ≈æ≤ N°<Ì N≈fiu Nay FÙ „°©°Î≥ Fæ* N°æ≤ Ju¡„ů* J¡° Ÿt¥F FÙ ŸC∏Ì≤

Ôw°Nů* J¡° Ÿt¥F Fæ; wS°<≈ ∫F b¨s •∫° ≈∫°Õ›wR¡≈ Ÿu ªæw∏∫ Ÿ‡f∏@ Ju¡ <ffi° <J¡ŸÙ w≤F „ů<˚w Fů ŸJ¡w° Fæ ? $$61$$

ÎuŸÙ ¿_S<w tu* ıæŸu ıÔ Ju¡ N@Ùfi w≤ay N°<Ì Ÿt_w ˚°b≈Ì°SÕ ≈≤t°SÕw# ıÔ_bR¡≈ FÙ Fůwu Fæ*, bæŸu FÙ ªæw∏∫ Ju¡ N@Ùfi ı∏t, b¨<] N°<Ì Ÿt_w ˚°b_bR¡≈ ıyw ≈≤t°SÕw# ªæw∏∫t°`_bR¡≈

FÙ Fæ, ∫ů* ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

∫F <ª<w f»wÙ Fæ, ÔC»J¡wÙ Fæ N°æ≤ ˚sd J¡≤wÙ Fæ $ ª≤°ª≤ ≈Ì°Sů˘ J¡° <fit°Õd J¡≤fiub°ÔÙ

˚Ù ∫F <ª<w FÙ Fæ, Ì¥Ÿ≤° fiFÙ* $ oŸ<ÔÎ ÎJ¡t°` <ª<w_bR¡≈ FÙ ∫F Ã≈∏fi ıyw Fæ $$62$$
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ, ª∏Bt° J¡∑ <J¡≤dů* Ju¡ ŸÂ„ <fitÕÔb°dÙ Ÿu <`fiù ZÙ<„bıÙ fiu ıf bæŸ° J¡F°, wf <k¡≤ tæ*fiu ˚Ù ª∏Bt° J¡∑ <J¡≤dů* Ju¡ ŸÂ„ <fitÕÔ b°dÙ Ÿu fiŸu

≈¥~>° $$63$$ tF°≤°ı, ∫<Ì NJu¡ÔÙ <ª<w FÙ ŸbÕ` Δ∫°›w Fæ wů wÃ_bR¡≈ ∫F ÌuF <fiB°, tCh~>°Õ, t≤d N°<Ì Nb_S°Nů* Îba N∏∫°∏∫ Âÿ∫ů* tu* t¨<WJ¡°≈®ªC≤ ˚¥w<bJ¡°≤R¡≈ ªsC N°<Ì o¿∏B∫ů* Ÿu

„¥∏∫ ÌÙb°≤ J¡∑ fi°o˘ ªtJ¡wÙ fiFÙ* Fæ, ∫F •∫ů* ? $$64$$

ŸÙJ¡° ≈Cfi# _≈‹¸>ÙJ¡≤d J¡≤wu Fæ* $

∫u ÌuF N°<Ì Âÿ∫˚°b Ÿu ≈FÔu N°æ≤ ıÙbfiÌ„° tu* ªuwfi FůJ¡≤ wÌfi∏w≤ Âÿ∫ Îba t≤d N°<Ì Ì„°
tu* ªæw∏∫ Ÿu FÙfi ≤Fwu Fæ* ∫F ≈®Ã∫s NfiC˚bR¡≈ J¡v≈fi° ÔůJ¡ tu* <J¡Ÿ w≤F FůwÙ Fæ ? •∫ů*<J¡ ªæw∏∫

Ju¡ N<bfi°<„_b˚°b N°æ≤ N≈¿≤d°tÙ Fůfiu Ÿu Ÿtu* <J¡ŸÙ w≤F J¡∑ ınw° Fů FÙ fiFÙ* ŸJ¡wÙ $$65$$

"∫S° whªuwfi_∫æb ıÙb°<ÌÃba wÌ…h∫w°tg' oŸ ≈¥bÕ ≈®ÿfi J¡° W≤ <ffi° ŸCfiu FÙ b<Ÿ‹™>ıÙ fiu ∫F

ÎJ¡ N°æ≤ ÌqŸ≤° ≈®ÿfi <J¡∫° Fæ, wů ˚Ù ÎJ¡ Ÿ°S Ìůfiů* ≈®ÿfiů* J¡° W≤ Ìufiu J¡∑ oh~>°b°Ôu ˚yb°fi ZÙ

„aJ¡≤ J¡Fwu Fæ* $
oÕÿb≤ fiu J¡F° # Fu f®Êfig, ıů N°≈fiu ≈®ÿfi <J¡∫° Fæ, bF Ÿf JC¡~> (≈FÔu <J¡∫u y∫u ≈®ÿfiů* Ju¡ W≤ů*

Ÿu ∫C•w Ÿf JC¡~>) tæ* N°≈Ÿu J¡Fw° Fq≥; oŸu ŸC<fiÎ $ Fu w[bIů* tu* Zu‹™>, N°≈fiu ∫F ÎJ¡ fF…w fn° ≈®ÿfi

<J¡∫° Fæ $$66$$

J¡Fu ı°fiub°Ôu ≈ůÌg|°w Ÿu ≈FÔu „≤Ù≤ tu* <f‡f N°æ≤ ≈®<w<f‡f Ju¡ ˚uÌ Ÿu Ìů ≈®J¡°≤ J¡° ªæw∏∫
fwÔ°wu Fæ* $

Fu f®Êfig, b_wCw# oŸ „≤Ù≤ tu* Ìů ≈®J¡°≤ J¡∑ ŸbÕ˚¥wt∫°¿ÃtJ¡° <ª<w Fæ, ÎJ¡ wů Δ∫<‹¸>-Ÿt<‹¸>-
fC<] tu* N°Ÿ•w _b˚°b ≤©fiub°ÔÙ (<bI°fit∫ „ÆÌ Ÿu J¡FÙ ı°fiub°ÔÙ J¡w°Õ˚ů•w°_b˚°b Ÿu ∫C•w) Fæ N°æ≤ ÌqŸ≤Ù N„uT <bJ¡v≈ů* Ÿu „¥∏∫ J¥¡¸>_S $$67$$

<ıŸ ≈®J¡°≤ <ª<w J¡° ªÔ_b˚°b ≈°<@-≈®∫C•w Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ ŸJ¡° ˚uÌ ˚Ù ≈°<@ ≈®∫C•w FÙ Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

˚B, ıæŸu ŸC∏Ì≤ „ÙÔb°ÔÙ ˜Ù _b›fi tu* ÌqŸ≤u ≈≈<w Ÿu ∫C•w FůJ¡≤ Ì…#©_b˚°bb°ÔÙ FůwÙ F…oÕ

ŸyÕ - 30]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1343

N∏∫-ŸÙ ≈®wÙw FůwÙ Fæ, bæŸu FÙ bF <ª<w FÙ "F∏w°F<tt°¿_wŸ®ů Ìubw° Nfiufi ıÙbufi°Ãtfi°fiC≈®<bÿ∫
fi°tR¡≈u Δ∫°J¡≤b°<d' oÃ∫°<Ì ZC<w≈®Ì<„Õw ŸaJ¡v≈ Ÿu N≈fiÙ N°Ãt° J¡ů FÙ ıÙb°Ãt° ŸtHwÙ F…oÕ

˚Ùw≤ _b∫a N∏∫-ŸÙ FůJ¡≤ Nb¿_Sw Fæ $$68$$ <ıŸ ≈®J¡°≤ oŸ ŸaŸ°≤ tu* bFÙ (ŸC„ÙÔ FÙ) ≈C”T

J®¡ů@b„ sd˚≤ tu* ≤°sŸ-Ÿ° J®¥¡≤ Fů ı°w° Fæ, bæŸu FÙ ∫F <ª¿w ˚Ù ŸaJ¡v≈-<bJ¡v≈°ÃtJ¡ <ªFgfiů* Ÿu

∫C•w FůJ¡≤ ÌqŸ≤u _bR¡≈b°ÔÙ Fů ı°wÙ Fæ $$69$$ Fu f®Êfig, ≈∫CÕ•w ≤Ù<w Ÿu <b”] J¡v≈fi°Nů* Ÿu

˚°<bw N≈fiu _bR¡≈ Ÿu h∫Cw F…oÕ <ª<w J®¡t„# ınw°Ì°Ã‡∫ J¡∑ ˚°bfi°J¡≤ N≈fiÙ FÙ J¡v≈fi° Ÿu Ÿ<bJ¡v≈ fC<] J¡∑ <bT∫ Fů ı°wÙ Fæ $$70$$ _b∫a <ª<w FÙ N°J¡°„Ÿ<Fw Ÿ¥‚t ˚¥wů* J¡∑ _bR¡≈w°;

„ÆÌ, _≈„Õ, R¡≈, ≤Ÿ N°æ≤ y∏@°ÃtJ¡ ˚ůÀ∫ů* J¡∑ fÙıR¡≈ ªuÃ∫w° ∫°fiÙ t°∫°≈Ô<sw ªæw∏∫ J¡∑

<bT∫w° ≈®°›w J¡≤wÙ Fæ N°æ≤ ŸJu¡ f°Ì Ÿt<‹¸>-≈®°dR¡≈w° ≈®°›w J¡≤wÙ Fæ $$71$$

Ÿ ≈®J¡°≤ J¡∑ <ª<w tu* ≈aªÙJ¡≤d ≈®∫C•w _S¥Ô˚¥w°ÃtJ¡ Ÿt<‹¸>-Δ∫<‹¸>-_S¥Ô-ÌuFR¡≈w°, ŸJu¡

N∏Ì≤ ≤Ffiub°Ôu <Ô*yÌuF tu* ıÙbR¡≈w° wS° Ÿtu* fCÌgº∫°ÃtR¡≈w° J¡° NbÔůJ¡fi J¡≤°wu Fæ* $

≈aªÙJ¡≤d π°≤° Ÿ¥‚t ˚¥wů* Ÿu bu<‹¸>w FůwÙ F…oÕ J®¡t„# ∫F <ª<w Ÿ°wů* πÙ≈ wS° ª°æFÌ ÔůJ¡R¡≈

Ìu„ <b˚°y Îba <fituT Ÿu ÔuJ¡≤ Ìů ≈≤°@Õ≈∫Õ∏w J¡°Ô<b˚°y Ÿu ∫C•w Fů ı°wÙ Fæ $ wÌfi∏w≤ bF ≈®°d@°≤d Ÿu ıÙbR¡≈ FůwÙ F…oÕ wÃJ¡°Ô FÙ fC<], NFaJ¡°≤, tfi N°æ≤ <ªW_bR¡≈ Fů ı°wÙ Fæ $$72$$ tfiR¡≈w°

J¡ů ≈®°›w F…oÕ <ª<w Ÿ ≈®J¡°≤ ŸaŸ°≤ J¡° NbÔ‡ffi J¡≤ ÔuwÙ Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ "tæ* ª^±>°Ô Fq≥' oŸ

˚°bfi° Ÿu f®°Êd ª^±>°ÔR¡≈w° J¡° NbÔ‡ffi J¡≤w° Fæ $$73$$ f®Ê<ª<w FÙ NI°fi∫C•w _bR¡≈ J¡∑

≈®°<›w J¡≤ ÌuF N°æ≤ ıÙb Ju¡ N°J¡°≤ Ÿu ŸaJ¡¿v≈w FůJ¡≤ NI°fi≈®∫C•w ınw°b„ NŸbÕI Fů ı°wÙ Fæ $
wÌfi∏w≤ f°≤-f°≤ ˚ůyů* Ju¡ ŸaJ¡v≈ů* Ÿu <fi≤∏w≤ ŸaŸ°≤˚°<yfiÙ FůwÙ Fæ $$74$$ Nfi∏w ŸaJ¡v≈ů* Ÿu Nůw≈®ůw wS° ınw° Ju¡ ŸaJ¡v≈ Ÿu _S¥Ô F…oÕ ∫F <ª<w FÙ ınw° Ÿu ıÙbfiR¡≈w° J¡° ˚®t Ÿ ≈®J¡°≤

≈®°›w J¡≤wÙ Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ ıÔ ≈°T°dR¡≈w° (f≤k¡R¡≈w°) ≈®°›w J¡≤w° Fæ $$75$$ Fu tCfiu, wÌfi∏w≤
bFÙ <ªW, tfi, tůF, t°∫° ofi ŸaI°Nů* J¡° <fit°ÕdJ¡≤ <fi≈Cdw° Ÿu ınw° J¡° N°Z∫ J¡≤ ŸaŸ°≤ tu*

Ã≈∏fi FůwÙ Fæ $$76$$ wÌfi∏w≤ tůFR¡≈Ù t∏Ìw° J¡ů ≈®°›w F…oÕ, w¨‹d°R¡≈Ù FSJ¡nÙ ≈nfiu Ju¡ J¡°≤d

≈Ù<nw F…oÕ, J¡°t, J®¡ů@ Îba ˚∫ Ÿu y®_w, bæ˚b N°æ≤ Ì¿≤Bw°R¡≈Ù ywů˘ tu* _b∫a <y≤Ù F…oÕ, N≈fiu NŸÙt

<b_w¨w _bR¡≈ J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ Ìufiub°ÔÙ, ˜Ù, ≈C` N°<Ì Ju¡ <b∫ůyů* tu* „ůJ¡ N°<Ì <bJ¡°≤ů* Ÿu y®_w F…oÕ, Ì…#©R¡≈Ù Ì°b°fiÔ Ÿu <fi≤∏w≤ Ÿ∏w›w F…oÕ, „ůJ¡ N°æ≤ N„C˚ů* Ÿu J¨¡≈d F…oÕ, "≈®Ã∫s Ì…#©, tůF

N°<Ì _b˚°bb°ÔÙ FÙ tæ* Fq≥ $ - oŸ „¥∏∫°ÃtJ¡ ˚®t Ÿu Δ∫°JC¡Ô F…oÕ, ÎJ¡t°` ÌuF tu* N°_S° ≤©fiub°ÔÙ
tF°fi ÌÙfiw° J¡ů ≈®°›w F…oÕ, tůFR¡≈Ù tF°J¡∑ªn tu* ıÙdÕ ıayÔÙ F<SfiÙ J¡∑ fi°o˘ k≥¡ŸÙ F…oÕ, bæ˚b N°æ≤

Ì¿≤Bw°R¡≈Ù Ôw°-<F*±>ůÔů* Ÿu ª°≤ů* Nů≤ ªaªÔ „≤Ù≤b°ÔÙ, <fi#Ÿ°≤ N°æ≤ NŸÙt ŸaŸ°≤ Ju¡ <bJ¡°≤ů* tu*

Δ∫bF°≤ J¡≤fiub°ÔÙ, NfiuJ¡ ≈®J¡°≤ Ju¡ w°≈ů* Ÿu Ÿ∏w›w ⁄Ì∫b°ÔÙ, ≤°y N°æ≤ J®¡ů@ Ÿu <fi≤∏w≤ Δ∫°›w F…oÕ, N≈fiu HC^±> Ÿu <f~C>nÙ F…oÕ ¿F≤fiÙ Ju¡ ŸÂ„ ≈≤b„ F…oÕ, bæ˚bů* ∫° ˚¥wt°`°Nů* Ju¡ N°<b˚°ÕbJ¡°Ô tu*

⁄‹¸> ∫° N<˚Δ∫•w F…oÕ N°æ≤ fiJu¡ <w≤ů˚°b tu* ÌÙfiw° ∫° <w≤ů˚°b J¡ů ≈®°›w F…oÕ, N≈fiu ŸaJ¡v≈ Ÿu

≈®°›w F…oÕ N∏∫ <b˚®tÂ<‹¸>∫ů* tu* ˚∫˚Ùw FůJ¡≤ Ÿ w≤F ˚°y ı°wÙ Fæ <ıŸ w≤F buw°Ôů* Ju¡ fÙª Ÿu f°<ÔJ¡° ˚°y ı°wÙ Fæ $$77-83$$ <ıŸ ≈®J¡°≤ «≥¡¸>fiÙ J¡°≥¸>u N°æ≤ fiÙt Ju¡ ≈Wu ©°wu Ÿt∫ N≈fiÙ

1344

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
b°Ÿfi° Ÿu ˚°<bw _bv≈ t@C≤ ≤Ÿ J¡∑ N<˚Ô°T° J¡≤wÙ Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ Ì…#©t∫ <bT∫ů* Ju¡ ≤Fwu <ª<w

fiŸu ŸC© J¡∑ N<˚Ô°T° J¡≤wÙ Fæ $ fÙª FÙ tu* ˚®‹¸> FůJ¡≤ ÎJ¡ ÌůT Ÿu ÌqŸ≤° ÌůT ≈®°›wJ¡≤ fiÙªu J¡∑

Nů≤ <y≤wÙ ı°wÙ Fæ $ NSb° ıæŸu «≥¡¸>fiÙ <bTt «≥¡ªu w¸> ≈≤ yu F…Î b¨s Ju¡ Ny®˚°y tu* Ÿ‡f] t@C-

≈¸>Ô tu* Nb¿_Sw t@C-<f∏Ì… ª°¸>fiu J¡∑ oh~>° Ÿu b¨s ≈≤ ª»fiu J¡∑ Ô°ÔŸ° J¡≤wÙ F…oÕ <J¡∫u y∫u ÎJ¡

Ÿ°S NyÔu ≈æ≤ů* Ju¡ ∏fi∫fi Ÿu FÙ N≈fiu <b„°Ô ÌuF˚°≤ Ju¡ J¡°≤d fÙª tu* FÙ <k¡ŸÔJ¡≤ fiÙªu J¡∑ Nů≤

<bTt ≈®Ìu„ tu* <y≤wÙ ı°wÙ Fæ, bæŸu FÙ ∫F <ª<w ˚Ù ∏fiw <bTt <bT∫b¨s Ju¡ «¡≈≤ ŸC©R¡≈Ù t@C-

<f∏Ì… ª°¸>fiu J¡∑ N<˚Ô°T° Ÿu ª»fiu J¡∑ oh~>° J¡≤ ≤FÙ fÙª tu* FÙ <k¡ŸÔJ¡≤ fiÙªu J¡∑ Nů≤ <y≤wÙ ı°wÙ

Fæ $$84$$ Nfi∏w≤ ÎJ¡ ŸaJ¡¸> Ÿu ÌqŸ≤u ŸaJ¡¸> J¡ů ≈®°›w F…oÕ, ÎJ¡ Ì…#© Ÿu ÌqŸ≤u Ì…#© tu* <y≤Ù F…oÕ ÎJ¡

<b≈<W Ÿu ÌqŸ≤Ù <b≈<W tu* ≈F…≥ªÙ F…oÕ <ª<w W≤ůW≤ NÃ∫∏w <bTt ¿_S<w ≈®°›w J¡≤wÙ Fæ $$85$$

NfiuJ¡ NfiSÕ-Ÿt¥Fů* Ÿu ∫C•w ªu‹¸>°Nů* Ÿu ≈≤b„ ⁄Ì∫b°ÔÙ bF <ª<w fi≤J¡ N°<Ì ˚¥<t∫ů* tu* ÎJ¡ J¡‹¸> Ÿu ÌqŸ≤u J¡‹¸> J¡ů ≈®°›w FůJ¡≤ ª°≤ů* Nů≤ Ju¡ w°≈ů* Ÿu <fi≤∏w≤ Ÿ∏w›w F…N° J¡≤wÙ Fæ $$86$$ wÌfi∏w≤

J®¡t„# tfiC‹∫ „≤Ù≤ J¡° Ô°˚ Fůfiu ≈≤ ˚Ù f°v∫J¡°Ô Ÿu ÔuJ¡≤ Δ∫bF°≤ <fi≈Cdw° Ju¡ NU∫°Ÿ Ÿu ≈®°›w J¡°æ„Ô π°≤° J¡°Δ∫, fi°¸>J¡, wJÕ¡ N°<Ì Ju¡ NU∫°Ÿ tu* wÃ≈≤ F…oÕ ∫F <ª<w N≈fiu f∏@fi Ju¡ (@fi, |≤,

©uw, ≈¿≤b°≤ N°<Ì Ju¡) <fit°Õd tu* N≈u<sw ≈≤°J®¡t Ju¡ FÙ ≈Ì J¡ů ≈®°›w FůwÙ Fæ, tůsů≈∫ůyÙ <bbuJ¡-

≈Ì J¡ů ≈®°›w fiFÙ* FůwÙ $$87$$ Ÿ J®¡t Ÿu N¿∏wt Nb_S° ≈®°›wJ¡≤ ≈®°d-<bfi°„Ì„° J¡ů ≈®°›w F…oÕ

∫F <ª<w ª°≤ů* Nů≤ ˚∫˚Ùw FůJ¡≤ Ÿ ≈®J¡°≤ „a<J¡w Fů ı°wÙ Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ ıÔ sÙd Fůfiu Ÿu ˚¥<t tu* Ôů¸>≈ů¸> Fůfiu tu* wÃ≈≤ t~>ÔÙ „a<J¡w Fů ı°wÙ Fæ $$88$$

Ÿasu≈ Ÿu •w NSÕ J¡° ¿b_w°≤ J¡≤wu Fæ* $
f°v∫J¡°Ô tu* <ª<w Ju¡ Ÿt_w <bT∫ ≈≤°@Ùfi ≤Fwu Fæ*, ∫°æbfi J¡°Ô tu* @fi°<Ì-<ª∏w° Ÿu ŸJ¡°

<bbuJ¡ N°b¨w Fů ı°w° Fæ $ b¨]°b_S° tu* ˚Ù NfiuJ¡<b@ Ì…#©ů* Ÿu ≈Ù<nw ≤FwÙ Fæ N°æ≤ Ÿt∫ N°fiu ≈≤

N≈fiu J¡tů˘ Ÿu b„ÙJ¨¡w F…oÕ t≤ ı°wÙ Fæ $$89$$

J¡tÕy<w J¡° <b_w°≤ J¡≤wu Fæ* $

J¡tÕy<wb„ J¡˚Ù _byÕ-fiy≤ tu* Ã≈∏fi FůwÙ Fæ, J¡˚Ù ≈°w°Ô JC¡F≤ tu* fi°<yfi Fů ı°wÙ Fæ, J¡˚Ù

ÌæÃ∫ů* Ju¡ <bb≤ů* tu* N°ŸC≤Ù ffi ı°wÙ Fæ wů J¡˚Ù oŸ ≈¨ØbÙ tu* tfiC‹∫-˜Ù ffi ı°wÙ Fæ $$90$$ ≤°sŸů* Ju¡

N°Z∫-_S°fi tu* ≤°sŸÙ ffi ı°wÙ Fæ, N≤^∫ Ju¡ J¡ů¸>≤ tu* b°fi≤Ù ffi ı°wÙ Fæ, ≈bÕw≤°ıů* Ju¡ <„©≤ tu*

<Ÿ*<FfiÙ ffi ı°wÙ Fæ wů J¡˚Ù J¡tÕb„ <Ft°Ô∫ N°<Ì JC¡Ô≈bÕwů* ≈≤ <J¡∏fi≤Ù ffi ı°wÙ Fæ $$91$$ J¡˚Ù

N≈fiÙ J¡tÕy<w Ÿu ŸCtu” ≈bÕw ≈≤ <bΩ°@≤Ù ffi ı°wÙ Fæ, N≤^∫ <fÔů* tu* Ÿ<≈ÕdÙ ffi ı°wÙ Fæ, b¨s ≈≤

Ôw° ffi ı°wÙ Fæ, |ů*ŸÔu tu* <ª<n∫° ffi ı°wÙ Fæ, <„©≤ ≈≤ yC¿vtfiÙ ffi ı°wÙ Fæ wů J¡˚Ù bfi tu*

<F≤fiÙ ffi ı°wÙ Fæ $$92$$ <ª<w FÙ fi°≤°∫d FůJ¡≤ ŸtCB tu* fiÙ*Ì ÔuwÙ Fæ, f®Ê° FůJ¡≤ f®Ê≈C≤ tu* º∫°fi J¡≤wÙ Fæ, <Ft°Ô∫ ≈bÕw ≈≤ N°@u Nay tu* J¡°∏w° Ÿu Ÿab<Ôw tF°ÌubıÙ J¡° R¡≈ @°≤dJ¡≤ <fib°Ÿ

J¡≤wÙ Fæ N°æ≤ _byÕ tu* ŸC≤Zu‹™> F¿≤ J¡° R¡≈ @°≤dJ¡≤ <b≤°ıwÙ Fæ (c) $$93$$ ˚B, Ÿa<bwg FÙ Ÿ¥∫Õ

(c) "≈Ìtub <F w<∏fiÃ∫t<fiÃ∫°# ≈<Ìfi# _t¨w°#'(f®Ê≈Ì FÙ <fiÃ∫ Fæ N°æ≤ ÌqŸ≤u ≈Ì@°≤Ù

N<fiÃ∫ Fæ*) oÃ∫°<Ì <„b≈C≤°d Ju¡ bªfi°fiC≤ů@ Ÿu fi°≤°∫d N°<Ì J¡° ˚Ù ıÙby<w tu* FÙ <fiR¡≈d oŸ

ŸyÕ - 30]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1345
ffiJ¡≤ <ÌbŸ J¡° <fit°Õd J¡≤wÙ Fæ, tu| ffiJ¡≤ ıÔ f≤Ÿ°wÙ Fæ, b°∫C ffiJ¡≤ b°∫CΔ∫°≈°≤ J¡≤wÙ Fæ Îba

≈bÕw N°æ≤ tFůÌ<@ ffiJ¡≤ ≈bÕw N°æ≤ tFůÌ<@ J¡° Δ∫°≈°≤ J¡≤wÙ Fæ $$94$$ Ÿa<bwg FÙ M¡wC|<¸>w ŸabÃŸ≤ J¡° ªJ®¡ |Ct°wÙ Fæ, ŸFŸ° ∫Cy, t∏b∏w≤ N°<Ì J¡°Ô J¡° <fit°Õd J¡≤wÙ Fæ Îba <Ìfi N°æ≤ ≤°<`R¡≈

Ÿu J®¡t„# ≈®J¡°„ Îba N∏@J¡°≤R¡≈ ffi ı°wÙ Fæ $$95$$ <ª<w FÙ J¡FÙ* ∫°fiÙ b¨s N°<Ì tu* fÙıR¡≈ wS°

ŸJ¡∑ NaJC¡≤w° tu* FuwC ≤Ÿ°ÃtJ¡ vÔ°Ÿ Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ Fů ı°wÙ Fæ, J¡FÙ* ≈°T°R¡<≈dÙ FůJ¡≤ <fiÿªÔ

≈ÃS≤ ffi ı°wÙ Fæ, J¡FÙ* ≈≤ ıÔ≈¥dÕ fiÌÙ Fů ı°wÙ Fæ N°æ≤ J¡FÙ* ≈≤ JC¡tCÌR¡≈ Ÿu kæ¡Ô ı°wÙ Fæ $$96$$

J¡FÙ* ≈≤ k¡Ô≈a<•w∫ů* Ju¡ ≈°J¡ů* Ÿu ≈Ô<sw ≤FwÙ Fæ,J¡FÙ* J¡°™>, NfiÔ N°<Ì Ÿu ≈Ô<sw ≤FwÙ Fæ, J¡FÙ* ≈≤ „Ùww°b„ <Ft Ju¡ ŸÂ„ N°ª≤d J¡≤ ≤Fu ıÔ Ÿu ∫C•w ≤FwÙ Fæ N°æ≤ J¡FÙ* N°J¡°„ N°æ≤ b°∫C
ffiJ¡≤ ≤FwÙ Fæ N°æ≤ J¡FÙ* N∏∫R¡≈ ffiJ¡≤ ≤FwÙ Fæ $$97$$ <ª<w FÙ J¡FÙ* ≠≠b<Ôw N°J¡°≤b°ÔÙ, J¡FÙ* JC¡„-J¡^¸>J¡ N°<Ì Ÿu Ì…yÕt, J¡FÙ* <„Ô°R¡≈, J¡FÙ* fiÙÔR¡≈, J¡FÙ* F¿≤wR¡≈, J¡FÙ* N<ÀfiR¡≈

N°æ≤ J¡FÙ* tFÙR¡≈ ffi ı°wÙ Fæ $$98$$ ŸfJ¡∑ N°Ãt°, ŸbÕ` Îba t°∫° Ju¡ ∫ůy Ÿu ŸbÕ_bR¡≈ Fůfiu Ju¡

J¡°≤d <ª<w Ÿ w≤F ıyw-R¡≈ FÙ Fů ı°wÙ Fæ $ ≈≤t°SÕ-Ì„° tu* wů bF ≈≤° <ª<w N°J¡°„ Ÿu ˚Ù

NÃ∫∏w <fitÕÔ Îba Δ∫°≈J¡ FÙ Fæ $$99$$ <ª<w ıf-ıf ıF°≥ ≈≤ <ıŸ ˚°b Ÿu <ıŸ w≤F N≈fiÙ

N°Ãt° J¡° <bbwÕ π°≤° ≈ª∫ J¡≤wÙ Fæ, wf-wf bFÙ* ≈≤ ŸÙ ˚°b J¡° NfiC˚b Ÿ w≤F ÎuŸu J¡≤wÙ Fæ ıæŸu ıÔ _≈∏Ì Ÿu w≤ay N°<Ì R¡≈w° J¡° NfiC˚b J¡≤w° Fæ $$100$$

∏FÙ* ˚°bů* J¡° <k¡≤ <b_w°≤≈¥bÕJ¡ <fiR¡≈d J¡≤wu Fæ* $

∫F <ª<w FaŸÙ, J®¡°æ*ªÙ, fyCÔÙ,J¡°J¡∑, Ÿ°≤ŸÙ, |ůnÙ, b¨J¡∑, «≥¡ªu ≈æ≤ N°æ≤ ªů*ªb°ÔÙ <˚∏fi ı°<w J¡∑ fyCÔÙ, NÃ∫∏w @bÔ w¥Ô J¡^™> ı°<w J¡∑ fÔ°J¡°, <F≤fiÙ, b°fi≤Ù, <J¡∏fi≤Ù, JC¡WÙ, b<¸>J¡°,

<≈ayÔÙ, tæfi°, t•©Ù, ˚°æ*≤Ù, ŸCÀyÙ, @Ù, ZÙ, Ô≠ı°, ≈®Ù<w, ≤<w, t°∫°, ≤°<` N°æ≤ „„Ù ofi wS°
ofiŸu <˚∏fi N∏∫°∏∫ ∫ů<fi∫ů* tu* ∫°fiÙ ÌuF-<b„uTů* tu* oŸ <bbwÕt°fi ŸaŸ°≤ tu* Ÿ ≈®J¡°≤ |¥twÙ ≤FwÙ

Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ ıÔ°bwÕ tu* <wfiJ¡° $$101-103$$ N≈fiu „ÆÌ Ÿu yÌFÙ J¡∑ w≤F ∫F <ª<w N≈fiu FÙ

ŸaJ¡v≈ Ÿu ±>≤wÙ Fæ oŸJu¡ ŸÂ„ ÌqŸ≤Ù J¡ůoÕ ˚Ù tCÀ@°, ªaªÔ° Îba NfÕÔ° f°Ô° fiFÙ* Fæ $$104$$ Fu tF°tCfiu, ∫F wCtŸu Ÿ ıÙb„<•w J¡° <fiR¡≈d <J¡∫°, ıů fuª°≤Ù ≈®°J¨¡w N°ª°≤ů* Ÿu ≈≤°@Ùfi Îba

≈„CNů* Ju¡ ŸÂ„ N<fi∫¿∏`w @tÕb°ÔÙ Fæ $$105$$ tC<fib≤, NŸÙt Ì…#©≈¥dÕ <b˚®tů* J¡° _b∫a N°Z∫

J¡≤fiub°ÔÙ "J¡t°ÕÃt°' (J¡t°ÕfiCŸ°≤_b˚°b°) oŸ fi°t J¡ů ≈®°›w F…oÕ oŸ ≈≤t°Ãt° J¡∑ ∫F „<•w ŸªtCª

„ůªfiÙ∫ Fæ $$106$$ _b<˚∏fi ŸW°-_k¥¡<wÕ Ÿu ≤<Fw, N<bΩ° Ÿu N<fi∫w, <bfi°„Ù N°æ≤ _b°˚°<bJ¡
tÔR¡≈ NŸwg Ju¡ «¡≈≤ FÙ oŸfiu ÎuŸu N°J®¡td <J¡∫° Fæ, ıæŸu w^±C>Ô (ª°bÔ) fiu wCT (˚¥ŸÙ) Ju¡

«¡≈≤ $$107$$ NŸÙt <b˚bů* Ÿu ˚®‹¸> F…oÕ wS° ÌC˚°ÕÀ∫R¡≈ ≈¿≤w°≈ Ÿu ≈¿≤w›w F…oÕ ∫F <ª<w ıÙbR¡≈w°

≈®°›w J¡≤ ÎuŸu „ůJ¡ <btÀfi Fů ı°wÙ Fæ, ıæŸu ≈<w<bFÙfi° fi°<∫J¡° $$108$$ ˚B, ıny<w N<bΩ° J¡∑

Ÿ°tØ∫Õ wů Ìu©ů ! <ıŸŸu <J¡ ≈¥dÕf®Ê_b˚°b FůwÙ F…oÕ ˚Ù „≤Ù≤°b¿h~>∏fi <ª<w N≈fiÙ <fi≤<w„∫°fi∏Ì
ÿÔůJ¡ Ÿu <J¡∫° y∫° Fæ $ NSb° fi°≤°∫d N°<Ì Ÿ°R¡›∫ tC•w ıÙbů* Ju¡ <bT∫ tu*, oŸJ¡∑ ∫ůıfi°

J¡≤fiÙ ª°<FÎ $ NSb° ∫F°≥ Ÿu ÔuJ¡≤ ıÙby<w∫ů* J¡° <fiR¡≈d fiFÙ* <J¡∫° y∫° Fæ, <J¡∏wC <ª<w Ÿf JC¡~> Δ∫°≈°≤ J¡≤wÙ Fæ, ∫F J¡F° y∫° Fæ oŸ<ÔÎ J¡ůoÕ ÌůT fiFÙ* Fæ $

1346

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

≈¥dÕ_b˚°bw° J¡° _t≤d <J¡∫u <ffi° tæ* „≤Ù≤t°` ≈¿≤¿h~>∏fi Fq≥, Sůn° ≈C^∫ sÙd Fůfiu ≈≤ tæ* ∏∫¥fi Fů yoÕ, ∫ů* ŸtHJ¡≤ N≈fiu ≈wfi Ju¡ <ÔÎ Ÿ ≈®J¡°≤ fiÙªu J¡∑ Nů≤ <y≤wÙ ı°wÙ Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ tu|, ŸtCÌ®

N°<Ì Ÿu ≈Ô<sw Ÿt_w ıyw J¡ů N≈fiu Ì≤ tu* Ÿt° Ôufiu J¡∑ Ÿ°tØ∫Õ Ÿu ∫C•w Fůwu F…Î ˚Ù ≤F¸> J¡∑

|¿≤∫ů* tu* ≈®<b‹¸> N°J¡°„ N≈fiu •w _b˚°b J¡° _t≤d <J¡∫u <ffi° |¸>Ùt°` Ÿu ≈¿≤¿h~>∏fi wS° Nv≈
ıÔ <y≤fiu Ÿu tæ* ©°ÔÙ Fů y∫°, ∫ů* t°fiJ¡≤ f°≤-f°≤ N≈fiu ≈wfi Ju¡ <ÔÎ fiÙªu J¡∑ Nů≤ <y≤w° ı°w° Fæ,

∫F fn° J¡‹¸> Fæ $$109$$
wÙŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w
oJ¡wÙŸb°≥ ŸyÕ

<ıŸŸu tfi, ≈®°d N°æ≤ o¿∏B∫ů* Ju¡ π°≤° f°F≤ N°æ≤ ˚Ùw≤ ≈®J¡°„ Fůw° Fæ,

Ÿ „C] <ª<w J¡° ıÙbR¡≈w° N°<Ì Ju¡ <fiTu@ Ÿu ≈®Ì„Õfi $
oÕÿb≤ fiu J¡F° # <ıŸ ≈®J¡°≤ _b°<›fiJ¡ t<Ì≤°-tÌ Ÿu ı<fiw tůF tu* <y≤Ù F…oÕ tCÀ@° ˜Ù

Ÿ‡˚®tJ¡°Ô tu* "tæ Ì…#©Ù Fq≥,' oŸ ˚°bfi° Ÿu <tØ∫° FÙ Ì…#© f¸>ů≤° J¡≤wÙ Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ NI°fi-J¡∑ªn tu* k≥¡ŸÙ F…oÕ ∫F <ª<w ˚Ù NI°fiJ¡°Ô tu* "tæ* Ì…#©Ù Fq≥, oŸ ˚°bfi° Ÿu ≈¥bÕb<dÕw<tØ∫° FÙ
ıÙbıyL°b f¸>ů≤° J¡≤wÙ Fæ $$1$$ <ıŸ ≈®J¡°≤ <b≈≤Ùw-t<w∫C•w tCÀ@° ˜Ù t≤Ù F…oÕ fi Fůfiu ≈≤

˚Ù tæ* t≤ yoÕ, fi‹¸> fi F…oÕ ˚Ù tæ* fi‹¸> Fů yoÕ, ∫ů* ˚°bfi° J¡≤wÙ F…oÕ ≤ůwÙ ≤FwÙ Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ ∫F

<ª<w ˚Ù tæ* fi‹¸> Fů yoÕ, tæ* t≤ yoÕ, ∫ů* ˚°bfi° J¡≤wÙ F…oÕ H¥™>>t¥™>> ≤ůwÙ ≤FwÙ Fæ $$2$$ <b≈≤Ùw F…oÕ
fC<] JC¡‡F°≤ Ju¡ |¥twu F…Î ª°J¡ J¡ů ˚Ù <ıŸ ≈®J¡°≤ <ffi° <fi<tW Ju¡ FÙ ¿_S≤ Ìu©wÙ Fæ, ™>ÙJ¡ ŸÙ

≈®J¡°≤ ∫F <ª<w ˚Ù NF∏w° Ju¡ ˚®t Ÿu NŸÃ∫ oŸ Ÿ‡≈¥dÕ ŸaŸ°≤ J¡ů <ffi° J¡°≤d FÙ ŸÃ∫ Ìu©wÙ

Fæ $$3$$ oŸ <ª<w Ju¡ ŸaŸ°≤°fiC˚b tu* J¡°≤d <ªW FÙ Fæ, Ôu<J¡fi bF J¡°≤dR¡≈ <ªW J¡ůoÕ ≈Ì°SÕ FÙ
fiFÙ* Fæ; •∫ů*<J¡ bF <ªwg ∫° ŸŸu <˚∏fi N<ªwg Ìůfiů* tu* Ÿu J¡ůoÕ Fů FÙ fiFÙ* ŸJ¡w° $ ∫<Ì N<ªwg-R¡≈ t°fiu*yu, wů bF ıyw Ju¡ N∏wyÕw Fů ı°fiu Ÿu ıyÃJ¡v≈J¡ FÙ fiFÙ* Fů ŸJ¡w° $$4$$

<ªW J¡∑ ŸW° <Ÿ] fi Fůfiu Ÿu FÙ ŸJu¡ ªuÃ∫ (<bT∫) ıyw J¡∑ ˚Ù ŸW° <Ÿ] fiFÙ* Fæ, ∫FÙ

J¡Fwu Fæ* $
oŸ ≈®J¡°≤ <ªWR¡≈ J¡°≤d J¡° N˚°b <Ÿ] Fůfiu Ÿu ªuÃ∫ J¡° (ıyBq≈ <bT∫ J¡°) ˚Ù N˚°b <Ÿ]

FÙ Fæ $ oŸ<ÔÎ <ıŸ <ª<w Ju¡ π°≤° Zt≈¥bÕJ¡ <ªW NfiC˚¥w Fůw° Fæ, bF <ª<w <ªW N°æ≤ ŸJu¡ N@Ùfi ªuÃ∫ _bR¡≈ fiFÙ* Fæ, <J¡∏wC „C]R¡≈ FÙ Fæ $$5$$

<ªW Ju¡ <fiTu@ Ÿu FÙ <ª<w tu* ªsC N°<Ì o¿∏B∫≈®∫C•w Âÿ∫, Ì„Õfi N°æ≤ B‹¸>°R¡≈ <`≈C¸>Ù J¡° <fiTu@

˚Ù <Ÿ] Fů ı°w° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

<ıŸ ≈®J¡°≤ ≈ÃS≤ tua wuÔ fiFÙ* ≤Fw°, ŸÙ ≈®J¡°≤ „C] <ª<w tu* Âÿ∫, Ì„Õfi N°æ≤ B‹¸>° J¡° R¡≈
fiFÙ* ≤Fw° $ ıæŸu ª∏Bt° tu* J¡°<Ôt° (J¡°Ô°≈fi) fiFÙ* ≤FwÙ, bæŸu FÙ <ª<w tu* J¡w°Õ, J¡tÕ N°æ≤ J¡≤d fiFÙ* ≤Fwu $$6$$ <ıŸ ≈®J¡°≤ N°J¡°„ tu* fibÙfi NaJC¡≤ J¡° N˚°b Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ <ª<w tu* ≈®t°w°, ≈®tu∫

N°æ≤ ≈®t°d ofi wÙfiů* J¡° N˚°b Fæ $ <ıŸ ≈®J¡°≤ fi∏Ìfibfi tu* ©æ≤ Ju¡ b¨s J¡° N˚°b Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤

ŸyÕ - 31]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1347

<ª<w tuuu* <ªWb¨<W, ªuwfi (<ªWb¨<W Ju¡ N°Z∫) N°æ≤ ªuÃ∫ (•w b¨<W Ju¡ <bT∫) N°<Ì J¡° () N˚°b Fæ $$7$$ ıæŸu N°J¡°„ tu* ≈bÕwÃb fiFÙ* Fæ, bæŸu FÙ <ª<w tu* NF∏w°, Ãb∏w° N°æ≤ wW° ÌqŸ≤Ù

≈≤ůsb_wCw°) N°<Ì () fiFÙ* Fæ $ ıæŸu J¡°ıÔ tu* „a©Ãb fiFÙ* ≤Fw°, bæŸu FÙ <ª<w tu _bÌuFÃb N°æ≤

N∏∫ÌuFÃb fiFÙ* ≤Fwu $$8$$ ıæŸu ≈≤t°dC Ju¡ N∏Ì≤ ŸCtu” fiFÙ* ≤Fwu, bæŸu FÙ oŸtu* NfiuJ¡ ≈®J¡°≤ Ju¡ ıÙb wS° ≈®Ã∫uJ¡ „≤Ù≤ tu* N°Ãt° Ju¡ N˚uÌ°º∫°Ÿ ˚Ù fiFÙ* ≤Fwu $ oŸtu* „ÆÌ N°æ≤ NSÕ (fi°t N°æ≤ R¡≈) J¡∑

J¡S° wů oŸ ≈®J¡°≤ fiFÙ* Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ tF° «¡Ÿ≤ ˚¥<t tu* Ôw° J¡∑ $$9$$

"NS° N°Ìu„ů fiu<w fiu<w' oÃ∫°<Ì ŸbÕÂÿ∫ů* Ju¡ „°˜Ù∫ <fiTu@ ˚Ù w[bŸ°s°ÃJ¡°≤≈∫Õ∏w FÙ Fæ*,

•∫ů*<J¡ <ªW[b J¡° Ÿ°s°ÃJ¡°≤ Fůfiu ≈≤ wů ≈®<w∫ůyÙ J¡∑ ≈®<Ÿ<] fi Fůfiu Ÿu fiJ¡° J¡˚Ù Ÿa˚b fiFÙ* Fæ,

∫FÙ J¡Fwu Fæ* $
oŸ <ª<w tu* "fiu<w fiu<w' oÃ∫°<Ì <fiTu@≈≤J¡ ZC<w∫°≥ ÎuŸu fiFÙ* Fæ*, ıæŸu Ÿ¥∫Õ-t^±>Ô tu* ≤°<` $ <ıŸ

≈®J¡°≤ wCT°≤ tu* ‹dw° fiFÙ* ≤FwÙ, ŸÙ ≈®J¡°≤ oŸtu* b_wC Ÿu N<w¿≤•w b_wCÃb N°æ≤ Nb_wCÃbR¡≈

@tÕ ˚Ù fiFÙ* ≤Fwu $$10$$ oŸtu* „¥∏∫w° N°æ≤ N„¥∏∫w° oŸ ≈®J¡°≤ fiFÙ* Fæ, ¿ıŸ ≈®J¡°≤ <„Ô° Ju¡ y˚Õ tu*
b¨s $ N°J¡°„ tu* Nfi°J¡°„w° J¡∑ fi°o˘ <˚∏fi-<˚∏fi b°<Ì∫ů* Ju¡ π°≤° J¡¿v≈w ≈®<Ÿ] tFwÙ „¥∏∫w°

N°æ≤ N„¥∏∫w° <bª°≤ J¡≤fiu ≈≤ ıæŸu fiFÙ* ≤FwÙ Ju¡bÔ Ju¡bÔÙ˚°bÔsd _bR¡≈_bh~>w° FÙ Nb„uT

≤FwÙ Fæ, fi <J¡ NdCt°` ˚Ù ŸŸu JC¡~> <˚∏fi, bæŸu FÙ oŸ <ª<w tu* ˚Ù „¥∏∫w° N°æ≤ N„¥∏∫w° Fæ $$11$$
wf wů Ÿ‡≈¥dÕ NfiSů˘ J¡° t¥ÔJ¡°≤d <F≤^∫y˚°ÕÃtJ¡ Ÿt<‹¸>-<ªW FÙ oŸ <ª<w J¡° ÌůT Fæ,

•∫ů*<J¡ ÎJ¡t°` ŸÙ J¡°≤d Ÿu ªwC<bÕ@ „≤Ù≤ů* tu* Ã≈∏fi F…oÕ ∫F <ª<w ofi Ÿf Ÿ°aŸ°¿≤J¡ Ì…#©ů* J¡ů

≈®°›w J¡≤wÙ Fæ $ fiJ¡° Ft Ôůy J¡˚Ù h~>uÌ fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡wu ? oŸ „aJ¡° ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

<ª<w Ju¡ ÌůT˚¥w <F≤^∫y˚Õ Ju¡ <ªWR¡≈ <fi<tW Ÿu Ã≈∏fi F…oÕ ∫F <ª<w ofi Ì…#©ů* J¡ů ≈®°›w J¡≤wÙ Fæ, ÎuŸÙ f°w fiFÙ* Fæ, <J¡∏wC <F≤^∫y˚Õ π°≤° Ã≈∏fi <J¡∫u y∫u ıů ÌuF, o¿∏B∫ N°æ≤ fiJu¡ <bT∫

Fæ*, fi Ÿftu* "NFtg', "tt' wS° "∫u Ÿf NSÕ ŸÃ∫ Fæ*' oÃ∫°<Ì Ju¡bÔ ˚°bfi°t°` Ÿu FÙ ∫F ŸaŸ°≤R¡≈

NfiSÕ ≈¿_Sw F…N° Fæ $$12$$
oŸÙ<ÔÎ w[bI ≈C”T tu* wSů•w ˚°bfi° Ju¡ N˚°b Ÿu FÙ Ÿ‡≈¥dÕ NfiSů˘ J¡∑ „°<∏w Fů ı°wÙ Fæ, oŸu J¡Fwu Fæ* $
w[bI ≈C”T tu* wSů•w "NFtg', "tt' wS° "∫u Ÿ°aŸ°¿≤J¡ ≈Ì°SÕ ŸÃ∫ Fæ*' oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ ˚°bfi°

Ju¡ N˚°b Ÿu FÙ ∫F Ÿ‡≈¥dÕ NfiSÕ N≈fiu-N°≈ Ÿa„°∏w Fů ı°w° Fæ N°æ≤ w[bI ≈C”T tu* ˚Ù wSů•w Ÿ°≤Ù ˚°bfi°Nů* Ju¡ N˚°b Ju¡ <ffi° Ÿ‡≈¥dÕ Ì…#© ≈®°›w Fůwu ≤Fwu Fæ* $$13$$

∫FÙ J¡°≤d Fæ <J¡ w¨d J¡∑ fi°o˘ <w≤_J¡°≤ Ju¡ ∫ůÀ∫ ˚Ù ∫F `æÔů•∫≈Ì°SÕ Ju¡bÔ ˚°bfi° Ju¡ ∫°fiÙ
b°Ÿfi° Ju¡ fÔ Ÿu NI°<fi∫ů* Ju¡ <ÔÎ Ì…#Ÿ°º∫ FůJ¡≤ ¿_Sw Fæ, oŸu J¡Fwu Fæ* $

() N°<Ì≈Ì Ÿu tfifiJ¡w°Õ, t<w N°æ≤ t<w Ju¡ <bT∫; fů]°, fů@ N°æ≤ fů@ Ju¡ <bT∫ wS°

NFaJ¡w°Õ (NFt°<˚t°fiJ¡w°Õ), NFaJ¡°≤ N°æ≤ NFaJ¡°≤ Ju¡ <bT∫ů* J¡° y®Fd <J¡∫° y∫° Fæ $

() ∫F°≥ ≈≤ N°<Ì ≈Ì Ÿu _bÌuFÃb N°<Ì @tů˘ Ju¡ N°Z∫, fiJu¡ Δ∫°›∫ @tÕ Îba fiJu¡ Ÿ‡f∏@ů*

J¡° y®Fd <J¡∫° y∫° Fæ $

1348

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

≈¥bůÕ•w ≈®J¡°≤ J¡∑ wb-tt°ÃtJ¡ ıů ˚°bfi° Fæ, bFÙ oŸ Ì…#©°<Ì J¡∑ ≈®Ÿ<•w tu* J¡°≤d Fæ, Ÿ

˚°bfi° tu* ≈C”T J¡∑ _bw∏`w° Fæ ∫°fiÙ bF ˚°bfi° J¡≤ ŸJ¡w° Fæ N°æ≤ fiFÙ* ˚Ù J¡≤ ŸJ¡w° Fæ $ ÎuŸÙ

¿_S<w tu* ıæŸu w¨d J¡° ≈¿≤Ã∫°y Ì…#Ÿ°º∫ fiFÙ* Fæ, bæŸu FÙ `æÔů•∫ J¡° ≈¿≤Ã∫°y ˚Ù Ì…#Ÿ°º∫ fiFÙ*

Fæ $$14$$ wSů•w ˚°bfi° Ÿu ¿_Sw F…N° ∫F ŸaŸ°≤R¡≈Ù NfiSÕ _b°@Ùfi Fůw° F…N° ˚Ù Ì…#Ÿ°º∫ Fæ $

(∫<Ì „aJ¡° Fů <J¡ N<wŸCÔ˚ ˚°bfi°Ã∫°y _b∫a FÙ <Ÿ] •∫ů* fiFÙ* Fůw° ? wů oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $) ıů-
ıů J¡°∫Õ Fæ* fiJ¡∑ ≈C”T N≈fiu ≈®∫Ãfi Ÿu ∫<Ì <Ÿ¿] fiFÙ* J¡≤w°, wů bu J¡F°≥ Jæ¡Ÿu ≈®°›w Fů ŸJ¡wu Fæ* ?

Ÿ°@°≤d w¨d ˚Ù <ffi° F°S kæ¡Ô°∫u ≈®°›w fiFÙ* <J¡∫° ı° ŸJ¡w° $$15$$

Ju¡bÔ ˚°bfi°t°` J¡° Ã∫°y J¡≤ Ìufiu ≈≤ ≈≤t ≈C”T°SÕ_bR¡≈ ≈≤t°SÕ <ª<w ŸbÕ` Nfi°∫°Ÿ FÙ

ŸCÔ˚ Fæ, oŸÙ N°„∫ Ÿu Ÿ <ª<w J¡° bdÕfi J¡≤wu Fæ* $

<fi<bÕJ¡v≈, N<πwÙ∫, ≈≤f®Ê_bR¡<≈dÙ ŸbÕΔ∫°≈J¡ FůwÙ F…oÕ ŸJ¡Ô wuıů* J¡ů ˚Ù ≈®J¡°<„w J¡≤fiub°ÔÙ, _bh~> N°æ≤ N<w ÃJ¨¡‹¸> ıů ∫F <ª<w Fæ, bF ≈C”T J¡∑ Ju¡bÔ ÎJ¡ ˚°bfi° Ÿu ≈®°›wΔ∫

Fæ $$16$$ bF <ª<w Ÿ‡≈¥dÕ ≈Ì°Sů˘ J¡° Nb˚°Ÿ J¡≤fiub°ÔÙ ŸbÕΔ∫°≈J¡, <fiÃ∫, <fitÕÔ, <fiÃ∫ů<Ìw, tfi Ÿu ≤<Fw, ŸJ¡Ô <bJ¡°≤ů* Ÿu b<ıÕw N°æ≤ <fi≤aıfi Fæ $ ÎJ¡ bFÙ |¸> N°æ≤ ≈¸> tu*, b¸> N°æ≤ ÌÙb°≤ tu*, „J¡¸> N°æ≤ b°fi≤ tu*, yÌFu N°æ≤ NŸC≤ tu*, Ÿ°y≤ N°æ≤ ˚¥w tu*, wS° fi≤ N°æ≤ fi°y tu* ŸbÕ` Ÿa¿_Sw Fæ $$17,18$$

<ıŸ ≈®J¡°≤ ÌÙ≈J¡ ≈Ì°Sů˘ Ju¡ ≈®J¡°„fi Ju¡ <ÔÎ J¡ůoÕ ÌqŸ≤Ù <J®¡∫° fiFÙ* J¡≤w°, Ju¡bÔ N≈fiÙ _bR¡≈¿_S<w Ÿu FÙ ≈®J¡°„fi tu* ŸtSÕ Fů ı°w° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ ∫F <ª<w ˚Ù Ÿ°sÙ J¡∑ fi°o˘ Ju¡bÔ ªC≈ª°≈ N≈fiu _bR¡≈ tu* fæ™>Ù ≤FwÙ Fæ, ªÔfiu-<k¡≤fiu N°æ≤ <FÔfiu-±>ůÔfiu tu* ŸtSÕ ≤FwÙ F…oÕ ˚Ù J¡FÙ* ≈≤ <FÔfiu-

±>ůÔfiu ∫° ªÔfiu-<k¡≤fiu J¡° fi°t wJ¡ fiFÙ* ÔuwÙ $$19$$ ÎuŸÙ Ÿ°tØ∫Õ ≤©wÙ F…oÕ ˚Ù bF <ª<w Ju¡bÔ

ÌuF°<Ì˚°b Ÿu b°_wb tu* t<Ôfi fi FůwÙ F…oÕ ˚Ù t<Ôfi Fů yoÕ Fæ ∫°fiÙ fi°fi°<b@ ≤°yπuT°<Ì ÌůTů* Ÿu Ÿa∫C•w Fů yoÕ Fæ $ oŸtu* ∫Ω<≈ <J¡ŸÙ ≈®J¡°≤ J¡° <bJ¡v≈ Fæ fiFÙ*, <k¡≤ ˚Ù <b<b@ <bJ¡v≈ů* Ÿu ∫C•w Fů yoÕ Fæ $ Nın FůwÙ F…oÕ ˚Ù ın-ŸÙ ˚°ŸwÙ Fæ Îba ŸbÕy°<tfiÙ FůwÙ F…oÕ ˚Ù NŸbÕy°<tfiÙ $$20$$

Nf ŸbÕy°<tfiÙ N°æ≤ NÃ∫aw Ÿ¥‚t <ª<w J¡° ÎJ¡-ÎJ¡ „≤Ù≤ Ju¡ N∏Ì≤ fi© Ÿu ÔuJ¡≤ <Ÿ≤ wJ¡ ıů

<b„uTΔ∫°<›wÔsd Ÿaª∫ Fæ, Ÿtu* ∫C<•w fwÔ°wu Fæ* $

<b„uT ≈®J¡°≤ J¡° N<˚t°fi N°<Ì J¡ůoÕ <bJ¡v≈ fi ~¥>fiub°ÔÙ, ŸbÕy°<tfiÙ Îba NÃ∫∏w Ÿ¥‚t_bR¡≈

≈≤° <ª<w ≈®°d≈®@°fi <Ô*y „≤Ù≤ tu* ≈®<w<f‡f˚°b Ÿu NfiCyw FůwÙ F…oÕ F°S, ≈æ≤ N°<Ì ıů Nay Fæ* Îba ıů

⁄Ì∫ N°<Ì _S°fi wS° fFW≤ Fı°≤ fi°<n∫ů* Ju¡ (<„≤°Nů* Ju¡) ˚uÌ Fæ*, fi ŸfJ¡ů Δ∫°›wJ¡≤ ∫°fiÙ

fitu* ≈®bu„ J¡≤ ŸbÕ` ≈F…≥ªÙ F…oÕ N≈fiÙ Ÿa<bwg J¡° N≈fiu wfiu FÙ „≤Ù≤ tu* t°fiů* ıf≤Ì_wÙ ©Ù*ªJ¡≤

Ÿ ≈®J¡°≤ ≈ª∫ J¡≤wÙ Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ Ô‡f° N°æ≤ Ÿ¥‚t ≤u„t N°<Ì w∏wC ¸>uJC¡N° N°<Ì Ju¡ «¡≈≤
bu‹¸>fi J¡≤fiu ≈≤ NÃ∫∏w Ô‡f° Fůfiu ≈≤ ˚Ù N≈fiu J¡ů wfiu FÙ _S°fi tu* ≈Ÿa⁄w J¡≤ fu≤ N°<Ì Ju¡

N°J¡°≤ Ju¡ ŸÂ„ ≈ª∫ ≈®°›w J¡≤w° Fæ $$21$$ ˚B, oŸÙ ≈ª∫ Ju¡ J¡°≤d ı°y®w ≈C”T J¡∑ <ª<w f°flR¡≈ N°<Ì <bT∫ů* Ju¡ NbÔůJ¡fi Îba N∏Ì≤ t°fi<ŸJ¡ Δ∫°≈°≤ů* Ÿu bu<‹¸>w FůwÙ F…oÕ fů@≈s≈°<wfiÙ

Fů ı°wÙ Fæ N°æ≤ <fiB° Ôu ≤Fu ≈C”T J¡∑ <ª<w wů _b›fi tu* b°Ÿfi°t∫ R¡≈ N°<Ì Ju¡ NbÔůJ¡fi Îba tfiůΔ∫°≈°≤ů* Ÿu bu<‹¸>w FůwÙ F…oÕ Ìů ≈sů* J¡° ∫°fiÙ ˚Ùw≤ fů@ N°æ≤ f°F≤ Nfů@ ofi Ìů ≈sů* J¡°

ŸyÕ - 31]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1349

NbÔ‡ffi J¡≤wÙ Fææ $ oŸÙ ≈®J¡°≤ ŸCTC<›w tu* NI°fit°` J¡∑ Ÿ°<sdÙ Îba "tæ*fiu JC¡~> ˚Ù fiFÙ* ı°fi°' oŸ

≈®J¡°≤ ™>u F…Î ≈C”T Ju¡ _t≤d Ÿu ŸÌŸÌ°ÃtJ¡ FůwÙ F…oÕ ˚Ù <ª<w NŸÃ≈®°∫ FůJ¡≤ Nfů@≈s J¡° FÙ

NbÔ‡ffi J¡≤wÙ Fæ $$22$$ <ıŸ ≈®J¡°≤ Ÿ°@C F…N° ≈C”T ˚Ù Ì…ıÕfi-Ÿay<w Ÿu <ª≤J¡°Ô wJ¡ <ªW Ju¡

Ÿa_J¨¡w Fůfiu ≈≤ Ì…Õıfi J¡∑ oh~>°Î≥ ÔuJ¡≤ NŸ°@C Fů ı°w° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ NÃ∫∏w _bh~> ≈≤° <ª<w FÙ

ÌuF°<Ì tu* w°Ì°Ã‡∫°<˚t°fi J¡≤fiu Ÿu wÌfiCJ¥¡Ô-≈®°<›w J¡∑ N°æ≤ ≈®<wJ¥¡Ô ≈¿≤F°≤ N°<Ì J¡∑ <ª∏w° J¡≤wÙ

Fæ (N°æ≤ _b∫a ın ÌuF°<ÌR¡≈ Fů ı°wÙ Fæ $)$$23$$
oŸÙ<ÔÎ <ªW Ju¡ ≈Cfi# f®ÊR¡≈w° Ÿu ˚°<bw Fůfiu ≈≤ bF f®ÊR¡≈ FÙ Fů ı°w° Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu Â‹¸>°∏w J¡Fwu Fæ* $

<ıŸ ≈®J¡°≤ t°<Ô∏∫ Ÿu ŸCbdÕ w°t®R¡≈ Fů ı°w° Fæ N°æ≤ tÔ J¡° „ů@fi J¡≤fiu Ÿu <k¡≤ ŸCbdÕR¡≈

Fů ı°w° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ NI°fiR¡≈ tÔ J¡° „ů@fi J¡≤fiu Ÿu ≈≤t<ª<w N≈fiu <b„C] _bR¡≈ tu* Fů ı°wÙ Fæ $$24$$ <ıŸ ≈®J¡°≤ ŸC∏Ì≤ Ì≈Õd N≈fiu «¡≈≤ N°≤ů<≈w tÔ J¡∑ „°<∏w Ÿu ≈®<wt° ¿_S<w (f°≤-f°≤ ≈®<w<f‡f J¡∑ N<˚Δ∫<•w Ju¡ ∫ůÀ∫ _bh~>w°R¡≈ ¿_S<w) ≈®°›w J¡≤w° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ NI°fi Ÿu ınw°, ıÙbw° N°<Ì Ÿ¨<‹¸> t°fiů* ≈®°›wJ¡≤ ¿_Sw F…oÕ <ª<w ˚Ù w[bI°fi Ÿu N≈fi° _bh~>w°R¡≈

Jæ¡bv∫≈Ì ≈®°›w J¡≤wÙ Fæ $$25$$ NŸwg-R¡≈ NI°fi Ju¡ Ô°˚ Ÿu <ª<w J¡° ŸaŸ°≤ f»w° ı°w° Fæ N°æ≤ Ÿ<hªÌ°fi∏Ì_bR¡≈ <ª<w_b˚°b Ju¡ I°fi Ÿu ∫F ŸaŸ°≤ NŸwg-R¡≈ FÙ FůJ¡≤ „°∏w Fů ı°w°

Fæ $$26$$ ª∫fi_b˚°b Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ıf <ª<w N≈fiu ˚Ùw≤ NŸwg-R¡≈ <˚∏fiw° J¡° Ÿaª∫ J¡≤wÙ

Fæ, wf t°fiů* NF∏w° ≈®°›wJ¡≤ _b∫a N<bfiÿb≤_b˚°b FůwÙ F…oÕ ˚Ù ∫F ÎJ¡ w≤F Ÿu fi‹¸> Fů ı°wÙ

Fæ $$27$$ ıæŸu Sůnu Ÿu _≈∏Ìfi Ÿu ∫°fiÙ ±>^™>Ô Ju¡ <b∫ůıJ¡ ≈®h∫C<wt°` Ÿu ≈bÕw Ju¡ w¸> ≈®°∏w-

≈®Ìu„ tu* ¿_Sw b¨s Ÿu k¡Ô fiÙªu <y≤w° Fæ, bæŸu FÙ NI°fi Ju¡ _≈∏Ìfi Ÿu Ÿa<b<W J¡° ∫F ıÙb˚°b ˚Ù

ÎJ¡ w≤F J¡° tF°fi N@#≈wfi Fæ $$28$$ R¡≈ N°<Ì <bT∫ů* J¡∑ ıů ∫F ŸW° Fæ, bF <ª<w J¡∑ FÙ Fæ $

<ª<w _b∫a <fitÕÔ FÙ Fæ $ ˚uÌ N°æ≤ N˚uÌ°º∫°Ÿ wů ÎJ¡t°` NI°fi Ÿu ı<fiw Fæ* N°æ≤ bu I°fi Ÿu <bÔÙfi Fů ı°wu Fæ* $$29$$ <ªWŸ°sÙ J¡∑ Ju¡bÔŸW° Ÿu FÙ <ªW, o¿∏B∫ N°<Ì tu* I°fi ÎuŸu Fůw° Fæ, ıæŸu Ju¡bÔ N°ÔůJ¡-ŸW° Ÿu <J®¡∫°Nů* tu* Δ∫bF°≤ Fůw° Fæ $$30$$

Ÿ°t°∏∫R¡≈ Ÿu J¡<Sw <bT∫ J¡° <b„uTR¡≈ Ÿu ªsC N°<Ì o¿∏B∫ů* tu* <b˚°y„# ≈≈°Ìfi J¡≤ ≤Fu

˚yb°fi „aJ¡≤ıÙ ŸbÕ` <ª<w J¡∑ FÙ k¡ÔR¡≈w° fwÔ°wu Fæ* $

<ª<w-Ÿ<∏fi<@ Ÿu ≈®u¿≤w F…Î Δ∫°fib°∫CR¡≈ <fi<tW Ÿu ªsC J¡∑ J¡fiÙ<fiJ¡°Nů* tu* _≈∏Ì Fůw° Fæ $

Ÿtu* Nb¿_Sw ≈®J¡°„ (wæıŸ o¿∏Ì®∫) ªsC J¡FÙ ı°wÙ Fæ $ Ÿ ªsC Ju¡ π°≤°, fi°ÔÙ Ju¡ ŸÂ„, f°F≤

J¡∑ Nů≤ ≈®°›w J¡≤°∫u y∫u N∏w#J¡≤d Ÿu Δ∫°›w |¸> N°<Ì tu* ŸÙ Ju¡ Ÿt°fi N°J¡°≤b°Ôu fiÙÔ, ≈Ùw N°<Ì R¡≈ Îba ŸJ¡∑ (|¸> N°<Ì J¡∑) N°J¨¡<w J¡° ıů fů@ Fůw° Fæ, bF ≈≤° <ª<w FÙ Fæ $$31$$ oŸ

≈®J¡°≤ _≈„uÕ¿∏Ì®∫ Ÿu Fůfiub°Ôu <`≈C¸>Ù-˚°fi_SÔ tu* ˚Ù Ãb<y¿∏B∫ N°æ≤ b°∫C Ìůfiů* ın Îba wCh~> (_bw#

ŸW°_k¥¡<wÕ„¥∏∫) Fæ*, oŸ<ÔÎ <ª<w J¡∑ ŸW°_k¥¡<wÕ Ju¡ fÔ Ÿu FÙ Ãbª° N°æ≤ ≈bfi J¡° Ÿ‡f∏@ Fůw° Fæ N°æ≤ bFÙ Ÿ‡f∏@ _≈„uÕ¿∏B∫-J¡v≈fi° J¡° <fi<tW Fůfiu Ÿu _≈„Õ J¡F° ı°w° Fæ $ ŸJu¡ π°≤° ŸŸu Ÿ‡f] „Ùw-‹d N°<Ì BΔ∫ů* tu* ıů „Ùw°<Ì N°J¡°≤ J¡∑ tfiůb¨<W FůwÙ Fæ, bF _≈„ÕI°fi J¡F° ı°w°

1350

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Fæ N°æ≤ _≈„ÕI°fi Ÿu ∫C•w <bT∫≈∫Õ∏w ıů <`≈C¸>Ù J¡° ≈®J¡°„ Fæ, bF ≈≤° Ÿ°sÙ <ª<w Fæ $$32$$ oŸÙ

≈®J¡°≤ |®°du¿∏B∫ N°æ≤ y∏@R¡≈ Ÿu <b˚•w F…Î y∏@-w∏t°`° J¡° fi°Ÿ°≈C¸> tu* ≈®bu„ J¡≤fiub°Ôu ≈bfi π°≤° <J¡∫° y∫° ıů fiJ¡° Ÿ‡f∏@ Fæ, bFÙ y∏@°J¡°≤ N∏w#J¡≤db¨<W∫ů* J¡° <fi<tW Fůfiu Ÿu y∏@-

Ÿa<bwg J¡FÔ°wÙ Fæ $ y∏@°J¡°≤ N∏w#J¡≤d b¨<W∫ů* J¡∑ <`≈C<¸>∫ů* J¡° N∏w#J¡≤d Ÿu „¥∏∫ (<b<b•w) ıů ≈®J¡°„°ÃtJ¡ I°fi Fæ, bF Ÿ°sÙ ªæw∏∫ FÙ Fæ $$33$$ „ÆÌw∏t°`° N°æ≤ Zbdu¿∏B∫ J¡° Δ∫°fib°∫C Ju¡

ŸaŸyÕ Ÿu Ã≈∏fi tfiůb¨<W R¡≈ „ÆÌŸa<b<W∫ů* tu* tfi J¡° Na„ ~>ůnJ¡≤ ŸCTC<›w Ju¡ ŸÂ„ <fi<bÕJ¡°≤

Ÿ°sÙR¡≈° ıů Ÿa<b<W Fæ, bFÙ ≈≤t <ª<w Ì°⁄w Fæ $ oŸÙ ≈®J¡°≤ ≤Ÿfiu¿∏B∫ı<fiw <`≈C¸>Ù Ju¡

Ÿ°s°ÃJ¡°≤k¡Ô tu* ˚Ù Ÿ°sÙ ªæw∏∫ J¡° ≈¨SJg¡J¡≤d J¡≤ NfiC˚b J¡≤fi° ª°<FÎ $$34$$
oŸÙ ≈®J¡°≤ J¡tuÕ¿∏B∫ů* J¡∑ ≈®b¨<W∫ů* tu* FuwC˚¥w ŸaJ¡v≈_bR¡≈ tfiůb¨<W, ŸJu¡ t°<Ô∏∫ Ju¡ Ÿ°sÙR¡≈

Ÿu ˚Ù N°Ãtªæw∏∫ FÙ ¿_Sw Fæ, ÎuŸ° <bbuJ¡ J¡≤fi° ª°<FÎ, ∫ů* J¡Fwu Fæ* $

J¡tuÕ¿∏B∫ů* J¡∑ ≈®b¨<W tu* wÃ≈≤w° ŸaJ¡v≈ Ÿu FůwÙ Fæ, bF ŸaJ¡v≈ tfifiı<fiw Fæ, bF tfifi <ªW

J¡∑ J¡ÔCTw° Ju¡ J¡°≤d Fůw° Fæ N°æ≤ fi ŸfJ¡° Ÿ°sÙ N°ÃtR¡≈° <ª<w ŸbÕ<b@ tÔů* Ÿu <fitCÕ•w Fæ $$35$$

ÎuŸÙ ¿_S<w tu* ıf <J¡ N°∏w≤ N°æ≤ f°fl Ÿt_w πæw≈®J¡°„ Ÿ°<sªæw∏∫t°`_bR¡≈ FÙ Fæ, wf Ÿ‡≈¥dÕ πæw≈®≈aª ŸÙ Ÿ°sÙ ªæw∏∫ tu* Nº∫_w Fæ, ∫F Nfi°∫°Ÿ k¡<Ôw F…N°, ∫F J¡Fwu Fæ* $

<ıŸ ≈®J¡°≤ _k¡<¸>J¡-<„Ô° N≈fiu ˚Ùw≤ N≤^∫ ≈bÕw, fiÌÙ N°<Ì J¡° ≈®<w<f‡f @°≤d J¡≤wÙ Fæ,

ŸÙ ≈®J¡°≤ N≈fiu _bR¡≈ tu* FÙ ¿_Sw ≈®J¡°„_bR¡≈ <fiÃ∫ <ª<w ˚Ù N≈fiu ˚Ùw≤ ∫F ıyw @°≤d J¡≤wÙ Fæ $$36$$ <J¡ŸÙ w≤F Ju¡ <bJ¡°≤ N°<Ì Ju¡ <ffi° oŸ ıyw J¡ů @°≤d J¡≤ ≤FÙ N<πwÙ∫° ∫F <ª<w fi N_w FůwÙ Fæ, fi <Ìw FůwÙ Fæ, fi _≈¿∏Ìw FůwÙ Fæ N°æ≤ fi f»wÙ FÙ Fæ $$37$$ ŸaJ¡v≈„¥∏∫_bR¡≈

∫F <ª<w N≈fiu-N°≈, ŸaJ¡v≈ Ÿu ıÙbR¡≈w° ≈®°›w J¡≤ ın ıyw J¡° _bR¡≈ ªæw∏∫ FÙ Fæ, ∫ů* ˚°bfi°

J¡≤wÙ F…oÕ N≈fiu _bR¡≈ tu* FÙ ¿_Sw Fů ı°wÙ Fæ $$38$$

Nf ªæw∏∫ Ju¡ f°F≤ <fiyÕtfi tu* ≤S-≈≤‡≈≤° J¡∑ J¡v≈fi° J¡≤wu F…Î J¡Fwu Fæ* $
oŸ <ª<w J¡° ≤S ıÙb Fæ, ıÙb J¡° ≤S NFaJ¡°≤ Fæ, NFaJ¡°≤ J¡° ≤S fC<] Fæ N°æ≤ fC<] J¡°

≤S tfi Fæ $$39$$ tfi J¡° ≤S ≈®°d Fæ, ≈®°d J¡° ≤S o¿∏B∫ Ÿt¥F Fæ, o¿∏B∫Ÿt¥F J¡° ≤S ÌuF

Fæ N°æ≤ ÌuF J¡° ≤S J¡tuÕ¿∏B∫-ŸtCÌ°∫ Fæ $$40$$ Ÿ˚Ù ≤Sů* J¡° J¡tÕ ŸaŸ°≤ tu* ≈¿≤˚®td FÙ Fæ $
ı≤° Îba t≤d@tÕb°Ôu ÌuFR¡≈Ù <≈*ınu Ÿu ∫C•w ıÙbR¡≈Ù ≈sÙ J¡° ∫F ÌůÔ°ªJ®¡ oŸÙ ≈®J¡°≤ |¥tw°

≤Fw° Fæ $$41$$
t°¿∫J¡Ãb J¡° FÙ ≈≈°Ìfi J¡≤wu Fæ* $
oŸ ≈®J¡°≤ J¡° NŸÌ°ÃtJ¡ ∫F ıyBq≈ ªJ®¡ <b„°Ô _b›fi J¡∑ fi°o˘ N°Ãt° tu* FÙ ≈®<w˚°<Ÿw Fůw°

Fæ, t¨yw¨<‹dJ¡°-ıÔ Ju¡ ŸÂ„ N°˚°ŸR¡≈ Ÿu ¿_Sw ∫F w<fiJ¡ ˚Ù ŸÃ∫ fiFÙ* Fů ŸJ¡w° $$42$$

"tfi J¡° ≤S ≈®°d Fæ' ∫F ıů J¡F° y∫° Fæ, Ÿtu* b‚∫t°d NSůÕ≈∫ůyÙ JC¡~> bæ<„‹¸g>∫ J¡Ffiu Ju¡

<ÔÎ ≈≈<W J¡Fwu Fæ* $

Fu tCfiÙÿb≤, t°fiŸ J¡v≈fi° J¡° <fi<tW Fůfiu Ÿu ∫F°≥ ≈≤ tfi J¡° ≤S ≈®°d J¡F° y∫° Fæ $ ıF°≥ ≈≤

≈®°d-b°∫C ≤Fw° Fæ, bFÙ* ≈≤ tfifi°ÃtJ¡ ŸaJ¡v≈ J¡∑ ¿_S<w ≤FwÙ Fæ $$43$$ ıF°≥ ≈≤ ≈®J¡°„Ô‚tÙ

ŸyÕ - 31]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1351

¿_Sw ≤FwÙ Fæ, bFÙ* ≈≤ R¡≈ ≈®J¡°<„w Fůw° Fæ $ Ÿ¥`R¡≈ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ŸfJ¡° @°≤d N°æ≤ Ÿaª°Ôfi J¡≤fiu tu* ŸtSÕ fÔb°fi ≈®°d-b°∫C ıF°≥ ¿_Sw ≤Fw° Fæ, bFÙ* _≈¿∏Ìw Fůw° Fæ $ ™>ÙJ¡ FÙ Fæ, <ıŸ bfi J¡∑

Nů≤ N°≥@Ù ı°wÙ Fæ, bFÙ bfi J¡¿‡≈w Fůw° Fæ $$44$$
oŸÙ ≈®J¡°≤ tfi ˚Ù ≈®°d-<J®¡∫° J¡° <fi<tW Fæ, ∫ů* Δ∫<w≤uJ¡ ŸFª≤ Ju¡ ≈®Ì„Õfi π°≤° J¡Fwu Fæ* $
tfi Ju¡ ⁄Ì∫-N°J¡°„ tu* <bÔÙfi Fů ı°fiu ≈≤ ≈®°d-b°∫C Ÿ ≈®J¡°≤ J¡¿‡≈w fiFÙ* Fůw°, <ıŸ

≈®J¡°≤ wuı J¡° N˚°b Fů ı°fiu ≈≤ R¡≈ ≈®J¡°<„w fiFÙ* Fůw° $$45$$
oŸÙ ≈®J¡°≤ ≈®°d Ju¡ <fi≤ů@ Ÿu ˚Ù tfi J¡° <fi≤ů@ Fůw° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

≈®°d-b°∫C Ju¡ ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ „°∏w Fů ı°fiu ≈≤ tfi ˚Ùw≤ Ÿ ≈®J¡°≤ w<fiJ¡ ˚Ù J¡¿‡≈w fiFÙ* Fůw°,

<ıŸ ≈®J¡°≤ N°≥@Ù Ju¡ „°∏w Fů ı°fiu ≈≤ @¥<Ô $$46$$
oŸÙ<ÔÎ tfi J¡° ≤S ≈®°d Fæ, ∫F J¡F° y∫° Fæ, ∫ů* J¡Fwu Fæ* $
ıF°≥ ≈≤ ≈®°d-b°∫C ı°w° Fæ, bFÙ* ≈≤ tfi ≤Fw° Fæ $ ™>ÙJ¡ FÙ Fæ, ıF°≥-ıF°≥ ≤S ytfi J¡≤w° Fæ, bFÙ* Ÿ°≤<S ˚Ù ≤Fw° FÙ Fæ $$47$$ <ıŸ ≈®J¡°≤ su≈d-∫∏` Ÿu (yůk¡fi Ÿu)¡ku*¡J¡° y∫° ≈°T°d wÃJ¡°Ô

Ìu„°∏w≤ tu* ªÔ° ı°w° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ ≈®°d Ju¡ π°≤° ≈®u¿≤w F…N° <ªW ŸÙ sd Ìu„°∏w≤ tu* ªÔ° ı°w°

Fæ $ bF°≥ ≈®°d J¡° <fi≤ů@ Fůfiu ≈≤ tfi sÙd Fů ı°w° Fæ $$48$$ ıF°≥ ≈C‹≈ ≤Fw° Fæ, bF°≥ y∏@ ≤FwÙ Fæ; ıF°≥ N°y ≤FwÙ Fæ, bF°≥ ‹dw° ≤FwÙ Fæ; ıF°≥ Ÿt<‹¸>-Δ∫<‹¸> ≈®°d ≤Fw° Fæ, bF°≥ tfi ı°w° Fæ Îba ıF°≥ ≈≤ ª∏B N°æ≤ ª∏B°a„ tfi ≤Fw° Fæ, bFÙ* ª°≥ÌfiÙ N°æ≤ tfiůb¨<W∫°≥ ≤FwÙ Fæ* $$49$$
oŸÙ<ÔÎ ª°sCT N°<Ì Ÿa<b<W∫ů* tu* ≈®Ã∫uJ¡ Ÿa<b<W Ju¡ ≈®<wb°∫C ˚Ù <fi<tW Fæ, ∫F tæ*fiu ≈FÔu FÙ
fwÔ° <Ì∫° S°, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Ÿa<b<W b°∫C Ju¡ _≈∏Ìfi Ÿu FůwÙ Fæ, Ÿ b°∫C J¡° Ÿt_w Nayů* tu* N∏fi≤Ÿ Ju¡ ≈®bu„ Ju¡ <ÔÎ Ÿf fi°<n∫ů* Ju¡ Ÿ°S _≈„Õ Fůw° Fæ N°æ≤ <ªW Îba tfi Ÿu ∫C•w <Ô*y „≤Ù≤R¡≈ ≈®°d J¡ů¸>≤ tu* <ª<w J¡°,

<f‡f-≈®<w<f‡f˚°b Ÿu <πyCdÙJ¡≤d π°≤°, ıů <b_≈‹¸> R¡≈ Fůw° Fæ, bF ˚Ù ŸÙ b°∫C Ÿu Fůw° Fæ $$50$$

N°J¡°„ J¡∑ fi°o˘ NÃ∫∏w _bh~> Ÿa<bwg Ÿ˚Ù ın N°æ≤ Nın _SÔů* tu* ≤FwÙ Fæ, ≈≤∏wC <Ô*y „≤Ù≤ tu*

≈®°dů* Ju¡ _≈∏Ìfi Ÿu _≈‹¸> N<˚Δ∫<•w π°≤° bF ÎJ¡ w≤F Ÿu ŸaªÔfi J¡≤ ≤FÙ-ŸÙ NfiC˚¥w FůwÙ

Fæ $$51$$ Ÿ°t°∏∫ŸW°t°`_bR¡≈ Ÿu Ÿf ın ≈Ì°Sů˘ tu* ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ ¿_Sw F…oÕ ˚Ù bF <ª<w ÎJ¡t°`
ın ÌuF tu* FÙ ≈®°d-b°∫C π°≤° Ìgfů<@w FůJ¡≤ N°º∫°<ŸJ¡ <ªwgw°Ì°Ã‡∫ J¡∑ Ÿ°tØ∫Õ Ÿu Ÿ¨<‹¸> N°<Ì

J¡ů I°fiR¡≈ Ÿu ı°fiwÙ Fæ $$52$$ ıů ÌuF ıÙbfiÌ„° tu* NfiuJ¡ <b_w¨w ªtJ¡∑Ôu vÔ°Ÿů* Ÿu Δ∫bF°≤

J¡≤wÙ Fæ, bFÙ ≈®°d-b°∫C Ju¡ ªÔu ı°fiu ≈≤ tfi Ju¡ fi ≤Ffiu Ÿu wÃsd FÙ J¡‡≈fi„¥∏∫ Fů ı°wÙ Fæ $$53$$

Fu tCfiu ∫F ≈≤t ªæw∏∫ N≈fiu (N) ≈C∫Õ‹¸>J¡ tu* ≈®<w<f¿‡fw Fůw° Fæ $ ™>ÙJ¡ FÙ Fæ, _bh~> Ì≈Õd tu* FÙ

≈®<wt° <Ì©Ô°oÕ ≈nwÙ Fæ fi <J¡ t<Ôfi ≈ÃS≤ N°<Ì tu* $$54$$

∫<Ì „aJ¡° Fů <J¡ tfi tu* ≈®°d Ju¡ J¡°≤d <ªwg J¡° ≈®<w<f‡f Fůw° Fæ, ∫F ≈FÔu J¡F° y∫° N°æ≤ Nf (N) ˚¥w°∏w#J¡≤d≈®°dI°fiJ¡tuÕ¿∏B∫æ∫CÕwtg $ N<bΩ°J¡°tJ¡t°ÕÚa <Ôya ≈C∫Õ‹¸>Ja¡ <bÌ…# $$

≈°≥ª ˚¥w, N∏w#J¡≤d, ≈®°d, I°fiu¿∏B∫ N°æ≤ J¡tuÕ¿∏B∫ů* Ÿu ∫C•w wS° N<bΩ°, J¡°t Îba J¡tů˘ Ÿu

˚≤° <Ô*y „≤Ù≤ ≈C∫Õ‹¸>J¡ J¡F° y∫° Fæ $

1352

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

≈C∫Õ‹¸>J¡ tu* ªæw∏∫ J¡° ≈®<w<f‡f Fůw° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ*, ÎuŸÙ ¿_S<w tu* ≈¥b°Õ≈≤ <b≤ů@ •∫ů* fiFÙ* Fůw° ?

wů oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $
tFTuÕ, Ÿt_w J¡°∫ů˘ J¡° ÎJ¡t°` J¡°≤d tfi FÙ ≈C∫Õ‹¸>J¡ Fææ, ∫F ı°fi ÔÙ<ıÎ ŸÙJ¡ů N∏∫ N°ª°∫ů˘
fiu N≈fiu N<˚≈®°∫ Ÿu J¡¿v≈w <„‹∫ fů@ů≈∫ůyÙ ≈°∫ů* Ÿu ≈C∫Õ‹¸>J¡ J¡F° Fæ $$55$$

Nf ıÙb, ŸJ¡∑ ≈°<@ wS° ŸJu¡ ˚ůÀ∫R¡≈ <bÿb J¡∑ Ã≈<W, ¿_S<w N°æ≤ Ô∫ <ªÌuJ¡≤Ÿ

Ÿ∏t°` f®Ê Ju¡ FÙ N@Ùfi Fæ*, oŸ<Ô∫u ≈≤t°SÕR¡≈ Ÿu bu f®Ê_bR¡≈ FÙ Fæ*, ∫ů* NfiC˚b J¡≤°wu F…Î „aJ¡≤ıÙ

≈∫CÕ•w <bT∫ J¡° ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $
tFTuÕ, ª¥≥<J¡ NfiuJ¡ ≈®J¡°≤ J¡∑ J¡v≈fi°Nů* Ÿu y®_w ∫F Âÿ∫Ÿt¥F <ª<w tu* FÙ <Ìw Fůw° Fæ, ª¥≥<J¡

ŸÙ tu* ¿_Sw N°æ≤ ÔÙfi Fů ı°w° Fæ Îba ª¥≥<J¡ tfi FÙ ÌuF Â<‹¸> Ÿu ˚®ty®_w Fůw° Fæ, ∫ů* I°<fi∫ů* π°≤°

NfiC˚¥w Fæ, oŸ<ÔÎ ∫F Ÿ‡≈¥dÕ <bÿb ≈≤f®Ê_bR¡≈ FÙ Fæ, ÌqŸ≤° fiFÙ*, ∫F ı°<fiÎ $$56$$
oJ¡wÙŸb°≥≥ ŸyÕ Ÿt°›w
fWÙŸb°≥ ŸyÕ

≈C∫Õ‹¸>J¡ tu* ≈®<b‹¸> F…oÕ ∫F <ª<w <ıŸ ≈®J¡°≤ ÌuF°<Ì J¡ů <J®¡∫°„ÙÔ ffi°wÙ Fæ wS°

<ıŸ ≈®J¡°≤ ÌuF°∏w≤ J¡ů ≈®°›w FůwÙ Fæ, fi ŸfJ¡° bdÕfi $

ZÙtFuÿb≤ fiu J¡F° # Fu tCfiu, ≈¥bůÕ•w ≈®J¡°≤ Ÿu ≈C”Tů* Ju¡ ≈C∫Õ‹¸>J¡ tu* ≈®<b‹¸> F…oÕ ∫F Zu‹™> <ª<w <J¡Ÿ

≈®J¡°≤ Îu<FJ¡ Îba ≈°≤Ô°æ<J¡J¡ J¡°∫Õ J¡≤fiub°ÔÙ FůwÙ Fæ N°æ≤ fi J¡tů˘ Ju¡ NfiCJ¥¡Ô ÌuF°<Ì tu* _≈∏Ìfi„ÙÔ

FůwÙ F…oÕ <J¡Ÿ ≈®J¡°≤ N<˚@° (ı°wÙ Fæ, fiF°wÙ Fæ, ©°wÙ Fæ N°æ≤ ∫°y J¡≤wÙ Fæ wS° f®°Êd, s<`∫ Îba ÌubÌW N°<Ì „ÆÌů* Ÿu Δ∫bF°≤ J¡≤fiu J¡∑ ∫ůÀ∫w°) ≈®°›w J¡≤wÙ Fæ, bF Ÿf tæ* J¡Fw° Fq≥, N°≈ ŸC<fiÎ $$1$$

ÌuF-_≈∏Ìfi tu* <ªÃ≈®<w<f‡f˚¥w ıÙb J¡° ªÔfi J¡°≤d Fæ N°æ≤ ıÙb Ju¡ ªÔfi tu* ıÙbů≈°<@˚¥w

≈C∫Õ‹¸>J¡°ÃtJ¡ tfiůR¡≈ Ÿu ≈¿≤dw F…oÕ, <ª<w Ju¡ b°_w<bJ¡ _b˚°b J¡° <w≤ů@°fi J¡≤fiub°ÔÙ t°∫°„<•w J¡°≤d Fæ $ Ÿ t°∫°„<•w J¡∑ tfiůR¡≈ ≈¿≤d<w tu* ≈¥bÕ-≈¥bÕ ÌuFů* Ju¡ N¿∏wt ≈¿≤d°t Ÿu Ÿa<ªw J¡tÕ-

Ÿt¥F FÙ J¡°≤d Fæ, f¨FÌ°≤^∫J¡ tu* ˚Ù "J¡tÕ Fæb wÌqªwC# J¡tæÕb wÃ≈®„„aŸwC# (c)' oÃ∫°<Ì ZC<w∫ů* Ÿu J¡tÕ FÙ y®F (), N<wy®FR¡≈ f∏@fi J¡° J¡°≤d <fi¿ÿªw <J¡∫° y∫° Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Fu f®Êfig, Nfi°<Ìt°∫°R¡≈ ∫F f®Ê„<•w N≈fiÙ N°b≤d„<•w π°≤° ≈FÔu N≈fiu N°Z∫ f®Ê J¡ů

"fi°&¿_w', "fi ˚°<w' oŸ ≈®J¡°≤ ≈®wÙ<w Ju¡ ∫ůÀ∫ ffi° FÙ ÌuwÙ Fæ, wÌfi∏w≤ ≈®°•wfi ≈¿≤≈C‹¸>w° J¡ů

≈®°›w (Nfi°<ÌJ¡°Ô Ÿu ÔuJ¡≤ <J¡∫u y∫u Ÿaª∫ Ÿu ≈¿≤≈C‹¸>w° J¡ů ≈®°›w) <b<b@ J¡°t-b°Ÿfi°Nů* Ÿu ∫C•w (c) <bª°≤J¡°Ô tu* ÎJ¡°∏w tu* ¿_Sw fi Ìůfiů* fiu J¡tÕ J¡ů FÙ J¡°∫ÕJ¡°≤d J¡° ≈°Ì°fiJ¡°≤d J¡F° $ Ju¡bÔ J¡F° FÙ fiFÙ*, N<≈wC J¡°Ô N°æ≤ oÕÿb≤ N°<Ì Ÿu _bÙJ¨¡w N∏∫ J¡°≤dů* tu* J¡tÕ J¡∑ FÙ

∏Fů*fiu ≈®„aŸ° J¡∑ ∫°fiÙ Ÿu FÙ ≈®@°fi J¡°≤d t°fi° $ (f¨F.3$2$13) () ≈<fiTÌů* tu* tC<•w Ju¡ ≈®<wfa@J¡ y®F N°æ≤ N<wy®F fwÔ°∫u y∫u Fæ* $ fitu* ≈®°d, <ıà°, b°Jg¡

ªsC, Zůw, tfi, F°S N°æ≤ Ãbª° ∫u N°™> y®F wS° N≈°fi, ≤Ÿ, fi°t, R¡≈, „ÆÌ, J¡°t, J¡tÕ Îba _≈„Õ ∫u N°™> N<wy®F fi°t Ÿu ≈¿≤y<dw Fæ $

ŸyÕ - 32]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1353

Îba N≈fiu tfi Ÿu <J¡∫u y∫u tfifiů* Ÿu ªu<‹¸>w J¡°<∫J¡-b°<ªJ¡ ªu‹¸>°R¡≈ <b<Fw-<fi<T] J¡tÕŸt¥F°ÃtJ¡

J¡°≤db„ ≈C∫Õ‹¸>J¡R¡≈ tfiů˚°b Ÿu ≈¿≤dw FůwÙ F…oÕ bF N≈fiu N<@‹™>°fi˚¥w <ªwg-ŸW° Ÿu <ªwg J¡∑
fi°o˘ N°æ≤ N≈fiu _b˚°b Ju¡ fÔ Ÿu ın J¡∑ fi°o˘ ∫ů* <tZ-˚°b J¡ů ≈®°›w FůwÙ Fæ $ wÌfi∏w≤ I°fi N°æ≤

J¡tÕ Ju¡ Δ∫bF°≤ ∫ůÀ∫ FůwÙ F…oÕ bF t°∫°„<•w FÙ N≈fiÙ „<•w˚¥w oŸ I°fiu¿∏B∫, J¡tuÕ¿∏B∫ N°<Ì
o¿∏B∫-≈®d°<ÔJ¡° Ÿu B‹¸>°, Ì„Õfi N°æ≤ Âÿ∫ N°<Ì fib w≤F Ju¡ ŸaŸ°≤R¡≈ tu* fi°ªwÙ Fæ, oŸŸu N°æ≤

ÌqŸ≤° JC¡~> fiFÙ* Fæ $$2,3$$ Fu tCfiu, oŸÙ t°∫°„<•w Ju¡ <bª°≤ Îba N<bª°≤_bR¡≈ ≈®Ÿ°Ì Ÿu oŸ ŸaŸ°≤
tu* J®¡t„# J¡ÔaJ¡∫C•w FůwÙ F…oÕ bF <ª<w ıywR¡≈Ù y∏@bÕfiy≤ J¡° <fit°Õd J¡≤wÙ Fæ N°æ≤ fiFÙ* ˚Ù

J¡≤wÙ Fæ ∫°fiÙ N<bª°≤ Ÿu <fit°Õd J¡≤wÙ Fæ N°æ≤ <bª°≤ Ÿu <fit°Õd fiFÙ* ˚Ù J¡≤wÙ $$4$$
wf f®Ê-<ª<w Ju¡ Ÿ°<∏fiº∫ Ÿu ÌuF FÙ ŸfJ¡° <fit°Õd J¡≤uy°, <ªW N°<Ì J¡∑ J¡v≈fi° J¡∑ •∫°

N°bÿ∫J¡w° Fæ ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

<ªW, tfi, fC<] N°æ≤ NFaJ¡°≤ Ju¡ fi ≤Ffiu Ÿu ∫F ÌuF ÌÙb°≤ J¡∑ fi°o˘ ın FůJ¡≤ t¥J¡ ≤FwÙ Fæ N°æ≤

fiJu¡ ≤Ffiu Ÿu wů, N°J¡°„ tu* ku*¡Ju¡ y∫u ≈ÃS≤ J¡∑ fi°o˘, ∫F _kC¡¿≤w (Δ∫°≈°≤„ÙÔ) FůwÙ Fæ $$5$$
ıÙb Ju¡ ≈®°d Îba J¡tuÕ¿∏B∫ů* Ÿu Fůfiub°Ôu Δ∫°≈°≤ů* tu* Ÿ<∏fi@°fit°` Ÿu f®Ê Ÿ°@°≤d J¡°≤d Fæ, ∫ů*

J¡Fwu Fæ* $

<ıŸ ≈®J¡°≤ NÃ∫∏w ın ÔůF° ÔůF ªC‡fJ¡ Ju¡ Ÿ°<∏fiº∫ Ÿu _kC¡¿≤w (Ÿaª≤d„ÙÔ) Fůw° Fæ, ŸÙ

≈®J¡°≤ ŸbÕΔ∫°≈Ù ŸÌ°ÃtJ¡ oŸ ≈≤f®Ê Ju¡ Ÿ°<∏fiº∫ Ÿu ∫F ıÙb°Ãt° ≈®_kC¡¿≤w Fůw° Fæ $$6$$
fC<] N°<Ì Ju¡ ≈®J¡°„ N°æ≤ I°fiu¿∏B∫ů* Ju¡ ≈®∫ůıfiů* tu* (<bT∫ů* Ju¡ I°fiů* tu*) N≈fiu ≈®<w<f‡f Ju¡

Ÿt≈Õd π°≤° <ª<w NŸ°@°≤d J¡°≤d Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

ŸbÕ` ¿_Sw N°ÃtR¡≈ oŸ <ªwg„<•w Ÿu FÙ ∫F ıÙb ≈∫°Õ›wR¡≈ Ÿu N≈fiu N°æ≤ ÌqŸ≤u Ju¡ ≈®J¡°„fi tu* ŸtSÕ Fůw° Fæ $ (∫<Ì „aJ¡° Fů <J¡ ˚°æ<wJ¡ Fůfiu Ÿu BΔ∫_b˚°b tu* Nb¿_Sw ıÙb J¡° ≈°<@˚¥w ∫F

<Ô*y „≤Ù≤ NBΔ∫_b˚°b (yCd N°æ≤ J¡tÕ Ju¡ Nfi°Z∫) f®Ê J¡° ≈®<w<f‡f Jæ¡Ÿu y®Fd J¡≤uy°, •∫ů*<J¡

BΔ∫ tu* BΔ∫ J¡° FÙ ≈®<w<f‡f ≈nw° Fæ, ÎuŸ° <fi∫t Fæ, wů oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $) BΔ∫_b˚°b tu* Nb¿_Sw fi F…Î ˚Ù yCd, <J®¡∫°, ı°<w N°<Ì Ÿu Ì≈ÕdR¡≈ BΔ∫ ≈®<w<f‡f y®Fd J¡≤w° Fæ $ Nw# Ì®Δ∫ BΔ∫ Ÿu FÙ

≈®<w<f‡f y®Fd J¡≤w° Fæ, ∫F <fi∫t fiFÙ* Fæ $$7$$

„aJ¡° Fů <J¡ ∫<Ì f®Ê J¡° ≈®<w<f‡f FÙ ıÙb Fæ wů Ÿu NI°fi, <fiB° N°Ô_∫ N°<Ì ı°Œ J¡°

NfiC˚b Jæ¡Ÿu Fůw° Fæ, Ÿ¥∫Õ Ju¡ ≈®<w<f‡f tu* N˚°_b≤R¡≈w° (Na@J¡°≤) J¡° NfiC˚b J¡˚Ù fiFÙ* Fů ŸJ¡w°
wů oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

ª¥≥<J¡ ∫F ıÙb N≈fi° <b„C] ªæw∏∫°ÃtJ¡ _bR¡≈ ˚¥Ô y∫° Fæ, oŸ<ÔÎ Ÿfiu Ÿ ≈®J¡°≤ ınw°

≈®°›w J¡∑ Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ tůF Ÿu N≈fi° _b˚°b ˚¥Ô ı°fiu Ju¡ J¡°≤d N˚‚∫˚sd N°<Ì tu* ≈®b¨W

ŸÌgf®°Êd „¥Bw° ≈®°›w J¡≤w° Fæ $$8$$ tůF Ÿu <ªW J¡° <w≤ů@°fi Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d N≈fi° _bR¡≈ ˚¥Ô
y∫u y°<@, Ôbd, F¿≤ÿª∏B N°<Ì fnu-fnu Ôůyů* fiu <ıŸ ≈®J¡°≤ ÌÙfiw° ≈®°›w J¡∑ Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤

N≈fi° <b„C] ªæw∏∫R¡≈ _b˚°b ˚¥Ô ı°fiu Ju¡ J¡°≤d oŸ <ª<w fiu <ªWÃb (<ªW Ju¡ ınw°, t<Ôfiw°

N°<Ì @tÕ) ≈®°›w <J¡∫° Fæ $$9$$

1354

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

<ªW Ju¡ Ÿ°S N˚uÌ°º∫°Ÿ Ÿu <ª<w tu* <ıŸ ≈®J¡°≤ <ªW Ju¡ @tÕ Ìæ∏∫ N°<Ì J¡∑ ≈®°<›w Fů ı°wÙ Fæ,

ŸÙ ≈®J¡°≤ ≈®°d Ju¡ Ÿ°S w°Ì°Ã‡∫°º∫°Ÿ Ÿu <ª<w tu* ≈®°d@tÕ ÌuF Ÿaª°Ôfi FuwCw° J¡∑ ˚Ù <Ÿ<] Fů ı°wÙ Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $
b°w„<•w (≈®°d) Ju¡ Ÿ°S ÎJ¡w° J¡∑ ≈®°<›w Fůfiu Ÿu ≈®°d Ju¡ ŸÂ„ ≈≤°@Ùfiw° J¡ů ≈®°›w F…oÕ
ınR¡≈ oŸ <ª<w Ju¡ π°≤° ∫F ÌuF Ÿ ≈®J¡°≤ Ÿaª°<Ôw FůwÙ Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ w≤ay-≈a<•w Ÿu ≈°fiÙ

Ÿaª°<Ôw Fůw° Fæ $$10$$ <ıŸ ≈®J¡°≤ ≈°Ô N°<Ì ≈°<@ Ju¡ b„Ù˚¥w F…Î b°∫C Ju¡ π°≤° fi°b tu* ¿_Sw

≈ÃS≤ N≈fiu N˚Ù‹¸> _S°fi J¡∑ Nů≤ Ÿaª°<Ôw <J¡∫u ı°wu Fæ*, ŸÙ ≈®J¡°≤ •w ≤Ù<w Ÿu <J®¡∫°_b˚°b J¡ů ≈®°›w, tfifi-„<•w∫C•w oŸ ıÙb Ju¡ π°≤°, ıů <J¡ ≈°<@-≈≤b„ Fůfiu Ÿu NÃ∫∏w ÌÙfi Fæ, ÌuFR¡≈ ∫∏` Ÿaª°<Ôw <J¡∫u ı°wu Fæ* $$11$$ Fu f®Êfig, ≈≤t°Ãt° fiu FÙ „≤Ù≤R¡≈Ù y°nÙ ©Ù*ªfiu Ju¡ <ÔÎ
tfi#„<•w N°æ≤ ≈®°d-„<•w ∫u Ìů ŸCÂ» fi°æJ¡≤ ∫° fæÔ Ã≈∏fi <J¡∫u Fæ* $$12$$

_b°<›fiJ¡ Δ∫bF°≤ů* J¡° ˚Ù Ÿay®F Fů ı°∫ oŸ<ÔÎ tfi J¡∑ FÙ ≤SR¡≈ Ÿu J¡v≈fi° J¡≤fiÙ ª°<FÎ, tC¶∫ Îba NtC¶∫ ≈®°dů* J¡∑ wů |ůnů* Ju¡ R¡≈ Ÿu oŸ N°„∫ Ÿuu J¡Fwu Fæ* $
tFTuÕ, ≈FÔu ınR¡≈ _bÙJ¡°≤ J¡≤ N°æ≤ wÌfi∏w≤ ıÙb R¡≈ ≈®°›wJ¡≤ ≈®°dR¡≈ |ůnů* Ÿu ©Ù*ªu ı°

≤Fu tfiR¡≈Ù ≤S ≈≤ N°R¡» FůJ¡≤ ∫F <ª<w J¡FÙ* (ı°y®w Îba _b›fi-Nb_S° tu*) N°<b˚¥Õw ≈Ì°Sů˘ J¡∑

_bR¡≈w°, J¡FÙ* (∏FÙ* Nb_S°Nů* tu*) fF…≈Ì°SÕw°, J¡FÙ* (ŸCTC<›w-Nb_S° tu* ) <w≤ů˚¥w Ÿt_w

≈Ì°Sů˘ J¡∑ _bR¡≈w° Îba J¡FÙ* (ŸÙ Nb_S° tu*) ÎJ¡t°` N<bΩ°R¡≈≈Ì°SÕ-_bR¡≈w° J¡ů ≈®°›w F…oÕ-

ŸÙ <˚∏fi-<˚∏fi-ŸÙ FůJ¡≤ ¿_Sw ≤FwÙ Fæ $ (wf ıæŸu Ì<@R¡≈w° ≈®°›wJ¡≤ Ìq@ <bfi‹¸> Fů ı°w° Fæ, bæŸu FÙ bF •∫° ıÙb N°æ≤ ıyw-R¡≈ ≈®°›wJ¡≤ fi‹¸> Fů ı°wÙ Fæ ? oŸ ≈≤ fiFÙ*, ÎuŸ° W≤ Ìuwu Fæ* $) oŸ ≈®J¡°≤ ≈¿≤dw Fůfiu ≈≤ ˚Ù N≈fi° ≈°≤t°<SÕJ¡ _bR¡≈ fi ~>ůnwÙ F…oÕ ∫F <ª<w Ÿ ≈®J¡°≤ ¿_Sw

≤FwÙ Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ w≤ay N≈fiÙ ≈°≤t°<SÕJ¡ ıÔR¡≈w° fi ~>ůnw° F…N° ¿_Sw ≤Fw° Fæ N°æ≤ bFÙ

<ª¿w w[bÂ<‹¸> Ÿu NŸwg ı°y®w-Nb_S° J¡∑ fi°o˘ Îba Δ∫°bF°¿≤J¡ Â<‹¸> Ÿu ˚Ù NŸwg _b›fi J¡∑ fi°o˘

<J*¡<ªwg <bJ¡<Ÿw FůwÙ Fæ $$13-15$$

N°Ãt° tu* Nº∫_w Fůfiu Ju¡ J¡°≤d N°ÃtŸW° J¡° FÙ N°Z∫ J¡≤ t°fi<ŸJ¡ b¨<W∫ů* tu* ≈®<w<f¿‡fw N°Ãtªæw∏∫ Ju¡ fÔ Ÿu tfiůR¡≈ ıÙb-ıyw _kC¡¿≤w (≈®J¡°<„w) Fůw° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
ıæŸu oŸ Ÿ¥∫Õ N°<Ì ≈®J¡°„ J¡° N°Z∫ J¡≤ |¸>°<Ì ≈Ì°Sů˘ tu* ¿_Sw R¡≈ „ů˚° ≈®_kC¡¿≤w FůwÙ Fæ, bæŸu FÙ tfi J¡∑ b¨<W∫ů* tu* ≈®<wk¡<Ôw N°Ãt° J¡∑ ªæw∏∫ŸW° J¡° N°Z∫ J¡≤ ∫F ıÙb-ıyw ≈®_kC¡¿≤w Fůw° Fæ $$16$$ ≈°≤t°<SÕJ¡ <ª∏t°`_bR¡≈ Ÿu ∫C•w, <bJ¡°≤≤<Fw ≈≤t°Ãt° J¡∑ ¿_S<w ≤Ffiu ≈≤ FÙ ∫F
ıÙb N≈fi° ≈®J¡°„t∫ ıÙbfi Ÿ ≈®J¡°≤ @°≤d J¡≤w° Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ ÌÙ≈J¡ J¡∑ ¿_S<w ≤Ffiu ≈≤ |≤

≈®J¡°„t∫ ıÙbfi @°≤d J¡≤w° Fæ $$17$$

Nf wJ¡ <ª<w ÌuF-ªu‹¸>° Ju¡ ≈®<w J¡°≤d Fæ, oŸJ¡° ≈≈°Ìfi <J¡∫° y∫° $ Nf ŸJ¡∑ ÌuF°∏w≤ tu*

≈®°<›w J¡° ≈®J¡°≤ fwÔ°fiu wS° bæ≤°À∫ Ã≈∏fi J¡≤°fiu Ju¡ <ÔÎ ÌuF Ÿu Fůfiub°Ôu Ì…#©ů* J¡° <b_w°≤≈¥bÕJ¡
bdÕfi J¡≤wu Fæ* $

NI°fi-Nb_S° tu* oŸ ıÙb J¡∑ N°<@∫°≥ Îba Δ∫°<@∫°≥ Ÿ ≈®J¡°≤ W≤ůW≤ _S¥Ôw° ≈®°›w J¡≤wÙ

ŸyÕ - 32]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1355

Fæ*, <ıŸ ≈®J¡°≤ ıÔ J¡° w≤ayR¡≈ N°æ≤ Ÿ w≤ayR¡≈ J¡° ku¡fiR¡≈ W≤ůW≤ _S¥Ôw° ≈®°›w J¡≤w°

Fæ $$18$$ ıæŸu w≤ayR¡≈ Ju¡ Fůfiu ≈≤ ıÔ <bTtw° ≈®°›w J¡≤w° Fæ, bæŸu FÙ N°<@ Îba Δ∫°¿@ Ÿu N°J®¡°∏w

„≤Ù≤R¡≈Ù J¡tÔ J¡° ˚®t≤ ∫F ıÙb Ìæ∏∫, Ì…#© N°<Ì <bTtw° ≈®°›w J¡≤w° ≤Fw° Fæ $$19$$ <ıŸ

≈®J¡°≤ Ÿ¥∫Õ Ì„ÕJ¡ J¡∑ Â<‹¸> tu* N≈fiu FÙ π°≤° ≈®J¡°<„w F…Î tu|ů* Ÿu NÌ„ÕfiÙ∫w°, t<Ôfiw° N°<Ì

<bb„w° ≈®°›w J¡≤w° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ ŸbÕ„<•wR¡≈ Fůfiu ≈≤ ˚Ù bFÙ <ªwg„<•w tæ* <ªwg fiFÙ* Fq≥' oŸ

˚°bfi° Ÿu oŸ ÌuF tu* ÌÙfiw° N°<Ì <bb„w° ≈®°›w J¡≤wÙ Fæ $$20$$ ≈∫CÕ•w t<Ôfiw° N°<Ì <bb„w°

Ju¡ J¡°≤d I°fi J¡∑ Nfi<@J¡°¿≤dÙ ∫ů<fi∫ů* tu* ı∏t-y®Fd J¡≤ ≤FÙ ∫F <ªwg„<•w t¥»w° Ÿu N≈fi°

_bR¡≈ Ÿ ≈®J¡°≤ fiFÙ* ı°fiwÙ, <ıŸ ≈®J¡°≤ t<Ì≤° N°<Ì Ju¡ |fi tÌ Ÿu N°J®¡°∏w F…N° ≈C”T ©±>gy N°<Ì Ÿu N≈fi° Nayh~>uÌfi fiFÙ* ı°fiw° $$21$$
wf <ª<w J¡° tůF J¡f fi‹¸> Fůw° Fæ ? oŸ ≈®ÿfi ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

<ıŸ ≈®J¡°≤ tÌ N°<Ì Ÿu ı<fiw |fiÙ˚¥w tůF tu* k≥¡Ÿ° F…N° ıÙb JC¡~> Ÿt∫ Ju¡ f°Ì N≈fiu J¡tů˘ J¡°

_t≤d J¡≤ tůF≤<Fw Fů ı°w° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ N≈fiu _bR¡≈ J¡° _t≤d J¡≤ oŸ <ªwg„<•w J¡° tůF
fi‹¸> Fů ı°w° Fæ $$22$$

Nf ÌuFÃ∫°y J¡° ≈®J¡°≤ fwÔ°fiu Ju¡ <ÔÎ ˚¥<tJ¡° f°≥@wu Fæ* $

<ıŸ ≈®J¡°≤ J¡ů»Ù ≈C”T N≈fiu y<Ôw NayC<Ô N°<Ì Nayů* Ju¡ _≈∏Ìfi J¡∑ oh~>° fiFÙ* J¡≤w°, ŸÙ

≈®J¡°≤ ıf ≈®°d J¡∑ _≈∏Ìfi„<•w Nay Ÿa<b<W∫ů* J¡° (fi©°y®≈∫Õ∏w <Ô*yů≈°<@ π°≤° ≈®<b‹¸> F…Î
ıÙb<bI°fiů* J¡°) ⁄Ì∫ tu* <Ô*yů≈ŸaF°≤ Ÿu ≈®tůT Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d F°S, ≈æ≤ N°<Ì J¡° NfiCŸ∏@°fi fiFÙ*

J¡≤wÙ wf ÌuF Ju¡ ⁄Ì∫ tu* ¿_Sw ˚C„C^±>ů≈°¶∫°fi tu* b<dÕw ≈μ-≈`, ÌuF tu* Ÿa<b<W∫ů* J¡° _≈∏Ìfi fi Fůfiu Ÿu ≈®°d-Ÿaª°Ôfi Ju¡ NfiCJ¥¡Ô FůJ¡≤, bæŸu J¡¿‡≈w fiFÙ* Fůw°, ıæŸu <J¡ ÔůJ¡ tu* ∫I tu* M¡¿Ãbıů*
π°≤° N_≈¨‹¸> J¡°‹™>≈°` J¡¿‡≈w fiFÙ* Fůw° $$23,24$$ ⁄Ì∫-≈®Ìu„ tu* ¿_Sw Ÿ ≈μ-≈` Ju¡ J¡‡≈fi„¥∏∫

Fů ı°fiu ≈≤ ∫u ≈®°d ˚Ùw≤ wuı tu* Ÿ ≈®J¡°≤ <bÔÙfi Fů ı°wu Fæ*, <ıŸ ≈®J¡°≤ ÔůJ¡ tu* ≈a©u Ju¡ J¡‡≈fi„¥∏∫

Fů ı°fiu ≈≤ ≈bfi J¡∑ „<•w∫°≥ <bÔÙfi Fů ı°wÙ Fæ* $$25$$ ≈®°d-b°∫C J¡° ÌqŸ≤ů* Ju¡ Ÿ°S Ÿ‡f∏@

<b¿h~>∏fi Fů ı°fiu ≈≤ ∫F ıÙb <fi‹≈¥dÕ-t¥J¡w° J¡ů (R¡≈°ÃtJ¡ ≈°<@∫ů* Ju¡ <bÔ∫ Ÿu <fi≤°f°@ ≈¥dÕ
wS° fi°t°ÃtJ¡ ≈°<@∫ů* Ju¡ <bÔ∫ Ÿu t¥J¡ J¡°≤d°Ãt° Ju¡ _bR¡≈ J¡ů) ÎuŸu ≈®°›w Fůw° Fæ, ıæŸu N°J¡°„-
b°∫C Ju¡ „°∏w Fů ı°fiu ≈≤ ≤ı#J¡d J¡°≤dR¡≈w° J¡ů ≈®°›w Fů ı°w° Fæ $$26$$ Fu tCfiu, ≤ıůyCd≈®@°fi N≈fiu N°@°≤˚¥w ≈®°d-b°∫C Ju¡ „°∏w Fů ı°fiu Ÿu FÙ ≤ıůyCd Ÿu „¥∏∫ N°æ≤ N°@°≤≤<Fw F…N° tfi ˚Ù

≈®°d Ju¡ FÙ Ÿ°S J¡°≤dR¡≈ ≈Ì J¡ů ≈®°›wJ¡≤ ŸÙ R¡≈ Ÿu Nb<„‹¸> ≤F ı°w° Fæ $ (wf •∫° bF ŸbÕS°
fi‹¸> fiFÙ* F…N° ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $) ıÔ N°<Ì ˚¥wt°`°Nů* Ÿu <t<Zw ≈°<SÕb b¨s-fÙı <ıŸ ≈®J¡°≤

ÌqŸ≤° NaJC¡≤ Ã≈∏fi J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ wÃ≈≤ FůJ¡≤ ¿_Sw ≤Fw° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ ∫F tfi ˚Ù ÌqŸ≤Ù ÌuF J¡°

N°<b˚°Õb J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ wÃ≈≤ FůJ¡≤ ¿_Sw ≤Fw° Fæ $$27$$
bFÙ ıÙb J¡° ÌuF-Ã∫°y Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu tFTuÕ, oŸ ≈®J¡°≤ ª°≤ů* Nů≤ Ÿu J¡°≤d-Ÿt¥Fů* Ju¡ <bÔÙfi Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d ≈C∫Õ‹¸>J¡ Ju¡ „°∏w Fů ı°fiu ≈≤ ∫F ÌuF <fiÿªu‹¸> FůJ¡≤ <y≤ ı°wÙ Fæ $$28$$

1356

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
wf ≈C∫Õ‹¸>J¡ J¡° <J¡Ÿ FuwC Ÿu Ìg˚b Fůw° Fæ ? oŸ ≈®ÿfi J¡° W≤ ∫F Fæ <J¡ ⁄Ì∫J¡tÔ Ju¡

_≈∏Ìfi Ÿu ŸJ¡° Ìg˚b Fůw° Fæ $ ⁄Ì∫-J¡tÔ J¡° _≈∏Ìfi ≈¥bÕ-≈¥bÕ˚ů•w° N°<Ì Ju¡ _bR¡≈ů* Ju¡

_t≤d Ÿu Fůw° Fæ $ •w _t≤d b°Ÿfi° Ju¡ _≈∏Ìfi Ÿu Fůwu Fæ* N°æ≤ b°Ÿfi° J¡° _≈∏Ìfi _bR¡≈ Ju¡

NI°fi Ÿu Ã≈∏fi <ª<w Ju¡ ªuÃ∫°J¡°≤J¡ I°fi Ÿu Fůw° Fæ, oŸ<ÔÎ w[b J¡∑ Nů≤ N<˚tC© Fůfiu Ju¡

<ÔÎ ≈CC”T J¡ů I°fi°ÃtJ¡ f<FtCÕ©w°R¡≈ <ª<w J¡∑ ªuÃ∫°J¡°≤w° FÙ ≈FÔu N≈fiu ≈®∫Ãfi Ÿu ≤ůJ¡fiÙ

ª°<FÎ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
tůF Ÿu ∫°fiÙ N≈fiu _bR¡≈ Ju¡ NI°fi Ÿu Ã≈∏fi <ª<w tu* <bT∫°J¡°≤w° Ju¡ I°fi Ÿu b°Ÿfi°Î≥ _≈¿∏Ìw FůwÙ Fæ* $ fiŸu (_≈¿∏Ìw b°Ÿfi°Nů* Ÿu) ≈®u¿≤w F…oÕ ∫F <ª<w N≈fiu ˚Ùw≤ ≈¥bÕ-≈¥bÕ J¡°Ô Ju¡ ˚ů•w¨Ãb N°<Ì J¡° _t≤d J¡≤wÙ Fæ N°æ≤ ÌqŸ≤° N≈fi° _bR¡≈ _b∫a ˚¥Ô ı°wÙ Fæ $$29$$ ⁄Ì∫R¡≈ ≈μ-≈` Ju¡

_kC¡≤d Ÿu ∫F ≈C∫Õ‹¸>J¡ <b_≈‹¸> Fů ı°w° Fæ N°æ≤ ⁄Ì∫-J¡tÔR¡≈ ∫∏` ıf ªÔfiu Ÿu ”J¡ ı°w° Fæ ∫°fiÙ

<fiÿªÔ Fů ı°w° Fæ, wf bF ˚Ù <bfi‹¸> Fů ı°w° Fæ $$30$$ Fu <πı, ıf wJ¡ ÌuF tu* ≈C∫Õ‹¸>J¡ <bΩt°fi

≤Fw° Fæ, wf wJ¡ ÌuF ıÙ<bw ≤FwÙ Fæ (N°æ≤ ıf) ÌuF tu* Ÿu ≈C∫Õ‹¸>J¡ <bÔÙfi Fů ı°w° Fæ, wf ÌuF "t¨w'

J¡FÙ ı°wÙ Fæ $$31$$ ≈≤_≈≤ <b”] b°w, <≈W N°æ≤ J¡k¡ fi°tJ¡ tÔů* wS° b°Ÿfi° Ju¡ tÔ˚¥w ≤°y, πuT

N°<Ì ÌůTů* Ju¡ ≈®J¡ů≈ Ÿu Îba „˜ N°<Ì Ÿu <J¡∫u y∫u ÌuF Ju¡ ~>uÌfi˚uÌfi N°<Ì Nb_S°b„ ıf ∫F

⁄Ì∫J¡tÔR¡≈ ∫∏` ÌuF Ju¡ N∏Ì≤ _≈¿∏Ìw fiFÙ* Fůw° wf ∫F ≈C∫Õ‹¸>J¡ @Ù≤u-@Ù≤u Ÿ ≈®J¡°≤ <bÔÙfi Fů ı°w° Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ ≈a©° ≤ůJ¡ Ìufiu ≈≤ Fb° J¡∑ ≈≤‡≈≤° N°J¡°„ tu* <bÔÙfi Fů ı°wÙ Fæ $$32,33$$
ıf „≤Ù≤ J¡° ⁄Ì∫-J¡tÔR¡≈Ù ∫∏` ŸÌ° ªÔw° ≤Fw° Fæ wf ∫F ıÙb N≈fiu ŸaJ¡v≈b„ t≤d N°<Ì

Fı°≤ů* Ì…#© ≈®°›w J¡≤w° ≤Fw° Fæ $$34$$
oŸÙ<ÔÎ ˚ůy J¡∑ b°Ÿfi° Ÿu ≤<Fw ≈C”Tů* tu* ˚ůyŸaJ¡v≈ J¡° N˚°b Fůfiu Ÿu bu t¨Ã∫C Ju¡ N@Ùfi fiFÙ*

Fůwu Fæ*, ∫F J¡Fwu Fæ* $

≤°y, πuT N°<Ì tÔů* Ÿu ≤<Fw b°Ÿfi° <ıfiJu¡ ⁄Ì∫ Ÿu F¸>wÙ fiFÙ*, bu N¸>Ô Îba Ÿt°fi R¡≈b°Ôu ıÙb ıÙb∏tC•w FůJ¡≤ ÌÙ|°Õ∫C ≤Fwu Fæ* $$35$$ ≈μ-∫∏` Ju¡ ”J¡ ı°fiu wS° wuı tu* ≈®°d Ju¡ <bÔÙfi Fů ı°fiu ≈≤ @¨<w„¥∏∫ F…oÕ ∫F ÌuF ≈¨ØbÙ ≈≤ ÔJ¡nÙ N°æ≤ i>uÔ° N°<Ì J¡∑ fi°o˘ <y≤ ı°wÙ Fæ $$36$$ Fu tCfiu,

≠∫ů* FÙ ⁄Ì∫°J¡°„ Ju¡ b°∫C tu* NS°Õwg ≈®°d tu* ∫F ≈C∫Õ‹¸>J¡ ÔÙfi Fů ı°w° Fæ, Ã∫ů* FÙ tfi bFÙ* (≈®°d tu*

FÙ) <bÔ∫ J¡ů ≈®°›w Fů ı°w° Fæ $$37$$

Ÿ ≈®J¡°≤ FÙ <bÔÙfi F…Î ≈Cfi# _byÕ, fi≤J¡ N°<Ì J¡° ˚ůy J¡≤°fiub°Ôu NÂ‹¸> π°≤° fů<@w F…Î tfi J¡° ⁄Ì∫°J¡°„ tu* ªsC Ÿu, t¥@°Õ Ÿu NSb° N∏∫ „≤Ù≤-≈®Ìu„ů* Ÿu <fiJ¡Ôfi°; ∫tÔůJ¡ N°<Ì tu* ı°fi°; _byÕ N°æ≤ fi≤J¡ J¡° ˚ůy J¡≤fi° N°<Ì ŸJ¡∑ N≈fiÙ J¡v≈fi° FÙ Fæ, b°_wb tu* _byÕ N°<Ì fi°t Ju¡ J¡ůoÕ

ÌqŸ≤u ≈Ì°SÕ f°F≤ Fæ* FÙ fiFÙ*, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Fu tFTuÕ, wwg-wwg ˚ůy J¡≤fiu Ju¡ ∫ůÀ∫ „≤Ù≤ N°<Ì ≈Ì°Sů˘ J¡° <ª≤J¡°Ô Ÿu NU∫°Ÿ <J¡∫° F…N°
wS° b°Ÿfi° Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ ∫F tfi ıF°≥-wF°≥ |¥tw° <k¡≤w° _byÕ, fi≤J¡ N°<Ì Ìu©w° ≤Fw° Fæ $$38$$

<ıŸ ≈®J¡°≤ |≤ Ju¡ Ôůyů* Ju¡ |≤ ~>ůnJ¡≤ Ìq≤ ªÔu ı°fiu ≈≤ |≤ „¥∏∫ Fů ı°w° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ tfi Îba

≈®°d Ÿu „¥∏∫ F…N° ∫F „≤Ù≤ „bR¡≈ Fů ı°w° Fæ $$39$$

ŸyÕ - 32]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1357

Nf <ª<w Ju¡ „≤Ù≤°∏w≤-y®Fd tu* J®¡t fwÔ°wu Fæ* $

ŸbÕΔ∫°≈J¡ <ª<w FÙ tfi tu* ¿_Sw FůJ¡≤ ªuwfi Ÿu "Nfiufi ıÙbufi°&&Ãtfi°&fiC≈®<bÿ∫ fi°tR¡≈u Δ∫°J¡≤b°<d' (oŸÙ ıÙbR¡≈ N°Ãt° Ÿu ıyw tu* ≈®bu„ J¡≤ tæ* fi°t Îba R¡≈ J¡° Δ∫°J¡≤d J¡R¡≥) oŸ ZC<w tu* J¡Fu y∫u ªuÃ∫ Ju¡ N°J¡°≤ tu* NfiC≈®bu„ Ÿu ıÙb ffiJ¡≤ tfiůR¡≈ tu* ¿_Sw Fů ı°wÙ Fæ $ wÌfi∏w≤

≈C∫Õ‹¸>J¡ „≤Ù≤ @°≤d J¡≤ N°<wb°<FJ¡ ÌuFb°ÔÙ Fů ı°wÙ Fæ $$40$$ ≈aªw∏t°`°Nů* Ju¡ Ÿt¥F˚¥w N°<wb°<FJ¡ ÌuF fi°tb°Ôu ≈C∫Õ‹¸>J¡ <ªW J¡ů yůÌ tu* ÔuJ¡≤ ¿_Sw F…oÕ (fæ™>Ù F…oÕ) ∫F <ª<w FÙ N≈fiu ŸaJ¡v≈ Ÿu, _b›fi ˚®t J¡∑ fi°o˘, N≈fiÙ _S¥Ô N°J¨¡<w Ìu©wÙ Fæ $$41$$ oŸJu¡ f°Ì Â» ˚°bfi° Ju¡ π°≤°

ŸÙ _S¥Ô „≤Ù≤ tu* NFaJ¡°≤„<•w Ÿu ∫C•w FůJ¡≤ ∫F <ª<w sd tu* FÙ Ÿ‡≈¥dÕ N°<wb°<FJ¡ ÌuFw° ˚¥Ô
ı°wÙ Fæ $$42$$ NŸwg-_bR¡≈ •w Ôsdb°Ôu _S¥Ô „≤Ù≤ tu* FÙ J¨¡<`t NFa˚°bfi° <J¡∫u F…oÕ ∫F

<ª<w NŸÃ∫˚¥w oŸ ıyw tu* N°≤ů≈ π°≤° ŸÃ∫w° ≈®°›w J¡≤°wÙ Fæ N°æ≤ ŸÃ∫˚¥w N≈fiu f®Ê˚°b tu*

"fi°&¿_w', "fi ˚°<w' oÃ∫°<Ì ≈®wÙ<w-∫ůÀ∫w°R¡≈ NŸÃ∫w° ≈®°›w J¡≤°wÙ Fæ $$43$$

<ªW Ju¡ ŸaŸ≤d tu* J®¡t fwÔ°wu Fæ* $

ŸbÕy°<tfiÙ oŸ <ª<w fiu FÙ fC<] tu* ≈®<w<f¿‡fw N≈fiu Na„ Ÿu ıÙbR¡≈ FůJ¡≤ tfiR¡≈w° ≈®°›w J¡∑

Fæ $ bF tfi ≈C∫Õ‹¸>J¡R¡≈Ù ≤S ≈≤ ª» ı°w° Fæ $ Nfi∏w≤ oŸ ıyw tu* ∫`-w` |¥tw° ≤Fw° Fæ $$44$$

N°æ≤ ıf Ÿ¥`°Ãt° ≈®°db°∫C Ÿu ˚≤u F…Î oŸ ≈C∫Õ‹¸>J¡R¡≈ „≤Ù≤ J¡ů ≈∫°Õ›wR¡≈ Ÿu N°æ≤ «¡≈≤ ™>°w° Fæ, wf ⁄Ì∫ tu* ≈®bu„J¡≤ _≈∏Ìfi„ÙÔ F…Î buw°Ô Ÿu ∫C•w „b J¡∑ fi°o˘ "∫F ÌuF ıÙwÙ Fæ' ∫ů* Ôůyů* π°≤°

J¡F° ı°w° Fæ $$45$$ Îba ≈C∫Õ‹¸>J¡ Ju¡ sÙd Fů ı°fiu ≈≤ ∫F <ªW ⁄Ì∫°J¡°„ tu* ıf <bÔÙfi Fů ı°w° Fæ wf ∫F ÌuF J¡°‹™>, i>uÔ° N°<Ì J¡∑ fi°o˘ _≈‹¸> Nªuwfi ≈®wÙw FůwÙ Fæ N°æ≤ (Ÿ Ÿt∫) Ôůyů* Ju¡ π°≤°

"∫F ÌuF t≤ yoÕ' ∫ů* ˚Ù J¡F° ı°w° Fæ $$46$$ ∫F ıÙb NI°fib„ N≈fiÙ Nı≤-Nt≤ f®ÊR¡≈w°

˚¥ÔJ¡≤ J¡°Ôb„ ≈®°›w F…oÕ b¨]ÌuF tu* ≤Ffiub°ÔÙ N„•ww° _b∫a <bb„w° Ÿu Ÿ ≈®J¡°≤ ≈®°›w J¡≤w°

Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ ≈W° ıÙdÕw° J¡ů ≈®°›w J¡≤w° Fæ $$47$$
oŸJu¡ f°Ì bF ≈FÔu J¡∑ w≤F t≤ ı°w° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu tCfiu, ıÙbŸ‡f¿∏@fiÙ ≈¥bůÕ•w ≈¥bÕ-≈¥bÕ ˚ů•w° N°<Ì ˚°bů* J¡∑ _t¨<wR¡≈ „<•w Ÿu NŸ‡f] Fů ı°fiu ≈≤, NwÎb ≈μ-∫∏` Ju¡ <fiÿªÔ Fů ı°fiu ≈≤ wS° ≈®°d Ju¡ ”] Fů ı°fiu ≈≤ ∫F tfiC‹∫ t≤
ı°w° Fæ $$48$$

≈Cfi# ≈Cfi# fi°fi° „≤Ù≤ů* J¡° y®Fd N°æ≤ fitu* ŸaŸ≤d ı≤° Îba t≤d tu* FÙ ≈∫ÕbŸ°∫Ù Fæ, ∫F ı°fifi°

ª°<FÎ - oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

<ıŸ ≈®J¡°≤ <b<˚∏fi <b<˚∏fi ≈Wu Ã≈∏fi Fů-FůJ¡≤ Ÿt∫ ≈°J¡≤ b¨s Ÿu Hn ı°wu Fæ*, ŸÙ ≈®J¡°≤
ıÙbů* Ju¡ ∫u „≤Ù≤ ˚Ù Hn ı°wu Fæ* $$49$$ ıÙbů* Ju¡ ∫u „≤Ù≤ N°æ≤ b¨sů* Ju¡ ≈Wu Ã≈∏fi N°æ≤ fi‹¸> F…N° FÙ

J¡≤wu Fæ* (Nw#) fiJu¡ <bT∫ tu* „ůJ¡ FÙ •∫° Fæ ? $$50$$ ªæw∏∫-ŸtCB tu* ∫u ÌuFR¡≈Ù fCÌgfCÌů* J¡∑

≈a<•w∫°≥ ∫F°≥ ÎJ¡ ≈®J¡°≤ J¡∑ wů ÌqŸ≤Ù ıyF ÌqŸ≤u ≈®J¡°≤ J¡∑ FůJ¡≤ _kC¡¿≤w FůwÙ Fæ*, fC<]t°fi ıfi ofitu*

N°_S° fiFÙ* J¡≤wu $$51$$

J¡<Sw NSÕ J¡° FÙ ≈ŸaF°≤ J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ NfiCb°Ì J¡≤wu Fæ* $

1358

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

ŸbÕ` Δ∫°›w ˚Ù ∫F <ª<w oŸÙ <ªW tu* ≈®<w<f¿‡fw FůwÙ Fæ, •∫ů*<J¡ Ì≈Õd Ju¡ <ffi° ÌqŸ≤° J¡ůoÕ ˚Ù

N≈fiu ˚Ùw≤ ≈Ì°Sů˘ J¡° y®Fd fiFÙ* J¡≤w° $$52$$ Fu tFTuÕ, ª°≤ů* Nů≤ Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ oŸ <fitÕÔ ªæw∏∫°J¡°„
tu* ≈FÔu Ju¡ N≈fiu „C˚°„C˚ ≈®∫Ãfiů* Ju¡ ≈¿≤d°t_bR¡≈; NwÎb ŸC©, Ì…#© N°<Ì k¡Ôů* Ju¡ ˚ůy-J¡°Ô tu*

F°_∫, ≤ůÌfi N°<Ì J¡ůÔ°FÔů* Ÿu tC©¿≤w, <ªwg N°æ≤ N<ªwg Ÿu ≈®ªC≤ ∫u ıÙb-ıyBq≈Ù J¡v≈fi°Î≥

N°≈°ww# ≤tdÙ∫ FůwÙ F…oÕ <b<b@ „≤Ù≤ů* Ju¡ π°≤° ı∏t, t≤d N°<Ì ˚®°¿∏w Ÿu N°Ãt° J¡ů tů<Fw J¡≤fiu N°æ≤ Ÿaw°≈ J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ≈®<w˚°<Ÿw FůwÙ Fæ* $$53$$
fWÙŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w
wæ*wÙŸb°≥ ŸyÕ
tůF Îba w≠ı<fiw ŸaJ¡v≈ů* Ÿu J¡¿v≈w ıÙb-ıyÌg˚uÌů* J¡°,

<bª°≤-J¡Ÿ°æ¸>Ù tu* <ıŸ w≤F bu fiFÙ* ™>F≤wu Ÿ w≤F, wJ¡ů˘ Ÿu bdÕfi $

"ŸbÕ` Δ∫°≈J¡ ˚Ù <ª<w oŸ <ªW tu* ≈®<w<f¿‡fw FůwÙ Fæ' wS° "≈Ù~>u Â» ˚°bfi° Ÿu ŸÙ <ªW tu*

N°fi∏Ì tfi°wÙ Fæ', oÃ∫°<Ì ıů J¡F° y∫° Fæ, fi Ìůfiů* FÙ _SÔů* tu* tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ NfiC≈≈<W J¡∑

N°„aJ¡° J¡≤wu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # t_wJ¡ tu* N@Õª∏B @°≤d J¡≤fiub°Ôu Fu ˚ybfig, Δ∫°≈J¡_bR¡≈ Nfi∏w Îba N<πwÙ∫R¡≈ ªæw∏∫-w[b tu* <πÃb (˚uÌ) Jæ¡Ÿu ≈®°›w () F…N° ? $$1$$ Fu tF°Ìub, ÌqŸ≤° ∫F ≈®ÿfi Fæ <J¡ NfiuJ¡ f∏@fiů* Ÿu y®_w <ª≤J¡°<ÔJ¡ NfiCb¨<W Ÿu R¡» F…N° bF ˚uÌ Ì…#©-<bfi°„ Ju¡ <ÔÎ w[bI°fi Ÿu <fib°¿≤w Jæ¡Ÿu () Fůy° ? $$2$$

Ft ıÙb ıywg N°<Ì πæw≈®≈aª J¡° ≈®t°dů* Ÿu ≈≈°Ìfi J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ≈®b¨W fiFÙ* F…Î Fæ*, <J*¡wC tůF

() w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ ıů <ª<ww[b Nfi∏w ∫°fiÙ <ÌJg¡J¨¡w, J¡°ÔJ¨¡w Îba b_wCJ¨¡w ofi wÙfi

≈®J¡°≤ Ju¡ ≈¿≤h~>uÌů* Ÿu „¥∏∫ ÎJ¡R¡≈ ∫°fiÙ Ÿı°wÙ∫, <bı°wÙ∫ Îba _byw ˚uÌů* Ÿu „¥∏∫ Fæ; Ÿtu*

Ÿı°wÙ∫ ıÙbR¡≈ N°æ≤ <bı°wÙ∫ ın-ıyBq≈ <πÃb (˚uÌ) Jæ¡Ÿu N°∫° ? •∫° bF _bw# N°∫° ∫°

≈≤w# ? _bw# ˚uÌ wů N° fiFÙ* ŸJ¡w°, •∫ů*<J¡ <ª<ww[b N<bJ¡°≤Ù Îba Nfib∫bÙ Fæ $ ≈≤w# ˚Ù
fiFÙ* N° ŸJ¡w°, •∫ů*<J¡ <πwÙ∫ b_wC FÙ ≈®<Ÿ] fiFÙ* Fæ $

() oŸJ¡° w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ - ∫<Ì ∫F t°fi <Ô∫° ı°∫ <J¡ <J¡ŸÙ w≤F Ju¡ <fi<tW Ju¡ <ffi° ∫ů*

FÙ <ª<ww[b tu* ∫F ˚uÌ N° y∫° Fæ wů ŸaJ¡ůª tu* ≈®t°d fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d J¡ů<¸>-J¡ů<¸> f∏@fiů* Ÿu Δ∫°›w wS° ÌÙ|ÕJ¡°ÔÙfi NfiCb¨<W Ÿu R¡» bF ˚uÌ w[bI°fi Ÿu, ıů ÎJ¡Ãb N°æ≤ N°y∏wCJ¡Ãb Ÿu Ì…fÕÔwt Fæ, <fib°¿≤w FůJ¡≤ N°Ã∫¿∏w Ì…#© J¡° ≈„t Jæ¡Ÿu J¡≤uy°, •∫ů*<J¡ <fi<tW Ju¡ <ffi°

N°J¡¿_tJ¡ F…Î <J¡ŸÙ ÎJ¡ ≈Ì°SÕ J¡° ˚Ù h~>uÌ Fů fiFÙ* ŸJ¡w°, <J¡ŸÙ w≤F <J¡ŸÙ ÎJ¡ ≈Ì°SÕ J¡°

h~>uÌ Fů ˚Ù y∫°, wů ˚Ù ÌqŸ≤u NŸÙt f∏@fiů* Ju¡ fª ı°fiu Ju¡ J¡°≤d f°≤-f°≤ ÌqŸ≤u <fi<fiÕ<tW
f∏@fiů* J¡∑ Ã≈<W J¡° <fi≤Ÿfi Fů fiFÙ* ŸJ¡w° $ ∫<Ì J¡Fů <J¡ ≈¥bůÕ•w f®Ê„<•wR¡≈ t°∫°-<fi<tW

Ÿu F…N° <tØ∫°R¡≈ FÙ bF πæw ≈®≈aª Fæ, ∫F t°fifiu ≈≤ <J¡ŸÙ ÌůT J¡∑ ≈®°<›w fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ, wů ∫F

˚Ù ∫C•w fiFÙ* Fæ, •∫ů*<J¡ Ÿ ≈≤ ∫F ≈®ÿfi Fůw° Fæ <J¡ •∫° bF t°∫°„<•w N°y∏wCJ¡ Fæ NSb°

ŸyÕ - 33]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1359

Ju¡ J¡°≤d Nfi°<Ì J¡°Ô Ÿu ÔuJ¡≤ ˚®°<∏w Ÿu ≈®°›w F…Î Ÿ ≈®≈aª J¡°, Nº∫°≤ů≈ N≈b°Ì-∏∫°∫ J¡°

N°Z∫ ÔuJ¡≤, N≈b°Ì J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ FÙ ≈®b¨W F…Î Fæ* $ Nº∫°≤ů≈ tu* ıů Ÿ¨<‹¸> Ju¡ ≈®°≤‡˚ J¡°Ô tu* J¡°t, J¡tÕ, b°Ÿfi° N°<Ì <fi<tWJ¡°≤d; f®Ê, N<bΩ° N°<Ì ≈°Ì°fi J¡°≤d; N°J¡°„ N°<Ì ≈Ì°Sů˘ J¡∑

Ã≈<W J¡° J®¡t; Δ∫<‹¸>, Ÿt<‹¸>, _S¥Ô, Ÿ¥‚t N°<Ì <b˚°y Îba N∏fit∫ N°<Ì J¡ů„-˚uÌů* J¡∑ J¡v≈fi°

J¡∑ ı°wÙ Fæ bF Ÿf _b∫a ∫Ω<≈ NŸÃ∫ Fæ, wS°<≈ ŸÃ∫b_wC J¡° ≈¿≤ª∫ J¡≤°fiu Ju¡ <ÔÎ ≈∫ůyÙ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ZC<w fiu ŸJ¡∑ J¡v≈fi° J¡∑ Fæ N°æ≤ ≈≤t°SÕ ŸÃ∫ b_wCR¡≈ ≈®∫ůıfi Ju¡ ŸbÕŸ‡tw Fůfiu Ju¡

J¡°≤d ow≤b°<Ì∫ů* J¡∑ N≈us° ÃJ¨¡‹¸> Fæ $ Nw# Zůw°Nů* J¡° <bÿb°Ÿ Ÿ‡≈°Ìfi J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ÔůJ¡Â<‹¸> Ÿu FÙ ∫C<•w∫ů* π°≤° „°˜ů* tu* ŸJ¡° ŸtSÕfi <J¡∫° y∫° Fæ $ ıf Ÿb°ÕÃtJ¡ ≈®Ã∫y°Ãt° J¡° ≈¿≤ª∫ Fů ı°w° Fæ, wf Ÿb°ÕÃt° tu* N<πwÙ∫Ãb Ju¡ fů@fi Ju¡ <ÔÎ ≈≤t°SÕ Â<‹¸> J¡° N°Z∫ ÔuJ¡≤ ≈®≈aª J¡° N≈b°Ì

<J¡∫° FÙ ı°w° Fæ $ oŸ<ÔÎ N°Ãt° tu* ÎJ¡Ãb J¡° _bÙJ¡°≤ J¡≤ ŸŸu <b”] <πÃb Ju¡ NŸ‡˚b J¡°

≈®<w≈°Ìfi wC‡F°≤u N≈fiu _bÙJ¨¡w ≈s Ÿu <b”] N°æ≤ <Ÿ]°∏w Ÿu <b”] Fæ, oŸJu¡ «¡≈≤ Â<‹¸> •∫ů* fiFÙ*

±>°Ôwu, oŸ N°„∫ Ÿu ˚yb°fi J¡Fwu Fæ* $
oÕÿb≤ fiu J¡F° # Fu f®Êfig, Δ∫bF°≤-Â<‹¸> Ÿu f®Ê ŸbÕ„<•w Ÿu Ÿt¿∏bw Fæ N°æ≤ ≈≤t°SÕ-Â<‹¸> Ÿu ÎJ¡ N°æ≤ ŸÌ°ÃtJ¡ FÙ Fæ, ∫ů* ıf Δ∫b¿_Sw Ìů Â<‹¸>∫ů* J¡° NayÙJ¡°≤ <J¡∫° ı° ªCJ¡° Fæ, wf ŸbÕ„<•wR¡≈

Â<‹¸> Ju¡ ÎJ¡Ìu„ Ÿu <Ìw F…oÕ <πÃb-ÎJ¡ÃbR¡≈ J¡v≈fi° Ÿu ∫C•w •w N°su≈ <fit¥ÕÔ FÙ Fæ $ •∫ů*<J¡

Δ∫bF°≤ Â<‹¸> Ÿu ≈≤t°Ãt° tu* Ÿf <πÃb N°<Ì J¡v≈fi°Nů* J¡° N°≤ů≈ Fůw° Fæ N°æ≤ ≈≤t°SÕÂ<‹¸> Ÿu N≈b°Ì Fůw° Fæ $ Δ∫bF°≤-Â<‹¸> Ÿu "∫# ŸbÕI# Ÿ ŸbÕ<bwg' oÃ∫°<Ì ZC<w Ÿu ≈≈°<Ìw ŸbÕI ŸbÕ„<•wŸt¿∏bw ≈≤t°Ãt° Ÿu ıÙbıyBq≈ πæw J¡° N°<b˚°Õb t°fifiu tu* JC¡~> ˚Ù NfiC≈≈<W fiFÙ* FůwÙ,

•∫ů*<J¡ @<tÕy®°FJ¡ ≈®t°d Ÿu ŸbÕ„<•w J¡° bæŸ° _b˚°b FÙ Fæ, ∫F <fidÙÕw Fů ªCJ¡° Fæ $ "wÌuwÌgf®®Ê°≈¥bÕ, _b°˚°<bJ¡ Fæ ? ≈®St ≈s tu* (N°y∏wCJ¡ ≈s tu*) ˚Ù bF _b∫a Ã≈∏fi F…oÕ ∫° ÌqŸ≤u Ju¡ Ÿ‡f∏@ Ÿu,

∫ů* ıf <bª°≤ J¡≤u*yu, wů N<fitůÕs Îba Nfib_S° N°<Ì ÌůTů* J¡∑ FÙ ≈®Ÿ<•w FůyÙ $ t°∫°„<•w Ju¡

_b°˚°<bJ¡Ãb≈s tu*, N<Àfi tu* Ÿu ‹dw° J¡∑ fi°o˘, f®Ê tu* Ÿu ŸJ¡° <fib°≤d fi J¡≤ ŸJ¡fiu Ju¡ J¡°≤d ÎJ¡ wů N<fitůÕs ÌůT N°æ≤ ÌqŸ≤° ÎJ¡≤ŸR¡≈w° J¡∑ ≈®<w≈°ÌJ¡ ZC<w∫ů* Ju¡ Ÿ°S <b≤ů@ Fůy° $
t°∫°„<•w <tØ∫° Fæ, ∫F t°fi <Ô∫° ı°∫ wů bF NÃ∫∏w NŸwg≈Ì°SÕR¡≈ Fů ı°∫uyÙ $ ÎuŸÙ ¿_S<w tu* NŸwg Ju¡ J¡°∫ůÕÃ≈°ÌJ¡ fi Fů ŸJ¡fiu Ju¡ J¡°≤d <k¡≤ bFÙ |Ct°-<k¡≤° J¡≤ f°w N° yoÕ <J¡ πæwůÃ≈<W

<fiFuÕwCJ¡ FÙ Fæ $ ∫<Ì Ÿu ŸÃ∫ t°fi <Ô∫° ı°∫ wů, I°fi Ÿu ŸJ¡∑ <fib¨<W fi Fů ŸJ¡fiu Ju¡ J¡°≤d N<fitůÕsÌůT, ∫ů* Ìůfiů* Nů≤ Ÿu ≤_ŸÙ J¡ŸÙ ı°∫uyÙ $ ≈Ì°SÕ_bR¡≈w° <fi‹J¡TÕ <fiJ¡°Ôfiu tu* J¡ůoÕ ŸBq≈

N°æ≤ J¡ůoÕ NŸBq≈ FÙ ™>F≤w° Fæ $ ofi Ìů ≈®J¡°≤ů* Ÿu <˚∏fi J¡ůoÕ wÙŸ≤° ≈®J¡°≤ <Ÿ] fiFÙ* Fů ŸJ¡w°, oŸ<ÔÎ •w t°∫°„<•w Ÿwg N°æ≤ NŸwg Ÿu <˚∏fi J¡ůoÕ wÙŸ≤u ≈®J¡°≤ J¡∑ fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ $ ∫<Ì
wÙŸ≤u ≈®J¡°≤ J¡∑ t°fi ÔÙ ı°∫, wů ˚Ù ŸÙ ≈®J¡°≤ Ÿu I°fiůW≤ ˚Ù πæw J¡° <fi≤Ÿfi fiFÙ* Fů ŸJ¡w° $

J¡ůoÕ I°fiÙ ∫F ª°Fu <J¡ Ÿ wÙŸ≤u ≈®J¡°≤ J¡° ≈FÔu ∫° ÌqŸ≤u ≈®J¡°≤ R¡≈ tu* Ft <fit°Õd J¡≤ Ôu*yu, wů bF ˚Ù ∫C•w fiFÙ* Fæ, •∫ů*<J¡ I°fi J¡°≤J¡ fiFÙ* Fæ, N∏∫ N∏∫R¡≈ Fů fiFÙ* ŸJ¡wÙ, _bR¡≈ ≈¿≤bwÕfi Ìu©° fiFÙ* ı°w°, Ã≈°<Ìw fiÿb≤ Fůw° Fæ, Nw# ≈CfifÕ∏@fi J¡° <fib°≤d ˚Ù fiFÙ* Fů ŸJu¡y° $

1360

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

"∫` fi°∏∫wg ≈ÿ∫<w fi°∏∫h~¨>dů<w' oÃ∫°<Ì ZC<w≈®Ì<„Õw ≈≤t°SÕÂ<‹¸> Ÿu y‡∫ ªæw∏∫ tu* wů J¡˚Ù ˚Ù

<πÃb N°æ≤ <πÃb<b≤ů@Ù ÎJ¡Ãb J¡∑ ≈®°<›w Fů FÙ fiFÙ* ŸJ¡wÙ, oŸ<ÔÎ bF°≥ <πÃb N°æ≤ ŸJu¡ <b≤ů@Ù

ÎJ¡Ãb N°<Ì J¡∑ NfiC≈≈<W fwÔ°fi° ˚Ù N∫C•w FÙ Fæ $$3$$

"fiuF fi°fi°&¿_w <J*¡ªfi', "fi wC wÌ¿πwÙ∫t¿_w wwů&∏∫Ìg <b˚•wtg', "<b˚Ca <ªÌ°fi∏Ìt-R¡≈tÌg˚Cwtg' oÃ∫°<Ì ZC<w∫ů* Ÿu <πÃb J¡° FÙ <fiTu@ <J¡∫° ı°w° Fæ, ÎJ¡Ãb J¡° fiFÙ* $ oŸ<Ô∫u N<b”]

ÎJ¡Ãb J¡°, <πÃbŸt°fiJ¡s t°fiJ¡≤, Jæ¡Ÿu <fiTu@ J¡≤wu Fæ*, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

ŸÌgf®Ê tu* <πÃb Ju¡ ≈®<Ÿ] Fů ı°fiu ≈≤ ŸJ¡° <fiTu@ J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ÎJ¡Ãb J¡∑ J¡v≈fi° J¡∑ ı°wÙ Fæ Îba ŸÙ f®Ê tu* ÎJ¡Ãb Ju¡ <Ÿ] Fů ı°fiu ≈≤ bFÙ ÎJ¡Ãb ÌqŸ≤u ÎJ¡Ãb J¡ů ÔuJ¡≤ <πÃb Ju¡ R¡≈ tu* J¡¿v≈w Fůw° Fæ, ∫ů* fi Ìůfiů* J¡∑ J¡v≈fi° ≈≤_≈≤ Ÿ°≈us Fůfiu Ju¡ J¡°≤d bu Ìůfiů* FÙ wCv∫ J¡s FÙ Fæ* $ bu Ìůfiů*

J¡v≈fi°Î≥ <ªBq≈ FÙ Fæ* $ <ªBq≈ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d bF <πÃb-J¡v≈fi° N≈fi° _bw∏` N¿_wÃb fiFÙ* ≤©wÙ $

ÎJ¡Ãb @tÕ ˚Ù ∫<Ì ªæw∏∫ Ÿu N<w¿≤•w t°fi° ı°∫, wů <ªÌuJ¡≤Ÿ_bR¡≈w° J¡° Δ∫°|°w Fů ı°∫uy° $

Nw#Ìůfiů* NŸwg-R¡≈ Fæ*, ∫F w°Ã≈∫Õ Fæ $$4$$ ∫F°≥ ≈≤ ÎJ¡ b_wC J¡° N˚°b Fůfiu Ÿu ÎJ¡Ãb N°æ≤ <πÃb Ìůfiů* J¡° ˚Ù N˚°b Fæ, •∫ů*<J¡ ÎJ¡ Ju¡ <ffi° <πwÙ∫ fiFÙ* Fůw° N°æ≤ <πwÙ∫ Ju¡ <ffi° ÎJ¡w° fiFÙ* FůwÙ $$5$$

Nf ≈Ìu„ N°<Ì Δ∫bF°≤ Ju¡ <ÔÎ Δ∫bF°≤-Â<‹¸> N°æ≤ ≈≤t°SÕ-Â<‹¸> Ìůfiů* J¡° Ÿa<tZd t°fifiu

≈≤ ˚Ù Ìů w≤F J¡∑ ŸW°Nů* J¡∑ J¡v≈fi° Ÿu ≈≤t°SÕ Ÿwg-_bR¡≈ b_wC tu* Δ∫°bF°¿≤J¡ ŸW°b„ Ÿu ıÙb-ıyBq≈ πæw J¡∑ ¿_S<w J¡° _bÙJ¡°≤ J¡≤fiu tu* <b≤ů@ fiFÙ* Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

J¡°∫Õ N°æ≤ J¡°≤d Ìůfiů* tu* ≈≤t°SÕw# NfiCyw J¡°≤d FÙ ÎJ¡t°` w[b Fæ, Nw# fi Ìůfiů* J¡∑ ÎJ¡R¡≈w°

FÙ ≤FwÙ Fæ $ ıæŸu fÙı N°<Ì Ju¡ ˚Ù, ıů <k¡≤ k¡Ô tu* ≈∫Õb<Ÿw F…Î Fæ*, "bFÙ ∫F Fæ' oŸ ≈®J¡°≤

≈®Ã∫<˚I°∫t°fi NfiC_∫¥w BΔ∫ tu* ÎJ¡t°` <bJ¡°≤ Ÿu FÙ fi°fi°Ãb J¡∑ J¡v≈fi° FůwÙ Fæ, bæŸu FÙ ≈®J¨¡w tu*

˚Ù fi°fi°Ãb J¡∑ J¡v≈fi° FůwÙ Fæ $$6$$

∫<Ì Ÿf <bJ¡°≤ů* tu* ≈°≤t°<SÕJ¡ ŸW° Ÿu <˚∏fi ÌqŸ≤Ù Δ∫°bF°¿≤J¡ ŸW° J¡° _bÙJ¡°≤ fiFÙ* J¡≤wu wů πæw <ª<πJ¡v≈ FÙ Fæ, ∫F k¡<Ôw F…N° $ ÎuŸÙ ¿_S<w tu* ≤°F… N°æ≤ ŸJu¡ t_wJ¡ tu* πæw J¡° <b≤ů@ ™>°fiu Ju¡ ŸÂ„ FÙ N°≈J¡° N°su≈ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

<ª<ww[b ıyBq≈ ªuÃ∫ Ju¡ <bJ¡v≈ Ÿu ªuÃ∫t∫ FůJ¡≤ _b∫a _kC¡¿≤w Fůw° Fæ $ <bJ¡°≤ N°<Ì <ıwfiu

≈Ì°SÕ Fæ*, bu ŸfJu¡ Ÿf wÃ_bR¡≈ FÙ Fæ*, ŸŸu <˚∏fi fiFÙ*; •∫ů*<J¡ fi <bJ¡°≤ů* J¡° ˚Ùw≤Ù w[b bFÙ

<ª<w Fæ $ oŸ<Ô∫u t°∫° N°æ≤ fiJu¡ J¡°∫ů˘ J¡∑ ≈¨SJg¡ ŸW° Fæ, ∫F ≈s; N≈¨SJg¡ ŸW° Fæ, ∫F ≈s; NŸW° Fæ, ∫F ≈s; ∫° bu <J¡ŸÙ wÙŸ≤u ≈®J¡°≤ Ju¡ Fæ*, ∫F ≈s; ∫° NfiuJ¡b°<Ì∫ů* π°≤° J¡¿v≈w bu ≈®@°fi,

≈≤t°dC, s<dJ¡, Ns<dJ¡, <bI°fi N°æ≤ „¥∏∫R¡≈ ofitu* Ÿu ª°Fu <ıŸ <J¡ŸÙ ≈s J¡° ˚Ù wCt NbÔ‡ffi J¡≤ů, <k¡≤ ˚Ù NŸay, Nπ∫, <ª∏t°`b_wC Ÿu w<fiJ¡ ˚Ù _≈„Õ fi J¡≤ ≤Fu Ÿf ≈s ÎJ¡t°` ªæw∏∫ Ÿu FÙ

<Ÿ] Fæ* $ oŸ<ÔÎ ıF°≥ <ª<w J¡ů J¡˚Ù ˚Ù f∏@≈®°<›w FÙ fiFÙ* FůwÙ, bF°≥ (Ÿ ≈s tu*) N<fitůÕs J¡∑

„aJ¡° J¡° Ìg˚°bfi wů Ìq≤ Ÿu FÙ <fi≤_w Fæ, ∫F ˚°b Fæ $$7$$

ŸJ¡∑ Ÿ°≤w° J¡° FÙ ≈≈°Ìfi J¡≤wu Fæ* $

∫w# T±>g˚°b<bJ¡°≤°ÃtJ¡ wS° fiJu¡ N°Z∫ |¸> N°<Ì _bR¡≈ ∫F ≈®≈aª <bJ¡v≈°ÃtJ¡ Fæ, Nw#

ŸyÕ - 33]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1361
bF ÎJ¡t°` Ÿπ_wC Ÿu FÙ N°<b˚¥Õw FůJ¡≤ ıÔ°F≤d N°<Ì NfiuJ¡<b@ J¡°∫ÕJ¡°≤dw° N°<Ì Ÿu b_wCNů*
tu* Ÿ°SÕJ¡w° ≈®°›w J¡≤w° Fæ NS°Õwg ŸJ¡° ˚ůy tu* ≈∫ÕbŸ°fi Fů ı°w° Fæ $ <ª<w tu* ≈∫ÕbŸ°fiw°R¡≈ FÙ

˚ůy ≈Ì°SÕ Fæ, oŸ<Ô∫u <ª∏t°` FÙ Ÿ°≤˚¥w b_wC Fæ, ∫F ˚°b Fæ $$8$$

Ÿ w≤F ıf ıyw ÎJ¡t°` <bJ¡v≈_bR¡≈ FÙ <Ÿ] Fů ªCJ¡°, wf Ÿtu* J¡ůoÕ ≈Ì°SÕ (ıÔ, w≤ay N°<Ì) Δ∫°bF°¿≤J¡R¡≈, J¡ůoÕ (t”-t¿≤<ªJ¡°, ıÔw≤ay N°<Ì) ≈®°<w˚°<ŸJ¡R¡≈ N°æ≤ J¡ůoÕ (b∏º∫°≈C`,

©≤yů„ Ju¡ ŸÙ*y N°<Ì) NÃ∫∏w NŸÃ_bR¡≈ FÙ Fæ*, ∫ů* ıů Nb°∏w≤ ¿bÔsdw° Ju¡ <bJ¡v≈ Fůwu Fæ*, bu

˚Ù NI°fiÙ J¡ů FÙ Fůwu Fæ*, ∫F J¡Fwu Fæ* $

<ıŸ w[bI°fiÙ J¡∑ Â<‹¸> tu* ©≤yů„ Ju¡ ŸÙ*y Ÿu ŸtCÃ≈∏fi @°fi N°æ≤ ı°æ N°<Ì Ju¡ NaJC¡≤ ˚Ù f®Ê_bR¡≈

Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ıf ŸÃ∫R¡≈ Fæ*, wf ŸJ¡∑ Â<‹¸> tu* ıÔ tu* ≈®<Ÿ] ıů w≤ay Fæ*, bu ˚Ù ≈bÕw Ju¡ t_wJ¡ ≈≤

J¡¿v≈w ıÔ Ju¡ w≤ay ŸÂ„ FÙ Fæ* N°æ≤ bF ≈bÕw ˚Ù ©≤yů„ Ju¡ ŸÙ*y Ju¡ Ÿt°fi NŸBq≈ FÙ Fæ; •∫ů*<J¡

_bw# NŸ[b N°æ≤ f®Ê J¡∑ ŸW° Ÿu ŸW° J¡∑ J¡v≈fi° wÙfiů* tu* ˚Ù Ÿt°fi Fæ, ∫F ˚°b Fæ $$9$$ Fu <b≈®, oŸ ŸaŸ°≤ tu* NI°fiı<fiw Ÿ‡≈¥dÕ ≈Ì°Sů˘ tu* ≈≤_≈≤ Δ∫°b¨<W_bR¡≈ (≈≤_≈≤ ÎJ¡-ÌqŸ≤u Ÿu <˚∏fiw°R¡≈) ıů Δ∫bh~>uÌ (≈°SÕ•∫) Fæ, Ÿu w[bŸ°s°ÃJ¡°≤ FÙ ÎJ¡w° tu* ≈∫Õb<Ÿw J¡≤ Ìuw° Fæ ∫°fiÙ ¸¥>¸>u-k¥¡¸>u NfiuJ¡ Ç>J¡nů* J¡ů ÎJ¡ tu* ıůn Ìufiu J¡∑ fi°o˘ ÎJ¡w° tu* ≈F…≥ª° Ìuw° Fæ $ (˚°b ∫F Fæ <J¡ w[b J¡° Ÿ°s°ÃJ¡°≤

Fů ı°fiu ≈≤ <J¡ŸÙ ≈®J¡°≤ J¡° ˚uÌ fiFÙ* ≤Fw° $) ÎuŸu <bT∫ tu* NfiuJ¡<b@ ∫C<•w∫ů* Ju¡ ≈∏∫°Ÿů* Ÿu ˚Ù

JC¡~> Fůw° fiFÙ* $ J¡°≤d ∫F Fæ <J¡ NI°fi Ju¡ <fib¨W fi Fůfiu ≈≤ Fı°≤ů* ∫C<•w∫ů* Ÿu ˚Ù N≈≤ůs (≈®Ã∫s°ÃtJ¡) ˚®t Ÿu <Ÿ] F…Î Δ∫bh~>uÌ N°<Ì πæw J¡° ∏t¥Ôfi NÃ∫∏w NŸa˚b Fæ $$10$$ ıæŸu w≤ay, J¡d, J¡vÔůÔ N°æ≤ ıÔ≈®b°F ıÔ Ÿu <b˚•w fiFÙ* ≤Fwu, bæŸu FÙ w°¿[bJ¡ Â<‹¸> Ÿu Ìu©fiu ≈≤ wů f®Ê

J¡∑ ŸbÕ„<•ww° NS°Õwg Ÿt_w ıyw Ju¡ N°J¡°≤ tu* Âÿ∫t°fi t°<∫J¡ R¡≈w° b°_wb tu* f®Ê Ÿu <b˚•w fiFÙ* ≤FwÙ ∫°fiÙ ŸÙ tu* <w≤ů<Fw Fů ı°wÙ Fæ $$11$$
wS°ª "N≈°y°ÌÀfiu≤<ÀfiÃba b°ª°≤‡˚da <bJ¡°≤ů fi°t@u∫àÙ<d R¡≈°dÙÃ∫ub ŸÃ∫tg , oŸ ZC<w

≈®Ì<„Õw ∏∫°∫ Ÿu Ôw° N°<Ì tu* Îu•∫ J¡° Ì„Õfi Fůfiu ≈≤ ıæŸu ŸJu¡ ≈C‹≈ ≈vÔb N°<Ì ˚uÌů* tu* Nfi¨wÃb (<tØ∫°Ãb) <Ÿ] FÙ Fů ı°w° Fæ, bæŸu FÙ N°Ãtw[b J¡° Ÿ°s°ÃJ¡°≤ Fůfiu ≈≤ ı°y<wJ¡ ˚uÌů* tu* Nfi¨wÃb

<Ÿ] FÙ Fů ı°w° Fæ, oŸ<ÔÎ oŸ <bT∫ tu* wC‡F°≤° ≈®ÿfi <fi≤°@°≤ Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

˚B, <ıŸ ≈®J¡°≤ k¥¡Ô, J¡ů*≈Ô, ≈W° N°<Ì Ôw° Ÿu b°_wb tu* <˚∏fi fiFÙ* Fæ*, bæŸu FÙ <πÃb, ÎJ¡Ãb, ıy[b, Ãb∏Ãb, NF∏Ãb N°<Ì ˚Ù <ª<w Ÿu <˚∏fi fiFÙ* Fæ* $$12$$ <ª<w J¡° Ìu„ J¡°Ô, <bJ¡°≤ N°<Ì R¡≈
ıů ˚uÌ <J¡∫° y∫° Fæ, bF ˚uÌ <ª<w_bR¡≈ FÙ Fæ $ oŸ<Ô∫u ıf <ª<w tu* πæw (˚uÌ) Fæ FÙ fiFÙ* wf Ÿtu*

˚uÌ N°∫° J¡F°≥ Ÿu ? ∫F wCtfiu NŸwg J¡F° Fæ $ ÎuŸu NŸ<πT∫ tu* wC‡Fu* ≈®ÿfi J¡≤fi° <ªw fiFÙ* Fæ $$13$$

ª¥≥<J¡ Ìu„, J¡°Ô N°æ≤ <J®¡∫° J¡∑ ŸW° Îba <fi∫<w N°<Ì „<•w∫°≥ _b∫a <ª<w J¡∑ ŸW° Ÿu FÙ ŸW°∫C•w FůJ¡≤ ¿_Sw Fæ*, oŸ<ÔÎ (bu Ÿf) <ªÌ°ÃtJ¡ (<ª<w_bR¡≈) FÙ Fæ* $$14$$ ıæŸu ıÔ, w≤ay N°<Ì tu*

NfiCyw ıÔŸ°t°∏∫ bÙ<ª N°<Ì fi°t∫ůÀ∫ FůJ¡≤ ¿_Sw Fæ, bæŸu FÙ <ªW, ªuÃ∫ N°æ≤ fiJ¡∑ ªu‹¸>°Nů*

J¡° Ÿt¥FR¡≈ R¡≈≈®≈aª Îba f®Ê° Ÿu ÔuJ¡≤ _w‡f≈∫Õ∏w fi°t≈®≈aª ˚Ù <ª<w_bR¡≈ FůJ¡≤ Nb¿_Sw Fæ,

∫F w[bIů* J¡° J¡Sfi Fæ $$15$$ <ıŸtu* w≤ayů* J¡∑ w<fiJ¡ ˚Ù Ÿ‡˚°bfi° fiFÙ* Fæ, ÎuŸu <ªÌg<bÔ°ŸR¡≈Ù

1362

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
tF°Ÿ°y≤ J¡°, w≤aybW° J¡∑ fi°o˘, ıů <bbwÕfiΔ∫°≈°≤ Fæ, bFÙ ŸJ¡° ªuÃ∫ Ju¡ Ÿ°S Ÿ‡f∏@ Fæ $$16$$
bFÙ ∫F <ª<ww[b ≈≤t f®Ê, ŸÃ∫ oÕÿb≤, <„b N°<Ì wS° „¥∏∫, ÎJ¡, ≈≤t°Ãt° N°<Ì NfiuJ¡<b@
fi°tů* Ÿu J¡F° ı°w° Fæ $$17$$

≈°≤t°<SÕJ¡ tu≤° w[b bFÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

fi ≈¥bůÕ•w fi°tů* Îba R¡≈ů* wS° Ÿ°tfiu <Ì©°oÕ Ìu ≤Fu Ÿ°J¡°≤R¡≈ů* Ÿu NwÙw ıů ≈≤t°Ãt° J¡°

_bR¡≈ Fæ wS° ıů N„uT tÔů* Ÿu ≤<Fw NFa≈Ì°SÕ Fæ, bF b°dÙ N°æ≤ tfi J¡° <bT∫ fiFÙ* Fæ $$18$$ ıů

∫F ŸaŸ°≤ <Ì©°oÕ Ìu ≤F° Fæ, bF ª¥≥<J¡ Ÿ tF°<ª<wR¡≈Ù Ôw° Ju¡ wÃ_bR¡≈ k¡Ô, ≈vÔb wS° ≈C‹≈

N°<Ì R¡≈ FÙ Fæ, Nw# ŸŸu <˚∏fi fiFÙ* Fæ $$19$$ ∫<Ì <bbuJ¡-I°fi Ju¡ <ÔÎ Nfi¨w FÙ ıÙb-ıyL°b

≈¥~> ≤Fu Fů, wů ŸCfiů bF <ª<w ıf N<bΩ°R¡≈Ù <b<ª` bdů˘ (≤ayů* Ÿu) Ÿu ≤ayu y∫u ≈fiù ≈Ffi ÔuwÙ Fæ, wf ıÙb fi°t @°≤d J¡≤wÙ F…oÕ bF f°fl ıÙb-ıyL°b J¡ů, Ìů ª∏Bt° J¡∑ fi°o˘, Ìu©wÙ Fæ $$20$$ "tæ*
f®Ê Ÿu <˚∏fi N<ªBq≈ Fq≥' ∫ů* NI°fi Ÿu ˚°bfi° J¡≤Ju¡ <ª<w _b∫a FÙ N≈fi° ŸaJ¡v≈°ÃtJ¡ N∏∫R¡≈
t°fiů* ≈®°›w J¡≤ ÔuwÙ Fæ $$21$$ ∫Ω<≈ <ª<w J¡ÔaJ¡ <fitCÕ•w R¡≈ Ÿu FÙ ŸÌ° Nb¿_Sw Fæ; wS°<≈

J¡ÔaJ¡∫C•w <ıŸ ≈C∫Õ‹¸>J¡ R¡≈ J¡∑ Ÿfiu J¡v≈fi° J¡≤ ≤•©Ù Fæ, Ÿ R¡≈ Ÿu ŸaŸ°≤R¡≈Ù fiÌÙ tu* ≈F…≥ªJ¡≤

≈°<@∫C•w ªuwfi Ÿu FÙ _kC¡¿≤w FůwÙ Fæ $ N≈fiu <fi‹J¡ÔaJ¡ ªuwfi Ÿu fiFÙ*, ∫F ˚°b Fæ $$22$$ ∫F

ªæw∏∫ „≤Ù≤ <ª<w FÙ _b∫a oŸ ≈¥bÕb<dÕw ≈C∫Õ‹¸>J¡ „≤Ù≤ Ju¡ π°≤° w°Ì°Ã‡∫Nº∫°Ÿ_bR¡≈ ıÙbw°

≈®°›w J¡≤wÙ Fæ N°æ≤ <ªW[b Ju¡ ≈®J¡°„ Ÿu <ªÃ≈®ªC≤ Fůw° F…N° ıÙb ıÙw° Fæ ∫°fiÙ ≈®°dfi N°<Ì <J®¡∫°

≈®°›w J¡≤w° Fæ $$23$$

"ŸbÕΔ∫°≈J¡ FůwÙ F…oÕ ˚Ù <ª<w oŸ <ªW tu* ≈®<w<f¿‡fw FůwÙ Fæ' (<fi.32$52) oŸ bªfi ≈≤

<J¡∫u y∫u N°su≈ J¡° •w ≤Ù<w Ÿu Ÿt°@°fi J¡≤ Nf "Â» ˚°bfi° Ÿu ≈ÿª°w ŸÙ tu* <ª<w NF∏w°„<•wb°ÔÙ FůwÙ Fæ' (<fi. 32$42) oŸ bªfi ≈≤ <J¡∫u y∫u N°su≈ J¡° Ÿt°@°fi J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ

<ª<w J¡ů _S¥Ô ÌuF-≈®°<›w J¡° J®¡t fwÔ°wu Fæ* $
ıÙbR¡≈w° J¡ů ≈®°›w F…oÕ ∫F ÔůJ¡°∏w≤y°tÙ Ÿ¥‚t„≤Ù≤R¡≈ ˚Ù <ª<w≈aª˚¥w°ÃtJ¡-

_S¥ÔÌuF<bT∫J¡ Ÿa_J¡°≤_bR¡≈ FůJ¡≤ ÌuF-≈®°<›w Ju¡ <ÔÎ "tæ* @°fi, ıb, <wÔ nÌ N°<Ì BΔ∫R¡≈ Fů yoÕ F¥≥, ∫ů* ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ ı°fiwÙ Fæ $ oŸ <bT∫ tu* "w oF b®Ù<F∫b° NůT<@bfi_≈w∫¿_wÔt°T° o<w (N) ı°∫∏wu') sÙd J¡t°Õ NfiC„∫Ù Ôůy oŸ ≈¨<SbÙ tu* @°fi, ıb, N°æT<@, bfi_≈<w, <wÔ, nÌ N°<Ì

˚°<b„≤Ù≤°fiCJ¥¡Ô Ì®Δ∫R¡≈ Ÿu Ã≈∏fi Fůwu Fæ*) ∫F ~>°∏ÌůÀ∫-ZC<w ( 5$10$6) ≈®t°dR¡≈ Fæ $$24$$

≈®°<d∫ů* π°≤° ©°∫° y∫° bF BΔ∫ wÃJ¡°Ô FÙ @°wCR¡≈ (b¨s N°<Ì tu* fÙı N°<Ì R¡≈) Fů ı°w° Fæ $
wÌfi∏w≤ NfiC˚b°ÃtJ¡ f®Ê FÙ <˜∫ů* tu* ŸuªfiJ®¡t Ÿu "tæ* _S¥Ô ÌuF _bR¡≈ Fq≥' ∫ů* ı°fiw° Fæ $$25$$

(NfiC˚b°ÃtJ¡ f®Ê FÙ) •w NF∏w° N°<Ì J®¡t Ÿu wÃJ¡°Ôı<fiw _S¥ÔÌuF°fiC˚bR¡≈ ˚®t Ju¡ J¡°≤d ªsC N°<Ì Ju¡ π°≤° _S°b≤-ıaytR¡≈ Ÿt_w f°fl ıyw ı°fiw° Fæ $ ≈Cfi# ŸJ¡∑ b°Ÿfi° Ÿu _b∫a ˚Ù

(N) ≈®_wCw ZC<w tu* o<w „ÆÌ ˚°bÙ ÌuF Ju¡ NfiCJ¥¡Ô BΔ∫t°` J¡° ≈Ôsd Fæ $ ŸŸu _S°b≤, _buÌı N°<Ì ÌuF_SÔ tu* wWwg fÙı Ju¡ NfiCJ¥¡Ô ıÔ N°<Ì BΔ∫R¡≈ ˚Ù ∫F Fůw° Fæ, ∫F Ωůwfi J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ≈®J¨¡w tu* "BΔ∫t_tÙ<w bu<W' ∫ů* Ÿ°t°∏∫R¡≈ Ÿu J¡F° y∫° Fæ, ∫F ı°fifi° ª°<FÎ $

ŸyÕ - 33]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1363

≈∫°Õ›wR¡≈ Ÿu wwg-wwg ≈Ì°SÕ-_bR¡≈ Fů ı°w° Fæ $$26$$

∫<Ì „aJ¡° Fů <J¡ <ıŸ _SÔ tu* th~>≤ N°<Ì Ÿ¥‚t ÌuF J¡° Ã∫°y F…N° Fæ, Ÿ _SÔ tu* •w ÌuF°J¡°≤b°Ÿfi°Ãtfi° Ÿ¥‚tR¡≈ Ÿu ¿_Sw F…Î ≈C∫Õ‹¸>J¡ Ju¡ Â» NU∫_w th~>≤ Ju¡ N°J¡°≤ J¡∑ N°æ≤ Ÿ¥‚t≈fi J¡∑ <fib¨<W Jæ¡Ÿu FůyÙ wS° Ÿu NfiU∫_w _S¥Ô F°SÙ Ju¡ N°J¡°≤ J¡° N°æ≤ _S¥Ôw° J¡° Ô°˚ Jæ¡Ÿu Fůy° ? wů oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

<ıŸ ≈®J¡°≤ J¡°æÎ N°æ≤ w°Ôb¨s Ju¡ N°J¡¿_tJ¡ Ÿ‡f∏@ tu* J¡°æÎ Ju¡ t≤d tu* ≈®∫ůıJ¡ FuwC J¡tÕ

FÙ Fæ, ÌqŸ≤° J¡ůoÕ fiFÙ*, ŸÙ ≈®J¡°≤ Â» NU∫_w b°Ÿfi° Ju¡ <w≤ů˚°b tu* N°æ≤ <ª≤J¡°Ô Ÿu Δ∫b<Fw (Ìq≤ ≤Fu) F°SÙ N°<Ì tu* NFa˚°b-b°Ÿfi° Ju¡ N°<b˚°Õb tu* J¡tÕ FÙ <fi<tW Fæ $ Nw# bF N∏∫ Ìg˚¥w F…oÕ F°SÙ N°<Ì J¡∑ b°Ÿfi° Ju¡ Ÿ‡f∏@ Ÿu <ª≤J¡°Ô Ÿu NU∫_w F…Î ˚Ù Ÿ¥‚t th~>≤ N°<Ì N°J¡°≤

J¡° Ã∫°y J¡≤w° Fæ $$27$$

<b≤ů@Ù b°Ÿfi° Ju¡ N°<b˚°Õb Ÿu ≈FÔu J¡∑ b°Ÿfi° J¡° <w≤ů˚°b N°æ≤ W≤J¡°<ÔJ¡ ÌqŸ≤Ù b°Ÿfi°

J¡∑ NU∫°Ÿ Ÿu Â»w° FůwÙ Fæ, oŸ <bT∫ tu* Â‹¸>°∏w J¡Fwu Fæ* $

N≈fiu FÙ πæwŸaJ¡v≈ Ÿu ÎJ¡ tu* FÙ πæw J¡∑ ÎuŸu ≈®b¨<W Fů ı°wÙ Fæ, ıæŸu ≈C”T J¡∑ buw°Ô-J¡v≈fi°

Ÿu Ÿtu* ˚∫aJ¡≤ ˚°ŸC≤ buw°Ô ≈®b¨W Fů ı°w° Fæ $$28$$ <ıŸ ≈®J¡°≤ "tæ* JC¡~> fiFÙ* J¡≤w°' oŸ w≤F Ju¡

ŸaJ¡v≈ Ÿu ≈C”T tu* J¡wÕ¨Ãb <fib¨W Fů ı°w° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ N°Ãt° J¡° ˚Ù πæw, Nπæw-˚°bfi° Ÿu <fib¨W

Fů ı°w° Fæ $$29$$ πæwŸaJ¡v≈ Ÿu N<πwÙ∫ b_wC tu* ˚Ù <πÃb J¡∑ ≈®°<›w Fů ı°wÙ Fæ N°æ≤ Nπæw˚°bfi° Ÿu wů NfiuJ¡°ÃtJ¡ ıyw J¡° ˚Ù <πÃb fi‹¸> Fů ı°w° Fæ $$30$$ ˚B, <bJ¡°≤ N°<Ì Ÿu „¥∏∫, ŸÌ° ŸbÕy°tÙ
wS° ≈≤t°Ãt° J¡° _bR¡≈˚¥w Fůfiu Ÿu N°Ãt° tu* J¡˚Ù πæw˚°b fiFÙ* ≤Fw° $$31$$ Fu tCfiu, N≈fiu ŸaJ¡v≈

Ÿu <fi<tÕw tfiů≤°≠∫ N°æ≤ y∏@bÕfiy≤ J¡∑ fi°o˘ ıů b_wC N≈fiu ŸaJ¡v≈ Ÿu ffi°∫Ù yoÕ Fæ, bF ŸaJ¡v≈ Ju¡

N˚°b Ÿu fi‹¸> Fů ı°wÙ Fæ, ∫F ≈®<Ÿ] f°w Fæ $$32$$ t°fi<ŸJ¡ ≈®∫Ãfi Ju¡ π°≤° <J¡ŸÙ J¡∑ ≤ªfi° J¡≤fiu tu* wů Zt Fůw° ˚Ù Fæ, ≈≤∏wC ŸaJ¡v≈ J¡° <bfi°„ J¡≤fiu tu* wů JC¡~> ˚Ù Zt fiFÙ* Fůw° $ (•∫ů*<J¡ ÎJ¡t°`

Ì°ŸÙfiw° J¡° NbÔ‡ffi J¡≤fiu Ÿu N≈fiu-N°≈ ŸaJ¡v≈ <bfi°„ <Ÿ] Fů ı°w° Fæ $ ∫F f°w ≈®<Ÿ] FÙ

Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $) ™>ÙJ¡ FÙ Fæ tfi Ju¡ tfiů≤Sů* Ÿu ≤<ªw fiy≤ů* Ju¡ <fit°Õd tu* ÎJ¡t°` ŸaJ¡v≈ FÙ, NŸa˚°<bw ≤ªfi° tu* ŸtSÕ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d, <ÌΔ∫ <„v≈Ù ≈®<Ÿ] Fæ, ≈≤∏wC fi fiy≤ů* Ju¡ <bfi°„ tu*
fiFÙ* $$33$$ Ju¡bÔ Â» ŸaJ¡v≈ Ÿu ıů ∫F ŸaŸ°≤R¡≈Ù Ì…#© ≈®°›w F…N° Fæ, bF Ju¡bÔ ŸaJ¡v≈ Ju¡ N˚°b Ÿu FÙ fi‹¸> Fů ı°∫uy°, <k¡≤ oŸ <bT∫ tu* •Ôu„ FÙ •∫° ? $$34$$ w<fiJ¡ ˚Ù ŸaJ¡v≈ J¡≤ tfiC‹∫ Ì…#© tu*

±¥>f ı°w° Fæ N°æ≤ JC¡~> ˚Ù ŸaJ¡v≈ fi J¡≤ bF N<bfi°„Ù ŸC© ≈°w° Fæ $$35$$ tFTuÕ, ıf wJ¡ wC‡F°≤Ù
fC<] ŸaJ¡v≈R¡≈ Ÿ≈Õ Ÿu <fi#„uT tC•w fiFÙ* FůwÙ, wf wJ¡ ŸbÕ<b@ yCdů* Ÿu ÃJ¨¡‹¸> fi∏Ìfibfi tu* hª

_S°fi ≈≤ ¿_Sw F…Î ˚Ù wCt •Ôu„≤<Fw FůJ¡≤ „ů<˚w fiFÙ* Fů ŸJ¡wu $$36$$
wf ŸaJ¡v≈fi°„ J¡° •∫° ≈°∫ Fæ ? oŸ ≈®ÿfi ≈≤ ŸJ¡° ≈°∫ fwÔ°wu Fæ* $

Fu tCfiu, N≈fiu <bbuJ¡R¡≈Ù ≈bfi Ÿu ŸaJ¡v≈R¡≈ tu|ů* J¡° <bfi°„J¡≤, „≤ÃJ¡°Ô tu* N°J¡°„-t^±>Ô

J¡∑ fi°o˘, wCt Wt <fitÕÔw° ≈®°›w J¡≤ů $$37$$ N<bbuJ¡R¡≈ ≈®fÔ ≈®b°F Ÿu tn ≤FÙ ∏tW ŸaJ¡v≈R¡≈
fiÌÙ wCt t<dt∏` Ÿu ŸC©° Ìů $ N°æ≤ Ÿtu* fF ≤Fu N°Ãt° J¡ů @æ∫Õ ÌuJ¡≤ tfi Ÿu ≤<Fw Fů ı°Nů $$38$$

1364

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

ŸaJ¡v≈R¡≈ ≈bfi Ÿu J¡¿‡≈w F…Î, ≈Wů* Îba <wfiJ¡ů* Ju¡ Ç>J¡nů* J¡∑ fi°o˘ ≈®°dÙt°` Ju¡ ⁄Ì∫°J¡°„ tu* ˚®td J¡≤ ≤Fu oŸ <ªÌ°Ãt° J¡°, <bbuJ¡ J¡° N°Z∫ ÔuJ¡≤, Ÿ°s°ÃJ¡°≤ J¡≤ů $$39$$ N≈fiu-N°≈ N≈fiÙ

ŸaJ¡v≈°ÃtJ¡ J¡°<Ôt° J¡° <fib°≤d J¡≤Ju¡ N°Ãt° J¡∑ Wt <b„C]w° ≈®°›wJ¡≤ N<bfi°„Ù N°fi∏ÌR¡≈

Fů ı°Nů $$40$$ ª¥≥<J¡, ∫F N°Ãt° Ÿt_w „<•w∫ů* Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ Fæ, Nw# ıf J¡˚Ù bF <J¡ŸÙ b_wC J¡∑
ıæŸÙ ˚Ù ≈∫°Õ›wR¡≈ Ÿu ˚°bfi° J¡≤w° Fæ, N≈fiu ŸaJ¡v≈ Ju¡ <bÔ°Ÿ Ÿu Ÿ b_wC J¡ů ŸÙ Ÿt∫ bæŸ° FÙ

Ìu©w° Fæ $$41$$ Fu f®Êfig, ∫F Ã≈∏fi F…N° <tØ∫°R¡≈ ıyw ÎJ¡t°` ŸaJ¡v≈°ÃtJ¡ FÙ Fæ, Nw# Ju¡bÔ

ŸaJ¡v≈ Ju¡ N˚°b Ÿu FÙ, fi ı°fiu, J¡FÙ* ˚Ù <bÔÙfi Fů ı°w° Fæ $$42$$ ŸaJ¡v≈R¡≈Ù ≈¥bÙÕ Fb° Ÿu Δ∫<Sw ı∏t_bR¡≈ tu|ů* J¡° Ÿt¥F NŸaJ¡v≈R¡≈ ≈¿ÿªtÙ Fb° Ju¡ _≈„Õ Ÿu f®Ê°J¡°„ tu* <bÔÙfi Fů ı°w°

Fæ $$43$$ Fu tFTuÕ, ŸaJ¡v≈R¡≈ ın ©°nJ¡≤ NÃ∫∏w Â»w° J¡ů ≈®°›w F…oÕ oŸ w¨‹d°R¡≈Ù J¡≤aı Ôw°

J¡ů wCt ŸC©° ±>°Ôů $$44$$

N<bΩ°, J¡°t N°æ≤ ŸaJ¡v≈ J¡° <bfi°„ Fůfiu ≈≤ ˚Ù ∫<Ì ıyw J¡° Nb˚°Ÿ Fůw° Fů, wů bF Ju¡bÔ

≈®<w˚°ŸR¡≈ FÙ ™>F≤°, ÎuŸÙ ¿_S<w tu* ıÙb∏tC•wů* Ju¡ NfiC˚bů* Ÿu <Ÿ] Â<‹¸> Ÿ¨<‹¸> -≈s FÙ Nb<„‹¸>

≤F ı°w° Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

<ıŸ ≈®J¡°≤ y∏@bÕfiy≤ J¡∑ Ã≈<W N°æ≤ <bfi°„ ÎJ¡t°` ≈®<w˚°Ÿ _bR¡≈ FÙ Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ ∫F

ŸaŸ°≤R¡≈ <b˚®t J¡∑ Ã≈<W N°æ≤ <bfi°„ ˚Ù ÎJ¡t°` ≈®<w˚°Ÿ_bR¡≈ FÙ Fæ $$45$$
ıf wJ¡ NI°fi Fæ, w˚Ù wJ¡ ıyw J¡° ≈®<w˚°Ÿ „ůJ¡ tu* J¡°≤d Fæ, NI°fi J¡° <bfi°„ Fů ı°fiu ≈≤
wů bF „ůJ¡ tu* J¡°≤d fiFÙ* Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

"tæ* ≤°ı° Fq≥' ∫ů* N≈fi° NŸÔÙ _bR¡≈ ˚¥ÔJ¡≤ w˚Ù wJ¡ ≤°ı° „ůJ¡ J¡≤w° Fæ ıf wJ¡ <J¡ ŸJu¡

⁄Ì∫ tu* "tæ* ≤°ı° Fq≥' ∫ů* N≈fiu b°_wb _bR¡≈ J¡∑ _t¨<w Ã≈∏fi fiFÙ* Fů ı°wÙ $$46$$

∫<Ì „aJ¡° Fů <J¡ ≈FÔu Ju¡ ÌÙ|ÕJ¡°Ô Ÿu NU∫_w ŸaŸ°≤ Ju¡ NfiuJ¡ Ÿa_t≤d w[bI°fiÙ Ju¡ ˚Ù
bwÕt°fiJ¡°ÔÙfi "tæ* f®ÊR¡≈ Fq≥' oŸ _t≤d J¡ů i>J¡ Ìu*yu, ÎuŸÙ ¿_S<w tu* Ÿu ≈Cfi# ŸaŸ°≤ „ůJ¡ ffi° FÙ

≤Fuy°, wů oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

Fu f®Êfig, ıæŸu ≈¿_Sw „≤Ì-M¡wC Ÿu <fi≤_w F…oÕ bT°ÕM¡wC, tu|R¡≈ ınw° Ÿu „≤Ì J¡° N°h~>°Ìfi J¡≤fiu tu* Ÿ°tØ∫Õ fiFÙ* ≤©wÙ, bæŸu FÙ oŸ ≤°ı° N°æ≤ w[bbuW° J¡ů yC” Ju¡ ≈Ìu„ Ÿu Ã≈∏fi F…oÕ " tæ*

≤°ı° Fq≥', "tæ* f®Ê Fq≥' oŸ _t¨<w Ÿu <fi≤_w ≈®°ªÙfi Ì…#©ů* J¡∑ _t¨<w N≈fiÙ ınw° Ÿu N°h~>°Ìfi J¡≤fiu tu* Ÿ°tØ∫Õ fiFÙ* ≤©wÙ $$47$$

∫FÙ _t¨<w ≈®fÔ Fæ, oŸtu* J¡°≤d •∫° Fæ ? wů tfifi, <fi<Ìº∫°Ÿfi Ju¡ NU∫°ŸR¡≈ ≈C”T ≈®∫Ãfi Ÿu

ŸJ¡° ŸCÂ» ffi° ≤Ffi° FÙ J¡°≤d Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

<ªW J¡∑ Ìů b¨<W∫ů* tu* ıů <ªWb¨<W NJ¡_t°w W≤ůW≤ ŸCÂ»R¡≈ Ÿu FůwÙ ı°wÙ Fæ, bFÙ ÌqŸ≤u J¡ů Ÿ ≈®J¡°≤ Ìf°wÙ ı°wÙ Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ bÙd° Ju¡ w°≤ N°æ≤ t∏Ì Ìů _b≤ů* tu* ıů FÙ «≥¡ª° _b≤ Fůw°

Fæ, bFÙ ÌqŸ≤u J¡ů Ìf°J¡≤ J¡°fi ≈≤ N°R¡» Fů ı°w° Fæ $$48$$

<ffi° <bh~>uÌ Ju¡ <fi≤∏w≤ ªÔ ≤FÙ " tæ* f®Ê Fq≥' ∫F _t¨<w FÙ tu≤Ù tC¶∫ t°fiŸ ≈¥ı° Fæ, ÌqŸ≤Ù fiFÙ*, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

ŸyÕ - 34]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1365

Fu tCfiu, tæ* N<πwÙ∫ <„bR¡≈ Ìub Fq≥, bFÙ Ìub_bR¡≈ N<πwÙ∫ <„b wC‡F°≤u NFaJ¡°≤ Ÿu ≈Ô<sw,

<fiÃ∫, N≈≤ůs, <ªÌuJ¡≤Ÿ-_bR¡≈ tæ* FÙ Fq≥, ∫ů* ÎJ¡t°` N<b¿h~>∏fi _t¨<w@°≤° J¡∑ wCt ˚°bfi° J¡≤ů $

Ÿ ≈®J¡°≤ J¡∑ Ìub≈¥ı°R¡≈ ˚°bfi° Ÿu FÙ ∫C•w F…Î wCt Nbÿ∫ FÙ •w <„bR¡≈ Fů ı°Nůyu, ÌqŸ≤Ù
f°fl-≈¥ı° Ÿu fiFÙ* $$49$$ tFTuÕ, •w ≤Ù<w Ÿu (wCt N<πwÙ∫-f®Ê˚°bt∫Ù FÙ ≈¥ı° J¡≤ů, ÌqŸ≤Ù
f°fl≈¥ı° fiFÙ*) ∫F f°fl ≈¥ı° wC‡F°≤u ıæŸu I°<fi∫ů* J¡ů ∫ůÀ∫ fiFÙ* Fæ, •∫ů*<J¡ f°fl ≈¥ı° wCh~> k¡Ôů* tu*
oh~>° ≤©fiub°Ôu NI°fiÙ ıfiů* Ju¡ <ÔÎ FÙ ≈®J¡°„t°fi Fæ ∫°fiÙ ∏FÙ* Ju¡ ∫ůÀ∫ Fæ $ wC‡F°≤u ∫ůÀ∫ ≈°_∫
wů Wt≈Ì_bR¡≈ ≈≤t°SÕ ŸW°ÃtJ¡ ≈≤f®Ê FÙ ÎJ¡t°` Ìub Fæ, ŸJ¡∑ ≈¥ı° tu* ≈¥ıJ¡ (≈¥ı° BΔ∫ů* J¡°

_b°tÙ), ŸC∏Ì≤ Tůn„ů≈ª°≤ Ÿu ≈¥ıfi Îba ≈¥≠∫ (≈®<wt°, <Ô*y N°<Ì) JC¡~> ˚Ù fiFÙ* Fæ, bF Ÿf ŸJu¡

≈¥ıfi tu* wCh~> ≈Ì°SÕ-Ÿ° Fæ, •∫ů*<J¡ bF Ÿ°ty®Ù tfi J¡∑ ÎJ¡t°` J¡v≈fi° FÙ Fæ $$50$$
wæ*wÙŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ª°æ*wÙŸb°≥ ŸyÕ

Ÿ°æTC›w wC∫Õ N°æ≤ wC∫°ÕwÙw ≈Ì J¡° ≈Ìu„ ÌuJ¡≤ wC∫°ÕwÙw≈Ì tu* oÕÿb≤ fiu <bZ°t <J¡∫° oŸJ¡° bdÕfi $
oÕÿb≤ fiu J¡F° # tFTuÕ, ∫ů* oŸ Ìub≈¥ı° Ÿu ≈¥<ıw Fů ≤F° ∫F ıyw f°@-Â<‹¸> Ÿu NŸwg Îba N<@‹™>°fi-Â<‹¸> Ÿu Ÿwg N°æ≤ Ìub_bR¡≈ FůJ¡≤ ¿_Sw Fæ, ∫F J¡Ffi° ™>ÙJ¡ Fæ $ wS° ≈≤t°SÕÌ„° tu* ∫F

<bÿb <πÃb N°æ≤ ÎJ¡Ãb Ÿu <b<fitCÕ•w Îba Δ∫bF°≤Ì„° tu* <πÃb N°æ≤ ÎJ¡Ãb Ÿu ∫C•w ˚Ù Fæ, ∫F J¡Ffi° ˚Ù

™>ÙJ¡ Fæ ∫ů* ŸbÕ<b@ <b≤ů@ů* J¡° ≈¿≤F°≤ Fů y∫°, ∫F ˚°b Fæ $$1$$

∫F ıyw •∫ů* πæw Îba ÎJ¡R¡≈ Fæ N°æ≤ •∫ů* fiŸu <fitCÕ•w Fæ, oŸ „aJ¡° ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

<ª<ww[b fiu tůFJ¨¡w ınw° J¡∑ J¡v≈fi° Ÿu N≈fiu tu* ŸaŸ°≤R¡≈w° (πæwR¡≈w°) ≈®°›w J¡∑ Fæ wS° tůFR¡≈Ù J¡ÔaJ¡ Ÿu ≤<Fw F…N° bF NŸaŸ°≤Ù Ìu©° ı°w° Fæ $ oŸ<Ô∫u bF N<˚∏fi N°æ≤

Nπ∫°ÃtJ¡ Fæ $$2$$

ŸÙ f°w J¡° _≈‹¸>ÙJ¡≤d J¡≤wu Fæ* $

"tæ* Âÿ∫ ÌuF°<Ì_bR¡≈ Fq≥' oŸ ≈®J¡°≤ tůF J¡ů ≈®°›w FCoÕ <ª<w ŸaŸ°≤ tu* k≥¡Ÿ ı°wÙ Fæ N°æ≤ Âÿ∫ Ju¡

≈®J¡°„fi tu* ŸtSÕ oŸÙ <ªÃJ¡Ô° J¡°, ıů N≈fiu Ÿu N<˚∏fiR¡≈ Fæ, NfiC˚b J¡≤ ŸaŸ°≤ Ju¡ f∏@fi Ÿu

<fitCÕ•w Fů ı°wÙ Fæ $$3$$ NS°ÕJ¡°≤ J¡∑ ˚°bfi° Ÿu πæw˚°b ≈®°›wJ¡≤ ∫F <ª<w N≈fiÙ N©^±> ŸW° ˚¥Ô
ı°wÙ Fæ N°æ≤ ÌuF Ju¡ ŸC©-Ì…#© N°<Ì Ÿu <tÔÙ F…oÕ NŸÃ∫R¡≈ FÙ N≈fiÙ ¿_S<w J¡ů sd˚≤ tu* "ŸÃ∫R¡≈

Fæ' ∫ů* Nb@°≤d J¡≤ ÔuwÙ Fæ (∫FÙ oŸJ¡∑ J¡ÔaJ¡∫C•w ¿_S<w Fæ $)$$4$$

Nf J¡ÔaJ¡b<ıÕw ¿_S<w J¡Fwu Fæ* $

<btÔ, Nb∫bů* Ÿu ≤<Fw, ŸÃ∫ ∫° NŸÃ∫ oŸ w≤F Ju¡ <˚∏fi-<˚∏fi Ÿ˚Ù J¡¿v≈w fi°t-R¡≈ů* Ÿu

<fitCÕ•w ∫F <ª<w, Δ∫bF°≤-J¡°Ô tu* Ÿ‡≈¥dÕ fi°t-R¡≈°ÃtJ¡ FůwÙ F…oÕ ˚Ù, „¥∏∫_b˚°b FÙ Fæ $$5$$

•w <fi‹J¡ÔaJ¡ ¿_S<w J¡∑ ≈®<w‹™>° f»°fiu Ju¡ <fi<tW ŸCTC<›w N°<Ì ˚¥<tJ¡°Nů* J¡° ˚uÌ <Ì©Ô°fiu Ju¡ <ÔÎ ≈J®¡t J¡≤wu Fæ* $

≈¥dÕ, NfiC≈t Îba „°∏w _b˚°b f®Ê FÙ N°J¡°„ J¡∑ fi°o˘ ≈FÔu <bJ¡<Ÿw Fůfiub°ÔÙ f®Ê„<•w Ÿu

1366

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

(N≈fiÙ t°∫°„<•w Ÿu) ı°y®w, _b›fi N°æ≤ ŸCTC<›w; Ÿ¨<‹¸>, ¿_S<w N°æ≤ ŸaF°≤ ∫° N°º∫°¿ÃtJ¡, N°<@˚°æ<wJ¡ N°æ≤ N°<@Ìæ<bJ¡ ofi wÙfi t°yů˘ Ÿu ≈®b¨W F…Î oŸ ıyw Ju¡ R¡≈ tu* tfi Ju¡ π°≤° <b_w°≤ J¡ů

≈®°›w F…N° Fæ $$6$$
oŸ<ÔÎ tfi J¡° h~>uÌ Fůfiu ≈≤ FÙ oŸ ıyw J¡° h~>uÌ Fů ı°∫uy°, ∫F J¡Fwu Fæ* $
tFTuÕ, tfi Ju¡ π°≤° ŸÃ∫˚¥w f®Êw[b Ju¡ Ÿ°s°ÃJ¡°≤ Ÿu N≈fiÙ ªsC N°<Ì o¿∏B∫ů* Ju¡ Δ∫°≈°≤ů*
tu* FuwC˚¥w tfi Ju¡ <~>∏fi-<˚∏fi Fů ı°fiu ≈≤ ≈®h~>∏fi ıywR¡≈Ù ı°Ô <bÔÙfi Fů ı°w° Fæ N°æ≤
wÌfi∏w≤ J¡v≈fi°R¡≈ ııÕ≤ oŸ ŸaŸ°≤ J¡∑ J¡Ôfi° fi‹¸> Fů ı°wÙ Fæ $ (oŸ ≈®J¡°≤ w[bI°fi Ÿu J¡v≈fi°Nů* Ju¡ Ÿ°S tfi Ju¡ <bfi‹¸> Fů ı°fiu ≈≤ ıÙb∏tC•w J¡∑ ≈FÔu <ıŸ ˚¥<tJ¡° tuu** ¿_S<w FůwÙ

Fæ, Ÿu Ôsd Îba fi°tů* Ÿu <Ì©Ô°wu Fæ* $) Ÿ Nb_S° tu* ıÙb J¡∑ ˚¥≥ıu y∫u fÙı J¡∑ fi°o˘

"o<w'(c) fi°tb°ÔÙ ŸW° FůwÙ Fæ $$7,8$$
oŸ ≤Ù<w Ÿu Ÿ Ì„° tu* Ÿt_w Âÿ∫ů* J¡° f°@ Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d ÎJ¡t°` N≈≤ůs Â<‹¸> Ju¡ FÙ fª
ı°fiu Ÿu ŸJ¡° ÌqŸ≤° fi°t "≈ÿ∫∏wÙ' ˚Ù Fæ, ∫ů* J¡Fwu Fæ* $

„≤ÃJ¡°Ô Ju¡ N°J¡°„t^±>Ô J¡∑ fi°o˘ t°fi<ŸJ¡ tůFR¡≈Ù f°ÌÔů* Ÿu <fitCÕ•w •w Nb_S° <ªW

Ju¡ <bT∫ů* J¡∑ ªbÕd°J¡° (f°≤-f°≤ ≈®Ù<w≈¥bÕJ¡ NfiC_t≤d J¡°) ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ ≤FÙ "≈ÿ∫∏wÙ' fi°t Ÿu

∫ů<y∫ů* π°≤° Δ∫b⁄w FůwÙ Fæ $$9$$ ≈FÔu <ªW Ju¡ ŸaJ¡v≈ N°<Ì <bT∫ů* Ÿu ≈<Fw <ª<w ªaªÔw° J¡ů

≈®°›w F…oÕ ˚Ù oŸ ≈∫CÕ•w Nb_S° tu* bF N≈fiu ÎJ¡t°` ªæw∏∫-_b˚°b tu* ¿_Sw FůJ¡≤ Ÿt_w ≈°<@∫ů*

Ÿu <b<fitCÕ•w Fů ı°wÙ Fæ N°æ≤ Ÿt_w ≈Ì°Sů˘ J¡∑ ŸW°R¡≈ Ÿu Nb<„‹¸> FůJ¡≤ ıÙ<bw Nb_S° tu* FÙ

ŸaŸ°≤R¡≈Ù ŸtCB ≈°≤ J¡≤ ı°wÙ Fæ $$10$$ N<bfi°„Ù <fi≤<w„∫°fi∏Ì_bR¡≈ N°Ãt≈®°<›wR¡≈Ù ≈°¿^±>Ã∫

Ÿu _S¥Ô F…oÕ bF <ª<w •w Ì„° tu* ≈≤t≈Ì ≈®°›wJ¡≤ Ÿt_w Ztů* Ÿu <fitCÕ•w FůwÙ F…oÕ Δ∫°≈J¡
f®Ê≈Ì tu* <bZ°t J¡≤wÙ Fæ $ (oŸŸu ŸJ¡° "tF°ŸC›w≈Ì' fi°t ˚Ù Ÿ¥<ªw F…N° $) $$11$$

Nf ÌqŸ≤u _S°fi J¡° bdÕfi J¡≤fiub°Ôu ˚yb°fi „aJ¡≤ b<dÕw ≈®St _S°fi J¡° ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

Fu <b≈®u∏B, tfi Ju¡ <bfi‹¸> Fů ı°fiu ≈≤ ıů ŸfŸu ≈FÔÙ ¿_S<w ≈®°›w FůwÙ Fæ, bF wCtŸu J¡FÙ yoÕ $

Nf wCt oŸ <ª<w„<•w J¡∑ ≈≤t ≈<b` ÌqŸ≤Ù ¿_S<w ŸCfiů $$12$$ tfi Ÿu b<ıÕw ∫FÙ <ª<w „<•w (c) "ıC‹¸>a ∫Ì° ≈ÿ∫Ã∫∏∫tÙ„t_∫ t<Ft°fi<t<w bÙw„ůJ¡#' (∫ů<y∫ů* Îba J¡<tÕ∫ů* Ju¡ π°≤°

Ÿu<bw, ıÙb Ÿu <bÔsd, ŸfJu¡ <fi∫°tJ¡ ≈≤tuÿb≤ J¡ů "Ÿb°ÕÃtR¡≈ tæ* oÕÿb≤ Fq≥' oŸ R¡≈ Ÿu ıf ı°fiw° Fæ wf oŸ ≈≤tuÿb≤ J¡∑ <b˚¥<w J¡ů "oÕÿb≤R¡≈ tu≤Ù FÙ ∫F ıyBq≈° <b˚¥<w Fæ' ∫ů* ı°fiw°

Fæ, wf „ůJ¡≤<Fw FůJ¡≤ J¨¡wJ¨¡Ã∫ Fů ı°w° Fæ $) oŸ ÿbuw°ÿbw≤ ZC<w tu* wS° ~>°∏ÌůÀ∫ tu* "_b<≈<w'

„ÆÌ Ju¡ <fibÕªfi Ÿt∫ tu* <J¡∫u y∫u "_btg' "N<≈' "o¿w' oŸ <b˚°y tu* oŸ ŸW° J¡° o<w≈Ì Ÿu Δ∫bF°≤ <J¡∫° y∫° Fæ, Nw# o<w' ∫F fi°t ™>ÙJ¡ Fæ, ∫F ı°fifi° ª°<FÎ $ ∫Ω<≈ NI J¡∑ ŸCTC<›w tu* ˚Ù "_b<≈<w' „ÆÌ J¡° ≈®∫ůy Fůw° Fæ, wS°<≈ w[bI°fi Ÿu NI°fi N°<Ì J¡° f°@ Fů ı°w° Fæ, Nw# <ıŸ ≈°<@ J¡° <ıŸ N<bΩ° tu* Ô∫ Fůw° Fæ, fi Ìůfiů* Ju¡ fi ≤Ffiu Ju¡ J¡°≤d ıf N›∫∫-
fů@J¡ N<≈„ÆÌ J¡∑ FÙ <fib¨<W Fů yoÕ wf _bR¡≈≈®°›Ã∫SÕJ¡ o<w„ÆÌ FÙ Nb<„‹¸> ≤F y∫°, Nw#
o<w „ÆÌ ŸJ¡° fi°t Fů ŸJ¡w° Fæ, ∫F ˚°b Fæ $

ŸyÕ - 34]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1367

„°<∏w Ÿu ≤°<ıw, Ÿ¥∫Õ, ª∏B N°<Ì ≠∫ů<w∫ů* Ÿu Îba N∏@J¡°≤, NI°fi N°<Ì ınw° Ÿu <b<fitCÕ•w wS°

<b_w¨w N°J¡°„ J¡∑ fi°o˘ ≈≤t ŸC∏Ì≤ Fæ $$13$$

ÌqŸ≤Ù Nb_S° tu* ≈FÔÙ Nb_S° J¡∑ N≈us° <ª<w„<•w Ju¡ ıů <b„uT @tÕ Fæ*, ∏Fu* J¡Fwu Fæ* $

<fi<fn ŸCTC<›w-¿_S¿w J¡∑ HÔJ¡ Ju¡ ŸÂ„, ≈°T°d<„Ô° Ju¡ ˚Ùw≤Ù Nb∫by™>fi Ju¡ ŸÂ„, Ÿæ*@b fitJ¡ Ju¡ N∏Ì≤ ¿_Sw ≤Ÿ Ju¡ ŸÂ„ N°æ≤ b°∫C Ju¡ N∏wyÕw <bΩt°fi _≈∏Ìfi„<•w Ju¡ ŸÂ„ ıf ≈FÔÙ

˚¥<tJ¡° NU∫°Ÿ Ju¡ π°≤° Ÿt∫ ≈°J¡≤ ©¥f ≈¿≤≈¢¡ Fů ı°wÙ Fæ wf N°J¡°„ tu* <bΩt°fi „¥∏∫„<•w J¡∑
fi°o˘ <ªÌuJ¡|fi f®Ê°J¡°„˚°b ≈®°›wJ¡≤ bF Ÿ ≈®J¡°≤ <bT∫ů∏tC©w° J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤wÙ Fæ, <ıŸ

≈®J¡°≤ (b°∫C N°<Ì sů˚J¡ ≈Ì°Sů˘ Ju¡ N˚°b tu*) ıÔ ªaªÔw° J¡°, b°∫C-J¡Ô° ªÔfi J¡° N°æ≤ ≈C‹≈

Ôu©° ŸCy∏@ J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤wÙ Fæ $$14-16$$ <J®¡∫°R¡≈ J¡°Ô-J¡Ô° Ÿu wS° NbJ¡°„ J¡∑ N≈us°

≤©fiub°ÔÙ ≈¿≤¿h~>∏fi b_wCR¡≈ N°J¡°„ J¡∑ J¡Ô° Ÿu ∫C•w J¡°ÔR¡≈w° N°æ≤ N°J¡°„R¡≈w° J¡°, fi J¡Ô°Nů* Ju¡ ≈¿≤Ã∫°y Ÿu FÙ, ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ Ÿt_w Âÿ∫t°` J¡∑ J¡v≈fi° fi J¡≤fiub°ÔÙ, ınw° N°æ≤

Nınw° Ÿu „¥∏∫ <b„C]_b˚°b •w <ª¿w „ÆÌů* Ÿu <fibÕªfi Ju¡ N∫ůÀ∫-b‚∫t°d ŸW° @°≤d J¡≤wÙ

Fæ $$17$$ Ìu„J¨¡w Îba J¡°ÔJ¨¡w ≈¿≤h~>uÌ Ÿu ≤<Fw, Ÿb°Õ<w„°∫Ù, <`J¡°Ô°f°<@w ŸW° ≈Ì J¡ů ≈®°›w F…oÕ ı°y®w, _b›fi N°æ≤ ŸCTC<›w Ÿu ªwCSÕ ıů <b≤°¸>, <F≤^∫y˚Õ N°æ≤ NΔ∫°J¨¡w Ÿu ªwCS°˘„ Fæ, ŸŸu

≈®J¡°„t°fi ŸbÕ<b@ J¡ÔaJ¡ů* N°æ≤ ≤ůyů* Ÿu ≤<Fw ŸW° J¡° •w <ª<w„<•w ≈¿≤y®F J¡≤wÙ Fæ $$18$$ Fu

<b„°Ôfiù, •w _bR¡≈b°ÔÙ <J¡ŸÙ ÎJ¡ ÎuŸÙ N<fibÕªfiÙ∫ ŸW° J¡° <ª<w„<•w ≈¿≤y®F J¡≤wÙ Fæ, ıů Ÿ°sÙ J¡∑ fi°o˘ ≈®J¡°„t°fi FůJ¡≤ Nb¿_Sw ≤FwÙ Fæ N°æ≤ ŸfJ¡∑ FuwC, Ÿf J¡°Ô tu* <bΩt°fi Ÿt_w b_wCNů* Ju¡ ≈®J¡°„ů* wS° N°fi∏Ìů* Ÿu Zu‹™> N°æ≤ _≈¨FdÙ∫w≤ Fæ $$19$$

•w wC∫ÕR¡≈ <πwÙ∫ ˚¥<tJ¡° J¡° ≈ŸaF°≤ J¡≤Ju¡ w¨wÙ∫ ˚¥<tJ¡° J¡° Nbw≤d J¡≤wu Fæ* $

Fu Wt b®w J¡° N°ª≤d J¡≤fiub°Ôu, w[bIů* tu* Zu‹™> tFTuÕ, ∫F <πwÙ∫ ˚¥<tJ¡° N°≈Ÿu J¡FÙ yoÕ $

Nf tæ* w¨wÙ∫ ˚¥<tJ¡° J¡° <fiR¡≈d J¡R¡≥y°, N°≈ ŸC<fi∫u $$20$$
w¨wÙ∫ ˚q<tJ¡° tu* ≈FÔu J¡∑ ˚¥<tJ¡°Nů* J¡∑ N≈us° ıů <b„uT@tÕ Fæ*, ∏Fu* J¡Fwu Fæ* $

∫F <ª<w w¨wÙ∫ ˚¥<tJ¡° tu* f®Ê°J¡°≤ N©^±>b¨<W N°æ≤ Ÿ b¨<W J¡° <bT∫ f®Ê ofi Ìůfiů* J¡°
fiÙ≤sÙ≤ ∏∫°∫ Ÿu ÎJ¡∑J¡≤d Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d y®°FJ¡ Na„ N°æ≤ y®°fl Na„ Ÿu „¥∏∫R¡≈ ¿_S<w J¡ů ≈®°›w Fů ı°wÙ Fæ, oŸÙ<ÔÎ f®Ê, N°Ãt° oÃ∫°<Ì „ÆÌ N°æ≤ NSů˘ Ÿu <fitCÕ•w F…oÕ <b„…]R¡≈ Ÿu <Ìw FůwÙ

Fæ $ w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ ≈FÔu J¡∑ ˚¥<tJ¡° Ÿa≈®I°wŸt°<@ Ÿu ≈®°›∫ Fæ N°æ≤ ∫F w¨wÙ∫ ˚¥<tJ¡° NŸa≈®I°w Ÿt°<@ J¡∑ ŸCÂ» ¿_S<w Ÿu ≈®°›∫ Fæ, ∫F <b„uT F…N° $$21$$ ∫F w¨wÙ∫ ˚¥¿tJ¡° ı∏t N°<Ì ~>#

˚°b<bJ¡°≤ů* Ÿu „¥∏∫ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d J¡°Ô Ÿu ˚Ù <bª<Ôw fiFÙ* FůwÙ, NI°fi N°<Ì N∏@J¡°≤ Ÿu <b<fitCÕ•w bF _b∫a FÙ J¡ÔaJ¡ů* Ÿu ≤<Fw Fæ $ wC∫°ÕwÙw N°<Ì fiJ¡° fi°t Fůfiu Ÿu ˚Ù bF Ÿb°Õ<w„°∫Ù ≈≤t≈C”T°SÕR¡≈

Fæ $$22$$ bF Ÿ˚Ù WtůWt Nb_S°Nů* J¡∑ ≈≤t Nb<@ Fæ, ≈≤t tayÔR¡≈ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d Ÿt_w tayÔů* tu* ≈®@°fi tayÔ Fæ, ŸbÕtC¶∫ <bh~>uÌ„¥∏∫ <ª<w FÙ w¨wÙ∫ ≈°bfiJ¡°≤Ù ¿_S<w Fæ $$23$$ oŸ

˚¥<tJ¡° tu* ıů <ª≤J¡°Ô wJ¡ ¿_S<w Fæ, bF Ÿf t°yů˘ Ÿu („æb„°˜ů•w ≈®<Ÿ] ~># t°yů˘ Ÿu N°æ≤

ZC<w≈®<Ÿ] @¥t®, N<ªÕ N°<Ì t°yů˘ Ÿu) wS° fi t°yů˘ Ju¡ π°≤° N≈fiÙ-N≈fiÙ ≈°Ÿfi°Nů* Ju¡ NfiCŸ°≤

1368

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
wwg-wwg ÔůJ¡ J¡ů ≈®°›w F…Î ≈°ŸJ¡ů* Ÿu ˚Ù Ìq≤bwÙÕ Fæ $ oŸ<ÔÎ Fu tCfiu, tu≤Ù ˚Ù b°dÙ J¡° bF <bT∫
fiFÙ* Fæ, <J¡∏wC bF _b∫a FÙ NfiC˚¥w FůwÙ Fæ $$24$$ Fu tCfiu, ı°y®wg N°<Ì wÙfi t°yů˘ Ÿu, J¡v≈fi° Ÿu wS°

J¡v≈fi°Ÿ°≈us wC∫ÕÃb Ÿa¶∫° Ÿu NwÙw ≈Ì wCtŸu tæ*fiu J¡F°, ŸÙ ≈Ì tu* wCt ŸÌ° Nb¿_Sw ≤Fů $ bF

≈Ì FÙ N<bfi°„Ù ≈¥≠∫ Ìub Fæ, ÌqŸ≤° fiFÙ* $$25$$ Fu tCfiu, oŸ Ÿt_w ıywg J¡° ≈°Ì°fi bFÙ

(w¨wÙ∫≈ÌR¡≈ Ìub) Fæ, oŸ <bI°fi Ÿu ∫F Ÿt_w <bÿb w∏t∫ FÙ ffi ı°w° Fæ $ Fu tCfiÙÿb≤, ≈°Ì°fi Ÿu NwÙw N<πwÙ∫ f®Êw[b Ju¡ <bI°fi Ÿu ∫F fiFÙ* Fæ N°æ≤ ∫F fiFÙ* ˚Ù fiFÙ* Fæ ∫°fiÙ "N¿_w' N°æ≤

"fi°¿_w' ofi Ìůfiů* <bJ¡v≈ů* Ÿu b<ıÕw Fæ $$26$$

ŸÙJ¡° _≈‹¸>ÙJ¡≤d J¡≤wu Fæ* $
b°_wb tu* ∫F fi JC¡~> ≈®b¨W Fůw° Fæ N°æ≤ fi JC¡~> <fib¨W FÙ Fůw° Fæ $ N≈fiu Ì≤ J¡∑ fi°o˘ Ju¡bÔ

„°∏w, ÎJ¡R¡≈ Ÿu ≈®wÙ∫t°fi N°J¡°„ N°<Ì ÎJ¡R¡≈ ≈Ì°Sů˘ J¡∑ N≈us° Ÿu ˚Ù N¿@J¡ ÎJ¡R¡≈ ˚°<Ÿw Fůfiub°Ô° bF Ju¡bÔ ≈®J¡°<„w Fůw° Fæ $$27$$

•∫ů* bF Ÿt°fiů* Ÿu ˚Ù N<@J¡ Ÿt°fi ˚°Ÿw° Fæ ? oŸ ≈®ÿfi ≈≤ Ÿt°fi°˚°Ÿ tu* FuwC fwÔ°wu Fæ* $
πæw Ju¡ Ÿ°S ÎJ¡w° J¡° N˚°b, •w |fiÙ˚¥w ªuwfiR¡≈ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d Ÿasů˚ J¡° N˚°b, <bJ¡°≤

N°<Ì J¡° N˚°b, <ª≤J¡°<ÔJ¡ <fiÃ∫ ˚Ù J¡°Ô, N°J¡°„ N°<Ì J¡∑ N<fiÃ∫w° J¡∑ Ÿ‡≈°ÌJ¡ wS° <ªÌg|fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d (N) <ª<w Ju¡ Ÿ°S Ÿwg-≈Ì°Sů˘ J¡° ∫° NŸwg-≈Ì°Sů˘ J¡° ∫° f°ÔJ¡ŸÂ„ NI°<fi∫ů*
π°≤° J¡¿v≈w N°J¡°„ tu* <„Ô°J¡ů„ J¡∑ fi°o˘ N<fibÕªfiÙ∫ Ÿ‡≈¥dÕ ıywg J¡° w<fiJ¡ ˚Ù ˚uÌ fiFÙ* Fæ $

Nw# ŸtŸt°˚°Ÿ ıů J¡F° y∫° Fæ, bF ™>ÙJ¡ FÙ Fæ $$28,29$$

•w wC∫°ÕwÙwÃb J¡° FÙ ≈≈°Ìfi J¡≤ ≤Fu ZÙ tF°ÌubıÙ ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

Ÿ‡≈¥dÕ ŸaŸ°≤ „°∏w, ŸC<„b Îba b°dÙ Ju¡ Δ∫°≈°≤ Ÿu NwÙw •w ≈Ì_bR¡≈ Fæ $ <b≤°¸>g N°<ÌR¡≈

NJ¡°≤ N°<Ì t°`°-˚uÌ Ÿu J¡¿v≈w ª°≤ ≈°Ìů* Ÿu <b˚•w F…Î "—' oŸ Ns≤ J¡∑ N@Õt°`° J¡∑ ıů ª°≤
fi°Ì, <f∏Ì…, „<•w N°æ≤ „°∏w°fi°tJ¡ t°`°Î≥ Fæ*, fitu* ıů ª°æSÙ „°∏w°fi°t J¡∑ t°`° Fæ, bFÙ ≈≤ty<w Fæ $$30$$ ZÙb°vtÙ<J¡ıÙ fiu J¡F° # „aJ¡≤ıÙ fiu ≈¥bůÕ•w ≈®J¡°≤ Ÿu ≈Ìu„ <Ì∫°, wÌfi∏w≤ oŸ b<Ÿ‹™>tC<fi Ju¡ wS° N∏∫ _J¡∏Ì, fi∏ÌÙ N°<Ì Ÿ˚Ù Zůw°Nů* Ju¡ Ÿ°S ıF°≥ ≈≤ ≈®db J¡∑ N@Õt°`° J¡° ª≤t ˚°y

<fÔJC¡Ô ≈„°∏w Fů ı°w° Fæ, ÎuŸu „°∏w≤bfi°tJ¡ ŸbÕ-ŸaŸ°≤ Ju¡ ≈°≤˚¥w wC≤Ù∫ Ju¡ wC≤Ù∫ ≈Ì tu*

˚¥t°fi∏Ì<ª<wR¡≈Ù <btÔÂ<‹¸> Ju¡ Ÿ°S ÎJ¡≤ŸR¡≈ Fů ı°fiu Ÿu ≈¿≤d°tw# b¨<W∫ů* J¡ů <bZ°∏w J¡≤

˚yb°fig „aJ¡≤ıÙ Ÿ b<Ÿ‹™>ıÙ Ju¡ N°Zt tu* sd˚≤wJ¡ <fiÿªu‹¸> FůJ¡≤ ªC≈ª°≈ fæ™> y∫u, •∫ů*<J¡ tfi J¡∑ ≈≤t ≈Ì tu* <bZ°<∏w Fůfiu ≈≤ ŸJu¡ N@Ùfi Ÿ‡≈¥dÕ o¿∏B∫ů* Ju¡ Δ∫°≈°≤ Ÿt°›w Fů y∫u Su $$31$$

ª°æ*wÙŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

(N) ≈®Ô∫J¡°ÔÙfi ŸtCB Ju¡ Ÿt°fi πæw Ju¡ Ÿ°S Îu•∫ J¡° N˚°b Fůfiu ≈≤ ˚Ù _b°Ãt° tu* Ÿasů˚

Fůy°, oŸ ≈≤ "fiFÙ*' ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* - "NŸasů˚°wg'$ Ÿasů˚ •∫ů* fiFÙ* Fůy° ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* -

"|fiªuwfi∫°' $ Ÿæ*@b-©^±> Ju¡ |fiÙ˚¥w Fůfiu ≈≤ ˚Ù ŸJu¡ ≤Ÿ tu* BbÃb N°<Ì <bJ¡°≤ ıæŸu Ìu©°
ı°w° Fæ, bæŸu FÙ ∫F°≥ ≈≤ ˚Ù Nbÿ∫ JC¡~> <bJ¡°≤ Fůy°, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* - "N<bJ¡°≤°<Ìt[b°hª'$

ŸyÕ - 35]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1369

≈æ*wÙŸb°≥ ŸyÕ
f®Ê°, <b‹dC N°æ≤ „aJ¡≤ N°<Ì Ju¡ ıů ≈≤t <≈w°_bR¡≈ tF°Ìub Fæ*, bu FÙ ≈≤t°Ãt° ≈¥≠∫ů* J¡∑ ª≤t Nb<@ Fæ* oŸJ¡° bdÕfi $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ZÙ≤°tıÙ, wÌfi∏w≤ sd ˚≤ tu* y°æ≤ÙR¡≈ J¡t<ÔfiÙ Ju¡ Ÿ≤ůb≤˚¥w tF°ÌubıÙ fiu ˚•w Ju¡ «¡≈≤ NÃ∫∏w b°ÃŸv∫˚°b ≤©fiu Ju¡ J¡°≤d tCHu I°fi Ìufiu Ju¡ <ÔÎ ÃŸCJ¡

FůJ¡≤ NS°Õwg tu≤u ˚°À∫ůÌ∫ Ÿu ≈®u¿≤w FůJ¡≤ N≈fiÙ oh~>° Ÿu fiùů∏tÙÔfi J¡° _bÙJ¡°≤ <J¡∫° ∫°fiÙ

∏Fů*fiu N≈fiÙ N°≥©u* ©ůÔ ÌÙ* $$1$$ ˚B, ıæŸu tu|Ÿa≈C¸> Ÿu ∫°fiÙ tu|ů* Ju¡ fÙª Ÿu NSb° N°J¡°„

N°æ≤ ≈¨<SbÙ Ju¡ fÙª Ÿu <Ìw F…N° <J¡≤dů* J¡° Ÿt¥F_bR¡≈ Ÿ¥∫Õ <ÌbŸ J¡ů N<˚Δ∫•w J¡≤w° Fæ, bæŸu FÙ ˚yb°fig „aJ¡≤ Ju¡ <fitÕÔ N°æ≤ <`≈C^±>R¡≈Ù „≤ÃJ¡°ÔÙfi N˚®≤u©° Ÿu Na<J¡w Fůfiu Ju¡ J¡°≤d tC©R¡≈Ù N°J¡°„wÔ tu* <Ìw F…Î ª∏B, Ÿ¥∫Õ N°æ≤ N<ÀfiR¡≈Ù fiùů* Ju¡ Ÿt¥F fiu Ÿt°<@ J¡° Δ∫CÃS°fi N<˚Δ∫•w <J¡∫° $$2$$
w[bfů@ tu* ≈∫ůyÙ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ˚yb°fig ≈FÔu ≈°∫ N°æ≤ ≈u∫ R¡≈ Ÿ°≤ fwÔ°wu Fæ* $
oÕÿb≤ fiu J¡F° # Fu tCfiu, wCt ≈FÔu <bª°≤ J¡ů Ÿ<∏fi<@ tu* Ô°J¡≤ N≈fiu (≈®Ã∫y°Ãt° Ju¡) ≈°≤t°<SÕJ¡

_bR¡≈ J¡° FÙ ≈®t°dů* Ÿu „Ù|® <fi@°Õ≤d J¡≤ů $ •w ≈®Ã∫y°Ãt° tu* NfiSÕ˚¥w (f<FtCÕ©w° Ju¡ N°≈°Ìfi π°≤° Ÿ‡≈¥dÕ NfiSů˘ Ju¡ t¥Ô˚¥w) ÃbtSÕ J¡° ∫°fiÙ ∫C‹twg-≈®Ã∫∫ Ju¡ ∫ůÀ∫ N¿ªÌa„ J¡° y®Fd tw J¡≤ů,

•∫ů*<J¡ ıæŸu _≈∏Ìfi„<•w J¡° fi∫fi J¡≤ ≤F° ≈bfi NªÔ FÙ N°J¡°„ J¡ů w°≈, ≤ı, ınw° N°<Ì Ÿu

∫C•w ffi°w° Fæ, bæŸu FÙ ∫F ÃbtSÕ ˚Ù N°Ãt° J¡ů ınw° N°<Ì NfiSů˘ Ÿu ∫C•w ffi°w° Fæ $$3$$

ÃbtSÕ tu* ˚Ù B‹¸>Δ∫, Fu∫ N°æ≤ ≈°Ìu∫ fF…w Fæ, <k¡≤ ŸJ¡° N°Ì≤ •∫ů* fi <J¡∫° ı°∫ ? oŸ ≈≤

J¡Fwu Fæ* $
ıů JC¡~> oŸ ŸaŸ°≤ tu* Ì„Õfi ∫ůÀ∫ Fæ, Ÿu w[bI°fiÙ fiu Ìu© <Ô∫°; •∫ů*<J¡ "∫ufi°ZCwa ZCwa ˚bÃ∫twa twt<bI°wa <bI°wa ˚b<w' (<ıŸJ¡° I°fi Fů ı°fiu ≈≤ NZCw ZCw, N<bª°¿≤w <bª°¿≤w N°æ≤ fi ı°fi° y∫° ı°fi° y∫° Fůw° Fæ) oÃ∫°<Ì ZC<w Ju¡ NfiCŸ°≤ N°ÃtÌ„Õfi π°≤° FÙ Ÿ‡≈¥dÕ B‹¸>Δ∫ ≈Ì°Sů˘ J¡°
w[bw# Ì„Õfi Fů FÙ ı°w° Fæ $ Nw# Ÿu (w[bI J¡ů) Ìu©u y∫u ∫° fi Ìu©u y∫u ˚®tů* Ju¡ Ÿ°S ≈®∫ůıfi FÙ

•∫° ≤F° ? ˚®t-<bT∫ů* tu* w[bI°fiÙ Ju¡ <ÔÎ J¡ůoÕ Fu∫ ∫° ≈°Ìu∫ fiFÙ* ≤Fw°, ∫F tæ* ™>ÙJ¡ ı°fiw°

Fq≥ $$4$$ _bÙJ¨¡w o‹¸> N°æ≤ ≈¿≤⁄w N<fi‹¸> <bT∫ ıf <ªW Ju¡ N°ÿb°Ÿfi tu* FuwC Fůwu Fæ*, wf bu „°<∏wt∫

Fů ı°wu Fæ* N°æ≤ ıf <bsu≈ Ju¡ FuwC Fů ı°wu Fæ*, wf bu FÙ N„°<∏wt∫ Fů ı°wu Fæ* $ „°<∏wt∫ N°æ≤

N„°<∏wt∫ ofi <bJ¡v≈ů* J¡° ∫<Ì ÌÔfi J¡≤wu Fů, wů wCt @Ù≤ N°æ≤ wÔb°≤R¡≈ Fů $ ∫<Ì bæŸ° fiFÙ*

J¡≤wu wů wCt @Ù≤ fiFÙ* Fů $ oŸ<ÔÎ N°_S° ≤©J¡≤ wCt N°ÃtÂJg¡ N°æ≤ @Ù≤ ffi ı°Nů (Âÿ∫ N°J¡°≤ů*

J¡° _≈„Õ fi J¡≤fiub°ÔÙ <ªÌ°Ãt_b˚°b Ÿu Nb¿_S<w FÙ tC¶∫ ¿_S<w Fæ, ∫F ˚°b Fæ $) $$5$$

NSb° @Ù≤-wÔb°≤ ffifiu tu* ∫<Ì wCt NŸtSÕ Fů, wů ŸJ¡∑ ≈®°<›w Ju¡ <ÔÎ ≈Cfi# JC¡~> J¡°Ô wJ¡

Zbd N°<Ì tu* NfiCJ¥¡Ô JC¡~> SůnÙ-ŸÙ f°fl-Ì¨<‹¸> J¡° NbÔ‡ffi J¡≤ Ôy°w°≤ w[b J¡∑ ≈®°<›w Ju¡ <ÔÎ

≈®∫Ãfi J¡≤ů, ≈®t°Ì Ÿu J¡˚Ù ˚Ù ≈®∫Ãfi Ÿu <b≤w tw FůNů, ∫FÙ J¡Fwu Fæ* $

1370

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

(∫<Ì wCt wSů•w @Ù≤ ffifiu tu* NŸtSÕ Fů, wů) f°flI°fi Ju¡ (N) ∫°fiÙ f®ÊI°fi Ju¡ <ÔÎ „Ù|®

FÙ Zbd N°<Ì tu* NfiCJ¥¡Ô oŸ f°flÂ<‹¸> J¡° N°Z∫ ÔuJ¡≤ tu≤u π°≤° ıů JC¡~> J¡F° ı°∫ Ÿu wCt ŸCfiů $

N°ÃtI°fi Ju¡ ≈®∫Ãfi Ju¡ <ffi° ªC≈ª°≈ fæ™>u ≤Ffiu Ÿu J¡°æfi-Ÿ° ≈C”T°SÕ Fůy° ? $$6$$
f°fl°J¡°≤ Ì„Õfiů* Ju¡ tº∫ tu* ÌuF°Ãtw°Ì„Õfi FÙ tF°fig NfiSÕ N°æ≤ Ÿ‡≈¥dÕ NfiSů˘ J¡° fÙı Fæ, Nw#

Ÿu FÙ tCHŸu ~C>n°fiu Ju¡ <ÔÎ ˚yb°fig ≈®b¨W F…Î, ∫ů* tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ J¡Fwu Fæ* $

<`„¥Ô@°≤Ù ˚yb°fig „aJ¡≤ fiu Ÿ w≤F J¡° ÌqŸ≤° J¡v≈ J¡FJ¡≤ N°yu J¡Fu ı°fiub°Ôu ÌuF°Ãt˚®t Ju¡ <fi≤°Ÿ Ju¡ <ÔÎ <k¡≤ ∫F J¡F° <J¡ wCt f°flÌuF N°<Ì tu* N°ÃtI°fiÙ tw ffiů $ (ÌuF J¡∑ <J®¡∫°„<•w ıæŸu ≈≤°@Ùfi Fæ, bæŸu FÙ ªuwfi„<•w ˚Ù ≈≤°@Ùfi Fæ $ oŸ<ÔÎ ÌuF tu* N°Ãt° J¡∑ ≈®Ÿ<•w fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ, oŸ N<˚≈®°∫ Ÿu ≈®°d Ju¡ N@Ùfi ÌuF J¡∑ ªu‹¸>° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $) ∫∏` J¡∑ fi°o˘ ≈®°d Ÿu FÙ

∫F ÌuFR¡≈Ù |≤ _kC¡¿≤w Fůw° Fæ $$7$$ ≈®°d-b°∫C Ÿu „¥∏∫ F…N° ÌuFR¡≈Ù |≤ ŸaªÔfi ~>ůnJ¡≤ t¥J¡

Ju¡ ŸÂ„ ¿_Sw ≤Fw° Fæ $ ÌuFR¡≈Ù |≤ tu* ªÔfi°fiCJ¥¡Ô <J®¡∫°„<•w ≈®°db°∫C ≈®∫C•w Fæ N°æ≤ ŸabuÌfi

„<•w wů N°Ãt<ª<w FÙ Fæ $$8$$

fitu* <J®¡∫°„<•w J¡° t¥Ô N°æ≤ N°Z∫ Ìůfiů* fi‹¸> Fů ı°wu Fæ*, ≈≤∏wC <ª<w„<•w fi‹¸> fiFÙ* FůwÙ,

∫F J¡Fwu Fæ* $
bF <ª<w„<•w Nt¥wÕ N°æ≤ N°J¡°„ Ÿu ˚Ù _bh~> Fæ $ wÙfiů* J¡°Ô tu* J¡˚Ù f°<@w fi Fůfiub°ÔÙ

Ÿ <ª<w J¡∑ ŸW° FÙ ŸJu¡ N<bfi°„ tu* FuwC Fæ $ <J®¡∫°„<•w J¡° t¥Ô ≈®°d N°æ≤ <J®¡∫°Z∫ ÌuF Ìůfiů*
fi‹¸> Fů ı°wu Fæ* N°æ≤ ÌuF<b∫ůy Ÿu FÙ ≈®°d b°∫C_bR¡≈ Fů ı°w° Fæ $$9$$ N°J¡°„ Ÿu ˚Ù _bh~>

<ªÌ°Ãt° fi‹¸> fiFÙ** Fůw° $ (oŸ<ÔÎ NfiuJ¡ ≈®J¡°≤ Ju¡) ˚®tů* Ÿu •∫° Fůy° ? (<ªÌ°Ãt° •∫ů* fi‹¸> fiFÙ*

Fůw° ? oŸtu* ≈≈<W J¡Fwu Fæ* $) •∫ů*<J¡ <Ô*yÌuF Ÿu Ÿab<Ôw tfi#≈®°dt∫ ÌuF tu* N°b≤d≤<Fw

<ª<ww[b J¡∑ FÙ N<˚Δ∫<•w FůwÙ Fæ $$10$$

_S¥ÔÌuFt°` tu* wů t<Ôfiw° Fůfiu Ÿu <ª<w J¡ů N<˚Δ∫•w J¡≤fiu J¡∑ Ÿ°tØ∫Õ fiFÙ* Fæ, oŸJ¡° Â‹¸>°∏w π°≤° ≈≈°Ìfi J¡≤wu Fæ* $

Fu tC<fifi°∫J¡, <fitÕÔ N°˚°Ÿb°Ôu Ì≈Õd tu* <J¡ŸÙ w≤F J¡∑ ≈®<w<f‡f<J®¡∫° Ju¡ <ffi° ˚Ù b_wC J¡°

≈®<w<f‡f ≈nw° Fæ N°æ≤ ıæŸu tÔ∫C•w Ì≈Õd tu* Ÿ°tfiu ≈¿_Sw <bΩt°fi b_wC J¡° ˚Ù ≈®<w<f‡f fiFÙ* ≈nw°, bæŸu FÙ ÌuF Ju¡ <bΩt°fi ≤Ffiu ≈≤ ˚Ù ≈®°d Ju¡ <fiJ¡Ô ı°fiu Ÿu Ÿtu* <ª<w J¡° ≈®<w<f‡f fiFÙ* ≈nw° $$11,12$$

NwÎb ŸbÕΔ∫°≈J¡ FůwÙ F…oÕ ˚Ù <ª<w t°∫°J¡ÔaJ¡ Ÿu N°b¨w Fůfiu Ju¡ J¡°≤d <Ô*yÌuF J¡ů ~>ůnJ¡≤

N∏∫` f°fl<J®¡∫°Nů* tu* N°æ≤ N≈fi° NŸÔÙ _bR¡≈ ı°fifiu tu* ŸtSÕ fiFÙ* FůwÙ N°æ≤ <Ô*yÌuF tu* N°b¨w fi (N) Ÿ¥∫ůÕ ∫S° ŸbÕÔůJ¡_∫ ªsCfiÕ <Ô›∫wu ª°sCTæf°ÕflÌůTæ# $ ÎJ¡_wS° ŸbÕ˚¥w°∏w≤°Ãt° fi

<Ô›∫wu ÔůJ¡Ì…#©ufi f°fl# $$ Ÿ‡≈¥dÕ ÔůJ¡ů* Ju¡ fiùR¡≈ Ÿ¥∫Õ ıæŸu f°fl ªsC Ju¡ ÌůTů* Ÿu <Ô›w fiFÙ*

Fůw°, bæŸu FÙ ÎJ¡ N°æ≤ Ÿf ˚¥wů* Ju¡ N∏w≤°Ãt° ˚Ù ÔůJ¡ Ì…#©ů* Ÿu <Ô›w fiFÙ* Fůw°) oŸ ZC<w tu*

NÔu≈J¡w° Ju¡ ŸtSÕfi Ju¡ <ÔÎ Ÿt_w ≈®≈aª Ju¡ f°flR¡≈ Ÿu fwÔ°∫° y∫° N°Ãt° "f°fl' „ÆÌ J¡°

NSÕ Fæ, ŸJu¡ I°fi Ju¡ <ÔÎ, ∫F "f°flfů@°∫' J¡° NSÕ Fæ $)

ŸyÕ - 35]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1371

Fůfiu Ju¡ J¡°≤d fiJ¡∑ b¨<W π°≤° fi Ìůfiů* tu* ∫°fiÙ f°fl <J®¡∫°Nů* tu* N°æ≤ N≈fi° _bR¡≈ ı°fifiu tu* ŸtSÕ

FůwÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

ŸbÕΔ∫°≈J¡ FůwÙ F…oÕ ˚Ù <ª<w f°fl |¸>°<Ì-N°J¡°≤ Ÿu _S¥Ô F…oÕ fC<]b¨<W Ÿu ÌuF_≈∏Ìfi N°<Ì Ju¡

≈®<w ŸtSÕ FůwÙ Fæ $ N°æ≤ f®Ê°J¡°≤I°fi Ÿu wů t°∫°J¡ÔaJ¡ Ÿu <fitCÕ•w FůJ¡≤ bF ≈≤t<„b ∫°fiÙ

Jæ¡bv∫fi°tJ¡ ≈≤tJ¡v∫°d_bR¡≈ Fů ı°wÙ Fæ $ N<˚Δ∫•w F…oÕ bF <ª<w FÙ Ÿ‡≈¥dÕ ≈Ì°Sů˘ J¡∑ ŸW°R¡≈

_k¥¡<wÕ J¡° ≈®Ì°fi J¡≤fiub°ÔÙ Fæ N°æ≤ bFÙ Ìubw°_bR¡≈ Fæ $$13$$

<ª<w J¡∑ N<˚Δ∫<•w tu* ÃJ¡TÕ Ju¡ J¡°≤d FÙ F¿≤, F≤ N°<Ì Ìubw°Nů* tu* ˚Ù ÃJ¨¡‹¸> ÌubR¡≈w° Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
bFÙ F¿≤ Fæ, bFÙ <„b Fæ, bFÙ <F≤^∫y˚Õ Fæ, bFÙ ªwCtCÕ© f®Ê° Fæ, bFÙ Ìubw°Nů* J¡° ≈<w o∏B Fæ, bFÙ b°∫C, N<Àfi, ª∏B Îba Ÿ¥∫ÕR¡≈ Fæ N°æ≤ bFÙ ≈≤tuÿb≤R¡≈ Fæ $$14$$ bFÙ ŸbÕ` Δ∫°≈J¡ N°Ãt° Fæ, ŸbÕªæw∏∫°J¡°≤ ªuwfi Fæ, Ìubu„ Ìub˚¨wg, @°w°, ÌubÌub N°æ≤ _byÕ_b°tÙ Fæ $$15$$ tF°ªæw∏∫ Ju¡
ıyÌ°ÃtJ¡ ŸtCvÔ°Ÿ J¡∑ Nů≤ ıů tCÀ@ fiFÙ* Fůwu, ÎuŸu ıů ˚Ù J¡ůoÕ Fæ*, bu f®Ê°, <b‹dC, tF°Ìub N°<Ì

Wt Ìubw°Nů* Ju¡ _bR¡≈ů* tu* ≈®<Ÿ] Fæ* $$16$$
ıů ≈≤f®ÊR¡≈ Ìubw° Fæ, ŸJ¡∑ Â<‹¸> tu* wwg-wwg yCd tu* N<˚t°fi ≤©fiub°Ôu, ∫u f®Ê° N°<Ì

Ÿ¨<‹¸> N°<Ì J¡°∫Õ Ju¡ <ÔÎ N°<b˚¥Õw F…Î Fæ* N°æ≤ N<Àfi Ju¡ <b_kC¡<Ô*y J¡∑ fi°o˘ Ô<sw Fůwu Fæ*, oŸ N°„∫

Ÿu J¡Fwu Fæ* $

˚B, ≈≤t <ª<w Ÿu ª°≤ů* Nů≤ Ÿu <fiJ¡Ôu F…Î ∫u f®Ê°, <b‹dC, tF°Ìub N°<Ì w≈u F…Î Ô°Ô-Ô°Ô

ÔůFu Ju¡ yůÔu Ÿu <fiJ¡Ôu N<Àfi-J¡dů* J¡∑ fi°o˘ N°æ≤ ŸtCB Ÿu <fiJ¡Ôu ıÔ<f∏Ì…Nů* J¡∑ fi°o˘ ≈≤tªæw∏∫ Ju¡

FÙ ÎJ¡ Na„R¡≈ Fæ* $$17$$

∫F ıů J¡F° y∫° Fæ, bF N„°˜Ù∫ Δ∫bF°≤Â<‹¸> Ÿu J¡F° y∫° Fæ, „°˜Ù∫ Â<‹¸> Ÿu fiFÙ* $ <bª°≤

Ÿu („°˜Ù∫ Â<‹¸> Ÿu) wů f®Ê° N°<Ì Ju¡ N°<b˚°Õb Ÿu ÔuJ¡≤ ŸyÕ N°<Ì J¡∑ ªu‹¸>°, NfiCy®F≈¥bÕJ¡ ≈Ìu„

Ìufi°, f®Ê°^±>ů* J¡° N°<@≈Ã∫ _bÙJ¡°≤ J¡≤fi° N°<Ì <ıwfiu <w≤ů˚°b≈∫Õ∏w Δ∫bF°≤ Fæ*, bu Ÿf N<bΩ°J¨¡w

˚®°<∏w_bR¡≈ FÙ Fæ*, b°_w<bJ¡ fiFÙ*, ∫F J¡Fwu Fæ* $

∫S°SÕ tu* ≈≤t≈ÌR¡≈ f®Ê Ÿu Ã≈∏fi fiFÙ* Fæ*, wS°<≈ NI°fib„ ≈≤t≈Ì_bR¡≈ f®Ê Ÿu Ã≈∏fi J¡∑ w≤F ≈®wÙ∫t°fi, ÎJ¡t°` ˚®t_bR¡≈ fi ≈Ì°Sů˘ J¡∑ wS° ˚®tů* tu* FuwC˚¥w ∏FÙ* NfiuJ¡ J¡v≈fi°Nů*

Ju¡ J¡≤fiub°Ôu tfi J¡∑ ¿_S<wÌ„° tu* FÙ Fı°≤ů* „°©°-≈®„°©°Nů* tu* kæ¡ÔJ¡≤ buÌ, buÌ°SÕ Ÿ¨<‹¸> Ju¡

N°<Ìt J®¡t, Ÿ°ayů≈°ay <J®¡∫°J¡Ô°, ≈°Ÿfi°Î≥ Îba f®Êw[b Ju¡ fů@ů≈∫ůyÙ ≈°∫ N°æ≤ buÌ N°<Ì tu*

N<@J¡°≤Ù ıÙb wS° fiJ¡∑ J¡°t, J¡tÕ N°æ≤ b°Ÿfi°, ı∏t, t≤d N°<Ì NfiSÕR¡≈ ı¸>° ofi ŸfJ¡∑

_bR¡≈˚¥w ∫F N<bΩ° W≤ůW≤ _S¥Ôwt FůJ¡≤ _kC¡¿≤w FůwÙ Fæ $$18,19$$

Nfi∏w Fůfiu Ju¡ J¡°≤d N<bΩ° Ju¡ <bÔ°Ÿů* J¡° bdÕfi fiFÙ* <J¡∫° ı° ŸJ¡w°, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
oŸÙŸu Ìu„ N°æ≤ J¡°Ô J¡∑ Ÿ‡≈<W Ju¡ NfiCŸ°≤ f°≤-f°≤ J¡ů<¸>-J¡ů<¸> ≈Ì°Sů˘ Ju¡ _bR¡≈ tu* kæ¡ÔÙ

F…oÕ NŸÙt Ÿ _S¥Ôwt N<bΩ° J¡° bdÕfi J¡≤fiu tu* J¡°æfi ≈C”T ŸtSÕ Fů ŸJ¡w° Fæ NS°Õwg J¡ůoÕ fiFÙ* $

1372

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

NSb° Ÿ ≈®J¡°≤ NŸÙt N<bΩ° J¡° bdÕfi J¡≤fiu ≈≤ J¡°æfi ≈®∫ůıfi <Ÿ] Fůy° NS°Õwg J¡ůoÕ fiFÙ* <Ÿ]

Fůy° $$20$$ ª¥≥<J¡ f®Ê°, F¿≤, F≤ N°<Ì Ìubw°Nů* J¡° ˚Ù ÌuFR¡≈ ≈°<@ J¡° ≈¿≤y®F N°<bΩJ¡ FÙ Fæ, oŸ<ÔÎ ∫F ªæw∏∫_bR¡≈ tF°Ìub fiJ¡° ˚Ù ≈≤t <≈w° Fæ $ <ıŸ w≤F ≈vÔbů* J¡° t¥Ô fÙı b¨s Fæ,

ŸÙ w≤F ªæw∏∫°Ãt° tF°Ìub fiJ¡° t¥Ô fÙı Fæ $$21$$ Fu tCfiu, <ıŸfiu •w ªæw∏∫°ÃtJ¡ tF°Ìub-w[b J¡° ≈¿≤ª∫ J¡≤ <Ô∫° Fæ, ŸJu¡ <ÔÎ wů bFÙ w[b b∏ÌfiÙ∫ N°æ≤ ≈¥ıfiÙ∫ Fæ, •∫ů*<J¡ Ÿf ≈®°<d∫ů*

J¡° fÔ N°æ≤ N<˚@°fi bFÙ Fæ $ bFÙ Ÿb°ÕÃtJ¡, ≈®J¡°„R¡≈, Ÿt_w I°fiů* J¡° ÎJ¡t°` Ã≈°ÌJ¡ N°æ≤

Ÿftu* ŸW°_k¥¡<wÕ J¡° ≈®Ì°fi J¡≤fiub°Ô° Fæ $$22$$ w[bI°fiÙ J¡ů ≈®Ã∫uJ¡ o¿∏B∫ N°æ≤ ≈®Ã∫uJ¡ b_wC tu*

≈®J¡°„R¡≈ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d bFÙ <bT∫ Fůw° Fæ, ÌqŸ≤° fiFÙ* $ bF ŸbÕ` FÙ ŸÌ° <Ìw_b˚°b Fæ Îba I°fi°ÃtJ¡ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ŸbÕ<bT∫J¡ Fæ $$23$$ ŸtÙ≈ tu* fæ™>°fiu Ju¡ <ÔÎ N°à°fi N°æ≤ ≈®J¡°„fi Ju¡ <ÔÎ
t∏` N°<Ì JC¡~> ˚Ù ŸJu¡ <ÔÎ ≈∫C•w fiFÙ* Fůwu, •∫ů*<J¡ bF ŸÌ° N°Fqw Îba ŸbÕ` FÙ ¿_Sw Fæ, NwÎb N≈fiu ªæw∏∫R¡≈ Ÿu ª°≤ů* Nů≤ ≈ÔÆ@ Fů ı°w° Fæ $$24$$ Fu tCfiu, ∫F <„b°ÃtJ¡ <ª<w <ıŸ-

<ıŸ b_wC¿_S<w J¡∑ Nů≤ ı°wÙ Fæ, bFÙ* ≈≤ <bT∫, <bT∫≈®J¡°„, <bT∫tfifi°ÃtJ¡ tfi N°æ≤ fiJ¡∑

Ÿ°sÙ˚¥w Â<‹¸> ofiJ¡° _bR¡≈ _b∫a FÙ @°≤dJ¡≤ ÔuwÙ Fæ, ÌqŸ≤° J¡ůoÕ @°≤d fiFÙ* J¡≤w° $$25$$
tFTuÕ, o∏FÙ* Ÿf J¡°≤dů* Ÿu Ÿt_w ≈¥ı° N°<Ì Δ∫bF°≤ů* tu* ≈®Stů≈¿_Sw ≈¥ı°∫ůÀ∫, fit_J¡°≤∫ůÀ∫, _wC<w∫ůÀ∫, NP∫Õ∫ůÀ∫ N°æ≤ <fi<©Ô Ìubw°Nů* J¡° Ÿb°tÙ bFÙ <ª<ww[b Fæ, ∫F wCt ı°fi Ôů $ ∫FÙ fnu-fnu I°wΔ∫ ≈Ì°Sů˘ J¡∑ ˚Ù ª≤t ŸÙt° Fæ $$26$$ b°]Õ•∫, „ůJ¡ Îba ˚∫ Ju¡

<bfi°„J¡ oŸ N°Ãtw[b J¡° Ÿ°s°ÃJ¡°≤ J¡≤ tfiC‹∫ <k¡≤ ŸaŸ°≤ tu* ˚¥≥ıu y∫u fÙı J¡∑ fi°o˘ NaJC¡¿≤w fiFÙ* Fůw° $$27$$ Fu <b≈®u∏B, ıů <b<Ìw F…N° Ÿt_w ı∏wCNů* tu* N˚∫ Ìuw° Fæ, ıů ŸfJ¡∑ N≈us°

N°Ω Fæ N°æ≤ ıů Nfi°∫°Ÿ ≈°Ÿfi°∫ůÀ∫ Fæ, bF Nı, ≈≤t Îba F_wyw ≈≤t≈Ì_bR¡≈ wC‡FÙ* Fů, oŸ<ÔÎ f°fl-Â<‹¸>∫ů* tu* •∫ů* tůF J¡≤wu Fů ? $$28$$

≈æ*wÙŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

~>WÙŸb°≥ ŸyÕ

Ÿt_w <bÿb J¡∑ Ã≈<W Ju¡ <fi<tW, Ÿb°ÕJ¡°≤ Ÿu ¿_Sw wS°

<J¡ŸÙ Ÿu _≈„Õ fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d <b„C] Ÿ <ª<ww[b Ju¡ ŸbæÕÿb∫Õ J¡° bdÕfi $
oÕÿb≤ fiu J¡F° # Fu tCfiu, ª¥≥<J¡ oŸ <ª<wR¡≈ N°Ãtw[b J¡° Ÿ°s°ÃJ¡°≤ J¡≤ ≈C”T <k¡≤ ŸaŸ°≤ tu*

Ã≈∏fi fiFÙ* Fůw°, oŸ<ÔÎ Ÿt_w ˚°b≈Ì°Sů˘ Ju¡ ˚Ùw≤ ≤Ffiub°Ôu N≈fiu NfiC˚b_bR¡≈ ÎJ¡t°` <b„C]

≈®J¡°„t∫ <ª<ww[b J¡ů FÙ tC<fiÔůy ŸaŸ°≤-≤ůy J¡° N≈F≤d J¡≤fiub°Ô° ”BR¡≈ oÕÿb≤ ı°fiwu Fæ* $$1$$

Fu tCfiu, wCt oŸÙ <fitÕÔ <ª<ww[b J¡ů N<©Ô fÙıů* J¡° ˚Ù fÙı, ŸaŸ°≤R¡≈ Ÿ¨<‹¸> J¡° ≈≤t Ÿ°≤ N°æ≤
buÌů<Ìw J¡tů˘ tu* ≈≤t J¡tÕ ı°fiů $$2$$ bF <ª<ww[b <fi<©Ô J¡°≤dů* J¡∑ <J®¡∫°„<•w∫ů* J¡° J¡°≤d Fæ N°æ≤ N≈fiÙ ŸW° Ÿu Ÿt_w ˚°bů* tu* ŸW° ≈®Ì°fi J¡≤fiub°Ô° Fæ $ b°_wb tu* bF fi <J¡ŸÙ J¡° J¡°≤d Fæ N°æ≤ fi <J¡ŸÙ J¡° J¡°∫Õ Fæ, •∫ů*<J¡ bF <b„C] N°æ≤ Nı∏t° Fæ $$3$$ bFÙ Ÿt_w fC<]b¨<W∫ů* J¡°

≈®J¡°„J¡, ıÙb Ju¡ ˚Ù N∏Ì≤ ≤Ffiub°Ô° Ÿ°≤˚¥w ªuwfi, f°fl buΩů* J¡° ˚Ù ªuwfi ∫°fiÙ fC<]b¨<W Ju¡

ŸyÕ - 36]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1373

Ÿ‡f∏@ Ÿu ı<fiw N<˚Δ∫<•w Ÿu <bT∫ů* J¡° ≈®J¡°„ J¡≤fiub°Ô° ≈®Ã∫Jg¡ R¡≈ ªuwfi Fæ, ªuÃ∫ů* J¡° ≈≤t N<@‹™>°fi˚¥w w[b Fæ N°æ≤ N≈fiu J¡ů FÙ t°∫° Ÿu NfiuJ¡ R¡≈ tu* ˚°bfi° J¡≤ Ôufiub°Ô° Fæ $$4$$ Fu tCfiu ŸÙ

J¡ů tC<fiÔůy ªsC N°<Ì Îba Ÿ¥∫Õ N°<Ì ≈®J¡°„ů* J¡° ≈®J¡°„J¡, _b∫a ªsC, Ÿ¥∫Õ N°<Ì ≈®J¡°„ů* Ÿu ≈®J¡°<„w¡fi Fůfiub°Ô°, NÔ°æ<J¡J¡, _b∫a NJu¡Ô° FÙ Ÿt_w fÙıů* Ju¡ fÙıR¡≈ Ÿu ¿_Sw, ≈®J¡°„ N°æ≤ <fitÕÔ <ªÌg|fi J¡Fwu Fæ* $$5$$ Ÿ <ª<ww[b tu* ≈¨<SbÙ, N≈g, wuıR¡≈ Ÿwg N°æ≤ b°∫C Îba N°J¡°„R¡≈ Ã∫wg fiFÙ* ≤Fwu $
bF ŸBq≈, „°∏w Îba Δ∫°bF°¿≤J¡ N°æ≤ ≈®°<w˚°<ŸJ¡ Nb_S°Nů* Ÿu b<ıÕw Fæ $ Fu ˚B, ıyÃŸÃ∫w° N°æ≤

NΔ∫°J¨¡wŸW° Ju¡ f°@-J¡°Ô tu* ŸJu¡ (f°@ Ju¡) Ÿ°sÙR¡≈ Ÿu <bΩt°fi ıů <ª∏t°`_bR¡≈ b_wC Fæ, bF bFÙ <ª<ww[b Fæ, ÌqŸ≤° fiFÙ*, ∫F wCt ı°fiů $$6$$ tFTuÕ, bFÙ <ª<ww[b _b∫a FÙ ≤aıfi fÙı°b_S°
tu* ≤°y°ÃtJ¡, <bT∫_t¨<wJ¡°Ô tu* <ªW-sů˚J¡ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ≤aıJ¡_bR¡≈, <bT∫Ÿ‡f∏@-Ì„° tu*

≤aıfiR¡≈, <bT∫<b∫ůy-Ì„° tu* <ªW J¡∑ t<Ôfiw° J¡° J¡°≤d Fůfiu Ÿu ≤ıůR¡≈ @¥ÔR¡≈ Fů ı°w° Fæ N°æ≤ bF _b∫a Nt¥wÕ_bR¡≈ Fůwu F…Î ˚Ù „Ù|® FÙ <ª` N°<Ì Ÿu ≤a<ıw t¥wÕR¡≈ Fů ı°w° Fæ $$7$$ ˚B, oŸ

<ª<wR¡≈Ù <b„°Ô <ªW tu* ≈FÔu J¡ů<¸>-J¡ů<¸> ıyBq≈Ù t”˚¥<t∫ů* J¡∑ t≤Ù<ªJ¡°Î≥ ≈®_kC¡¿≤w Fů yoÕ Fæ*, N°yu ≈®_kC¡¿≤w FůyÙ N°æ≤ bwÕt°fi J¡°Ô tu* ˚Ù ≈®_kC¡¿≤w Fů ≤FÙ Fæ* $$8$$ oŸ _b≈®J¡°„_bR¡≈ N°Ãtw[b tu* N≈fiÙ ÎJ¡t°` ŸW° Ÿu ıywgfi°t@°≤Ù ¿bÔsdw° ∫Ω<≈ ≈®wÙw Fů ≤FÙ Fæ; wS°<≈ b°_wb tu* bF

JC¡~> ˚Ù fiFÙ* Fæ $ ıæŸu N<Àfi tu* ≠b°Ô°, <b_kC¡<Ô*y, ≈®J¡°„ N°<Ì ¿bÔsdw° ≈®wÙw Fů ≤FÙ ˚Ù

‹d_b˚°b N<Àfi Ÿu ÌqŸ≤° JC¡~> ˚Ù fiFÙ* Fæ, bæŸu FÙ ≈®J¨¡w tu* ˚Ù ŸtHfi° ª°<FÎ $$9$$
oŸÙ J¡°≤d "Ndů≤dÙ∫°∏tFwů tFÙ∫°fig' (N°Ãtw[b Ÿ¥‚t°<wŸ¥‚t ≈≤t°dC Ÿu ˚Ù Ÿ¥‚twt N°æ≤ fnu Ÿu fnu N°J¡°„ Ÿu ˚Ù fn° Fæ $) bF ZC<w Ÿ N°Ãtw[b tu* N<©Ô <b”] @tů˘ J¡° Ÿt°bu„
fwÔ°wÙ Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
f®Êfig, oŸ <ª<ww[b fiu tF°fig tuR¡≈bÕw J¡ů N≈fiu Ì≤ tu* Ÿt° <Ô∫° Fæ N°æ≤ ≈≤t°dC Ju¡ ŸÂ„ bF

≈≤tŸ¥‚t Fæ ÎuŸ° tC<fi Ôůy J¡Fwu Fæ* $ oŸfiu tF°fig tuR¡≈bÕw J¡ů i>J¡ <Ì∫° Fæ N°æ≤ ≈≤t°dC Ju¡ ŸÂ„

NÃ∫∏w Ÿ¥‚t Fæ ÎuŸ° tC<fi Ôůy J¡Fwu Fæ* $$10$$
oŸ <ª<ww[b tu* J¡°ÔJ¨¡w ÌÙ|Õw° N°æ≤ Ÿ¥‚tw° J¡° ˚uÌ fiFÙ* Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Ÿ <ª¿ww[b fiu tF°fig J¡v≈ ıæŸu J¡°Ô J¡ů N≈fiu Ì≤ tu* Ÿt° <Ô∫° Fæ N°æ≤ bF <fituTt°`

J¡°Ô_bR¡≈ Fæ, ∫F ˚Ù tC¿fiÔůy J¡Fwu Fæ* $ ∫Ω<≈ oŸfiu tF°fig J¡v≈R¡≈Ù J¡°Ô Ju¡ «¡≈≤ N≈fi° ≈æ≤ ıt°

≤•©° Fæ; wS°<≈ N≈fiÙ <fituTt°`_bR¡≈ J¡°ÔR¡≈w° J¡° ˚Ù ≈¿≤Ã∫°y fiFÙ* <J¡∫° Fæ $$11$$

•w NSÕ J¡ů FÙ <b„ÌR¡≈ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Fu tCfiu, ∫Ω<≈ ∫F <ª<ww[b Ju¡„ Ju¡ Ny®˚°y Ÿu ˚Ù Ÿ¥‚twt Fæ; wS°<≈ oŸfiu Ÿt_w ≈¨<SbÙ

Δ∫°›w J¡≤ ≤•©Ù Fæ $ Ÿ°w ŸtCBR¡≈ b˜b°ÔÙ ≈¨<SbÙ ˚Ù oŸJ¡∑ N¿∏wt ŸÙt° ≈®°›w fiFÙ* J¡≤

ŸJ¡wÙ $$12$$ JC¡~> fi J¡≤wu F…Î FÙ Ÿfiu oŸ tF°fig ŸaŸ°≤-≤ªfi° Ju¡ ≈®<w J¡w¨Õw° ≈®°›w J¡∑ Fæ N°æ≤ ∫F
fn° J¡tÕ J¡≤ ≤F° ˚Ù JC¡~> J¡≤w° FÙ fiFÙ* $$13$$ ∫F BΔ∫_bR¡≈ Fůw° F…N° ˚Ù BΔ∫≤<Fw, BΔ∫≤<Fw Fůw° F…N° ˚Ù BΔ∫∫C•w, „≤Ù≤b<ıÕw Fůw° F…N° ˚Ù f®Ê°^±>R¡≈ „≤Ù≤b°Ô° N°æ≤ f®Ê°^±>„≤Ù≤ b°Ô°

Fůw° F…N° ˚Ù „≤Ù≤≤<Fw Fæ $$14$$ ∫F Ÿ°™> |nÙ J¡° NΩ_bR¡≈ Fůw° F…N° ˚Ù <fi≤∏w≤ ≈®°w#J¡°ÔR¡≈

1374

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

(≈®°≤‡˚ Ju¡ <`tCFqw°ÕÃtJ¡ J¡°ÔR¡≈) Fæ $ ≈®°w#J¡°Ô _bR¡≈ Fůw° F…N° ˚Ù NΩ_bR¡≈w° ≈®°›w J¡≤w°

Fæ $ b°_wb tu* fi wů bF tCFqwÕR¡≈ Fæ, fi NΩR¡≈ Fæ N°æ≤ fi ≈®°w#J¡°Ô_bR¡≈ FÙ Fæ, NSb° ŸÌ° NΩ_bR¡≈

N°æ≤ ≈®°w#J¡°Ô_bR¡≈ FÙ Fæ $$15$$

ŸÙ ≈®J¡°≤ ∏tW, NI°fiÙ N°<Ì π°≤° ˚°<Tw <fi≤SÕJ¡ N≈„ÆÌ_bR¡≈ ˚Ù bFÙ Fæ, ÎuŸ° fwÔ°fiu Ju¡ <ÔÎ fitu* Ÿu JC¡~> J¡° NfiCJ¡≤d J¡≤ <Ì©Ô°wu Fæ* $

∏tW ≈C”T <fi≤∏w≤ <fi≤SÕJ¡ ıæŸu <˚*<±>-<˚*<±>, ¿©Ô-<©Ô, ≈C”<≈wg, <~><Ô, Ÿ°Ô|, <b<bwg, ª<Ôwg, Ô°Ÿ, yCÔCyCÔC, <„ÔÙ oÃ∫°<Ì b°•∫ů* J¡° ıů hª°≤d J¡≤wu Fæ*, bu <fi≤SÕJ¡ b°•∫ ˚Ù wÃ_bR¡≈

FÙ Fæ* wS° ŸÃ∫ ∫°fiÙ Ÿ°SJ¡Õ buÌ„°˜°<Ì „ÆÌŸt¥F_bR¡≈ ˚Ù bFÙ Fæ $ b_wCw# ÎuŸ° J¡ůoÕ ≈Ì°SÕ fiFÙ*

Fæ, ıů oŸ <ª<ww[b tu* N°≤ů<≈w FůJ¡≤ ŸW° ≈®°›w fi J¡≤w° Fů $ ŸaŸ°≤ tu* ÎuŸÙ J¡ůoÕ b_wC fiFÙ* Fæ, ıů

<ª<ww[b_bR¡≈ fi Fů $$16,17$$
oŸ <ª<ww[b J¡° ≈FÔu Ÿ°s°ÃJ¡°≤ J¡≤ ≈®á°Ì fiu Ÿu ≈®d°t <J¡∫° S°, oŸJ¡° _t≤d J¡≤°wu F…Î

≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

<ıŸ ≈≤t°Ãt° tu* ∫F Ÿt_w ≈®≈aª <bΩt°fi Fæ, <ıŸŸu ∫F Ÿf Ã≈∏fi F…N° Fæ, ıů ŸbÕ_bR¡≈

Fæ, ıů ª°≤ů* Nů≤ Ÿu Δ∫°›w Fæ Îba ıů ŸbÕt∫ Fæ, Ÿ Ÿb°ÕÃtJ¡ ≈≤t°Ãt° J¡ů f°≤-f°≤ fit_J¡°≤

J¡≤w° Fq≥ $$18$$

"<ıŸtu* N°≤ů≈ J¡≤fiu Ÿu NŸπ_wC J¡∑ ˚Ù ŸW° Fů ı°wÙ Fæ' ÎuŸ° ıů ≈FÔu J¡F° y∫° S°, Ÿu Ÿ‡˚b ffi°fiu Ju¡ <ÔÎ ıæŸu ıF°≥ <fi≤SÕJ¡ ˚Ù ÿÔůJ¡ Ÿ°SÕJ¡ Fů ı°wu Fæ*' ∫ů* Â‹¸>°∏w-≈®Ì„Õfi Ju¡ N<˚≈®°∫

Ÿu <fi≤SÕJ¡ ÿÔůJ¡ J¡° Ì°F≤d Ìuwu Fæ* $

(oŸ ÿÔůJ¡ J¡∑ ÔůJ¡w# N°æ≤ ≈≤t°SÕw# ŸÃ∫°SÕw° fwÔ°oÕ yoÕ Fæ $ ÔůJ¡w# oŸŸu <J¡ŸÙ b¨s J¡°

∫° ˚yb°fig <b‹dC J¡° bdÕfi <J¡∫° y∫° Fæ $ b¨s≈s tu*) fi tCH°Õ∫u F…Î ≈vÔbů* N°æ≤ F≤u ≈Wů* Ÿu t°<Ôw Ôw°Nů* Ju¡ <≈®∫wt NS°Õwg ª°≤ů* Nů≤ Ôw°Nů* Ÿu N°<Ô*<yw; NwÎb wfiu, J¡ů¸>≤ N°æ≤ „°©°Nů* Ju¡

˚ÙTd N∏w≤°Ôů* tu* yFfi ∫°fiÙ <J¡ŸÙ Ju¡ ª»fiu Ju¡ N∫ůÀ∫ Îba _b∫a ‡Ô°<fi Ÿu b<ıÕw oŸ b¨s fiu k¥¡Ô, k¡Ô, J¡ů*≈Ô, ˚≥b≤°, ≈sÙ N°<ÌR¡≈ Ÿ‡≈<W Ju¡ J¡°≤d <bÔ°Ÿ≈¥dÕ N≈fiÙ „ů˚° Ÿu <ıŸfiu <J¡ N≈fiÙ

„ů˚° Ÿu NbFuÔfi°≈¥bÕJ¡ tu|ů* Ju¡ <bΩCwgŸabÔfi Ÿu ¿_fiÀ@ <„<„≤-M¡wC J¡∑ ÿ∫°tw° Ÿu ı<fiw Ÿ°æ∏Ì∫°Õ<w„∫R¡≈ <b˚®t ŸıÕfiů* J¡ů <w≤_J¨¡w J¡≤ <Ì∫° Fæ - N∏∫ b¨sů*, N∏∫ bfiů* ∫° Ÿt_w ıywg tu* ≈®<Ÿ] Ô‚tÙÔw° J¡ů N≈fiu N∏Ì≤ FÙ Ÿt° Ôufiu Ju¡ J¡°≤d Ÿu t°fiů* f≥@Ù tCl>Ù J¡∑ fi°o˘ ŸaJC¡<ªw J¡≤

≤•©° Fæ $ (<b‹dC≈s tu*) ≈vÔbů* N°æ≤ ≈Wů* Ÿu ı<fiw <fitÕÔ t°Ô° Ÿu „ů<˚w ≈C”Tů* tu* Zu‹™>, ≈≤t°SÕR¡≈

Ÿu N°æ≤ b˜, ˚¥Td N°<Ì Ÿu <fitÕÔ, Ì≤ tu* ª°æÌF ˚Cbfiů* J¡ů ≤©fiu Ju¡ J¡°≤d NÃ∫∏w yFfi ˚yb°fig

<b‹dC fiu ıy∏tůFfi, Ÿ°æ∏Ì∫Õ N°<Ì <bÔ°Ÿ≈¥dÕ N≈fiÙ ÌuFÔ‚tÙ Ÿu <ıŸfiu <J¡ NbFuÔfi° ≈¥bÕJ¡
tu|Ÿ<ıÕwů* J¡ů w≤<Ôw J¡≤ <Ì∫° Fæ $ N≈fiu J¡ů N°<Ô*yfi Ìu ≤FÙ Ô‚tÙR¡≈Ù ÔÔfi° ˚Ù f≥@Ù tCl>Ù J¡∑
fi°o˘ N<˚∏fi J¡≤ ≤•©Ù Fæ $ (Ÿ<ıÕw Ju¡ _S°fi tu* y<ıÕw≈°™> Ju¡ NfiCŸ°≤ oŸJ¡° ≈°≤t°<SÕJ¡ NSÕ ˚Ù

<fiJ¡Ôw° Fæ, ıů oŸ ≈®J¡°≤ Fæ) ˚Ùw≤ <b<ª` J¡°t, J¡tÕ N°æ≤ b°Ÿfi° Ÿu yFfi F…Î NI°fi_bR¡≈ tÔ Ÿu wS° ≈vÔbR¡≈ Ÿ¥‚t˚¥wů*, fiJu¡ J¡°∫ÕR¡≈ ÌÔ_S°fiÙ∫ _S¥Ô˚¥wů* N°æ≤ ˚Cbfi tÌů* Ÿu t°<Ôw ıywg

ŸyÕ - 37]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1375

J¡∑ ıů Ô‚tÙÔw° Fæ, Ÿu ÔÙÔ°b„ N°J¡°„ tu* ªaªÔ tu|ů* J¡∑ yıÕfi° J¡∑ fi°o˘ yıÕfi J¡≤fiub°ÔÙ

"w[bt<Ÿ' oŸ tF°J¡°Δ∫ ZC<w Ÿu <bÔ°Ÿ J¡≤ ≤FÙ f®Ê<bΩ°R¡≈Ù F<SfiÙ fiu tvÔ Ju¡ π°≤° ≈®¿wtvÔ

J¡ů t°≤fiu Ju¡ <ÔÎ f≥@Ù F…oÕ tCl>Ù J¡∑ fi°o˘ <ªÌuJ¡≤Ÿ _bR¡≈ J¡≤ <Ì∫° Fæ (oŸÙ w≤F oŸ ÿÔůJ¡ Ju¡ N°æ≤ ˚Ù

NfiuJ¡ NSÕ <J¡∫u ı° ŸJ¡wu Fæ*, <ı∏Fu* <bπ°fi N≈fiÙ J¡v≈fi° Ÿu J¡≤ Ôu* $) $$19$$

~>WÙŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

Ÿæ*wÙŸb°≥ ŸyÕ

Ÿπ_wC Ju¡ ∫ůy Ÿu Ÿwg J¡∑ ŸW°, ≈≤t <„b J¡∑ Nfi∏w <b˚¥<w∫°≥ N°æ≤

≈®Ì°fi„<•wR¡≈ <fi∫<w J¡° fi¨Ã∫ ofiJ¡° bdÕfi $
oÕÿb≤ fiu J¡F° # tFTuÕ, <ıŸ ≈≤f®Ê ≈≤t°Ãt° tu* <˚¿^±>,"<˚¿^±>,' () oÃ∫°<Ì ≈¥bÕ ŸyÕ Ju¡

() "oÃ∫°<ÌJ¡°fi°tg' oŸ ÿÔůJ¡ tu* N°<Ì ≈Ì Ÿu NfiSÕR¡≈ Ÿu NÃ∫∏w ≈®<Ÿ] ı≤Ìgyb N°æ≤

Ì„Ì°<±>t N°<Ì b°•∫ů* J¡° ˚Ù y®Fd J¡≤fi° ª°<FÎ $ bF°≥ ≈≤ - ı≤Ìgyb# J¡‡fÔ≈°Ì…J¡Ů∫°a π°¿≤

¿_Swů y°∫<w tBJ¡°<d $ wa f®°ÊdÙ ≈¨h~><w ≈C`J¡°t° ≤°ıfig ”t°∫°a Ô„Cfi_∫ J¡ů&|Õ# $$
oŸ ÿÔůJ¡ J¡° ˚Ù Ô°æ<J¡J¡ ∫° ≈°≤t°<SÕJ¡ NSÕ ÎJ¡t°` f®ÊŸW° Ÿu FÙ <J¡∫° ı° ŸJ¡w° Fæ $

fitu* Ô°æ<J¡J¡ NSÕ oŸ ≈®J¡°≤ Fæ - J¡ůoÕ ÎJ¡ tB°ŸÙ, ıů J¡‡fÔ N°æ≤ ≈°fiFů* Ÿu (ı¥wů* Ÿu)

∫C•w f¥»u fæÔ Ju¡ Ÿt°fi yCd-@tÕb°Ô° Fůfiu Ÿu ı≤Ìgyb b°FÙJ¡ S°, N≈fiu |≤ Ju¡ π°≤ ≈≤ fæ™>J¡≤
tB Ìu„ tu* ≈®<Ÿ] yÙwů* J¡ů y°w° S° $ Ÿu J¡ůoÕ f®°ÊdÙ ıů <J¡ ÔFŸCfi Ÿu „°∏w Fůfiub°Ôu ≤ůyy®_w

≈C` Ju¡ Ÿ°S <J¡ŸÙ N°bÿ∫J¡ J¡°∫Õ Ÿu ŸtCB J¡∑ Nů≤ ı°fiub°ÔÙ SÙ N°æ≤ Ÿ°S-Ÿ°S bF°≥ ≈≤ ≈C`

J¡° ıÙbfi ˚Ù ª°F ≤FÙ SÙ-"∫F (tB°ŸÙ) ÔbdŸtCB J¡∑ Nů≤ Ÿu N°∫° Fæ' ∫ů* Ôůyů* Ÿu ŸCfiJ¡≤

NÃ∫∏w N°Ì≤≈¥bÕJ¡ Ÿ‡fů<@w J¡≤wÙ F…oÕ ≈¥~>wÙ Fæ # Fu ≤°ıfig, ÔbdŸtCÌ® tu* ÔFŸCfi J¡° ˚°b •∫°

Fæ NS°Õwg •∫° bF°≥ ÔFŸCfi Ÿ_w° Fæ ∫° tF≥y° Fæ ? oŸÙ ÿÔůJ¡ J¡° ≈°≤t°<SÕJ¡ NSÕ oŸ ≈®J¡°≤ Fæ -

J¡‡fÔ Ju¡ Ÿt°fi N°b≤d J¡≤fiub°ÔÙ N<bΩ° Ÿu wS° ≈°ÌCJ¡°≈®°∫ <Ô*y „≤Ù≤ Ÿu ªsC N°<Ì π°≤ů* ≈≤

<bT∫-˚ůy Ju¡ <ÔÎ ¿_Sw F…N° f¥»u fæÔ Ju¡ Ÿt°fi ∫F ıÙb bæT<∫J¡ ˜Ù, ≈C` N°<Ì Ju¡ tayÔ-yÙwů*

J¡ů FÙ f<FtCÕ© FůJ¡≤ y°w° Fæ, N≈fiu _bR¡≈ J¡ů <fÔJC¡Ô FÙ fiFÙ* Ìu©w° $ Ÿu oŸ ≈®J¡°≤ ≈°J¡≤

≈Cafi°tJ¡ ŸaŸ°≤-fi≤J¡ Ÿu ]°≤ J¡≤fiub°Ôu f®Ê°ÃtR¡≈w°I°fi_bR¡≈ ≈C` J¡∑ oh~>° J¡≤ ≤FÙ, f®°ÊdÙ

J¡∑ fi°o˘, f®ÊŸ‡f¿∏@fiÙ ZC<w ŸŸu ≈¥~>wÙ Fæ - Fu ≤°ıfig NS°Õwg _b∫a ≈®J¡°„R¡≈ Ÿu <b≤°ıt°fi N°æ≤

N≈fiu ªæw∏∫ Ÿu Ÿ‡≈¥dÕ ıywg J¡ů ≤a<ıw J¡≤fiub°Ôu Fu N°ÃtÌub, Ÿ˚Ù <bΩ°, J¡°t N°æ≤ J¡tÕ Ju¡ fÙıů*

J¡° <bfi°„J¡ Fůfiu Ÿu ŸtCB J¡∑ fi°o˘ «¡T≤≈®°∫, ≈≤t„C] wC‡F°≤u _bR¡≈ Ju¡ ≤Fwu F…Î NÃ∫∏w N≈<b`

Fůfiu Ÿu f®°Êd π°≤° N˚ůÀ∫ ÔFŸCfiwCv∫ ˚ů≠∫ů* Ju¡ <bT∫ tu* wCt t¥v∫ FÙ •∫° <bª°≤wu Fů ? Nw#
f°fl Â<‹¸> ~>ůnJ¡≤ _b°Ãt°≤°t Fů ı°Nů $ oŸ N°„∫ Ÿu bF ≈¥~>wÙ Fæ - "∫F N°Ãt° J¡°æfi Fæ,

<ıŸJ¡∑ Ft Ôůy ≈°Ÿfi° J¡≤wu Fæ*, bF J¡°æfi-Ÿ° N°Ãt° Fæ $ ıywg Ju¡ J¡°≤d f®Ê J¡° •∫° _bR¡≈

Fæ ? Ft J¡F°≥ Ÿu Ã≈∏fi F…Î' oÃ∫°<Ì $ oŸÙ ≈®J¡°≤ Ì„ Ì°<±>t°<Ì b°•∫ů* tu* ˚Ù NSÕŸW° ŸtHfiÙ

ª°<FÎ $ "<˚*<±> <˚*<±>tg'oÃ∫°<Ì ÿÔůJ¡ J¡∑ wů, ıů <J¡ f°Ô, tW N°<Ì Ju¡ N_≈‹¸> J¡Sfi J¡°

NfiCJ¡≤d J¡≤w° Fæ, NfiCJ¡°∫Õ NSÕ Ÿu FÙ NSÕbW° ı°fifiÙ ª°<FÎ $ NfiCJ¡°∫Õ wů NΔ∫•w FÙ Fæ, Nw#

Ÿtu* (NfiCJ¡°∫Õ tu*) b°•∫w° FÙ fiFÙ* Fæ $

1376

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

N¿∏wt ˚°y tu* Ì<„Õw <fi≤SÕJ¡ „ÆÌů* J¡∑ ˚Ù NSÕ ZÙ ŸÃ∫≈®°∫ Fů ı°wÙ Fæ, Ÿt_w ıyÃŸW°_bR¡≈
t<d Ju¡ <≈¸>°≤Ù R¡≈ t°∫°„fÔ ŸfJu¡ <fi∫∏w° Ÿ ≈≤t°Ãt° tu* ıů fÙıR¡≈ „<•w∫°≥ NfiuJ¡<b@

<ª`-<b<ª` ıywg J¡° N°≤ů≈ J¡≤wÙ Fæ*, fitu* Ÿu ÎuŸÙ J¡°æfi Fæ* ıů <b_≈‹¸> FůJ¡≤ N°<b˚¥Õw fiFÙ* FůwÙ ? $$1,2$$

∏FÙ* „<•w∫ů* J¡° ∫C<•w≈¥bÕJ¡ Ì°F≤d Ìuwu Fæ* $

ª°bÔ N°<Ì fÙıJ¡dů* Ju¡ N∏Ì≤ ≤Ffiub°ÔÙ ∫F ÌæbÙ <ª<wŸW° ©uw tu* ≈¿≤‹J¨¡w <t\>Ù, J¡°Ô, ıÔ N°<Ì ŸFJ¡°≤Ù J¡°≤dů* J¡ů ≈®°›wJ¡≤ ≈FÔu-≈FÔ NaJC¡≤ ≈æÌ° J¡≤wÙ Fæ N°æ≤ wÌfi∏w≤ J®¡t„#
w^±C>Ô (ª°bÔ) FůJ¡≤ _b„≤Ù≤t∫ Ÿ°s°wg-≈C”T Ju¡ ©°fiu ∫ůÀ∫ NůÌfi (ª°bÔ) ffi°wÙ Fæ $$3$$
ku¡fi Îba N°bwÕR¡≈ <bbwÕ (R¡≈°∏w≤) <ıŸJu¡ ˚Ùw≤ ≤Fwu Fæ* bF ≤ŸR¡≈° oÕÿb≤„<•w NSb° ku¡fi N°<Ì tu* NfiCyw ≤ŸŸ°t°∏∫R¡≈° oÕÿb≤„<•w J¡<™>fi <„Ô°wÔ Ju¡ Ÿ°S ∫° <ıà° o¿∏B∫ Ju¡ Ÿ°S

Ÿ‡f∏@ Fůfiu ≈≤ ıÔ J¡° <fi‡fi ≈®Ìu„ tu* ≈Ÿ≈ÕdR¡≈ ∫° Ì≤ tu* ≈Ÿ≈ÕdR¡≈ _≈∏Ìfi Ã≈∏fi J¡≤wÙ

Fæ $$4$$ ≈C‹≈yCh~>ů* tu* tJ¡≤∏Ì∫C•w y∏@R¡≈ Ÿu ¿_Sw F…oÕ ∫FÙ oÕÿb≤„<•w fi°<ŸJ¡° Ju¡ ≈C¸>ů* tu* ≈®J¡°<„w FůwÙ Fæ N°æ≤ ∏Fu* ª°≤ů* Nů≤ Ÿu N°tů<Ìw ∫° <bJ¡<Ÿw J¡≤ ÌuwÙ Fæ $$5$$ tCfiu, <ıŸ ≈®J¡°≤ <bJ¡°≤„¥∏∫

≈bÕw≤°ı w¨d, b¨s, Ôw° N°<Ì J¡°∫ů˘ J¡ů @°≤d J¡≤w° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ ∫F <ªÃŸW° <„Ô° Ju¡ y˚Õ tu*

¿_Sw FůJ¡≤ <„Ô° ≈®<wt° J¡∑ fi°o˘ w[bw# ≈¨SJg¡ ŸW° fi Fůfiu ≈≤ ˚Ù Δ∫°bF°¿≤J¡ ŸW°b°ÔÙ "∫F

J¡°∫Õ Fæ N°æ≤ ∫F ŸJ¡° N°Z∫ Fæ' ∫ů* ˚uÌ<bJ¡v≈Ì„° J¡ů N¿bJ¨¡w FůJ¡≤ @°≤d J¡≤wÙ Fæ $$6$$ ıæŸu

<≈w° N≈fiu ≈C` J¡ů N≈fiu J¡°∫Õ tu* ≈®b¨W J¡≤°w° Fæ, bæŸu FÙ Ÿt_w <J®¡∫°Nů* Ju¡ N°@°≤˚¥w ≈bfi≈®°∫

F…oÕ bF <ª<w„<•w Ãb<y<∏B∫ J¡ů _≈„Õy®Fd J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ NfiCJ¥¡Ô ffi° ÌuwÙ Fæ $ (oŸÙ ≤Ù<w Ÿu N∏∫ o¿∏B∫ů* tu* ˚Ù ≈®b¨<W „<•w∫°≥ ŸÙ <ª<w„<•w Ju¡ π°≤° FůwÙ Fæ*, ∫F ı°fifi° ª°<FÎ $)$$7$$

<ıŸ w≤F bF <ª<w„<•w ≈®b¨<W „<•wb„ ŸaŸ°¿≤dÙ FůwÙ Fæ, ŸÙ w≤F <fib¨<W„<•wb„ Ÿt_w ıywg J¡∑ ŸW°Nů* Juu¡ Ÿ|fiR¡≈ N°Ãt° J¡ů ÔuJ¡≤ Zbd, tfifi N°<Ì ≈°∫ů* Ÿu N≈fiu tůs Ju¡ <ÔÎ

"fiu<w fiu<w' oŸ ≈®<wTu@ Ÿu t°fiů* Ÿf ıywg J¡ů ˚ÔÙ˚°≥<w „¥∏∫°ÃtJ¡ N°J¡°„R¡≈ J¡≤ ÌuwÙ Fæ $$8$$

∫FÙ „<•w tF°J¡°„ R¡≈ Ì≈Õd Ju¡ N∏Ì≤ N≈fiÙ ŸW° Ju¡ ≈®<w<f‡f Ju¡ ŸÂ„ J¡v≈-<fituTfi°tJ¡

<fitÕÔ J¡°Ô°ÃtJ¡ „≤Ù≤ @°≤d J¡≤wÙ Fæ $$9$$

Ÿt_w „<•w∫ů* J¡° ÎJ¡∑J¡≤d J¡≤ fiJu¡ J¡°∫ů˘ J¡∑ o∫W° J¡° <fiÿª∫ J¡≤°wu Fæ* $
f®Ê°, <b‹dC, ”B, oÕÿb≤ N°æ≤ oÕ„°fi ofi W≤ůW≤ ÃJ¡TÕb°Ôu Ìubw°Nů* tu* ≈aªt oÕ„°fi≈∫Õ∏w (ŸÌ°<„b≈∫Õ∏w) Ÿf Ÿ <ª<w„<•w Ju¡ FÙ ≈¿≤d°tR¡≈ Fæ* $ ∫F oŸ ≈®J¡°≤ Fů N°æ≤ ∫F oŸ ≈®J¡°≤ fi Fů ∫ů* Ÿf J¡°∫ů˘ J¡∑ Δ∫b_S° J¡≤fiub°ÔÙ t¥Ô„<•w ˚Ù _b∫a <ª<wŸW° Fæ $$10$$
bF <ª<wŸW° _b∫a FÙ fiJ¡∑ <fi∫°<tJ¡° •∫ů* FůwÙ Fæ ? oŸ „aJ¡° ≈≤ <fi∫tw# fiJu¡ ≈®J¡°„fi tu*

FuwC Fůfiu Ju¡ J¡°≤d FÙ <fi∫°<tJ¡° FůwÙ Fæ, ∫ů* J¡Fwu Fæ* $
ıæŸu |≤ tu* ÌÙ≈J¡ Ju¡ ≤Ffiu ≈≤ Ÿt_w |≤˚≤ J¡∑ <J®¡∫°Î≥ FůwÙ Fæ*, bæŸu FÙ Ÿ°sÙR¡≈Ù Ÿ ≈®J¡°„°ÃtJ¡

Nf°<@w ŸÃ∫_bR¡≈ N≈¿≤¿h~>∏fi <ª<ww[b Ju¡ ≤Ffiu ≈≤ FÙ ıyÌg-R¡≈ <ª` J¡∑ ≈≤‡≈≤°Î≥ ≈®J¡°<„w FůwÙ Fæ* $$11$$ bFÙ <ª<wŸW° y∏@bÕfiy≤ Ju¡ fi°ˆ-t^±>≈ J¡∑ ˚¥<tR¡≈ ı°y®wg N°<Ì Nb_S°Nů* tu*

ŸyÕ - 37]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1377

N≈fiÙ „<•w Ÿu ı<fiw ∫F ŸaŸ°≤ Ìu©wÙ F…oÕ Ÿ°sÙ J¡∑ fi°o˘ Ì°ŸÙfi FůJ¡≤ Nb¿_Sw ≤FwÙ Fæ $$12$$
tF<TÕ b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ıywg Ju¡ _b°<tfig, oŸ ŸÌ°<„b J¡∑ Ÿ°t°∏∫w# J¡°æfi-ŸÙ „<•w∫°≥ Fæ*, bu

<b„uTw# <J¡Ÿ w≤F Ÿu ≤FwÙ Fæ*, fiJ¡∑ •∫° Ÿ°<sw° Fæ, fiJ¡° bwÕfi •∫° Fæ N°æ≤ bF <J¡wfi° Fæ ? $$13$$
oÕÿb≤ fiu J¡F° # Fu Wt b®w J¡≤fiub°Ôu Ÿ°æ‡∫, b°_wb tu* <ıŸJ¡° J¡ůoÕ ˚Ù N°J¡°≤ fiFÙ* Fæ, ıů Ÿb°ÕÃtJ¡

Fæ wS° Ÿ°@°≤d ıfi <ıŸJ¡° ≈¿≤I°fi fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡wu, Ÿ „°∏w, <ª∏t°`R¡≈ ŸÌ°<„b ≈≤t°Ãt° J¡∑
oh~>°ŸW°, Δ∫ůtŸW° ŸÙ ≈®J¡°≤ wÙŸ≤Ù J¡°ÔŸW° wS° <fi∫<wŸW° N°æ≤ tF°ŸW° ∫u ≈°≥ª „<•w∫°≥

Fæ* $ w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ "Ÿů&J¡°t∫w fF…_∫°tg' oŸ ZC<w Ju¡ NfiCŸ°≤ ŸfŸu ≈FÔu oh~>°ŸW° N<˚Δ∫•w F…oÕ $ wÌfi∏w≤ N°J¡°„ J¡∑ N<˚Δ∫<•w Fůfiu ≈≤ N°J¡°„ŸW°, wÌfi∏w≤ J¡°Ô°ÃtJ¡ Ÿ¥` J¡∑ N<˚Δ∫<•w Fůfiu ≈≤ J¡°ÔŸW°, ŸBq≈ Ju¡ <fi∫w Ÿa_S°fib°Ôu ˚¥w, ˚°æ<wJ¡ ≈Ì°Sů˘ J¡° N°<b˚°Õb Fůfiu ≈≤ <fi∫<wŸW°

N<˚Δ∫•w F…oÕ N°æ≤ wÌfi∏w≤ fitu* NfiCyw tF°ŸW° N<˚Δ∫•w F…oÕ $$14,15$$
oÕÿb≤ J¡° NŸ°@≤d „<•w-˚uÌ fwÔ°J¡≤ Nf ıÙbŸ°@°≤d „<•w-˚uÌ fwÔ°wu Fæ* $

I°fi„<•w, <J®¡∫°„<•w, ≈®b¨<W„<•w N°æ≤ <fib¨<W„<•w-oŸ ≈®J¡°≤ Ÿ°t°∏∫w# <yfiwÙ Fůfiu

≈≤ ˚Ù ŸÌ°<„b_bR¡≈ ≈≤t°Ãt° J¡∑ ofi „<•w∫ů* J¡° N∏w fiFÙ* Fæ ∫°fiÙ ≈®Ã∫uJ¡R¡≈ Ÿu fiJ¡∑ <yfiwÙ
fiFÙ* J¡∑ ı° ŸJ¡wÙ $ (oŸÙ Ÿu ªwCSÕ ≈®ÿfi J¡° ˚Ù W≤ Fů y∫°, ∫F ı°fi Ôufi° ª°<FÎ) $$16$$

N<πwÙ∫ b_wC tu* „<•w N°æ≤ „<•wt[b Ju¡ ˚uÌ tu* FÙ ıf <J¡ŸÙ J¡°≤d <b„uT J¡° <fibÕªfi fiFÙ*

J¡≤ ŸJ¡wu wf Nb°∏w≤ <ª`-<b<ª` „<•w∫ů* Ju¡ ˚uÌ J¡∑ J¡S° wů Ìq≤ FÙ ≤FÙ, ∫ů* t°fifiub°Ôu b<Ÿ‹™>ıÙ

N°su≈ J¡≤wu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu Ìub, ∫u ≈∫CÕ•w „<•w∫ů≥ FÙ <J¡Ÿ <fi<tW Ÿu F…oÕ ? fitu* fF…Ãb Jæ¡Ÿu N°∫° ? fiJ¡° Ì∫ Jæ¡Ÿu F…N° ? Îba „<•w N°æ≤ „<•wt°fig Ìůfiů* tu* ≈≤_≈≤ <b”] N°æ≤ N˚uÌ

<J¡Ÿ ∫C<•w Ÿu ≤F ŸJ¡wu Fæ* ? $$17$$
t°<∫J¡ <bJ¡v≈ů* Ÿu ı<fiw J¡v≈fi°Nů* Ÿu Fůfiub°Ôu <ª<w˚uÌ FÙ „<•w∫°≥ Fæa, bu b°_wb tu*

≈≤tªæw∏∫R¡≈ ŸÌ°<„b Ÿu <J¡ŸÙ w≤F <˚∏fi fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ; Nw# <b≤ů@ J¡° NbŸ≤ FÙ fiFÙ* Fæ, oŸ

N°„∫ Ÿu oÕÿb≤ Ÿt°@°fi J¡≤wu Fæ* $
oÕÿb≤ fiu J¡F° # Nfi∏w NŸÙt N°J¡°≤b°Ôu ŸÌ°<„bR¡≈Ù N°Ãt° J¡∑ ıů ∫F <ª∏t°`R¡≈w° Fæ, bFÙ t°∫° Fæ N°æ≤ ∫FÙ ŸJ¡∑ „<•w J¡FÙ ı°wÙ Fæ $ (∫F t°∫°„<•w _bR¡≈w# Nfi∏w, ŸÌ°<„bR¡≈Ù

N°Ãt° J¡ů yCd, „<•w N°æ≤ J¡°∫ů˘ Ÿu Δ∫°≈J¡ ffi° ≤FÙ ŸJ¡∑ Nfi∏ww° t°fiů* f»°wÙ FÙ Fæ, fi <J¡

ŸJ¡° |°w J¡≤wÙ Fæ $) oŸ<ÔÎ ÎJ¡t°` J¡v≈fi° Ÿu FÙ bF <ª<w Ÿu w<fiJ¡t°` <˚∏fi-ŸÙ ≈®wÙw FůwÙ

Fæ, b°_wb tu* JC¡~> ˚Ù ˚uÌ fiFÙ* Fæ $$18$$ I°w¨Ãb, J¡wÕ¨Ãb, ˚ů•w¨Ãb, Ÿ°<sÃb N°<Ì J¡v≈fi°Nů* Ÿu

≈≤t°Ãt° J¡∑ ∫u „<•w∫°≥ Ÿ ≈®J¡°≤ <b<b@ _bR¡≈ @°≤d J¡≤wÙ Fæ*, <ıŸ ≈®J¡°≤ w≤ay N°<Ì

˚uÌJ¡v≈fi°Nů* Ÿu ıÔ <b<b@R¡≈ @°≤d J¡≤w° Fæ $$19$$ ytfi„ÙÔ f®Ê°^±>R¡≈Ù fi¨Ã∫-t^±>≈ tu*

M¡wC, t°Ÿ N°<Ì J¡°Ô-<fi∫<w-J®¡t π°≤° tF°J¡°ÔR¡≈Ù fi¸> Ÿu Wt ≤Ù<w Ÿu <„<sw F…oÕ Ÿ ≈®J¡°≤

J¡∑ „<•wR¡<≈dÙ fi<¸>∫°≥ fi°ªwÙ Fæ* $$20$$ Ìů ≈≤°@Õ J¡°ÔR¡≈ N°æ≤ Nb°∏w≤ J¡v≈ wS° ŸJu¡

Nb∫bJ¡°ÔR¡≈ ıů ∫F t°∫°„<•w Fæ, bFÙ <fi∫<w J¡FÙ ı°wÙ Fæ $ oÕÿb≤ J¡∑ <J®¡∫°, J¨¡<w, oh~>° ∫°

1378

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

J¡°Ô oÃ∫°<Ì ŸJu¡ fi°t b°<Ì∫ů* π°≤° ≤•©u y∫u Fæ* $ Ft Ôůy wů J¡Ôfi°t°`R¡≈ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d J¡°Ô

N°æ≤ J¡v≈fi°R¡≈ Fůfiu Ÿu J¡v≈ - ∫ů* <bJ¡v≈≈®∫C•w FÙ ŸJu¡ fi°t t°fiwu Fæ* $$21$$

Ÿ J¡°Ô„<•w tu* <fi∫<w≈Ì J¡° Δ∫CÃ≈°Ìfi J¡≤wu Fæ* $
f®Êfig , <fi∫t Ìů w≤F Ju¡ Fůwu Fæ* ÎJ¡ N°J¡°≤ <fi∫t N°æ≤ ÌqŸ≤° <bJ¡°≤ <fi∫t $ fi Ìůfiů* <fi∫tů*

Ju¡ N°@°≤ ≈≤ ∫F J¡°Ô„<•w w¨d Ÿu ÔuJ¡≤ tF°”B≈∫Õ∏w <ıwfiu ˚Ù ≈Ì°SÕ Fæ*, fi Ÿftu* "oŸ ≈Ì°SÕ

J¡ů oŸ N°J¡°≤ Ju¡ R¡≈ tu* FÙ ≤Ffi° ª°<FÎ' Îba w¨d Ÿu ÔuJ¡≤ f®Ê°≈∫Õ∏w <ıwfiu ≈Ì°SÕ Fæ*, fitu* "oŸ

≈Ì°SÕ tu* oŸ w≤F J¡° FÙ <bJ¡°≤ Fůfi° ª<FÎ' oŸ ≈®J¡°≤ N°J¡°≤-¿_S<w N°æ≤ <bJ¡°≤ ¿_S<w J¡°

<fi∫tfi J¡≤fiu Ju¡ J¡°≤d <fi∫<w J¡FÙ ı°wÙ Fæ $$22$$ f®Êfig,ıf wJ¡ <fi∫<w w[bfů@ Ÿu ≈¿≤t°<ıÕw fiFÙ* FůwÙ, wf wJ¡ ŸbÕ<b@ πuyů* J¡ů ~>ůnJ¡≤ ≈®<w<Ìfi <fi≤∏w≤ ıy≠ı°ÔR¡≈Ù fi°¸>J¡_bR¡≈ fi°ª
fi°ªwÙ ≤FwÙ Fæ $$23$$

ŸJu¡ fi¨Ã∫ tu* fi°¸>J¡ Ju¡ Ôsd fwÔ°wu Fæ* $
bF fi¨Ã∫ fi°fi° ≈®J¡°≤ Ju¡ J¡”d° N°<Ì ≤Ÿ-<bÔ°Ÿů* Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ N°æ≤ <bbwÕR¡≈ N<˚fi∫ Ÿu Ÿt¿∏bw Fæ $ ≈®Ô∫-sd tu*, ıů <J¡ Ÿ fi°ˆ J¡° ≈ŸaF°≤ J¡°Ô Fæ, <bΩCwg Ju¡ N°|°wů* Ÿu fı°∫u y∫u

≈C‹J¡≤°bwÕfi°tJ¡ tu| FÙ b°Ω-<b„uTů* J¡° J¡°∫Õ J¡≤wu Fæ* $$24$$ Ÿt_w M¡wCR¡≈Ù JC¡ŸCtů* Ÿu Δ∫°›w Ÿ

<fi∫<w J¡° bF fi°ˆ bT°Õ-@°≤°Nů* Ÿu f®Ê°^±>-yůÔJ¡R¡≈Ù tF°fi°ˆ-„°Ô° tu* ≈®b¨W Fůw° Fæ $
f°≤-f°≤ <y≤ ≤Fu bTÕd Ÿu ı<fiw ≈®ªC≤ _buÌR¡≈Ù ıÔ≤°<„ Ÿu bF <fi≤∏w≤ N°JC¡Ô ≤Fw° Fæ $$25$$
tu|R¡≈Ù fnu-fnu <J¡fi°≤ů* Ÿu ªaªÔ fiÙÔ-N°J¡°„R¡≈Ù b˜ů* Ÿu <Ìfi, ≤°<` N°<Ì NfiuJ¡ w≤F Ju¡ buT-

˚®t Ÿtu* ffi°∫u y∫u Fæ* N°æ≤ ≈¥dÕ <b„C] Ÿ›w-ŸtCBR¡≈ ≤ÃfiŸt¥Fů* Ÿu ©<ªw Ja¡J¡dů* Ÿu •w <fi∫<w-fi¨Ã∫ ŸÌ° ºb<fiw Fůw° ≤Fw° Fæ $$26$$ Ÿ fi¨Ã∫ tu* N°J¡°„t^±>Ô ∫°t, ≈s, <Ìfi N°<Ì ≈®usd-J¡¸>°sů* Ÿu ıyty° ≤F° Fæ $ <w≤ů@°fi N°æ≤ Ìg|°¸>fi Ÿu Δ∫y® JC¡Ô≈bÕwR¡≈ <Ÿ≤ Ju¡ Ny®˚°y Ju¡ ˚¥Td

Ÿtu* „ů<˚w Fůwu Fæ* $$27$$ |¥t ≤Fu ª∏B N°æ≤ Ÿ¥∫Õ Ÿu y®<Sw yay°R¡≈Ù tC•wk¡Ôů* Ju¡ (tů<w∫ů* Ju¡) wÙfi F°≤ů* Ÿu ∫C•w wS° _≈‹¸> N°æ≤ N_≈‹¸> Ÿaº∫°J¡°ÔÙfi N˚®R¡≈Ù ªaªÔ J¡≤ ≈vÔbů* Ÿu bF Ÿt¿∏bw Fæ $$28$$ bF fi¨Ã∫ <fi≤∏w≤ „ÆÌ J¡≤ ≤Fu ªaªÔ tfiC‹∫ ∫° ªwCÌÕ„ ˚CbfiR¡≈Ù NÔaJ¡°≤ů* Ÿu NÃ∫∏w taıCÔ Ôyw° Fæ $ Ÿtu* (fi¨Ã∫ tu*) <fi∫<w-fi¸>Ù Ju¡ ª≤d-<b∏∫°Ÿ J¡° _S°fi ∫F <b_wÙdÕ ˚¥wÔ,

≈°w°Ô N°æ≤ fi˚_wÔ Fæ $$29$$ <fi∫<w-fi¨Ã∫ tu* <Ìw N°æ≤ N_w<tw tF°fig ªtJ¡∑Ôu w°≤u FÙ _buÌ-

<f∏Ì…Nů* J¡° Ÿt¥F Fæ $ bF°≥ ª∏B N°æ≤ Ÿ¥∫ÕR¡≈Ù JC¡^±>Ôů* Ju¡ _≈∏ÌR¡≈ FÔJ¡∑ tC_J¡°fi Ÿu Ÿ fi¸>Ù J¡°

N°J¡°„R¡≈ tC©t^±>Ô HÔJ¡ ≤F° Fæ $$30$$ Ÿ fi¨Ã∫ tu* f®Ê°^±>ů* J¡∑ ÌÙb°≤u* FÙ J¡≈°¸>J¡ J¡∑ fi°o˘

≈≤Ìu ffi°∫u y∫u Fæ* $ NŸC≤ů* π°≤° Δ∫°JC¡Ô <J¡∫u y∫u «¡≈≤-fiÙªu Ju¡ ÔůJ¡ů* Ju¡ Ÿt¥F FÙ Ÿ fi¨Ã∫ J¡∑
fiwÕJ¡∑ Ju¡ „ÆÌ J¡≤ ≤Fu tů<w∫ů* Ÿu y≥CSu F…Î ≈¿≤@°fiÙ∫ b˜ Ju¡ ˚Ùw≤Ù J¡≈nů* Ju¡ ≈vÔu Fæ* $ Ÿtu* ŸC©-

Ì…#© J¡∑ N°<b˚°Õb N°<Ì Ì„° N°æ≤ ŸŸu Fůfiub°Ôu ÌůT FÙ _S°<∫˚°b, NfiC˚b, <b˚°b, Ÿaª°¿≤˚°b N°æ≤ D°äy°≤ N°<Ì ≤Ÿ Ju¡ ˚uÌ Fæ* $$31$$
oŸ ≈®J¡°≤ fi°¸>J¡ J¡° bdÕfiJ¡≤ Ÿu Ìu©fiub°Ôu ≈≤t°Ãt° J¡ů, ıů <J¡ <bª°≤ J¡≤fiu ≈≤ ÎJ¡t°` _b∫a FÙ Nb<„‹¸> ≤Fw° Fæ, <Ì©Ô°wu Fæ* $

ŸyÕ - 38]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1379
tFTuÕ, fi°ˆ„°˜ tu* ≈®<Ÿ] _buÌ, _wa˚, ≤ůt°aª N°<Ì <bJ¡°≤ů* Ÿu Δ∫°›w <ª≤J¡°Ô Ÿu ≈®b¨W F…Î
oŸ ŸaŸ°≤fi°tJ¡ fi°¸>J¡ Ju¡ fi°ˆů* tu* Ÿ°≤˚¥w <fi∫<w fi¸>Ù Ju¡ <bÔ°Ÿ tu* N<@≈<w FůJ¡≤ Ìu©fiub°Ô°

ŸÌ° <Ìw_b˚°b ∫F ≈®Ã∫Jg¡ R¡≈ ≈≤tuÿb≤ N<πwÙ∫ FÙ FůJ¡≤ ¿_Sw Fæ $ bF ≈≤t°SÕw# Ÿ fi¸>Ù N°æ≤
fi°ˆ Ÿu <˚∏fi fiFÙ* Fæ $$32$$

Ÿæ*wÙŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

NnwÙŸb°≥ ŸyÕ

Nfi∏w <ª∏t°`_bR¡≈ tF°ÌubıÙ J¡° f°fl º∫°fi Ÿu ≈¥ıfi N°æ≤

I°fi Ÿu tF°≈C^∫°ÃtJ¡ tC<•wR¡≈ k¡Ô oŸJ¡° bdÕfi $

ZÙ tFuÿb≤ fiu J¡F° # tFTuÕ, <fi∫<w Ju¡ fi°¸>J¡ J¡° Ÿ°sÙ˚¥w ∫F <ªÌ°Ãt° FÙ ŸfŸu fn° Ìub Fæ, ∫FÙ

Ìub ŸÌ° Ÿ°@Cıfiů* Ju¡ ≈¥ıfi∫ůÀ∫ Fæ $ ∫FÙ Ÿt_w b_wCNů* J¡° N°Z∫, ŸbÕΔ∫°≈Ù, <ª∏t°`R¡≈ wS°

NfiC˚b°ÃtJ¡ Fæ $$1$$

N°yu J¡FÙ ı°fiub°ÔÙ ≤Ù<w Ÿu <J¡∫u y∫u ŸJu¡ ≈¥ıfi tu* Ÿ‡≈¥dÕ Ìubw°Nů* J¡° ≈¥ıfi N∏w˚¥Õw Fů ı°w° Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu ŸJ¡∑ ŸbÕR¡≈w° fwÔ°wu Fæ* $

∫FÙ Ìub |nu tu*, J¡≈nu tu*, b¸> tu*, ÌÙb°≤ tu*, „J¡¸> tu* N°æ≤ b°fi≤ tu* ¿_Sw Fæ $ bFÙ ≈≤t Ìub <„b, F≤, F¿≤, f®Ê°, o∏B, JC¡fu≤ N°æ≤ ∫t _bR¡≈ Fæ $$2$$ ŸfJu¡ _bR¡≈˚¥w, ~># ≈®J¡°≤ Ju¡ Îuÿb∫ů˘ Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ
oŸÙ N≈fiu N°ÃtÌub J¡∑ N°yu J¡Fu ı°fiub°Ôu f°fl N°æ≤ NŮ∫∏w≤ Ìů ≈®J¡°≤ů* Ÿu w[bIů* π°≤° <fi≤∏w≤

≈¥ı° J¡∑ ı°wÙ Fæ $$3$$ Fu tF°fC]u, <ıŸ f°fl J®¡t Ÿu oŸ N°ÃtÌub J¡° ≈¥ıfi <J¡∫° ı°w° Fæ, Ÿu ≈FÔu ŸCfiů $ N°æ≤ wÌfi∏w≤ Fu w[bI, wCt ≈¥ıfi J¡° NŮ∫∏w≤ J®¡t ŸCfiůyu $$4$$ tFTuÕ, ≈¥ıfi Ju¡ <ıwfiu J®¡t Fæ*, fi Ÿftu* ≈FÔu „°˜ů•w Ÿa_J¡°≤ Îba _fi°fi, N°ªtfi N°<Ì Ÿu ≈<b` F…N° ˚Ù ∫F ÌuFR¡≈ |≤

≈®∫Ãfi≈¥bÕJ¡ ~>ůn Ìufi° ª°<FÎ N°æ≤ ÌuF Ju¡ Ÿ°sÙ ≈≤t ≈<b` <ªÃ≈®J¡°„_bR¡≈ J¡°, ≈®∫Ãfi≈¥bÕJ¡ ≈¿≤„ů@fi J¡≤ y®Fd J¡≤fi° ª°<FÎ $$5$$ Fu tFTuÕ, ˚Ùw≤ J¡° º∫°fi FÙ oŸ N°ÃtÌub J¡∑ ≈¥ı° Fæ ∫°fiÙ º∫°fi FÙ ≈¥ı°

J¡∑ Ÿ°ty®Ù N°æ≤ _b∫a ≈¥ıfi-<J®¡∫° Fæ, oŸJu¡ <Ÿb° ÌqŸ≤Ù J¡ůoÕ ˚Ù b_wC oŸJ¡∑ ≈¥ıfiŸ°ty®Ù ∫° ≈¥ı°
fiFÙ* Fæ, oŸ<ÔÎ wÙfiů* ˚Cbfiů* Ju¡ N°@°≤˚¥w oŸ N°ÃtÌub J¡∑ º∫°fi Ÿu <fi≤∏w≤ ≈¥ı° J¡≤fiÙ ª°<FÎ $$6$$

<ªBq≈, Ô°©ů* Ÿ¥∫ů˘ Ju¡ Ÿt°fi ÌuÌÙ›∫t°fi, Ÿ¥∫Õ N°<Ì Ÿt_w ≈®J¡°„J¡ wuıů* Îba fC<]b¨<W∫ů* Ju¡

Nb˚°ŸJ¡, NF‡˚°b Ju¡ Ÿ°≤˚¥w _b-_bR¡≈ ∫°fiÙ NF‡˚°b Ju¡ ≈¿≤Ã∫°y Ÿu Nb<„‹¸> <b„C]

N°Ãt_bR¡≈ wS° ŸfŸu ≈≤u <bΩt°fi <ªÃ≈®J¡°„ J¡° N°Z∫ J¡≤fi° ª°<FÎ $$7$$ oŸ <fi∫<w-fi°¸>J¡ Ju¡

Ÿ°sÙ ≈≤t°Ãt° J¡° owfi° fn° _bR¡≈ Fæ <J¡ NŸÙt ŸfŸu fnu N°J¡°„ J¡° ıů <b≈CÔ <b_w°≤ Fæ, bF

ŸJ¡° J¡^™>≈®Ìu„ Fæ; NŸÙt fiÙªu Ju¡ N°J¡°„ J¡° ıů <b_w°≤ Fæ, bF wůu ŸJ¡° ª≤d Ÿ≤ůı Fæ $$8$$

ŸÙt°„¥∏∫ <Ì„°Nů* Ju¡ <J¡fi°≤ů* J¡° ∫F ıů <b_w°≤ Fæ, bFÙ ŸJ¡° ˚Cıt^±>Ô Fæ N°æ≤ ŸÙ Ÿu bF

≤°<ıw Fæ; fi F°Sů* tu* Ÿfiu <b<b@ f®Ê°^±>ů* tu* <bΩt°fi fnu-fnu ŸÃ∫ N°<Ì ÔůJ¡R¡≈ Zu‹™> N°∫C@ů*

J¡° y®Fd <J¡∫° Fæ $$9$$ ŸJu¡ ⁄Ì∫-J¡ů„ Ju¡ ÎJ¡ J¡ůfiu tu* f®Ê°^±-Ÿt¥Fů* J¡∑ ≈a<•w∫ů* J¡∑ ≈a<•w∫°≥

<~>≈Ù F…oÕ Fæ*; bF ≈®J¡°„_bR¡≈ Îba wt Ÿu ≈≤u Fæ N°æ≤ ŸJu¡ _bR¡≈ J¡° J¡FÙ* ≈°≤ ˚Ù fiFÙ* ≈°∫° ı°

1380

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

ŸJ¡w° $$10$$ bF fiÙªu-«¡≈≤, ª°≤ů* <Ì„°Nů* Îba ≈<Ì„°Nů* tu* f®Ê°, o∏B, F¿≤, F≤, N°<Ì ≈®tC©

Ìub_b°<t∫ů* Ÿu <fi≤∏w≤ ≈¿≤b¨w Fæ $ tFTuÕ, Ÿ NŸÙt N°Ãtªæw∏∫ J¡∑ ∫F ªwC<bÕ@ ˚¥wů* J¡∑ „ů˚° ÎJ¡
w≤F J¡∑ ≤ůt-≤°<ı∫°≥ Fæ*, ∫ů* ı°fifi° ª°<FÎ $$11$$ oŸ ıywg-`∫ tu* <b<˚∏fi-<b<˚∏fi ≈®J¡°≤ Ju¡

≈Ì°Sů˘ J¡° <fit°Õd J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ <b<fi<tÕw ∫∏` ≤≠ıCNů* J¡∑ ŸÙ ∫u oh~>° N°<Ì „<•w∫°≥ ŸJu¡ „≤Ù≤
tu* ≤Ffiub°ÔÙ fi°<±>∫°≥ Fæ*, ∫ů* ı°fifi° ª°<FÎ $$12$$ <fi∫<w Ju¡ fi°¸>J¡ J¡° Ÿ°sÙ˚¥w ∫F <ªÌ°Ãt° FÙ bF

≈≤t Ìub Fæ $ ∫FÙ Ÿt_w ≈Ì°Sů˘ J¡° N°Z∫, ŸbÕΔ∫°≈J¡ NfiC˚b°ÃtJ¡ N°æ≤ ªæw∏∫t°`_bR¡≈ Fæ $

<ªÌ°Ãt° FÙ Ÿ≠ıfiů* π°≤° ŸbÕÌ° ≈¥ıfiÙ∫ Fæ $$13$$ bFÙ Ìub |¸> tu*, ≈¸> tu*, b¸> tu*, ÌÙb°≤ tu*, „J¡¸> tu*

N°æ≤ b°fi≤ tu* ¿_Sw Fæ $ ∫FÙ ≈≤tÌub <„b, F≤, F¿≤, f®ÊÌub, o∏B, JC¡fu≤ N°æ≤ ∫t _bR¡≈ Fæ $$14$$

NfiuJ¡ <b@ |¸>, ≈¸> N°<Ì N°J¨¡<w∫ů* J¡ů ÔuJ¡≤ NŸa¶∫ ≈Ìů* Ÿu fů<@w Fůfiub°ÔÙ wS° fi N°J¨¡<w∫ů*

J¡ů ~>ůnJ¡≤ ÎJ¡ ≈Ì Ÿu ("N¿_w' ≈Ì Ÿu) fů<@w Fůfiub°ÔÙ ŸW°R¡≈ ÎJ¡t°` ÌuF Ÿu ∫C•w oŸ ıy≠ı°Ô

J¡° Ã≈°ÌJ¡ tF°J¡°Ô oŸ N°ÃtÌub J¡° π°≤≈°Ô Fæ ∫°fiÙ N<b„C]-Ì„° tu* N°Ãt° Ju¡ N∏Ì≤ ≈®bu„

J¡≤wu Ÿt∫ tfi J¡ů ≤ůJ¡ Ìufiub°Ô° N°æ≤ <b„C]-Ì„° tu* ≈®bu„ J¡≤wu Ÿt∫ NfiCJ¥¡Ô ≤Ffiub°Ô° ÎJ¡ w≤F

Ÿu π°≤≤sJ¡ Fæ $$15$$ ≈bÕwů* Îba ª°æÌF ˚Cbfiů* Ju¡ NŸÙt <b_w°≤ Ÿu ∫C•w ∫F f®Ê°^±>-t^±>Ô oŸ

N°ÃtÌub Ju¡ <J¡ŸÙ ÎJ¡ ÌuFJ¡ůd tu* ¿_Sw FůJ¡≤ ŸJu¡ Nay tu* Nb∫bR¡≈ Fů y∫° Fæ ∫°fiÙ ŸJ¡°

ÎJ¡Ìu„ Fů y∫° Fæ $$16$$

NSb° Ÿ˚Ù ≈®°<d∫ů* Ju¡ ıů J¡°fi, N°≥©, t_wJ¡, F°S N°<Ì Nb∫b Fæ*, bu Ÿf oŸ N°ÃtÌub Ju¡ FÙ

Fæ* ∫ů* oŸJu¡ <bÿbR¡≈ J¡° <ª∏wfi J¡≤fi° ª°<FÎ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
tFTuÕ, <ıŸu Fı°≤ů* J¡°fi Îba N°≥©u* Fæ*, Fı°≤ů* t_wJ¡ Fæ* N°æ≤ ıů (_b∫a) Fı°≤ů* ˚Cı°Nů* Ÿu

<b˚¥<Tw Fæ, ÎuŸu „°∏w_b˚°b tF°ÌubıÙ J¡° <ª∏wfi J¡≤fi° ª°<FÎ $$17$$ ıů Ÿ˚Ù ıyF Ì„Õfi-

„<•w Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ Fæ ∫°fiÙ ŸbÕ` Ìu©w° Fæ; ıů ª°≤ů* Nů≤ |®°d-„¿•w Ÿu Ÿt¿∏bw Fæ; ıů ŸbÕw#

_≈„Õfig-„<•w Ÿu ∫C•w Fæ, ıů ª°≤ů* Nů≤ ≤Ÿfi°-„<•w Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ Fæ, ıů ŸbÕ` tfifi Ÿu NwÙw Fæ N°æ≤ ıů Ÿ˚Ù Nů≤ ŸbÕZu‹™> J¡v∫°d_bR¡≈ Fæ, Ÿ N°ÃtÌub J¡° <ª∏wfi J¡≤fi° ª°<FÎ $ oŸ ≈®J¡°≤

<bÿbR¡≈ Ÿu <ª∏wfi J¡≤fiu ≈≤ ˚Ù b°_wb tu* bF (N°ÃtÌub) NŸay Îba N<πwÙ∫ FÙ Fæ, ∫F ˚¥Ô fiFÙ*
ı°fi° ª°<FÎ ∫F "ŸbÕwů tfifi°wÙwtg' Ÿu ≈®J¨¡w tu* J¡F° y∫° Fæ $$18,19$$ <fi≤∏w≤ Ÿt_w ≈Ì°Sů˘ Ju¡

J¡w°Õ, ŸfJ¡ů N≈fiu-N≈fiu ŸaJ¡v≈ů* Ju¡ NfiCŸ°≤ Ÿt_w ≈Ì°Sů˘ J¡° ≈®Ì°fi J¡≤fiub°Ôu, Ÿf ˚¥wů* Ju¡

˚Ùw≤ ≤Ffiub°Ôu N°æ≤ Ÿ˚Ù Ju¡ ÎJ¡t°` Ÿ°@fi NS°Õwg ŸW°_k¥¡<wÕ ≈®Ì°fi J¡≤fiub°Ôu ŸbÕ_bR¡≈ Ÿ

N°ÃtÌub J¡° <ª∏wfi J¡≤fi° ª°<FÎ $$20$$ •w ≈®J¡°≤ Ÿu º∫°fiJ¡≤ wÌfi∏w≤ Ÿ Ìub°<@Ìub J¡∑

<b<@≈¥bÕJ¡ ≈¥ı° J¡≤fiÙ ª°<FÎ $ Fu f®ÊIů* tu* Zu‹™> tFTuÕ, Nf tu≤u π°≤° b‚∫t°d Ÿ Ìub J¡∑ ≈¥ı° J¡°

∫F <b@°fi wCt (Ÿ°b@°fi FůJ¡≤) ŸCfiů $$21$$ tFTuÕ, _b°fiC˚b_bR¡≈ oŸ N°Ãtªæw∏∫ J¡° ≈¥ıfi fi y∏@ N°<Ì Ju¡ ≈F°≤ Ÿu fi ÌÙ≈ Ÿu, fi @¥≈ Ÿu N°æ≤ fi wů k¥¡Ô Îba @fi Ju¡ Ÿt≈Õd Ÿu FÙ Fů ŸJ¡w°

Fæ $$22$$ fi wů N∏fiÌ°fi N°<Ì Ì°fiů* Ÿu, fi ª∏Ìfi Ju¡ <bÔu≈fiů* Ÿu, fi JCa¡JC¡t, J¡≈¥Õ≤ Îba fiæbuΩů* Ÿu N°æ≤
fi ow≤ ∫°fiÙ ~>`, ª≥b≤, Ì≈Õd N°<Ì Ju¡ Ÿt≈Õd Ÿu FÙ oŸ Ìub J¡∑ ≈¥ı° J¡∑ ı° ŸJ¡wÙ Fæ $$23$$ tFTuÕ,

<J¡ŸÙ ˚Ù ≈®J¡°≤ Ju¡ J¡‹¸> Ju¡ <ffi° ≈®°›w Fůfiu ∫ůÀ∫ „ÙwÔ, N<bfi°„Ù Nt¨w_bR¡≈ ÎJ¡t°` _bR¡≈ Ju¡

ŸyÕ - 38]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1381
fů@ Ÿu ∫°fiÙ Ÿ°s°ÃJ¡°≤°ÃtJ¡ N©^±>b¨<W Ju¡ ≈®b°F tu* ≈®<w<f¿‡fw _b°Ãt_bR¡≈fů@ Ÿu FÙ ŸÌ° oŸ

Ìub J¡∑ ≈¥ı° J¡∑ ı° ŸJ¡wÙ Fæ $$24$$

≈¥bůÕ•w <ª∏wfi ˚Ù oŸÙ fů@ J¡° ÎJ¡ Nay Fæ, Nw# ∫FÙ ≈¥ı° ŸbÕ≈¥ı°Nů* tu ≈®@°fi Fæ, oŸ N°„∫

Ÿu J¡Fwu Fæ* $
ıů ∫F ⁄Ì∫≈®Ìu„ tu* ¿_Sw „C] ªæw∏∫t°`_bR¡≈ N°Ãt° J¡° N<b¿h~>∏fi ŸabuÌfi Fæ, ∫FÙ Ÿf º∫°fiů* tu* Zu‹™> º∫°fi Fæ N°æ≤ ∫FÙ Ÿf ≈¥ı°Nů* tu* ≈®@°fi ≈¥ı° J¡FÙ yoÕ Fæ $$25$$
oŸ ≈¥ı° Ju¡ <ÔÎ J¡°Ô<b„uT J¡° <fi∫t fiFÙ* Fæ, oŸ<ÔÎ bF ŸbÕÌ° FÙ NfiC‹™>°fi ∫ůÀ∫ Fæ, ∫F

J¡Fwu Fæ* $

Ìu©wu, ŸCfiwu, _≈„Õ J¡≤wu, Ÿ¥≥|wu, ©°wu, ı°wu, Ÿůwu, ÿb°Ÿ-≈®ÿb°Ÿ Ôuwu, fůÔwu, tÔ°<Ì ~>ůnwu N°æ≤ o‹¸> J¡° y®Fd J¡≤wu <J¡ŸÙ ˚Ù Ÿt∫ ≈C”T J¡ů „C] Ÿa<bÌ°ÃtJ¡ N°Ãt° Ju¡ º∫°fi tu* FÙ wÃ≈≤ ≤Ffi°

ª°<FÎ $$26$$ ÃJ¨¡‹¸> N°_b°Ì Ÿu ∫C•w () wS° JC¡ŸCt Ÿt≈Õd N°<Ì f°fl-ªu‹¸>°Nů* Ÿu <fitCÕ•w º∫°fiR¡≈ Nt¨w Ÿu oÕÿb≤_bR¡≈ N≈fiu oŸ N°ÃtÌub J¡∑ _b∫a FÙ ≈¥ı° J¡≤Ju¡ „C] ªæw∏∫°ÃtJ¡ Fů ı°fi° ª°<FÎ $$27$$ ª¥≥<J¡, oŸ N°ÃtÌub Ju¡ <ÔÎ „C]ŸabuÌfiR¡≈ º∫°fi FÙ <≈®∫wt b_wC Fæ, Nw# º∫°fi FÙ ŸJu¡ <ÔÎ ≈F°≤ Fæ $ •w º∫°fi FÙ ŸJ¡° NP∫Õ N°æ≤ ≈°Ω Fæ $$28$$ º∫°fi Ÿu N<˚Δ∫•w F…N°

ªæw∏∫ FÙ ≈C‹≈-≈®∫ůıfi_bR¡≈ Fůfiu Ÿu ≈C‹≈ Fæ, ≈¥ı° Ju¡ N∏∫°∏∫ Ÿ‡≈¥dÕ ≈ª°≤ º∫°fi Ju¡ ≈Ù~>u Fæ* ∫°fiÙ

º∫°fi J¡∑ f≤°f≤Ù fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡wu, ÎuŸ° tC<fi Ôůy J¡Fwu Fæ* $ Nw# º∫°fi J¡ů ~>ůnJ¡≤ N°æ≤ <J¡ŸÙ ˚Ù

Ì¥Ÿ≤u ≈°∫ Ÿu ∫F N°ÃtÌub ≈®°›w FÙ fiFÙ* <J¡∫° ı° ŸJ¡w° $$29$$

Fu tCfiu, ∫F N°ÃtÌub º∫°fi Ÿu FÙ N≈fiu _bR¡≈ J¡∑ N<˚Δ∫<•w ≈®°›w J¡≤w° Fæ N°æ≤ wÌfi∏w≤ bF
tfiC‹∫ Ÿu ÔuJ¡≤ <F≤^∫y˚Õ ≈∫Õ∏w Ÿ˚Ù ıÙbů* Ju¡ <bT∫ŸC© J¡∑ Ÿ‡≈<W∫ů* J¡° Ÿ ≈®J¡°≤ ≈˚ůy J¡≤w° Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ ÌuF°<˚t°fiÙ N≈fiu |≤ tu* •w Ÿ‡≈<W∫ů* J¡° ≈˚ůy J¡≤w° Fæ (ÌuF°<˚t°fiÙ J¡ů

˚Ù <bT∫ Ÿ‡f∏@ Ÿu ı<fiw b¨<W tu* N<˚Δ∫•w N°ÃtŸC© J¡° FÙ NfiC˚b Fůw° Fæ, •∫ů*<J¡ f®Ê°ÃtŸC©
tu* Ÿ˚Ù ŸC© N∏w˚¥Õw Fů ı°wu Fæ* $)$$30$$

Nf w[b-Ÿ°s°ÃJ¡°≤ Ju¡ N˚°bJ¡°Ô tu* ÎJ¡t°` ≈¥bůÕ•w º∫°fi Ÿu ˚Ù ŸJu¡ ÃJ¡T°ÕfiCŸ°≤ k¡Ô tu*

ÃJ¡TÕ Fůw° Fæ, ∫F fwÔ°wu Fæ* $

Fu ŸCtwu, ∫<Ì Nw[bI ≈C”T ˚Ù wu≤F <fituT ≈∫Õ∏w oŸ º∫°fi Ÿu N°ÃtÌub J¡∑ ≈¥ı° J¡≤u, wů bF

() ∫F°≥ "≈≤t°_b°Ì∫C•wufi' ∫F ıů J¡F° y∫° Fæ, ŸJ¡° ˚°b ∫F Fæ <J¡ tfiC‹∫ π°≤° ˚yb°fig J¡ů ıů k¡Ô N°<Ì Ô°æ<J¡J¡ <bT∫ů* J¡° Ÿt≈Õd Fæ, bF Ÿ°s°wg N<b¿h~>∏fi ŸC© J¡° Ÿt≈Õd fiFÙ* Fæ,

<J¡∏wC ≈≤‡≈≤° Ÿu JC¡~> Sůn°-Ÿ° ŸJ¡° ŸC© N<˚Δ∫•w Fůw° Fæ $ ıæŸu tCl>Ù˚≤ @°fi Ìufiu Ÿu sC@°-

≈Ù<nw J¡∑ ≈¥≤Ù w≤F Ÿu sC@° <fib¨W fiFÙ* FůwÙ, <J¡∏wC JC¡~> SůnÙ-ŸÙ Ÿu ≈®Ÿ∏fiw° FůwÙ Fæ, bæŸu FÙ •w ≈¥ı° ˚Ù ˚yb°fig J¡ů ≈∫°Õ›wR¡≈ Ÿu ≈®Ÿ∏fi fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡wÙ $ N°æ≤ ∫F ≈¥ıfi wů ıů <J¡

≈®Ã∫y°Ãt° Ju¡ _b∫a FÙ „ů@fi Ÿu Ÿtu* fi <fi≤<w„∫ N°fi∏Ì_bR¡≈w° J¡° N°<b˚°Õb J¡≤ <fiÃ∫,

<fi≤<w„∫ N°fi∏ÌÌæJ¡≤Ÿ R¡≈ Ju¡ Ÿ°S ≈≤t <„b J¡ů Ÿu Ÿt≈Õd J¡≤fi°R¡≈ Fæ - ≈≤t N°_b°Ì∫C•w Fæ $ Nw# bFÙ ≈¥ıfi Ÿ Ìub Ju¡ <ÔÎ NfiCR¡≈ ≈¥ıfi J¡F° y∫° Fæ, fi <J¡ ≈C‹≈ N°<Ì $

1382

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

ÎJ¡ yů-Ì°fi J¡≤fiu J¡° k¡Ô ≈®°›w J¡≤w° Fæ $$31$$ ÎJ¡ Ÿ°æ <fituT≈∫Õ∏w oŸ ≈®J¡°≤ (oŸ º∫°fi Ÿu) Ìub J¡∑ ≈¥ı°J¡≤ tfiC‹∫ Nÿbtu@ ∫I J¡° k¡Ô ≈®°›w J¡≤w° Fæ $$32$$ •w ≈®J¡°≤ Ÿu N°@Ù |nÙ ≈∫Õ∏w oŸ

N≈fiu N°ÃtR¡≈ oÕÿb≤ J¡∑ ≈¥ı°J¡≤ tfiC‹∫ Fı°≤ Nÿbtu@ ∫Iů* J¡° k¡Ô ≈®°›w J¡≤w° Fæ $$33$$ º∫°fiR¡≈
f<Ô Ju¡ ≈F°≤ Ÿu _b-_bR¡≈ N≈fiÙ N°Ãt° J¡∑ N≈fiu-N°≈ ÎJ¡ |nÙ ˚≤ ıů ≈¥ı° J¡≤w° Fæ, bF

≤°ıŸ¥∫∫I () k¡Ô ≈®°›w J¡≤w° Fæ $$34$$ oŸÙ ≈®J¡°≤ tº∫°FgfiJ¡°Ô wJ¡ ≈¥ıfi J¡≤fiu Ÿu ÎJ¡Ôs

≤°ıŸ¥∫ ∫Iů* J¡° k¡Ô ≈®°›w Fůw° Fæ $ N°æ≤ oŸÙ ≈®J¡°≤ <Ìfi˚≤ ≈¥ıfi J¡≤fiu Ÿu wů tfiC‹∫ ≈≤t@°t tu*
b°Ÿ J¡≤w° Fæ (•∫ů*<J¡ <ª≤J¡°Ô wJ¡ ÎJ¡°y®w° Fůfiu ≈≤ I°fi J¡° Ì∫ Nbÿ∫ FÙ Fůy° $)$$35$$
tFTuÕ, ıů ∫F N°ÃtÌub J¡° Wt f°fl≈¥ıfi tæ*fiu wCtŸu J¡F° Fæ, ∫FÙ ≈≤t ∫ůy Fæ, ∫FÙ bF ≈≤t (Wt) J¡tÕ Fæ $$36$$

•w f°fl-≈¥ı° J¡∑ ≈®„aŸ° J¡≤ ≤Fu ˚yb°fig „aJ¡≤ ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

Fu N°ÃtR¡≈, Ÿt_w ≈°≈ů* Ju¡ <bfi°„ tu* FuwC˚¥w Îba ≈<b` ∫F •w ≈®J¡°≤ J¡° º∫°fiR¡≈ ≈¥ıfi ıů J¡ůoÕ tfiC‹∫ <bsu≈ N°æ≤ ©uÌ Ÿu ≤<Fw FůJ¡≤ ÎJ¡ sd ˚Ù J¡≤uy°, J®¡t„# Ÿt_w f∏@fiů* Ÿu <fitCÕ•w FůJ¡≤ f®Êw[b J¡ů ≈®°›w F…Î ŸJ¡∑ ıywg tu* ŸC≤ Îba NŸC≤ Ôůyů* J¡° Ÿt¥F ıæŸÙ tu≤Ù b∏Ìfi° J¡≤w° Fæ bæŸÙ FÙ b∏Ìfi° ∫°fiÙ N<˚b°Ìfi, _wC<w N°<Ì Ÿu ≈¥ı° J¡≤uy° $$37$$

NnwÙŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

() „aJ¡° Fů <J¡ N°@Ù |nÙ º∫°fi J¡≤fiu Ÿu ∫<Ì Fı°≤ Nÿbtu@ J¡° k¡Ô Fůw° Fæ, wů ÎJ¡

|nÙ º∫°fi J¡≤fiu ≈≤ ŸŸu N<@J¡ k¡Ô fwÔ°fi° ª°<FÎ $ ÎuŸÙ ¿_S<w tu* ÎJ¡ |nÙ º∫°fi J¡°

≤°ıŸ¥∫ k¡Ô J¡Ffi° Jæ¡Ÿu ∫C<•wŸayw Fůy° ? •∫ů*<J¡ Nÿbtu@ k¡Ô J¡∑ N≈us° ≤°ıŸ¥∫ J¡° k¡Ô

J¡˚Ù ˚Ù N<@J¡ fiFÙ* Fæ $ f¨FÌ°≤^∫J¡ Ju¡ ˚C≠∫C≈®ÿfi tu* (3$3$2) "¢¡ ∏bÿbtu@∫°<ıfiů yh~>∏wÙ<w π°<`„wa bæ Ìub≤S°Fgfi§°∏∫∫a ÔůJ¡#' (Nÿbtu| ∫I J¡≤fiub°Ôu ∫ıt°fi J¡F°≥ ı°wu Fæ* ? (oŸ

≈®J¡°≤ ˚C≠∫C Ju¡ ≈®ÿfi J¡≤fiu ≈≤ fiJ¡∑ y<w fwÔ°fiu J¡∑ oh~>° Ÿu tF<TÕ ∫°Ibv•∫ ˚Cbfi-J¡ů„ J¡°

≈¿≤t°d fwÔ°wu Fæ* $) ∫F ÔůJ¡ fWÙŸ Ìub≤S°Fgfi§-Ÿ¥∫Õ≤S Ju¡ NFů≤°` <fi≤b¿h~>∏fi ytfi Ÿu

<ıwfi° Ìu„ fi°≈° ı° ŸJ¡w° Fæ, bF ÎJ¡ Ìub≤S°Fgfi§ Fæ, ŸJu¡ fWÙŸ yCfiu ≈¿≤t°d J¡° Fææ) oÃ∫°<Ì

ZC<w Ÿu ≈¨<SbÙ, ŸtCB N°<Ì J¡° ≈¿≤t°d fwÔ°J¡≤ ŸJu¡ f°Ì "wΩ°bwÙ sC≤_∫ @°≤° ∫°bπ°
t<sJ¡°∫°# ≈à w°b°fi∏w≤ud°J¡°„#' (Δ∫bF°≤ tu* ~C>≤u J¡° Ny®˚°y <ıwfiu ≈¿≤t°d J¡° Fůw° Fæ NSb° t•©Ù J¡° ≈a© <ıwfiu ≈¿≤t°d J¡° Fůw° Fæ, wfiu FÙ ≈¿≤t°d J¡° f®Ê°^±> Ju¡ J¡≈°Ôů* J¡∑

Ÿ¿∏@ tu* NbJ¡°„ Fæ) oŸ ZC<w Ÿu f®Ê°^±> Ju¡ Ìů J¡≈°Ôů* J¡∑ Ÿa<@ fwÔ°J¡≤ "w°<fi∏B# ŸC≈důÕ

˚¥Ãb° b°∫bu ≈®°∫h~>W°∏b°∫C≤°Ãt<fi ¿_SÃb° w`°yt∫Ω`°&ÿbtu@∫°<ıfiů&˚bfig' (fi Nÿbtu@∫°<ı∫ů* J¡ů o∏BR¡≈ ≈≤tuÿb≤ fiu ≈sÙ J¡° R¡≈ @°≤dJ¡≤ b°∫C J¡ů Ÿt<≈Õw <J¡∫° $ ≈ÿª°wg b°∫C fiu ∏Fu* _b°Ãt_bR¡≈ ffi°J¡≤ bF°≥ ≈F…≥ª°∫°, ıF°≥ ≈FÔu Ju¡ Nÿbtu@∫°ıÙ Su) oÃ∫°<Ì ZC<w Ÿu Nÿbtu@∫°<ı∫ů* J¡ů Ÿ¥‚t f®Ê°^±>J¡≈°Ô J¡∑ Ÿa<@ Ÿu b°∫C fiu f°F≤ <fiJ¡°ÔJ¡≤ Ÿt_w J¡tÕk¡Ôů* Ju¡

ÃJ¡TÕ Ÿu ∫C•w Zu‹™> _S°fi tu* ≈®°¿›w J¡≤°oÕ Fæ, ∫F <b≤ů@ Fů y∫° $ oŸÙ ≈®J¡°≤ "f®ÊFÃ∫°ÿbtu@Ů∫°a fi ≈≤a ≈C^∫≈°≈∫ů#' (f®ÊFÃ∫° Ÿu f»J¡≤ J¡ůoÕ ≈°≈ fiFÙ* N°æ≤ Nÿbtu@ Ÿu f»J¡≤ J¡ůoÕ ≈C^∫ fiFÙ* Fæ)

∫F ˚Ù ≈®<Ÿ] Fæ $ ≈¥bÕ ≤°t°∫d Ju¡ oÔů≈°¶∫°fi tu* ZÙ≤°tıÙ fiu "fi°&ÿbtu@°wg ≈≤ů ∫I# <≈®∫ÿªæb tF°Ãtfi#' (Nÿbtu@ Ÿu f»J¡≤ J¡ůoÕ ÌqŸ≤° ∫I fiFÙ* Fæ N°æ≤ tF°Ãt°Nů* J¡ů ˚Ù Ÿu ~>ůn ÌqŸ≤°

ŸyÕ - 39]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1383

fiw°ÔÙŸb°≥ ŸyÕ

≈®°›w F…Î „ÆÌ N°<Ì <bT∫ů* Ÿu Nay-≈®Ã∫ayů* Ju¡ ≈®J¡°„J¡

≈®Ã∫y°Ãt_bR¡≈ <„b J¡∑ N∏w#≈¥ı° J¡° bdÕfi $
oÕÿb≤ fiu J¡F° # tFTuÕ, ıů ≈<b` J¡≤fiub°Ôů* J¡ů ˚Ù ≈<b` J¡≤fiub°Ô° Fæ wS° ıů Ÿ‡≈¥dÕ NI°fiů* J¡°
fi°„ J¡≤fiub°Ô° Fæ, N°ÃtÌub J¡° bF N∏w#≈¥ıfi Nf tæ* N°≈Ÿu J¡Fw° Fq≥ $$1$$ ∫F ≈¥ı° ˚Ù º∫°fi°¿ÃtJ¡°

FÙ Fæ N°æ≤ ı° ≤Fu, fæ™> ≤Fu, ı°y ≤Fu wS° Ÿů ≤Fu ≈C”T Ju¡ Ÿ˚Ù Δ∫bF°≤ů* tu* ŸbÕÌ° NfiCyw Fæ $$2$$ „≤Ù≤
tu* ¿_Sw, Ÿ<∏fi<@t°` Ÿu Ÿt_w I°fiů* Ju¡ Ã≈°ÌJ¡ Îba fů@J¡ ≈≤tJ¡v∫°d_bR¡≈ oŸ N°ÃtÌub J¡°

N≈fiu N∏w#J¡≤d Ÿu <fiÃ∫ FÙ º∫°fi J¡≤fi° ª°<FÎ $$3$$ Ÿů ≤Fu NSb° ı°yu F…Î, ı° ≤Fu NSb° fæ™>u F…Î

N°æ≤ ª°≤ů* Nů≤ _≈„Õ N°<Ì <bT∫ů* J¡° ≈˚ůy J¡≤ ≤Fu NSb° πuy Ju¡ J¡°≤d ∏Fu* ~>ůn ≤Fu; <b≈CÔw°

N°æ≤ ınw° Ÿu ≈¥dÕ ˚ůyů* J¡° ≈˚ůy J¡≤ ≤Fu ∫° fiJ¡° Ã∫°y J¡≤ ≤Fu, N≈fiu Nº∫°≤ů≈ π°≤° ı°y®wg N°<Ì <bT∫ů* J¡° <fit°Õd J¡≤fiub°Ôu,Ÿt_w J¡°∫ů˘ tu N≈fiÙ ŸW° Ìufiub°Ôu N°æ≤ ÌuF_bR¡≈ () <Ô*yů* tu*

<t\>Ù, ÔJ¡nÙ, <„Ô° N°<ÌR¡≈ <b<˚∏fi <Ô*y°∏w≤ N°<Ì N∏∫ _bR¡≈ů* J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ <bsu≈≤<Fw _bR¡≈ Ÿu Nb¿_Sw F…Î ªæw∏∫_bR¡≈ <Ô*y J¡∑ ≈®°≤Æ@ Ju¡ NfiCŸ°≤ ≈®°›w F…oÕ NSÕI°fiR¡≈ Ÿ°ty®Ù Ÿu

≈¥ı° J¡≤u $$4-6$$ ≈®°≤Æ@ Ju¡ ≈®b°F Ÿu ≈®°›w F…Î NSů˘ tu* (˚ůyů* tu*) ¿_Sw, N„C<] Ju¡ ≈®°›w Fůfiu ≈≤ ˚Ù
f°≤-f°≤ NŸay Îba <b„C] N≈fiu I°fi_bR¡≈ _fi°fi Ÿu ≈®°›w „C<] Ÿu ∫C•w FůJ¡≤ ≈C”T <fi≤∏w≤

I°fiR¡≈ ≈¥ı° Ÿ°ty®Ù Ÿu fů@°ÃtJ¡ <Ô*y J¡∑ ≈¥ı° J¡≤u $$7$$

J¡ůoÕ ∫I <≈®∫ fiFÙ* Fæ) ∫F ıů J¡F° Fæ, ŸŸu ˚Ù <b≤ů@ Fůy° $ oŸÙ ≈®J¡°≤ „°≤Ù≤J¡ ˚°‹∫ tu*

˚yb°fig ˚°‹∫J¡°≤ fiu "ow≤J¡<tÕd°tg @¥t°<Ìt°yuÕd ª∏Bt^±>Ô≈®°<›w≤ub, Nÿbtu@∫°<ıfi ÎJ¡_∫

Ãb<ªÕ≤°<Ìt°yuÕd f®ÊÔůJ¡°b°<›w#' oÃ∫°<Ì <Ÿ]°∏w <J¡∫° Fæ $ Nw# ∫F <Ÿ] F…N° <J¡ ≤°ıŸ¥∫ J¡∑

N≈us° Nÿbtu@ J¡° k¡Ô N<@J¡ Fæ $ wů Ÿ ≈≤ ∫FÙ Ÿt°@°fi <J¡∫° ı° ŸJ¡w° Fæ <J¡ f°Ì tu* J¡Fu y∫u k¡Ô Ÿu ≈¥bÕ tu* J¡Fu y∫u k¡Ô J¡° f°@ fiFÙ* Fůw° $ oŸ<ÔÎ ≈∫CÕ•w Ÿ˚Ù bªfiů* J¡∑ Ÿay<w Ôy ŸJ¡wÙ Fæ $ Ÿ°≤°a„ ∫F Fæ <J¡ ıF°≥ N°@Ù |nÙ ≈¥ıfi Ÿu Fı°≤ Nÿbtu@ ∫Iů* J¡° k¡Ô Fůw° Fæ, bF°≥

ÎJ¡ |nÙ ˚≤ ≈¥ıfi J¡≤fiu Ÿu ŸŸu Ì…yCfi° ∫°fiÙ Ìů Fı°≤ Nÿbtu|ů* J¡° k¡Ô wů ≈®°›w FÙ Fæ N°æ≤
bF°≥ ≤°ıŸ¥∫ J¡° _b°≤°≠∫-≈®°<›wR¡≈ k¡Ô ∫<Ì J¡F° y∫° Fů, wů bF ow≤ Nÿbtu@∫°<ı∫ů* Ju¡

«¡≈≤ _b°≤°≠∫-≈®°<›w tu* ≈∫Õb<Ÿw Fůw° Fæ $ ŸŸu wů ıæŸu ≈®ı°Nů* Ÿu ≤°ı° J¡ů ˚ůy N<@J¡

≈®°›w Fůw° Fæ, bæŸu FÙ |<¸>J¡°Ô≈¥ıJ¡ J¡° ˚ůyůÃJ¡TÕ FÙ <Ÿ] Fůw° Fæ $ oŸ ≈≤ „aJ¡° Fů <J¡ ∫F°≥

"wJ®¡J¡°æ¿^±>∏∫' ∏∫°∫ J¡° N°Z∫d J¡≤u*yu wů bF ˚Ù ™>ÙJ¡ fiFÙ*, •∫ů*<J¡ b°•∫ Δ∫SÕ Fů ı°∫uy° $

ÎuŸÙ ≈¿≤¿_S<w tu* tF°˚°‹∫ tu* J¡F° Fæ <J¡ <fiÿª∫ FÙ Ÿa˚b fi Fůfiu ≈≤ Ÿ°t°∏∫ J¡° <b„uT Ÿu f°@

Fůw° Fæ N°æ≤ ∫<Ì Ÿa˚b Fů wů Ìůfiů* FÙ Fů*yu - "NŸ<w ©vb<≈ Ÿa˚bu f°@fia ˚b<w N¿_w ª Ÿa˚bů

∫Ì…˚∫a _∫°wg' $ ∫F°≥ ≈≤ "N≈h~>uÌ°<@J¡≤d' ∏∫°∫ J¡° ˚Ù NbŸ≤ fiFÙ* Fů ŸJ¡w°, NÌ<sdÃb N°æ≤ ŸbÕbuÌŸÌ<sdÃb J¡∑ w≤F f®ÊÔůJ¡ N°æ≤ bF°≥ J¡° _b°≤°≠∫ ofi Ìů k¡Ôů* tu* ≈≤_≈≤ <b≤ů@
fiFÙ* Fæ, ∫FÙ <b„uT Ÿ¥<ªw J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ≈®_wCw ÿÔůJ¡ tu* "wC ' „ÆÌ <Ì∫° y∫° Fæ $

() ≈μ°Ÿfi N°<Ì N°Ÿfi Ôy°J¡≤ ¿_Sw F…oÕ wS° Ÿ°tfiu F°S kæ¡Ô°J¡≤ f]°aı<Ô F…oÕ ∫F ÌuF

<„b<Ô*y Ju¡ N°J¡°≤ J¡∑ Fů ı°wÙ Fæ, ∫F ≈®<Ÿ] Fæ $

1384

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ÿ ≈®J¡°≤ Ju¡ ≈¥ıfi tu* ∫<Ì tfi N∏@J¡°≤ tu* ±¥>fw° Fů, wů f°F≤ Îba ˚Ùw≤ Ÿ°≤u N°J¡°„ tu* Δ∫°›w N©¿^±>w N°æ≤ N<πwÙ∫ N°<ÌÃ∫t^±>Ô J¡∑ N≈fiu tu* ˚°bfi° J¡≤ ÔufiÙ ª°<FÎ N°æ≤ ∫<Ì Ÿ∏w°≈ tu* bF

(tfi) ±¥>fw° Fů, wů Ÿ‡≈¥dÕ N°J¡°„t^±>Ô tu* <Ìw N©¿^±>w w°Â„ ª∏Bt^±>Ô J¡∑ N≈fiu tu* ˚°bfi°

J¡≤ ÔufiÙ ª°<FÎ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

N≈fiu tu* N°<ÌÃ∫t^±>Ô J¡∑ ˚°bfi° J¡≤fiu Ju¡ J¡°≤d J¡¿v≈w <b_w°≤ Ÿu ∫°fiÙ <b_w¨w N≈fiu Nb∫b Ÿa_S°fi Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ ⁄Ì∫ N°æ≤ f°fl N°J¡°„ tu* ÌuÌÙ›∫t°fi, ª∏Bt^±>Ô J¡∑ N≈fiu tu* ˚°bfi° J¡≤fiu Ju¡

J¡°≤d J¡¿v≈w <b_w¨w N≈fiu Nb∫b Ÿa_S°fi Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ •w N°J¡°„ tu* ª∏BR¡≈ Ÿu <Ìw F…Î, f°fl Îba NŮ∫∏w≤ fC<]b¨<WR¡≈Ù ≈®<w˚°Ÿů* N°æ≤ fiŸu ≈®<w˚°<Ÿw F…Î ≈Ì°SÕŸt¥Fů* tu* NfiC_∫¥wR¡≈ Ÿu

<fi≤∏w≤ NfiC˚¥w Fů ≤Fu Ÿa<bÌ°ÃtJ¡ I°fiR¡≈, „≤Ù≤ Ju¡ tC© N°<Ì π°≤ů* Ÿu f°F≤ <bT∫-≈®Ìu„ů* tu*

N≈fiu N°˚°Ÿů* J¡ů ≈®°›w J¡≤°fiub°Ôu, tC© tu* ≈®°d_bR¡≈, „ÆÌ N°<Ì <bT∫ů* J¡ů N≈fiu N°fi∏ÌR¡≈Ù ≤Ÿ

Ÿu FÙ t@C≤ ffi°J¡≤ t°fiů* _b°Ì Ôu ≤Fu, ≈®°d Îba tfi R¡≈Ù Ìů ÃJ¨¡‹¸> |ůnů* Ÿu ∫C•w, ≈®°d Îba N≈°fiR¡≈Ù

≤S ≈≤ N°R¡», N∏Ì≤ Ÿu NÃ∫∏w y¥», ⁄Ì∫R¡≈Ù yCF° tu* Nb¿_Sw, I°wΔ∫ I°fiů* Ju¡ I°w°, Ÿ‡≈¥dÕ

J¡tů˘ Ju¡ J¡w°Õ, Ÿ‡≈¥dÕ ˚ů≠∫ ≈Ì°Sů˘ Ju¡ ˚ů•w° N°æ≤ Ÿt_w I°fiů* Ju¡ _tw°Õ ≈≤t <„b J¡° <ıŸfiu <J¡

"∫S° ≈®J¡°„∫Ã∫uJ¡# J¨¡Ã_fia ÔůJ¡<tta ≤<b# $ suà sùÙ wS° J¨¡Ã_fia ≈®J¡°„∫<w ˚°≤w $$' () ˚yb°fig π°≤° J¡FÙ yoÕ oŸ ≤Ù<w Ÿu Ÿ‡≈¥dÕ Nay Ÿt¥Fů* J¡° ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ I°fi J¡≤ <Ô∫° Fæ, ıů <bT∫ů* J¡∑ ˚°bfi°

N°æ≤ N˚°bfi° Ÿu Ô<sw Fæ, Ÿ‡≈¥dÕ ≈®J¡°„ů* Ÿu ˚Ù N<@J¡ ≈®J¡°„R¡≈ Fæ wS° ŸbÕΔ∫°≈Ù Fæ - º∫°fi J¡≤u $$8-12$$ <fi‹J¡TÕ <fiJ¡°Ôfiu ≈≤ ∫°fiÙ ≈≤t°SÕw# J¡Ô°„¥∏∫ N°æ≤ Δ∫bF°≤w# J¡Ô° Ÿu ∫C•w, ÌuF-

¿_Sw, ⁄Ì∫°J¡°„ tu* <bª≤d„ÙÔ, ≈≤t°SÕw# ≤°y„¥∏∫ N°æ≤ Δ∫bF°≤w# ≤°y∫C•w wS° <fi≤∏w≤ Nay-

≈®Ã∫ayΔ∫°≈Ù fů@_bR¡≈ (oŸ fů@<Ô*y°ÃtJ¡ ≈≤t<„b J¡∑ ≈¥ı° J¡≤u $)$$13$$

ŸÙJ¡° <bb≤d J¡≤wu Fæ* $
ıů tfi J¡∑ tfifi°¿ÃtJ¡° „<•w tu* Nb¿_Sw Fæ; ≈®°d Îba N≈°fi Ju¡ tº∫ tu* <Ìw Fæ; ⁄Ì∫, J¡^™> N°æ≤ w°ÔC Ju¡ tº∫ tu* Nb¿_Sw Fæ NS°Õwg ttÕ_S°fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d bF°≥ <b„uTR¡≈ Ÿu N<˚Δ∫•w Fůw°

Fæ wS° ˚°æ* N°æ≤ fi°J¡ Ju¡ Ny®˚°yR¡≈ ≈Ù™> ≈≤ N°ŸÙfi Fæ ∫°fiÙ bF°≥ ≈≤ ≈°_∫ Fæ ( Ÿ fů@R¡≈ <Ô*y J¡∑ ≈°Ÿfi° J¡≤fiÙ ª°<FÎ) $$14$$ ıů „æb„°˜ tu* ≈®<Ÿ] ~>WÙŸ w[bů* Ju¡ ª≤t_S°fi tu* ∫°fiÙ N¿∏wt J¡ů<¸> tu* ¿_Sw Fæ; J¡°ÔÙ, ≤°æBÙ, J¡Ô<bJ¡≤dÙ N°<Ì „<•w∫ů* Ju¡ <b˚°y tu* tfiů∏tfiÙ-fi°tJ¡ „<•w J¡∑ N∏wÌ„° J¡ů ˚Ù ıů Ô°≥| y∫° Fæ, NSb° <„b∫ůy tu* ≈®<Ÿ] ŸfÙı Ÿt°<@R¡≈ ∏t∏∫∏w-Ì„°

J¡ů ıů ≈°≤ J¡≤ y∫° Fæ ∫°fiÙ ıů <fifÙÕı Ÿt°<@R¡≈ Fæ; ıů ˚Ùw≤ „ÆÌ N°<Ì <bT∫ů* J¡ů Ã≈∏fi J¡≤w°

Fæ N°æ≤ tfiR¡≈Ù ≈sÙ J¡ů ≈®u¿≤w J¡≤ ≤F° Fæ (Ÿ fů@R¡≈ <Ô*y J¡∑ ≈°Ÿfi° J¡≤fiÙ ª°<FÎ) $$15$$ ıů Δ∫bF°≤R¡≈ <bJ¡v≈Ì„° tu* b°h∫R¡≈ wS° <fifÙÕı Ÿt°<@ N°æ≤ tůsÌ„° tu* Ô‚∫R¡≈ ∫ů* Ìů ≈®J¡°≤ Ju¡

„ÆÌt°yů˘ tu* ¿_Sw Fæ Îba ıů <wÔ tu* wuÔ J¡∑ fi°o˘ Ÿ˚Ù Nayů* Ju¡ N∏Ì≤ Nb¿_Sw Fæ (Ÿ fů@°ÃtJ¡

() ıæŸu ÎJ¡ Fůw° F…N° ˚Ù ∫F Ÿ¥∫Õ Ÿ‡≈¥dÕ ÔůJ¡ J¡ů ≈®J¡°<„w J¡≤w° Fæ, bæŸu FÙ tF°˚¥wů*

Ÿu ÔuJ¡≤ @¨<w≈∫Õ∏w J¡Fu y∫u Ÿ˚Ù sùů* J¡ů ÎJ¡ Fůw° F…N° ˚Ù ∫F sùÙ ≈≤t°Ãt° ≈®J¡°<„w J¡≤w°

Fæ $ (yÙw° 13.33)

ŸyÕ - 39]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1385

<Ô*y J¡∑ ≈°Ÿfi° J¡≤fi° ª°<FÎ) $$16$$ ıů J¡Ô°Nů* J¡∑ J¡v≈fi°Nů* Ÿu „¥∏∫ N°æ≤ _S¥Ô ÌuF R¡≈ Ÿu

≈¿≤dw ˚¥wt°`°Nů* Ÿu J¡<™>fi ∫°fiÙ t¥wÕ Fæ*, ıů ÌuF Ju¡ ÎJ¡Ìu„˚¥w ŸC∏Ì≤ ⁄Ì∫-J¡tÔ tu* N°æ≤ Ÿ‡≈¥dÕ

ÌuF tu* ¿_Sw Fæ (Ÿ fů@<Ô*y J¡° <ª∏wfi J¡≤fi° ª°<FÎ) $$17$$ ıů ªæw∏∫t°`_bR¡≈ N°æ≤ <fitÕÔ

N°˚°Ÿ_bR¡≈ Fæ,ıů Nº∫°ŸR¡≈ <bJ¡v≈ů* J¡° N<@‹™>°fi Fæ, ıů ŸbÕ` ≈®Ã∫s-Âÿ∫ Fæ wS° ıů N≈fiu NfiC˚b J¡° _bR¡≈ Fæ (Ÿ fů@R¡≈ <Ô*y J¡∑ ≈°Ÿfi° J¡≤fiÙ ª°<FÎ) $$18$$ ıů _bJ¡∑∫

≈®Ã∫y°Ãt_bR¡≈ Fæ N≈fi° _bR¡≈ ˚¥Ô ı°fiu Ju¡ J¡°≤d ıů ˚ůy°<ÌR¡≈ Ÿu ¿_Sw Fæ N°æ≤ ıů _b∫a FÙ

N≈fiu Ÿu N<w¿≤•w ≈Ì°Sů˘ J¡° buuT @°≤d J¡≤ „Ù|® N≈fiu ŸaJu¡w Ÿu t°fiů* <πÃb ≈®°›w J¡≤ ¿_Sw Fæ (ÎuŸu fů@<Ô*y_bR¡≈ <„b J¡° º∫°fi J¡≤fi° ª°<FÎ)$$19$$ ∫F ≈≤t <„b_bR¡≈ N°ÃtÌub F°S, ≈æ≤ N°<Ì

Nb∫bů* Ÿu ∫C•w Fæ, Ju¡„, fi© Îba Ì°≥wů* Ÿu ŸtÔaJ¨¡w Fæ N°æ≤ <ıŸJ¡∑ _bÌuFŸa<b<W∫°≥ FÙ ≈¿≤ª°<∫J¡°

Fæ*, ÎuŸu oŸ Ìub J¡∑ ≈°Ÿfi° J¡≤fiÙ ª°<FÎ $$20$$ f°flu¿∏B∫ů* J¡∑ ≈¨SJg¡-≈¨SJg¡ Δ∫°≈°≤˚¥w, NwÎb

<ª`-<b<ª` NfiuJ¡ R¡≈, ≤Ÿ N°<Ì J¡° y®Fd J¡≤fiu tu* Ÿ°tØ∫ÕR¡≈ „<•w∫°≥ tu≤Ù (Ÿt_w o¿∏B∫ů* tu*

„<•w Îba ≈®°d Ìufib°Ôu ıÙb°Ãt°R¡≈ Ìub J¡∑) Ÿ ≈®J¡°≤ Ÿub° J¡≤wÙ Fæ*, <ıŸ ≈®J¡°≤ ≈ÃfiÙ N≈fiu ≈<w J¡∑ Ÿub° J¡≤wÙ Fæ $$21$$ <ıŸfiu wÙfiů* ÔůJ¡ J¡° b¨W°∏w <bI°<≈w <J¡∫° Fæ, bF tfi FÙ •w ≈®J¡°≤ Ju¡

Ìub_bR¡≈ tu≤° π°≤≈°Ô ∫°fiÙ ≈F≤uÌ°≤ Fæ N°æ≤ oŸ ≈®J¡°≤ f°fl°SÕ<bT<∫dÙ <ª∏w° FÙ π°≤ ≈≤ ¿_Sw Ÿ∏t°`yůª≤ Fůfiu Ÿu „C]_bR¡≈° NSb° ≈≤t<bÿbŸfiÙ∫° tu≤Ù N∏w#≈C≤ ≈°<ÔJ¡° Fæ $$22$$ N≈fiÙ
w≤F ÌqŸ≤ů* Ju¡ ˚Ù ≈®ut J¡∑ <bT∫ F…oÕ I°fi„<•w N°æ≤ ≈®°d„<•w Ìů tu≤Ù (ıÙb°Ãt° J¡∑) ≈¿Ãfi∫°≥ Fæ* $

<ª`-<b<ª` „°˜Ù∫ Îba Ô°æ<J¡J¡ I°fi FÙ tu≤u „≤Ù≤yw N°˚¥Td Fæ* $ f°fl ≈®Ìu„ tu* ytfi FuwC Fůfiu Ÿu I°fiu¿∏B∫-Ÿt¥Fů* Ju¡ Ÿ°S b°Jg¡ N°<Ì J¡tuÕ¿∏B∫°≥ FÙ tu≤u |≤ Ju¡ π°≤ Fæ* $$23$$ N≈≤ůsR¡≈ Ÿu ≈®wÙ∫t°fi tæ* (ıÙb°Ãt°) bFÙ <„b_bR¡≈ Fq≥, N°æ≤ ≈¿≤h~>uÌ„¥∏∫ N°J¡°≤b°Ô°, Nfi∏w_bR¡≈, Ÿ‡≈¥dÕ ≈Ì°Sů˘ Ÿu

≈¿≤≈¥dÕ, N∏w∫°ÕtÙ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d Ÿf b_wCNů* J¡° ≈¥≤J¡ Îba N©^±> N<πwÙ∫R¡≈ FůJ¡≤ tæ* ¿_Sw Fq≥ $$24$$ oŸ ≈®J¡°≤ _bh~> N°æ≤ NÔ°æ<J¡J¡ ≈®Ã∫•w[b J¡° ≈<≤ª∫ ≈®°›wJ¡≤ ÌubÃb Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ ∫F
ıÙb°Ãt° ˚Ùw≤ ©uÌ„¥∏∫ b_wC_bR¡≈ FůJ¡≤ <_Sw ≤Fw° Fæ $$25$$

Ÿ ≈¥ı° ≈¿≤≈°J¡ Ju¡ k¡Ô fwÔ°wu Fæ* $
tFTuÕ, bF ≈¥ıJ¡ fi wů N_w Fůw° Fæ N°æ≤ fi <Ìw FÙ Fůw° Fæ $ bF fi wů Ÿ∏wC‹¸> Fůw° Fæ N°æ≤ fi J®C¡] FÙ Fůw° Fæ $ bF fi wů w¨<›w J¡ů ≈®°›w Fůw° Fæ N°æ≤ fi sC<@w FÙ Fůw° Fæ $ bF fi JC¡~> ª°Fw° Fæ N°æ≤
fi JC¡~> ~>ůnw° FÙ Fæ $$26$$ ˚Ùw≤ Ÿt N°æ≤ f°F≤ ıÙb∏tC•wů* Ju¡ Ÿt°fi N°J¡°≤b°Ô°, Ÿf ≈®°<d∫ů* Ju¡

<ªW tu* "tu≤° FÙ ∫F <≈®∫ Fæ' ∫ů* ÎJ¡R¡≈ Ÿu Nb˚°Ÿt°fi, <fi<bÕJ¡°≤ Fůfiu Ÿu ŸbÕÌ° Ÿt°fi N°J¨¡<w Ÿu

∫C•w NwÎb ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ ıÙb∏tC•w-Ì„° J¡ů ≈®°›w F…N°, ª°≤ů* Nů≤ ŸC∏Ì≤ N°„∫ Ÿu „ů<˚w N°æ≤

N<πwÙ∫ FÙ ∫F ıÙb°Ãt° ÌuF≈°w≈∫Õ∏w N©^±> w[bI°fi Ÿu ∫C•w Fůw° F…N° <ª≤J¡°Ô wJ¡ ≤°w-

<Ìfi ∫F Ìub≈¥ıfi J¡≤w° FÙ ≤Fw° Fæ $$27,28$$
oŸJ¡° J¡°æfi-Ÿ° Ìub Fæ ? N°æ≤ ÌuF<bfi°„ ≈∫Õ∏w <J¡Ÿ ≈®J¡°≤ ≈¥ı° J¡≤w° ≤Fw° Fæ ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

ªæw∏∫w[b Ÿu ≈¿≤ª°<Ôw „≤Ù≤ FÙ oŸJ¡° Ìub J¡F° y∫° Fæ $$29$$ N°æ≤ Nfi°∫°Ÿ ≈®°›w Ÿ‡≈¥dÕ

<`≈C¸>ÙR¡≈ (I°w°, Iu∫ N°æ≤ I°fiR¡≈) b_wC Ÿu Ÿt (≤°y°<Ì„¥∏∫) Îba Ÿ‡≈¥dÕ (Ÿ‡≈¥dÕ o¿∏B∫ů* Ÿu

1386

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
ı∏∫) I°fi Ju¡ π°≤° o¿∏B∫ů* J¡∑ b¨<W∫ů* tu* ≈®<w<f¿‡fw ªæw∏∫ Ÿu ≈≤ ∫°fiÙ ŸJu¡ <f‡f˚¥w ªæw∏∫t°`R¡≈

Ÿ Ìub J¡∑ bF (ıÙb°Ãt°) ≈¥ı° J¡≤w° Fæ $$30$$ ıæŸu-wæŸu ≈®°›w Δ∫°≈°≤ů* Ÿu <Ÿ] f°fl Îba NŮ∫∏w≤
b_wCNů* Ÿu ŸJ¡∑ ˚ÔÙ˚°≥<w ≈¥ı° J¡≤fiÙ ª°<FÎ $ oŸ Ìub≈¥ı° tu* y∏@, ≈C‹≈ N°<Ì b_wCNů* J¡ů ıC¸>°fiu Ju¡ <ÔÎ <J*¡<ªwg ˚Ù ≈®∫Ãfi fiFÙ* J¡≤fi° ª°<FÎ $$31$$ ≈®°›w F…Î f®°Êd, s<`∫, N°<Ì R¡≈ N≈fiu „≤Ù≤

Ju¡ <ÔÎ <ªw „°˜°fiCŸ°≤ ofi Δ∫bF°≤ů* Ÿu N°æ≤ ÌuF-@°≤d Ju¡ <fi<tW˚¥w N∏fi-≈°fi N°<Ì Ÿu Ÿ

ŸC∏Ì≤ N°ÃtÌub J¡∑ <fiÃ∫ ≈¥ı° J¡≤fiÙ ª°<FÎ $$32$$ Nfi°∫°Ÿ ≈®°›w ˚‚∫, ˚ů≠∫ N°æ≤ N∏fi≈°fi Ÿu wS° <b<b@ Îuÿb∫Õ Ÿu ∫C•w „∫fi, N°Ÿfi Îba Ÿb°≤Ù Ÿu Ÿ <„b J¡∑ ≈¥ı° J¡≤u $$33$$ ˜Ù, N∏fi,

≈°fi N°<Ì Ÿa˚ůy-Ÿ°ty®Ù Ju¡ <bÔ°Ÿ Ÿu ∫C•w Ÿf ≈®J¡°≤ Ju¡ ŸC©ů* Ÿu N°Ãt° J¡ů w[bw# ı°fiJ¡≤

ŸJ¡∑ ≈¥ı° J¡≤u $ w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ ıf wJ¡ ŸJ¡° I°fi fiFÙ* Fůw°, wf wJ¡ <bT∫-ŸC©ů* tu* N°Ÿ•w fiFÙ* Fůfi° ª°<FÎ $$34$$
oŸÙ ≈®J¡°≤ Ìæb ≈®°›w Ì…#©ů* J¡° ≈˚ůy J¡≤wu Ÿt∫ ˚Ù N°Ãt-≈¥ı° J¡∑ FÙ fC<] J¡≤fi° ª°¿FÎ,

πuy fiFÙ*, ∫F J¡Fwu Fæ* $

N°<@∫ů* Îba Δ∫°<@∫ů* Ÿu Δ∫°›w, tůF wS° J®¡ů@ Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ ∫S° ≈®°›w Ÿt_w ≈Bbů* Îba Ì…#©ů*

Ÿu Ÿ N°ÃtÌub J¡∑ ≈¥ı° J¡≤u $$35$$ ∫S°≈®°›w ıyÃŸ‡f∏@Ù Ÿt_w ªu‹¸>°Nů* Ju¡ k¡Ôů* Ÿu wS° ıÙbfi, t≤d N°æ≤ _b›fi N°<Ì Ÿu Ÿ N°ÃtÌub J¡∑ ≈¥ı° J¡≤u $$36$$ ≈®b°F≈<ww_bR¡≈ (≈®°≤Æ@-≈®b°F Ÿu

≈®°›w) Ì¿≤Bw° NSb° ≤°≠∫ Ÿu N°æ≤ <ª`<b<ª` ªu‹¸>°R¡≈ k¥¡Ôů* Ÿu <b„C]_bR¡≈ Ÿ N°ÃtÌub J¡∑

≈¥ı° J¡≤u $$37$$ fi°fi° ≈®J¡°≤ Ju¡ J¡ÔFů* Ju¡ w≤ayů* Îba J¡°<t<fi∫ů* Ju¡ vÔ°Ÿů* Ÿu „ů<˚w ≤°y N°æ≤ πuT

Ju¡ <bÔ°Ÿ Ÿu Ÿ Ÿ°æ‡∫ N°ÃtÌub J¡∑ ≈¥ı° J¡≤u $$38$$
wf •∫° J¡ÔF J¡≤fiu tu* ˚Ù wÃ≈≤ Fůfi° ª°<FÎ ? oŸ ≈≤ fiFÙ*, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

Ÿ≠ıfiů* Ju¡ ⁄Ì∫ tu* ≤Ffiub°ÔÙ, ª∏Bt° J¡∑ fi°o˘, „ÙwÔ, t@C≤_b˚°b R¡» tæ`Ù Ÿu ⁄Ì∫-≈®Ìu„ tu*

¿_Sw Ÿ N°ÃtÌub J¡∑ ≈¥ı° J¡≤u $$39$$

J¡ÔF N°<Ì Ju¡ fi Fůfiu tu* ≈°∫ fwÔ°wu Fæ* $

≈us° Ÿu, Ì∫° Ÿu, ⁄Ì∫ tu* <fiÃ∫ ≈®Ÿ∏fiw° Ÿu, „C] J®¡ů@°<Ì Ju¡ <fiy®F J¡∑ Ÿ°tØ∫Õ-≈]<w Ÿu N°æ≤

I°fi Ÿu Ÿ N°ÃtÌub J¡∑ ≈¥ı° J¡≤u $$40$$
oŸÙ ≈®J¡°≤ <bT∫-˚ůyů* tu* Ô‡≈¸> ˚Ù fi Fůfi° ª°<FÎ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

<fi<fiÕ<tW ≈®°›w N°æ≤ N<fi∫w ¿_Sw ˚ůy-Ÿt¥Fů* Ju¡ fÙª ≈®°›w F…Î <J¡ŸÙ ÎJ¡ Ju¡ <J¡ŸÙ Ÿt∫ Ju¡

˚ůy Ÿu N°ÃtÌub J¡∑ ≈¥ı° J¡≤u $$41$$

„°˜ Ÿu N<fi<T] N°æ≤ <fi<T] ˚ůyů* Ju¡ ŸbÕÌ° Ã∫°y Ÿu NSb° J¡FÙ* N<fi<T] ˚ůyů* tu* ≤°y Ÿu

„C]_bR¡≈ N≈fiu N°ÃtÌub J¡∑ ≈¥ı° J¡≤u (∫F°≥ ≈≤ ≈FÔ° ≈s tC¶∫ Fæ N°æ≤ ÌqŸ≤° ≈s y°æd Fæ, ∫F
ı°fifi° ª°<FÎ $)$$42$$ N∫C•w°Ãt° Ÿu ~>ůnu y∫u N°æ≤ ∫C•w°Ãt° Ÿu y®Fd <J¡∫u y∫u o‹¸>-N<fi‹¸> Ÿt¥FR¡≈ <bT∫ů* Ÿu <bT∫ů* Ju¡ ˚ů•w° Ÿ N°ÃtÌub J¡∑ ≈¥ı° J¡≤u $$43$$

Nf tC¶∫ ≈¥ı° J¡° Ÿ°≤ fwÔ°wu Fæ* $
fi‹¸> ≈Ì°SÕ wů fi‹¸> FÙ Fæ, Nw# ŸJ¡∑ ≈us° J¡≤u ∫°fiÙ ŸJ¡° Ÿůª fi J¡≤u $ N°æ≤ ≈®°›w ≈Ì°SÕ

ŸyÕ - 39]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1387

≈®°›w FÙ Fæ, Nw# ŸJ¡° y®Fd J¡≤u $ tFTuÕ, <fi<bÕJ¡°≤ FůJ¡≤ ÎuŸ° J¡≤fi° FÙ N°ÃtÌub J¡∑ ≈¥ı° Fæ (∫F
wCt ı°fiů) $$44$$ Ÿ‡≈¥dÕ o‹¸> Îba N<fi‹¸> ≈Ì°Sů˘ tu* ŸbÕÌ° FÙ ≈≤t Ÿt°fiw° J¡° N°Z∫ J¡≤ <fi≤∏w≤

N°Ãt-≈¥ı°R¡≈ b®w J¡≤fi° ª°<FÎ $$45$$ "∫F ıywg f®ÊR¡≈ FÙ Fæ' oŸ Â<‹¸> Ÿu Ÿf ≈Ì°SÕ „C˚ FÙ Fæ*,

∫ů* ı°fifi° ª°<FÎ $ f®Ê Ÿab<Ôw t°∫°R¡≈w° J¡∑ Â<‹¸> Ÿu wů Ÿf „C˚°„C˚Ÿa<tZ Fæ, ∫ů* ı°fifi°

ª°<FÎ $ oŸ ≈®J¡°≤ Ìůfiů* FÙ w≤F Ÿu Ÿtw° Fůfiu Ju¡ J¡°≤d bæT‡∫Ì„Õfi J¡° J¡ůoÕ J¡°≤d fi Fůfiu Ÿu "∫F

Ÿf N°Ãtt∫ Fæ NSb° N°Ãt≈®ªC≤ Fæ' ∫ů* ˚°bfi° J¡≤fiÙ ª°<FÎ $ oŸ ≈®J¡°≤ ŸÌ° N°Ãt-≈¥ı°R¡≈ b®w J¡° NfiC‹™>°fi J¡≤fi° ª°<FÎ $$46$$ ıů N°≈°ww# («¡≈≤-«¡≈≤ Ÿu ∫°fiÙ Â<‹¸>t°` Ÿu) ≤tdÙ∫ (ŸC©

∫° ŸC©Ÿ°@fi) ≈®wÙw Fůw° Fů N°æ≤ ıů N°≈°ww# Ì…#©R¡≈ ∫° Ì…#©Ÿ°@fi ≈®wÙw Fůw° Fů, Ÿ

ŸfJ¡ů •w ≤Ù<w Ÿu ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ Ÿt°fiR¡≈ ı°fiJ¡≤ <fi≤∏w≤ N°Ãt≈¥ı°_bR¡≈ b®w J¡° NfiC‹™>°fi J¡≤fi° ª°<FÎ $$47$$ "∫F bFÙ tæ* Fq≥' N°æ≤ "∫F tæ* fiFÙ* Fq≥' oŸ ≈®J¡°≤ Ju¡ ˚uÌ J¡ů ~>ůn Ìufi° ª°<FÎ wS°

"∫F Ÿf f®Ê FÙ Fæ' oŸ ≈®J¡°≤ <fiÿª∫ J¡≤ <fi≤∏w≤ N°Ãt≈¥ı°R¡≈ b®w J¡° N°ª≤d J¡≤fi° ª°¿FÎ $$48$$

∫S° ≈®°›w Ÿf w≤F Ju¡ N°J¡°≤R¡≈ <bJ¡°≤ů* Ÿu ∫C•w Ÿ˚Ù ≈®J¡°≤ů* Îba Ÿt_w R¡≈ N°æ≤ fi°tů* Ÿu Ÿb°ÕÃtJ¡

Ÿ N°ÃtÌub J¡° ŸÌ° ≈¥ıfi J¡≤fi° ª°<FÎ $$49$$ <tØ∫°Ãb-Â<‹¸> Ÿu N˚Ù‹¸> b_wC J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤

N°æ≤ Nfi˚Ù‹¸> b_wC J¡° ˚Ù ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ Îba "Ÿ˚Ù N°Ãtt°`R¡≈ Fæ*' oŸ fC<] Ÿu fi Ìůfiů* J¡° (N˚Ù‹¸> N°æ≤ Nfi˚Ù‹¸> J¡°) _bÙJ¡°≤ J¡≤Ju¡ ˚Ù <fiÃ∫ N°ÃtÌub J¡∑ ≈¥ı° J¡≤fiÙ ª°<FÎ $$50$$ N≈®°›w b_wC J¡∑
oh~>° fi J¡≤w° FCN° N°æ≤ ≈®°›w b_wC J¡ů fi ~>ůnw° FCN° _b˚°bw# Ìæb Ÿu ≈®°›w ŸC©-ÌC#© Ju¡ FuwC˚¥w

<bT∫ů* J¡° Ÿ ≈®J¡°≤ N<bJ¨¡w FůJ¡≤ ≈˚ůy J¡≤u, <ıŸ ≈®J¡°≤ N<bJ¨¡w FůJ¡≤ ŸtCB fi<Ì∫ů* J¡°

≈˚ůy J¡≤w° Fæ () $$51$$ wCh~> ∫°fiÙ N≈t°fi N°<Ì J¡∑ wS° NwCh~> NS°Õwg b@, f∏@, ŸbÕ_bfi°„

N°<Ì J¡∑ ≈¿≤¿_S<w∫ů* tu* ≈®Ÿ•w πuy J¡ů ≈C”T Ÿ ≈®J¡°≤ fi ≈®°›w Fůbu, <ıŸ ≈®J¡°≤ <ª≤J¡°Ô Ÿu NfiCb¨W Ÿ≤Ô, ¸>u»u, „Ùw, Ì°F N°<Ì <ª`-<b<ª` ≈Ì°Sů˘ tu* N°J¡°„ πuy J¡ů ≈®°›w fiFÙ* Fůw° $$52$$

Ìu„, J¡°Ô N°æ≤ J¡tÕ Ju¡ Ÿ‡f∏@ Ÿu „C˚ ∫° N„C˚ ıů ˚Ù J¡ůoÕ b_wC ≈®°›w Fů ı°wÙ Fæ, <J¡ŸÙ ≈®J¡°≤ J¡∑

<bJ¨¡<w Ju¡ <ffi° y¨FÙw ŸÙ b_wC Ÿu N°ÃtÌub J¡° ≈¥ıfi J¡≤u $$53$$

∫<Ì „aJ¡° Fů <J¡ <b<ª` ÌC#©, ≤°y, πuT N°<Ì <bJ¡°≤ů* J¡∑ FuwC˚¥w; t@C≤, ©\>Ù, J¡Ç>, <w•w N°<Ì

<bTt-≤Ÿů*b°ÔÙ ˚ůÀ∫-BΔ∫R¡≈Ù Ô¿‚t∫ů* J¡° <J¡ŸÙ ≈®J¡°≤ Ju¡ <bJ¡°≤ Ju¡ <ffi° N°Ãt° <J¡ŸÙ ≈®J¡°≤
y®Fd J¡≤ ŸJ¡w° Fæ ? wů oŸJ¡° Ÿt°@°fi ∫F Fæ <J¡ ÎJ¡ Ÿt≤Ÿ Ÿu FÙ Ÿ˚Ù tu* <bTtw° J¡° <fi≤°ŸJ¡≤
t@C≤w° ffi°J¡≤ FÙ N°Ãt° fiJ¡° y®Fd J¡≤ ŸJ¡w° Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
tFTuÕ, oŸ N°Ãt-≈¥ı° Ju¡ <b@°fi tu* ıů BΔ∫Ÿ‡≈<W∫°≥ fwÔ°oÕ yoÕ Fæ*, bu Ÿf ÎJ¡t°` Ÿtw°R¡≈

≤Ÿ Ÿu ˚≤Ù ı°fiu≈≤ fi J¡ůoÕ ©\>Ù FůwÙ Fæ* N°æ≤ fi J¡nbÙ FůwÙ Fæ*, fi <w•w FůwÙ Fæ* N°æ≤ fi J¡ŸæÔÙ FÙ

FůwÙ Fæ* $ ÎuŸÙ ¿_S<w tu* ≈≤_≈≤ <b”] <ª`-<b<ª` ≤Ÿů* Ÿu ˚≤Ù FCoÕ ˚Ù bu t@C≤ ≤ŸbwÙ FÙ Fů ı°wÙ

Fæ*, ∫F N°≈ <fi¿ÿªw ı°<fiÎ $$54,55$$

() oŸÙ ˚°b tu* yÙw° tu* ˚Ù J¡F° Fæ # N°≈¥∫Õt°dtªÔ≈®<w˛>a ŸtCBt°≈# ≈®<b„a<w ∫πwg $
wπÃJ¡°t° ∫a ≈®<b„a<w ŸbuÕ Ÿ „°a<wt°›fiů<w fi J¡°tJ¡°tÙ $$ (yÙw° # 2.70)

1388

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

ÎJ¡t°` N°fi∏Ì≤Ÿ_bR¡≈ ≈≤f®Ê J¡° <bbwÕ Fůfiu Ÿu NSb° Ÿtw° Ju¡ Ì„Õfi Ÿu fi BΔ∫-Ÿ‡≈<W∫ů*

J¡° N<bJ¨¡wR¡≈ Ÿu y®Fd Fů ŸJ¡w° Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

≤Ÿ„<•w ∫°fiÙ "≤Ÿů bæ Ÿ#' oŸ ZC<w Ÿu ≈®Ì<„Õw N°Ãt° Ÿtw° Ÿu t@C≤ Fæ, N°_b°Ìfi J¡≤fiu ∫ůÀ∫

Fæ N°æ≤ NwÙ¿∏B∫ Fæ $ ŸŸu ıů ªuÃ∫ ˚°<bw Fůy°, bF wÃsd FÙ Nt¨wwCv∫ t@C≤ Fů ı°∫uy° $$56$$

Ÿtw°R¡≈ Nt¨w Ÿu ıů-ıů ˚°<bw Fůw° Fæ, bF Ÿf, ª∏Bt° Ÿu ¸>≈Ju¡ FCÎ Nt¨w J¡∑ fi°o˘, ≈≤t t@C≤w° J¡ů ≈®°›w Fůw° Fæ $$57$$ f®Êæ•∫Ì„Õfi_bR¡≈ Ÿtw° Ÿu _b∫a N°J¡°„ J¡∑ w≤F <bJ¡°≤„¥∏∫

FůJ¡≤ tfi Ju¡ Ô∫≈¥bÕJ¡ ıů Nfi°∫°Ÿ Nb<_S<w Fæ, bFÙ tC¶∫ Ìub°ªÕfi J¡F° ı°w° Fæ $$58$$

ªæw∏∫t°`_bR¡≈, N<πwÙ∫ I°fiÙ J¡ů ˚Ù ≈¥dÕª∏B J¡∑ fi°o˘ ≈¿≤≈¥dÕ, Ÿtw° Ÿu Ÿt°fi≈®J¡°„∫C•w, _bh~> N°æ≤ _k¡<¸>J¡<„Ô° J¡∑ fi°o˘ <fitÕÔ Îba Â» Fůfi° ª°<FÎ $$59$$ ˚Ùw≤ N°J¡°„ J¡∑ w≤F <b„°Ô

N°æ≤ f°F≤ ≈®°J¨¡w J¡°∫ů˘ J¡ů J¡≤fiub°Ô°, ≤aıfi°R¡≈ <Ft Ÿu tC•w Îba ≈¥dÕ ıů w[bI Fæ, bFÙ tu≤° tC¶∫

≈¥ıJ¡ Fæ $$60$$ NI°fiR¡≈ tu|ů* Ju¡ fi‹¸> Fůfiu ≈≤ _b›fi tu* ˚Ù <ıŸtu* J¡°t N°<Ì fiFÙ* Ìu©u ı°wu wS°

<ıŸJ¡° NF∏w°R¡≈ JC¡F≤° „°aw Fů ªCJ¡° Fæ, bF w[bI „≤ÃJ¡°ÔÙfi N°J¡°„ J¡∑ fi°o˘ „ů<˚w Fůw°

Fæ $$61$$ N°fi∏Ì°t¨w Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d _b∫a ª∏Bt°R¡≈ Fůw° FCN° ˚Ù ıů N≈fiu <fi‹J¡ÔaJ¡

≈®J¡°„ Ju¡ N°<@•∫ Ÿu Ÿ¥∫Õ Fů y∫° Fæ, <ıŸtu* Ÿu tfiůb¨<W (≈®t°), ≈®t°w° N°æ≤ ≈®tu∫ ∫F ˚uÌ ªÔ° y∫°

Fæ, wÃsd Ã≈∏fi FCÎ f°ÔJ¡ Ju¡ I°fi J¡∑ fi°o˘ <bJ¡v≈ <b_w°≤ Ÿu „¥∏∫, <ªÌ°˚°Ÿ Îba ªuwfi Ju¡
t¥Ô˚¥w Ÿ _b°Ãt<„b J¡ů ≈®„°∏w<ªW≈¥bÕJ¡ Ìu©wu FCÎ wCt NÃ∫CWt ıÙb∏tC•w-≈Ì tu* ¿_Sw FůJ¡≤

ŸÙ R¡≈ Ÿu Nb¿_Sw Fů ı°Nů (bFÙ ≈≤°≈¥ı° Fæ) $$62$$

<b_w°≤≈¥bÕJ¡ J¡FÙ yoÕ f°wů* J¡° FÙ Ÿasu≈ J¡≤ ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $
tFTuÕ, Ìu„, J¡°Ô N°æ≤ J¡≤d Ju¡ (≈C”T Δ∫°≈°≤ů* Ju¡) J®¡tů* Ÿu Ã≈∏fi Ÿ‡≈¥dÕ b_wCNů* Ju¡ ŸC©-

ÌC#©°ÃtJ¡ <bÔ°Ÿů* Ÿu „≤Ù≤ Ju¡ N<@≈<w oŸ N°ÃtÌub J¡∑ ≈¥ı° J¡≤ů N°æ≤ <ıŸŸu Ÿ‡≈¥dÕ tfiů≤S ªÔu y∫u Fæ*, ÎuŸÙ fC<] Ÿu ≈Ô<sw FůJ¡≤ ¿_Sw Fů ı°Nů (bFÙ tC¶∫ <„b-≈¥ı° Fæ) $$63$$

fiw°ÔÙŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ª°ÔÙŸb°≥ ŸyÕ

≈¥≠∫, ≈¥ıJ¡ Îba ≈¥ı° N°<Ì <bJ¡v≈ů* Ÿu „¥∏∫, <„b_bR¡≈,

„C] ≈¥dÕ <ªÌ°Ãt° FÙ Ìubw°Nů* tu* Ÿ°≤ Fæ ∫F bdÕfi $

N°ÃtI°fiÙ π°≤° <b<Fw N°æ≤ N<b<Fw Ÿ˚Ù ≈®J¡°≤ Ju¡ J¡tÕ <„b°ªÕfiR¡≈ FÙ Fæ*, ∫F J¡Fwu Fæ* $
oÕÿb≤ fiu J¡F° # tFTuÕ, ∫S° Ÿt∫ N°æ≤ ∫S° „<•w wCt ıů ˚Ù JC¡~> J¡tÕ J¡≤wu Fů NSb° fiFÙ* ˚Ù

J¡≤wu, bF ªæw∏∫t°`_bR¡≈ <„b°ÃtJ¡ N°Ãt° J¡° N∏w#≈¥ıfi Fæ $$1$$

<J¡Ÿ J¡°≤d ∫F N°Ãt° J¡° ≈¥ıfi Fůw° Fæ ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

Ÿ ≈®J¡°≤ Ju¡ ≈¥ıfi Ÿu FÙ N°Ãt° N≈fiu ≈°≤t°<SÕJ¡ <fi≤<w„∫ N°fi∏Ì_bR¡≈ J¡∑ N<˚Δ∫<•w

≈®°›w J¡≤w° Fæ N°æ≤ _b-_bR¡≈ Ÿu FÙ _b∫a ∫F oÕÿb≤R¡≈ ıÙb°Ãt° N°<bΩJ¡ N°b≤dů* J¡° N˚°b ˚Ù

≈®°›w J¡≤w° Fæ $$2$$

ŸyÕ - 40]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1389

Ÿ˚Ù _b°˚°<bJ¡ ªu‹¸>°Î≥ ≤°y-πuT J¡∑ t¥Ô Fůfiu Ju¡ J¡°≤d NfiSÕ J¡∑ FuwC Fæ*, <k¡≤ bu N°Ãt-≈¥ıfiR¡≈

Jæ¡Ÿu FůyÙ ? oŸ „aJ¡° ≈≤ N°Ãt° Ÿu ≈¨SJg¡ ≤°y-πuT N°<Ì <bJ¡°≤ů* J¡ů fi Ìu©fiu Ÿu FÙ •w ªu‹¸>°Î≥

N°Ãt≈¥ıfiR¡≈ Fæ*, ∫F J¡Fwu Fæ* $

<fitÕÔ N°Ãt° tu* ≤°y, πuT N°<Ì „ÆÌ N°æ≤ fiJu¡ NSÕ N°Ãt° Ÿu N∏∫ FůJ¡≤ ≈¨SJg¡-R¡≈ Ÿu Ÿ

≈®J¡°≤ fiFÙ* ≤F ŸJ¡wu, <ıŸ ≈®J¡°≤ N<Àfi tu* N<ÀfiJ¡d $$3$$ tFTuÕ, N≈fiu N°æ≤ ≈≤°∫u Ÿ‡≈<W, Ì¿≤Ì®w°

(ÌÙfiw°), ŸC©, ÌC#©, ˚¥©, ›∫°Ÿ N°<Ì J¡° ıů-ıů buÌfiR¡≈ ∫°fiÙ Nº∫°≤ů≈dR¡≈ Ÿt≈Õd Fæ, bF

Ÿf oŸ N°ÃtÌub J¡° ≈¥ıfi FÙ Fæ (w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ Ìubw° ≈≤ k¥¡Ô, ≈WÙ N°<Ì J¡° N°≤ů≈ (ª»°fi°) FÙ

Ìub-≈¥ı° oŸ fi°t Ÿu ≈®<Ÿ] Fæ, ≈®J¨¡w tu* ˚Ù ŸÙ ≈®J¡°≤ ı°fifi° ª°<FÎ $)$$4$$ ÎuŸÙ ¿_S<w tu* N°J¡°„

N°<Ì _bR¡≈ Îba ı°y®wg N°<Ì _bR¡≈ <bÿb J¡° ıů Nº∫°≤ů≈ Fæ, bFÙ <„b_bR¡≈ N°Ãt° wS° ≈®Ã∫y°Ãt°

J¡° ≈¥ıfi Fæ, (∫F <Ÿ] FCN° $ •∫ů*<J¡) <ıŸ ≈®J¡°≤ N°J¡°„°<Ì-J®¡t Ÿu |¸>R¡≈ FůJ¡≤ f®Ê ŸŸu NÔaJ¨¡w Fůw° Fæ, ™>ÙJ¡ ŸÙ ≈®J¡°≤ _b∫a ≈®Ã∫y°Ãt° ˚Ù ı°y®wg N°<Ì J®¡t Ÿu |¸>°<Ì_bR¡≈ FůJ¡≤ ŸŸu NÔaJ¨¡w Fůw° Fæ $$5$$ <„b, „°∏w, N∏∫ Ÿu ≈®J¡°<„w fi Fůfiub°Ô° _b≈®J¡°„ f®ÊR¡≈ ∫° ≈®Ã∫y°ÃtR¡≈

N°Ãt° FÙ t°fiů* ıywg-„ÆÌů* Ÿu Δ∫b⁄w FCN° Fæ, Nw# ıyBq≈ ∫F Ÿt_w ≈®≈aª ŸÙ N°Ãt° Ju¡ ≈®J¡°„

Ÿu ≈®J¡°<„w wS° ŸÙJ¡∑ ¿_S<w Ÿu ¿_Sw Fæ $$6$$ NÃ∫aw N°ÿª∫Õ Fæ <J¡ ≈®Ã∫y°Ãt° FÙ N≈fiu ˚Ùw≤ J¡°
t°fiů* N≈fi° b°_wb _bR¡≈ ˚¥ÔJ¡≤ N°æ≤ ıÙb N°<Ì Ju¡ _b˚°bů* J¡ů N≈fi° _b˚°b ŸtHJ¡≤ |¸>, ≈¸> N°<Ì ıywg Ju¡ R¡≈ tu* Δ∫b¿_Sw Fæ $$7$$

∫ů* w°¿[bJ¡ <bª°≤ J¡≤fiu ≈≤ ≈¥≠∫, ≈¥ıJ¡ N°<Ì Ÿ˚Ù <`≈C<¸>∫°≥ f°<@w Fů ı°wÙ Fæ*, ∫F J¡Fwu Fæ* $

ŸbÕ_bR¡≈, NŸÙt, J¡v∫°dt∫ N°Ãt° Ju¡ ˚Ùw≤ ≈¥≠∫, ≈¥ıJ¡ N°æ≤ ≈¥ı°R¡≈ ≈¿≤h~>uÌ°ÃtJ¡

<`≈C¸>Ù J¡° <b˚®t N°∫° J¡F°≥ Ÿu ? NS°Õwg •w <`≈C¸>Ù<b˚®t NŸwg FÙ Fæ $$8$$ f®Êfig, <ıŸ

≈¿≤¿h~∏fi N°J¡°≤b°ÔÙ t¥<wÕ tu* ≈¥≠∫, ≈¥ı° N°<Ì <`≈C¸>Ù-J®¡t J¡∑ J¡v≈fi° J¡∑ ı°wÙ Fæ, Ÿ t¥<wÕ

N°<Ì ≈¿≤¿h~>∏fi Ÿa_S°fi Ÿu (N°J¨¡<w Ÿu) ≤<Fw oÕÿb≤ tu* bF ≈¥≠∫, ≈¥ı° N°<Ì J¡° J®¡t fiFÙ* Fů ŸJ¡w° $$9$$ tFTuÕ, ıů Ìub ≈¥≠∫, ≈¥ı° N°<Ì <`≈C¸>Ù Ÿu ∫C•w Fæ, bF ŸÌ° <fitÕÔ_bR¡≈, Ÿt_w

„<•w∫ů* Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ Îba Nfi∏w_bR¡≈ oÕÿb≤Ãb J¡° N°@°≤ fiFÙ* Fů ŸJ¡w° $$10$$ Fu f®Êfig, wÙfiů*
ıywg tu* kæ¡Ôu FCÎ _bh~>°<w_bh~> Ÿa<bÌgR¡≈Ù N°ÃtÔsd oÕÿb≤ J¡∑ N°J¨¡<w J¡° b°dÙ Ÿu Δ∫bF°≤

(Δ∫≈Ìu„) ˚Ù fiFÙ* <J¡∫° ı° ŸJ¡w° $$11$$ Fu <bπ°fi, <ıfi <bπ°fiů* Ju¡ tw tu* Ìu„, J¡°Ô N°<Ì

Ÿu ≈¿≤¿h~>∏fi oÕÿb≤ t°fi° ı°w° Fæ, bu Ft Ôůyů* Ju¡ w[bů≈Ìu„ Ju¡ ≈°` fiFÙ* Fæ* $$12$$ oŸ<ÔÎ fiJ¡∑

≈¿≤¿h~>∏fi Â<‹¸> J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ N°æ≤ N≈fiÙ oŸ N≈¿≤¿h~>∏fi Â<‹¸> J¡° NbÔ‡ffi J¡≤ Ÿt, <fitÕÔ
tfi, „°∏w, ≤°y„¥∏∫, _b_S N°æ≤ ©uÌ„¥∏∫ fC<]∫C•w FůJ¡≤ wCt <b<@b„ ≈®°›w FCÎ ŸC©, ÌC#©,

„C˚, N„C˚ N°<Ì J¡°tů≈˚ůyů* Ÿu N°ÃtÌub J¡∑ ≈¥ı° J¡≤wu FCÎ ¿_Sw ≤Fů $$13,14$$ Fu tCfiu, ıF°≥

Ÿf Nayů* tu* _k¡<¸>J¡ <„Ô°Î≥ ınÙ yoÕ Fæ* wS° ≈°Ÿ tu* ª°≤ů* Nů≤ fiÙÔ, ≤•w N°<Ì Ì¥Ÿ≤Ù J¡ůoÕ ˚Ù
b_wCÎ≥ Fæ* FÙ fiFÙ*, ÎuŸu fibÙfi tJ¡°fi tu* ≈®<w<f‡f ∫° Ôu≈ Ìůfiů* w≤F Ÿu ıæŸu fiÙÔ N°<Ì ≤ayů* Ÿu J¡ÔaJ¡
fiFÙ* Ôywu, bæŸu FÙ <ıŸfiu „ů@fi Ju¡ π°≤° ÌuF Ÿu ≈¨SJg¡ ıÙb ŸtH ≤•©° Fæ, ÎuŸu Nt°<fiÃb N°<Ì
yCdů* Ÿu ∫C•w, NwÎb NfiCR¡≈ N<πwÙ∫ N≈fiu w[b J¡ů (_b-_bR¡≈ Ju¡) «¡≈≤ J¡Fu y∫u ≈¥≠∫,

1390

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

≈¥ıJ¡ N°<Ì w[b Ju¡ <bt„Õ Ju¡ Ÿ°S ≈Fª°fi Ôufiub°Ôu, t°∫°J¡ÔaJ¡ Ÿu b<ıÕw N°æ≤ ŸbÕw# t°∫° Ju¡

J¡°∫ÕR¡≈ ≈®≈aª Ÿu „¥∏∫ N°≈tu* ı∏t N°<Ì Ju¡ J¡ůoÕ J¡ÔaJ¡ Ôywu FÙ fiFÙ* $$15$$

ª°ÔÙŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w
oJ¡w°ÔÙŸb°≥ ŸyÕ

„°˜ Îba N°ª°∫Õ N°<Ì J¡∑ Ÿk¡Ôw°, fi°t˚uÌů* J¡∑ J¡v≈fi°,

Nº∫°≤ů≈ J¡° J®¡t N°æ≤ wÌfi∏w≤ N≈b°Ì ofi ŸfJ¡° bdÕfi $

"fiuÿb≤_∫°&&J¨¡wuf®ÕÊfig Δ∫≈Ìu„ů <F ∫C≠∫wu' (∫ů.<fi.40$11) oÃ∫°<Ì Ÿu ıf ≈¥≠∫w[b fiÙR¡≈

N°æ≤ NΔ∫≈Ìuÿ∫ J¡F° y∫° Fæ wf ŸJ¡° "<„b' N°<Ì „ÆÌů* Ÿu ˚Ô° Jæ¡Ÿu Δ∫≈Ìu„ (<fiR¡≈d) Fů ŸJ¡w° Fæ ? oŸ N°„∫ Ÿu ≈¥~>wu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu Ìub, ∫<Ì <„b N°<Ì „ÆÌů* Ju¡ ≈®b¨<W<fi<tWJ¡ <J¡ŸÙ @tÕ J¡°
bF (≈¥≠∫w[b) _≈„Õ FÙ fiFÙ* J¡≤w° wů <k¡≤ "<„b' ∫F fi°t <J¡Ÿ <fi<tW Ÿu J¡F° ı°w° Fæ Îba

≈≤f®Ê oÃ∫°<Ì „ÆÌ ˚Ù <J¡Ÿ <fi<tW Ÿu J¡Fu ı°wu Fæ* ? Fu fi°S, N°Ãt°„ÆÌ Jæ¡Ÿu J¡F° ı°w° Fæ N°æ≤

≈≤t°Ãt° Jæ¡Ÿu J¡F° ı°w° Fæ ? $$1$$ Fu wÙfiů* ÔůJ¡ů* Ju¡ _b°<tfig ˚ybfig, "— wÃŸ<Ì<w <fiÌuÕ„ů f®Êd <˜<b@# _t¨w# $' oÃ∫°<Ì Δ∫≈Ìu„ů* tu* "wwg', "Ÿwg', "<J*¡<ªwg', "fi <J*¡<ªwg', "„¥∏∫' N°æ≤

"<bI°fi' N°<Ì ˚uÌ ∫°fiÙ ÎJ¡-Ì¥Ÿ≤u Ÿu ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u J¡° ˚uÌ J¡≤fiub°Ôu ≈®b¨<W <fi<tW NSů˘ Ÿu ∫C•w fi°t<b„uT Jæ¡Ÿu J¡Fu ı°wu Fæ* (oŸu J¨¡≈°J¡≤ fwÔ°oÎ) $$2$$

≈¥~>u y∫u fi°tů* tu* "Ÿwg' oŸ fi°tJ¡° ≈®b¨<W<fi<tW („¿•w Nbh~>uÌJ¡ @tÕ) Ÿwg Ÿu <˚∏fi J¡ůoÕ

Ì¥Ÿ≤° t°fifiu J¡∑ N°bÿ∫J¡w° fiFÙ* Fæ, •∫ů*<J¡ "Ÿwg' fi°t Ju¡ NSÕ tu* N∏∫ <J¡ŸÙ Ì¥Ÿ≤u Δ∫°bÃ∫Õ

(Δ∫°b¨<W Ju¡ <bT∫) ≈Ì°SÕ Ju¡ ≈®<Ÿ] fi Fůfiu Ÿu Δ∫°b¨<W J¡∑ N≈us° FÙ fiFÙ* Fæ $ N°æ≤ bF Ÿwg _b∫a FÙ NŸwg Ÿu Δ∫°b¨W Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ≈®b¨<W<fi<tWJ¡ Δ∫°bwÕJ¡ @tÕ Ÿu J¡∑ y∫Ù Δ∫°b¨<W J¡∑ ˚Ù N≈us°
fiFÙ* ≤©w° $ N∏∫S° Ÿ ≈®b¨<W <fi<tW J¡∑ ˚Ù, ıů NŸBq≈ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d Ÿwg J¡∑ Δ∫°b¨<W fiFÙ*

J¡≤ ŸJ¡w°, ŸW° Nbÿ∫ t°fifiÙ ≈nuyÙ, ÎuŸÙ ¿_S<w tu* wCv∫∏∫°∫ Ÿu Ÿ ŸBq≈ ≈®b¨<W<fi<tW tu*

˚Ù Ÿwg„ÆÌ J¡∑ ≈®b¨<W J¡° <fi<tW J¡ůoÕ Ì¥Ÿ≤° Nbÿ∫ FÙ J¡Ffi° ≈nuy°, oŸ ≈®J¡°≤ W≤ůW≤ tu* ˚Ù

N∏∫-N∏∫ ≈®b¨<W-<fi<tW Ju¡ t°fifiu ≈≤ Nfib_S° FůwÙ ı°∫uuyÙ $ Îba "<J*¡<ªwg' N°æ≤ "fi <J*¡<ªwg'

∫u Ìů „ÆÌ ˚Ù o¿∏B∫°buΩ°SÕJ¡ Fæ*, oŸ<ÔÎ o¿∏B∫buΩ @tů˘ Ÿu fiJ¡° <fiÌuÕ„ fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡wu, Nw#

Δ∫°b¨<W Ÿu <fi≤≈us FůJ¡≤ FÙ fiJ¡∑ o¿∏B∫°buΩR¡≈ NSÕ tu* ≈®b¨<W Fů ŸJ¡wÙ Fæ $ NΔ∫°b¨W N°æ≤

Δ∫°bwÕJ¡ @tÕ Ÿu „¥∏∫ „ÆÌ NSÕfů@ FÙ fiFÙ* J¡≤°wu - ∫F wů N°≈ J¡˚Ù J¡F fiFÙ* ŸJ¡wu, •∫ů*<J¡

NΔ∫°b¨W Îba <fi@ÕtÕJ¡ ofi Ìů „ÆÌů* J¡∑ fů@ıfiJ¡w° Ÿb°ÕfiC˚b<Ÿ] FÙ Fæ $ "bF°≥ <fi@ÕtÕJ¡Ãb FÙ

@tÕ Fæ N°æ≤ NΔ∫°b¨W FÙ Δ∫°b¨Wů* Ÿu Δ∫°b¨W Fæ' ∫F ˚Ù N°≈ J¡F fiFÙ* ŸJ¡wu, •∫ů*<J¡ "tu≤Ù t°≥
b∏º∫° Fæ' oŸJ¡∑ w≤F bæŸ° J¡Ffi° bÌwůΔ∫°|°w Fůy° $ Îbaª wCv∫∏∫°∫ Ÿu <„b N°<Ì „ÆÌů* J¡∑

˚Ù <fiÌůÕT, <fi≤<w„∫ N°fi∏Ì_bR¡≈t°` tu* <fi<tW<fi≤≈us FÙ ≈®b¨<W ≈≈∏fi FCoÕ $ NSb° wSů•w N°fi∏Ì_bR¡≈ ≈®∫C•w FÙ <„b tu* ÌC#© N°<Ì J¡∑ Δ∫°b¨<W ˚Ù Fů ı° ŸJ¡wÙ Fæ, ∫ů* fi°t˚uÌů* tu* <J¡ŸÙ

ŸyÕ - 41]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1391

≈®J¡°≤ J¡∑ NfiC≈≈<W fiFÙ* Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu Ÿt°@°fi J¡≤wu Fæ* $
oÕÿb≤ fiu J¡F° # Fu tCfiu, N°<Ì N°æ≤ N∏w Ju¡ ≈¿≤h~>uÌů* Ÿu (Nb<@ Ÿu) _bw# ≈¨SJg¡˚¥w ≈®J¡°„°∏w≤

J¡∑ N≈us° fi ≤©fiub°ÔÙ, _b∫a≠∫ů<w#_bR¡≈ ıů Ÿπ_wC N≈fiÙ t<Ft° tu* N≈fiu N°≈ <bΩt°fi Fæ, bFÙ

<J*¡¿ªwg „ÆÌ°<˚@u∫ Fæ ∫°fiÙ Ìu„, J¡°Ô, @tÕ, ı°<w N°<Ì Ì¥Ÿ≤ů* J¡∑ N≈us° ≤©fiub°ÔÙ ŸW° N°æ≤

≈≤°@Ùfi Δ∫°b¨<W Ÿu ¿_Sw fiFÙ* Fæ $ N°æ≤ ª¥≥<J¡ bF o¿∏B∫ů* J¡∑ y‡∫ fiFÙ* Fæ, oŸ<ÔÎ "fi <J*¡¿ªwg'

„ÆÌ°<˚@u∫R¡≈ Ÿu ˚Ù <_Sw Fæ $ ∫F°≥ "ob' „ÆÌ <tØ∫°Ãb-≈®Ì„Õfi°SÕ Fæ $$3$$
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu oÕ„°fi, ıů fC<] N°<Ì Ÿu ∫C•w ªsC, Zů` N°<Ì f°fl o¿∏B∫ů* J¡∑

˚Ù Â<‹¸> Ju¡ f°F≤ ªÔ° y∫° Fæ, Ÿ ≈≤t f®Ê J¡° N„aJ¡ (≈°∫ Ju¡ NŸa˚b J¡∑ N°„aJ¡° Ÿu ≤<Fw) N<@J¡°≤Ù π°≤° Jæ¡Ÿu Ÿ°s°ÃJ¡°≤ <J¡∫° ı°w° Fæ ? w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ fC<] Ÿu ˚Ù y‡∫ fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d

<ıŸJu¡ ≈¿≤I°fi tu* J¡ůoÕ ≈°∫ FÙ fiFÙ* Fæ, Ÿ f®Ê J¡° ŸBq≈ Fůfiu ≈≤ ≈¿≤I°fi Jæ¡Ÿu Fůy° ? $$4$$
oÕÿb≤ fiu J¡F° # Fu tFTuÕ, (≈®t°dı∏∫ „C] Ÿ°¿[bJ¡˚°y J¡∑ ≈¿≤d°t_bR¡≈ ıů f®Ê°J¡°≤b¨<W

Fæ, bF N<bΩ° J¡° N°b≤d Ì¥≤ J¡≤ ÌuwÙ Fæ $ N<bΩ° J¡° ≈≤Ì° F¸> ı°fiu ≈≤ wů _b≈®J¡°„_bR¡≈

Fůfiu Ÿu FÙ f®Ê w[bw# ≈®J¡°<„w Fůfiu Ôy ı°w° Fæ $ bFÙ oŸJ¡° Ÿ°s°ÃJ¡°≤ Fæ, fC<]b¨<W tu*

N<˚Δ∫•w <ªÌgΔ∫°<›wR¡≈ fiFÙ* $) ıů tůs J¡∑ ª°F ≤©fiub°Ô° tfi#_bR¡≈, „t, Ìt N°<Ì Ÿ°@fi Ÿu ≈¿≤„C] Fůfiu Ju¡ J¡°≤d Ju¡bÔ Ÿ°¿[bJ¡ N<bΩ°a„ Fæ, bF Ÿwg„°˜, ŸÌgyC” N°æ≤ ŸÃŸay N°<Ì
fi°t@°≤Ù Ÿ°¿[bJ¡ FÙ N<bΩ°-<b˚°yů* Ÿu Ÿ‡≈°<Ìw Zbd, tfifi Îba <fi<Ìº∫°Ÿfi Ÿu ÔuJ¡≤

Ÿ°s°ÃJ¡°≤≈∫Õ∏w N≈fiÙ b¨<W-≈≤‡≈≤° Ÿu NfiuJ¡ ı∏tů* Ju¡ Ÿa¿ªw ∫I Ì°fi N°<Ì ŸCJ¨¡wů* J¡° Ÿa˚°≤

Fůfiu Ju¡ J¡°≤d Zu‹™> _bJ¡°∫Õ_bR¡≈ N<bΩ° J¡° s°Ôfi J¡≤w° FCN° oŸ ŸaŸ°≤ tu* <ª≤J¡°Ô wJ¡ Ÿ
w≤F ¿_Sw ≤Fw° Fæ, <ıŸ w≤F ∫C<•wI (J¡≈n° @ůfiu tu* NÃ∫aw JC¡„Ô) @ůfÙ tÔ Ÿu tÔ J¡°

N≈F≤d J¡≤w° FCN° ∫°fiÙ yÌFů* J¡∑ ÔÙÌ, ≤uF (©°Ì ∫C•w <t\>Ù) N°<Ì Ÿu y∏Ìu J¡≈nů* J¡ů Ÿ°k¡

J¡≤w° FCN° ŸaŸ°≤ tu* ¿_Sw ≤Fw° Fæ $$5,6$$

ŸŸu ≈®J¨¡w tu* •∫° N°∫° ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $
wÌfi∏w≤ <ª≤J¡°Ô wJ¡ NU∫°Ÿ J¡≤fiu Ju¡ J¡°≤d, J¡°J¡w°ÔÙ∫-∏∫°∫ J¡∑ w≤F ˚°À∫ Ju¡ ≈¿≤≈°J¡

Ÿu Ã≈∏fi FCoÕ ≈¥dÕf®Ê°J¡°≤b¨<W Ÿu N<bΩ° J¡° <fi#„uT h~>uÌ Fů ı°fiu ≈≤ N°b≤d„¥∏∫ N°Ãt° _b∫a FÙ N≈fi° _bR¡≈ Ìu©fiu Ôyw° Fæ ∫°fiÙ b°_w<bJ¡ N≈fiu ≈®J¡°„_bR¡≈ tu* Nb¿_Sw Fů ı°w° Fæ $

N°Ãt° Ju¡ _b˚°b J¡° ∫FÙ, •w _b≈®J¡°„_bR¡≈ Ÿu ≈¿≤„uT ≤Ffi° FÙ, <fiÿª∫ ∫°fiÙ NŸa<ÌÀ@ N°æ≤

N<b≈∫Õ_w Ÿ°s°ÃJ¡°≤ Fæ, <J¡ŸÙ Ì¥Ÿ≤u ≈®J¡°≤ J¡° fiFÙ*, ∫F NSÕ Fæ $ NSb° N¿bΩ°_b˚°b J¡° •w

≈®J¡°≤b°Ô° FÙ s∫ <fiÿª∫ Fæ, <J¡ŸÙ Ì¥Ÿ≤u ≈®J¡°≤ J¡° fiFÙ*, ∫F NSÕ Fæ $$7$$

N<bΩ°a„ Ÿu FÙ N<bΩ° Ju¡ s∫ wS° N°Ãt° Ÿu FÙ N°Ãt° J¡∑ <fitÕÔw° <Ÿ<] tu* Â‹¸>°∏w J¡Fwu Fæ* $

J¡ů∫Ôu Ju¡ Ìů Ç>J¡nů* J¡ů ÔuJ¡≤ f°ÔJ , ıů ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u J¡ů ≈≤_≈≤ <|ŸJ¡≤ ©uÔ ©uÔfiu J¡° N°ÌÙ Fæ,

<©Ôb°n J¡≤w° FCN° fi Ìůfiů* J¡ů∫Ôů* Ju¡ fi‹¸> fi Fůfiu wJ¡ F°S Ÿ°k¡ J¡≤ <Ì∫u ı°fiu ≈≤ ˚Ù f°≤-f°≤

Ÿu <|Ÿwu FÙ ≤Ffiu Ju¡ J¡°≤d F°S J¡∑ <fitÕÔw° ≈®°›w fiFÙ* J¡≤w°, ≈≤awC ∫S°J¡Sa¿ªwg <|Ÿfiu Ÿu

Ã≈∏fi FCoÕ @¥<Ô≈≤‡≈≤°R¡≈ J¡°<Ôt° Ju¡ Ÿ°S-Ÿ°S fi J¡ů∫Ôů* Ju¡ fi‹¸> Fů ı°fiu ≈≤ wů F°S Ÿ°k¡

1392

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

J¡≤w° FCN° bFÙ (ÔnJ¡°) <k¡≤ Ì¥Ÿ≤u J¡ů∫Ôů* Ju¡ fi <tÔfiu Ÿu N≈fiu N°≈ FCoÕ F°S J¡∑ <fitÕÔw° (ŸC∏Ì≤w°) ıæŸu _bw# FÙ ≈®°›w J¡≤ Ôuw° Fæ; bæŸu FÙ Ÿ°¿[bJ¡ N°æ≤ w°tŸ N<bΩ°˚°y N≈fiu ŸF°∫J¡ _bR¡≈ Ì¥Ÿ≤u

„°˜ N°<Ì ˚°yů* Ÿu ∫S°J¡Sa<ªwg ∫<Ì N°Ãt_bR¡≈ J¡° <bª°≤ J¡≤u*, wů Ìůfiů* ˚°yů* J¡° fi°„ N°æ≤

<fitÕÔ N°Ãt_bR¡≈ J¡∑ ≈®°<›w <Ÿ] Fů ŸJ¡wÙ Fæ $$8,9$$

∫<Ì J¡ůoÕ „aJ¡° J¡≤u <J¡ ıf fC<] Ÿu N°Ãt° J¡° <bª°≤J¡≤ <fiÿª∫ <J¡∫° ı°w° Fæ, ∫F N°≈ _bÙJ¡°≤

J¡≤wu Fæ* wf N°Ãt° tu* fC<] Âÿ∫w° •∫ů* fiFÙ* Fæ ∫°fiÙ N°Ãt° fC<] Ÿu y®°fl •∫ů* fiFÙ* Fæ ? wů ∫F J¡Ffi°

™>ÙJ¡ fiFÙ*, •∫ů*<J¡ <bª°≤ N°<Ì J¡≤fiu tu* ın_bR¡≈ fC<] _bwà fiFÙ* Fæ, <J*¡wC N°Ãt° FÙ fC<]N°<ÌR¡≈

≈°∫ů* Ÿu <bª°≤ N°<Ì π°≤° N<bΩ° J¡° f°@ J¡≤Ju¡ _b∫a FÙ ≈®J¡°<„w Fů ı°w° Fæ, ∫FÙ J¡Fwu Fæ* $

N°Ãt° FÙ N°Ãt° J¡ů Ìu©w° Fæ N°æ≤ N°ÃtR¡≈ Ÿu ŸJ¡° <bª°≤ J¡≤w° Fæ $ oŸ ŸaŸ°≤ tu* ÎJ¡t°`

N°Ãt° FÙ <bΩt°fi Fæ, fi <J¡ N<bΩ°, oŸu FÙ N<bΩ° J¡° s∫ J¡Fwu Fæ* $$10$$

NwÎb yC”, „°˜ N°<Ì fi°fi° ≈®J¡°≤ Ju¡ ıů ˚uÌ <Ì©°oÕ ≈nwu Fæ*, bu fi N°Ãt_bR¡≈ Fæ* N°æ≤ fi N°ÃtI°fi Ju¡ J¡°≤d FÙ Fæ*, •∫ů*<J¡ N°Ãt_bR¡≈˚¥w N°ÃtI°fi J¡ů <J¡ŸÙ Ÿ°@fi J¡∑ N≈us° fiFÙ* ≤FwÙ, oŸÙ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
ıů JC¡~> ∫F fi°fi°<b@ b_wC Fæ, ∏Fu* N°Ãt° fi Ÿt<HÎ N°æ≤ ofi yC”≈Ìu„ N°<Ì J®¡tů* J¡ů N°ÃtI°fi tu* J¡°≤d fi Ÿt<HÎ $$11$$

Ÿtu* Ì¥Ÿ≤Ù ∫C<•w fwÔ°wu Fæ* $

•∫ů*<J¡ o¿∏B∫ů* Ÿu |<¸>w (∫C•w) ıů ≈C∫Õ‹¸>J¡ Fæ, wÃ_bR¡≈ wů yC” Fæ N°æ≤ f®Ê wů Ÿ‡≈¥dÕ
o¿∏B∫ů* Ju¡ s∫ Ÿu ≈®°›∫ Fæ $ ıů b_wC <ıŸJ¡° fi°„ Fůfiu ≈≤ ≈®°›w FůwÙ Fæ, bF b_wC ŸJu¡ ≈¿_Sw

≤Fwu J¡˚Ù ≈®°›w fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ $$12$$
wf •∫° yC” N°<Ì Ÿf Δ∫SÕ Fæ* ? oŸ ≈≤ "fiFÙ*' ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

Fu <b≈®, yÔu tu* ≈Ffiu FCÎ <b_t¨w F°≤ J¡∑, Ÿu ≈Cfi# <J¡ŸÙ N∏∫ Ju¡ π°≤° ıw° <Ì∫u ı°fiu ≈≤ FCoÕ

≈®°<›w J¡∑ fi°o˘ N°ÃtI°fi Ju¡ Ô°˚ Ju¡ <ÔÎ yC” Ju¡ ≈Ìu„ N°<Ì J®¡t J¡°≤dR¡≈ fi Fůwu FCÎ ˚Ù NÃ∫∏w J¡°≤dw° J¡ů ≈®°›w Fů y∫u Fæ* $$13$$ <„‹∫ Ju¡ fů@ Ju¡ <ÔÎ yC”≈Ìu„ů* J¡° J®¡t ≈®b¨W Fů ı°fiu ≈≤

N<fiÌuÕÿ∫ N°æ≤ NÂÿ∫ ˚Ù N°Ãt° Ÿu _b∫a N<˚Δ∫•w Fů ı°w° Fæ $$14$$
oŸ w≤F yC” ≈Ìu„ N°<Ì J¡∑ N°bÿ∫J¡w° ≈¿_Sw ≤Fwu fitu* NJ¡°≤dw° J¡∑ <•w Jæ¡Ÿu ?

oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

∫F N°Ãt° fi wů „°˜°Sů˘ Ÿu N°æ≤ fi yC” Ju¡ bªfiů* Ÿu FÙ Nbyw Fůw° Fæ, <J*¡wC ∫F _b∫a FÙ •w N≈fiu fů@b„ Ÿu ı°fi° ı°w° Fæ $$15$$ N°æ≤ yC” Ju¡ ≈Ìu„ů* N°æ≤ „°˜°Sů˘ Ju¡ <ffi° ˚Ù ∫F N°Ãt°

NbfC] fiFÙ* Fůw°, •∫ů*<J¡ ofi ŸfJu¡ Ÿa∫ůy J¡∑ ŸW° FÙ _b°ÃtI°fi J¡∑ N<˚Δ∫aıJ¡ Fæ $$16$$ yC”,

„°˜°SÕ N°æ≤ <„‹∫ů* Ju¡ <ª≤ Ÿa∫ůy J¡∑ ŸW° Ÿu, <Ìfi tu* Ôůyů* Ju¡ N°ª°≤ J¡∑ fi°o˘, N°ÃtI°fi ≈®b¨W

Fůw° Fæ $$17$$

∫FÙ J¡°≤d Fæ <J¡ ≈≤t°fi∏Ì_bR¡≈ ∫F N°ÃtÌub, <ıŸfiu N≈fiu fůu@ Ÿu Ÿ‡≈¥dÕ NtayÔů* J¡°
fi°„ J¡≤ <Ì∫° Fæ, NwÎb <„b „ÆÌ Ju¡ ∫ůÀ∫ Fæ, ≈®b¨<W<fi<tW Ÿ°≈us fiFÙ* ÎuŸ° ≈FÔu J¡F° y∫°

ŸyÕ - 41]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1393

Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

J¡tuÕ¿∏B∫, fC]Ù¿∏B∫ N°<Ì J¡° fi°„ wS° ŸC©, ÌC#© N°<Ì J¡° s∫ Fůfiu ≈≤ "wwg', "Ÿwg' oÃ∫°<Ì
fi°tů* Ÿu <„b_bR¡≈ N°Ãt° FÙ J¡F° y∫° Fæ $$18$$ ıF°≥ f°@J¡°Ô tu* ∫F Ÿ‡≈¥dÕ ıywg <bΩt°fi fiFÙ*

≤Fw° N°æ≤ N°≤ů≈-J¡°Ô tu* wBq≈ Ÿu FÙ <bΩt°fi ≤Fw° Fæ, bF N<@‹™>°fi w[b - ıů Δ∫°bF°¿≤J¡ Ÿwg Ÿu <bÔsd Fůfiu Ju¡ J¡°≤d Ÿwg J¡∑ fi°o˘ <`J¡°Ô tu* ˚Ù <bΩt°fi Fæ - N°J¡°„ Ÿu ˚Ù NÃ∫∏w _bh~> N°æ≤

Nfi∏w Fæ $$19$$
ıÙb∏tC•wů* J¡∑ "<„b', "f®Ê', "Ÿwg' oÃ∫°<Ì fi°tů* J¡∑ J¡v≈fi° ˚Ù N<@J¡°¿≤∫ů* Ju¡ ≈®fů@fi Ju¡

<ÔÎ FÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

≈≤t°SÕ_bR¡≈ tu* <bZ°∏w fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d Nv≈I°fiÙ, N<@J¡°≤Ù ıÙbů* J¡ů Ÿ°aŸ°¿≤J¡ f∏@fiů* Ÿu

~C>n°fiu J¡∑ ª°F ≤©fiub°Ôu, <b<ª` ıywg N°æ≤ „C]w[b Ju¡ tfifi J¡ÔaJ¡ Ÿu ∫C•w tfib°Ôu N°æ≤ ≈≤t°SÕ

Ju¡ ŸtÙ≈bwÙÕ ıÙb∏tC•w Ju¡ Â<‹¸>≈S tu* ¿_Sw Fů ≤Fu <b„C] N∏w#J¡≤db°Ôu tF°≈¿^±>w tCtCsC

ÔůJ¡≈°Ôů* fiu <ıfitu* f®Ê°, o∏B N°æ≤ ”B ≈®tC© Fæ* - tůs Ju¡ <ÔÎ ≈°Ÿfi° J¡≤fiub°Ôu N≈fiu ˚•wů* Ju¡
fů@ Ju¡ <ÔÎ, „°˜°SÕ J¡∑ ≤ªfi° Ju¡ <ÔÎ (w[b N°æ≤ w[bI°fi Ju¡ ≈°∫ů* Ju¡ ˚ÔÙ˚°≥<w ≈≈°Ìfi J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ) Îba ≈C≤°d, buÌ N°æ≤ ˚yb°fi buÌΔ∫°Ÿ Ju¡ Ÿ¥`ů* J¡∑ Ÿ°SÕJ¡w° Ju¡ <ÔÎ <ffi° ŸaI°b°Ôu oŸ oÕÿb≤
tu* <ªÌg, f®Ê, <„b, N°Ãt°, oÕ„, ≈≤t°Ãt° N°æ≤ oÕÿb≤ N°<Ì ≈¨SJg¡-≈¨SJg¡ ŸaI°Nů* J¡∑ J¡v≈fi° J¡≤

≤•©Ù Fæ $$20-23$$ Fu b<Ÿ‹™>ıÙ, oŸ w≤F N°J¡°„ N°<Ì ıywg Ju¡ N°≤ů≈ J¡° N<@‹™>°fi Fůfiu Ÿu ∫F
ıyW[b Îba wÙfiů* Nb_S°Nů* Ju¡ N°≤ů≈ J¡° N<@‹™>°fi Fůfiu Ÿu <„bfi°tJ¡ _b-w[b, ıů ŸbÕÌ° Ÿf w≤F Ÿu Ÿ‡≈¥dÕ b_wCNů* Ju¡ Ÿf ˚°bů* J¡° <fib°ÕFJ¡ Fæ, Ju¡bÔ f®ÊŸC©R¡≈ FÙ Fæ, NdCt°` ˚Ù ÌqŸ≤° fiFÙ*

Fæ, ∫F <fiÿª∫ J¡≤ N°≈ ¿_Sw Fů ı°oÎ $$24$$ ≈®°ªÙfi Ôůyů* fiu <„b, N°Ãt° N°æ≤ ≈≤f®Ê oÃ∫°<Ì
fi°tů* Ÿu <˚∏fiw° J¡∑ ≤ªfi° J¡∑ Fæ, b_wCw# Ÿtu* JC¡~> ˚Ù ˚uÌ fiFÙ* Fæ $$25$$ Fu tC<fifi°∫J¡, oŸ ≈®J¡°≤

Ìub°ªÕfi J¡≤ ≤F° I°fiÙ ≈C”T Ÿ ≈≤t≈Ì tu* ≈F…≥ª ı°w° Fæ, <ıŸ ≈≤t <„b≈Ì tu* ÎJ¡-ÎJ¡ yCd Ju¡

N<˚t°fiÙ Ft Ÿ˚Ù NfiCª≤ů* J¡∑ w≤F Ÿ¨<‹¸> N°<Ì J¡tů˘ tu* Ôy°∫u y∫u Fæ* $$26$$

Nf „C] <ª<w tu* ıÙb˚°b N°æ≤ ŸJu¡ ŸaŸ≤d N°≤ů≈ J®¡t J¡∑ <ıI°Ÿ° J¡≤ ≤Fu tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ

≈¥~>wu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ˚ybfig, N<bΩt°fi FÙ ∫F ıywg <bΩt°fi J¡∑ fi°o˘ <ıŸ ≈®J¡°≤ Ÿu

¿_Sw Fæ, bF Ÿf JC¡~> Ÿasu≈R¡≈ Ÿu tCHŸu J¡Ffiu J¡∑ J¨¡≈° J¡∑<ıÎ $$27$$

W≤ůW≤ N°≤ů≈ tu* _S¥Ôw° J¡° N°<@•∫ (b¨<]) J¡Ffiu Ju¡ <ÔÎ ≈≤t Ÿ¥‚tR¡≈ t¥Ô <Ì©Ô°wu Fæ* $
oÕÿb≤ fiu J¡F° # Fu tCfiu, ıů ∫F N≈≤ůsR¡≈ Ÿu ≈®wÙ∫t°fi f®Ê, ≈≤t°Ãt° ≈≤ ≠∫ů<w oÃ∫°<Ì „ÆÌů*

J¡° NSÕ ∫°fiÙ ≈®<w≈°Ωb_wC Fæ, Ÿu <b„C] Ÿa<bwg (<ª<w) FÙ Ÿt<HÎ $ oŸJ¡° ≈®St N°≤ů≈R¡≈

N°J¡°„ oŸ ≈®J¡°≤ tF°fig Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ NdC Ÿu tu” (˚°b ∫F Fæ <J¡ <ª<w J¡∑ Ÿ¥‚tw° N°æ≤ ın J¡∑

Ÿ¥‚tw° tu* tu” N°æ≤ NdC Ju¡ Ÿt°fi <b_≈‹¸> FÙ N∏w≤ Fæ $) $$28$$
b°_wb tu* NbuΩbwÙ <fi<bÕJ¡v≈ Ÿt°<@ tu* ≈®<Ÿ] <ªÌ°fi∏ÌæJ¡≤Ÿ-_b˚°b tu* ¿_Sw FůwÙ F…oÕ

˚Ù bF Ÿa<bwg ıf <bT∫-yůª≤ Ÿa_J¡°≤ů* Ju¡ Ìgfů@ Ÿu <bT∫ J¡v≈fi°Nů* tu* ∏tC© FůwÙ Fæ wf

1394

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

ªuwfi°wg <ªwg ∫°fiÙ ≈®J¡°„fi J¡≤fiu Ÿu "<ªwg' oŸ <J®¡∫° <fi<tWfi°t Ju¡ ∫ůÀ∫ ffi ı°wÙ Fæ $$29$$

<k¡≤ wÃJ¡°Ô FÙ <bT∫ů* tu* w°Ì°Ã‡∫˚°bfi° Ÿu NF∏w° J¡ů (NFaJ¡°≤R¡≈ Ju¡) Ÿ ≈®J¡°≤ ≈®°›w J¡≤

ÔuwÙ Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ _b›fi tu* ≈C”T N≈fi° ≈C”TÃb@tÕ ~>ůnJ¡≤ F°SÙ J¡∑ ˚°bfi° Ÿu ıayÔÙ F°SÙ

J¡∑ R¡≈w° J¡ů ≈®°›w J¡≤ Ôuw° Fæ $$30$$ NFaJ¡°≤R¡≈w° J¡ů ≈®°›w F…oÕ oŸ <ª<w J¡∑ ≈FÔu o∫W° N°æ≤

≈°æb°Õ≈∫Õ J¡° Nby°Ffi J¡≤fiu Ju¡ J¡°≤d Ìu„-J¡°ÔR¡≈w° tu* ≈®°›w F…oÕ J¡v≈fi°Î≥ Ã≈∏fi FůwÙ Fæ* $
wÌfi∏w≤ bu „¥∏∫R¡≈ J¡v≈fi°Î≥ _b∫a FÙ ŸJ¡∑ Ÿ©Ù Ju¡ R¡≈ tu* Nb¿_Sw Fů ı°wÙ Fæ* $$31$$ Ìu„

N°æ≤ J¡°Ô J¡∑ J¡v≈fi°Nů* Ÿu Ÿab<Ôw bFÙ <ªÃŸW° "NFtg' oÃ∫°J¡°≤J¡ N<˚t°fi tu* FuwC˚¥w Ÿa_J¡°≤ů*

Ju¡ Ìgfů@ Ÿu _≈∏Ìfi N°æ≤ <bI°fi Ÿu ∫C•w FůwÙ F…oÕ b°∫CÔu©° Ju¡ ŸÂ„ NŮ∫∏w≤ ≈®°d_≈∏Ì-

„<•w Ÿu ∫C•w FůJ¡≤ "ıÙb' ŸaI°b°ÔÙ Fů ı°wÙ Fæ $$32$$
oŸ w≤F <fiÿª∫ Ju¡ Ÿa_J¡°≤ů* J¡° Ìgfů@ Fůfiu ≈≤ fC<] N°<Ì „ÆÌů* J¡∑ b°h∫ ˚Ù bFÙ „<•w FůwÙ

Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Ÿ ≈®J¡°≤ J¡∑ ıÙb„<•w FÙ ÎJ¡t°` <fiÿª∫R¡≈ <bÔ°Ÿb°ÔÙ FůJ¡≤ fC<]R¡≈w° J¡° NfiCŸ≤d J¡≤wÙ F…oÕ NI≈Ì tu* ¿_Sw Fů ı°wÙ Fæ $$33$$ wÌfi∏w≤ J¡°<∫J¡, b°<ªJ¡ N°æ≤ t°fi<ŸJ¡ Δ∫bF°≤ů* Ju¡

Ÿa_J¡°≤ů* Ju¡ Ìgfů@ Ÿu w°¿[bJ¡ N°Ãt_bR¡≈ J¡ů <fÔJC¡Ô <~>≈° ≤©fiub°ÔÙ „ÆÌ„<•w, <J®¡∫°„<•w N°æ≤ I°fi„<•w () ∫u wÙfiů* FÙ „<•w∫°≥ NF∏w° J¡° NfiCytfi J¡≤wÙ Fæ* ∫°fiÙ NF∏w° Ju¡ ≈Ù~>u-≈Ù~>u Ì°ænwÙ <k¡≤wÙ Fæ*, <ıfitu* ≈®Ã∫uJ¡ J¡° ⁄Ì∫ Ju¡ N∏Ì≤ _kC¡≤d F…N° J¡≤w° Fæ $$34$$ ∫F ≈¥bůÕ•w NFaJ¡°≤°<Ì

Ÿt¥F „ÆÌ„<•w N°<Ì Ÿu NfiCyw FůJ¡≤ „Ù|® _t≤d„<•w J¡∑ ˚ÔÙ˚°≥<w J¡v≈fi° J¡≤w° F…N°

ŸaJ¡v≈R¡≈Ù b¨s J¡° fÙı˚¥w, ≈aª˚¥w°ÃtJ¡ tfi ffi ı°w° Fæ $$35$$ I°fiÙ Ôůy Ÿu FÙ (tfi J¡ů FÙ)

"N°<wb°<FJ¡ ÌuF Fæ' oŸ <•w J¡° <bT∫ fwÔ°wu Fæ* $ bFÙ ˚Ùw≤ tu* ¿_Sw N°b≤d≤<Fw Ÿ°sÙ_bR¡≈
f®Ê„<•w Ÿu Δ∫°›w FůJ¡≤ ≈®t°w¨_bR¡≈ ffi ı°w° Fæ $ N°æ≤ _bŸ°sÙ N°Ãt° J¡∑ _b≈®J¡°„w° Ju¡ fÔ Ÿu N°Ãt° J¡ů ı°fiw° Fæ $$36$$
oŸ ≈®J¡°≤ N∏Ì≤ J¡∑ J¡v≈fi° f°fl Âÿ∫ŸW° J¡∑ J¡v≈fi° tu* J¡°≤d Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

∫u ≈¥bůÕ•w J¡v≈fi°Î≥ ≈FÔu oŸ <ªW tu* Ã≈∏fi FůwÙ F…oÕ FÙ ≈Ù~>u <k¡≤ oŸtu*, J¡Fu ı°fiub°Ôu f°fl Âÿ∫°J¡°≤ tu* ≈¿≤dw FůJ¡≤, <Ìw fi F…oÕ ˚Ù <Ìw FůwÙ Fæ* $$37$$ wÌfi∏w≤ b°∫C J¡∑ ŸW°
wS° ŸJ¡° ≈®J¡°„ J¡≤fiub°ÔÙ _≈∏ÌŸW°; _≈„Õ J¡∑ ŸW° N°æ≤ ŸJ¡° ≈®J¡°„ J¡≤fiub°ÔÙ Ãb<y¿∏B∫

J¡∑ ŸW° Îba Ÿ‡≈¥dÕ wuıů* J¡∑ ŸW° N°æ≤ wuı#ŸW°Nů* J¡° ≈®J¡°„ J¡≤fiub°ÔÙ ∫°fiÙ ≈®Ã∫s I°fi J¡≤°fiub°ÔÙ ªsC¿≤¿∏B∫ J¡∑ ŸW°R¡≈ Fů ı°wÙ Fæ $$38$$ Îba R¡≈ŸW°, ıÔŸW° N°æ≤ bæŸÙ FÙ _b°Ì

J¡∑ ŸW° Îba _b°Ì fwÔ°fiub°ÔÙ ≤Ÿfiu¿∏B∫ J¡∑ ŸW° N°æ≤ ŸÙ ≈®J¡°≤ y∏@ J¡∑ ŸW° ffi ı°wÙ

Fæ $$39$$ Îba ≈¨ØbÙ J¡∑ ŸW°, ª°≥ÌÙ N°æ≤ ŸCbdÕt∫ f®Ê°^±>©›≈≤ů* J¡∑ ŸW° Îba NÃ∫aw <b≈CÔ
f®Ê°^±>-<≈^±> J¡∑ ŸW°, Ìu„ŸW° N°æ≤ Ÿt_w N°Ú (Ÿ‡≈∏fi) N°J¡°≤ů* Ÿu b<ıÕw J¡°Ô J¡∑ ŸW°
ffi ı°wÙ Fæ $$40$$ oŸ ≈∫CÕ•w ofi Ÿf ŸW°Nů* Ju¡ Ÿt¥F J¡ů N≈fiu _bR¡≈ J¡∑ fi°o˘ yůÌ tu* ÔuJ¡≤

() „ÆÌ Δ∫bF°≤ tu* FuwC Fæ $ „ÆÌ „<•w, I°fi Δ∫bF°≤ tu* FuwC Fæ - I°fi„<•w N°æ≤ <J®¡∫°Δ∫bF°≤
tu* FuwC Fæ <J®¡∫°„<•w $

ŸyÕ - 41]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1395

∫°fiÙ w°Ì°Ã‡∫˚°b Ÿu ofi ŸfJ¡° Ÿay®F J¡≤ ıæŸu fÙı N≈fiu W≤ůW≤ ≈¿≤d°t Ÿu NaJC¡≤, J¡°^±>,

„°©° N°æ≤ ≈®„°©°Nů* tu* ≈F…≥ªJ¡≤ (kæ¡ÔJ¡≤) ≈Wu N°<Ì J¡° N°Z∫ J¡≤w° F…N° NS°Õwg ≈Wu N°<Ì

J¡ů N≈fiu Ÿu ≈¨SJg¡ fi ŸtHw° F…N° _kC¡¿≤w Fůw° Fæ; bæŸu FÙ ıů ∫F _kC¡¿≤w Fů ≤F° Fæ, oŸu ∫°fiÙ

≈∫CÕ•w Ÿf ŸW°Nů* J¡ů N≈fiu Ÿu N<˚∏fi ŸtHJ¡≤ fæ™>u ≤Ffiub°Ôu J¡ů Fu tCfiu, N°≈ _S¥Ô°<Ì wÙfi ÌuFb°Ô° ≈C∫Õ‹¸>J¡ ı°<fiÎ $ ∫FÙ b°Ÿfi°ÃtJ¡ Fůfiu Ÿu N°<wb°<FJ¡ ÌuF ˚Ù J¡FÔ°w° Fæ $ N≈¿≤¿h~>∏fi

<ªÃ_bR¡≈ f®Ê FÙ •w ≈®J¡°≤ Ju¡ <b˚°yb°Ô° FůJ¡≤ _kC¡¿≤w Fů ≤F° Fæ, fi <J¡ N°æ≤ J¡ůoÕ

ÌqŸ≤° $$41,42$$
oŸ ≤Ù<w Ÿu N°≤ů≈ Ju¡ J®¡t J¡° <b_w°≤ J¡≤ Nf ŸJ¡° N≈b°Ì-J®¡t <Ì©Ô°wu Fæ* $

Fu tFTuÕ, NI°<fi∫ů* J¡∑ Â<‹¸> Ÿu ∫ů* J¡F° y∫° Ÿf JC¡~> Ÿ‡≈∏fi Fæ, ≈≤awC w[bI°<fi∫ů* J¡∑ Â<‹¸> Ÿu wů bF JC¡~> ˚Ù Ÿa≈∏fi fiFÙ* Fæ $ b°_wb tu* wů fi J¡ůoÕ I°fi Fæ, fi ≈C∫Õ‹¸>J¡R¡≈ N°J¨¡<w Fæ N°æ≤ fi

<ªÌ°˚°Ÿ Ÿu N<ªwg J¡° ªuwfi FÙ Fůw° Fæ $$43$$ ıæŸu ıÔ Ju¡ N°@°≤˚¥w ŸtCB Ju¡ Ì≤ tu* ıÔ FÙ
ıÔw≤ay Ju¡ <bÔ°Ÿ tu* ≈¿≤_kC¡¿≤w Fůw° ≤Fw° Fæ, bæŸu FÙ ≈≤f®Ê tu* N<πwÙ∫ ŸBq≈ f®Ê FÙ Ju¡bÔ

≈¿≤_kC¡¿≤w Fů ≤F° Fæ $$44$$

∫F Jæ¡Ÿu ŸtH tu* N°∫° ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

•∫ů*<J¡ Ÿf Âÿ∫Ÿt¥F Ÿa<bwgR¡≈ FÙ Fæ, oŸ ≈®J¡°≤ J¡° ŸabuÌfi (I°fi) Fůfiu ≈≤ Ÿf ÎJ¡°ÃtJ¡ Fæ $

Ÿa<bÌg Ÿu ≈¨SJg¡ J¡≤ <Ì∫u ı°fiu ≈≤ wů ∫F Âÿ∫Ÿt¥F, ŸaJ¡v≈fiy≤ J¡∑ fi°o˘, Nªuwfi ∫°fiÙ ˚°ŸJ¡„¥∏∫

≈¿≤I°w Fůw° Fæ $ w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ Ìůfiů* ≈®J¡°≤ Ÿu oŸtu* ıÙbfi fiFÙ* Fæ $$45$$
oŸJ¡° I°fi Fůfiu ≈≤ oŸtu* b_wCR¡≈w° FůyÙ ∫° oŸJ¡° I°fi fi ≤Ffiu ≈≤ b_wCR¡≈w° FůyÙ ? Ìůfiů*
w≤F Ÿu ˚Ù fiFÙ* Fů ŸJu¡yÙ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

ŸabuÌfi Ÿu ∫°fiÙ ∫S°SÕ ≈¿≤I°fi Ÿu Ÿf Âÿ∫ ıywg <„bR¡≈w° J¡ů FÙ ≈®°›w Fů ı°w° Fæ $ ıů I°w Fæ FÙ fiFÙ*, bF b_wCR¡≈w° J¡ů Jæ¡Ÿu ≈®°›w J¡≤uy° ? $$46$$ oŸ ≈≤ ∫<Ì J¡ůoÕ J¡Fu <J¡ _bw#

<ª∏t°`_b˚°b FůwÙ FCoÕ ˚Ù ∫F b_wC "fF… _∫°a ≈®ı°∫u∫' oŸ ŸaJ¡v≈ Ju¡ J¡°≤d N≈fiu N∏Ì≤ FÙ

Âÿ∫°a„w° J¡ů ≈®°›w J¡≤ ÔuwÙ Fæ wů bF ™>ÙJ¡ fiFÙ*, •∫ů*<J¡ ŸaJ¡v≈π°≤° J¡¿v≈w b_wCÎ≥ <tØ∫° FÙ

F…N° J¡≤wÙ Fæ*, oŸ<ÔÎ ≈≤tŸ¥‚t Ÿ N°Ãt° J¡∑ Ÿ¥‚tt°` _b˚°b Ÿu ıů ŸW° Fæ, bF ≈®StJ¡¿v≈w Ÿ¥‚tÌuF tu* FÙ <ª≤J¡°Ô Ju¡ NU∫°Ÿ Ju¡ J¡°≤d _S¥Ôw° J¡° NbÔůJ¡fi J¡≤wÙ Fæ ∫F NSÕw# <Ÿ] Fů ı°w° Fæ $$47$$ N°æ≤ _S¥ÔÌuF Ju¡ Ÿ‡f∏@ Ÿu Ÿf N°∏w¿≤J¡ J¡ů„ªwC‹¸>∫ wS° f°fl <bT∫ Ÿt¥Fů*

J¡°, ıů _S¥Ôw° J¡ů ≈®°›w Fů ªCJu¡ Fæ*, f®Ê FÙ wÃJ¡°Ô N≈fiÙ J¡v≈fi° Ÿu NbÔůJ¡fi <J¡∫° J¡≤w°

Fæ $ f°flR¡≈ N°<Ì Ju¡ Ì„Õfi tu* bF Ÿ ÌuF Ju¡ ªsC¿≤¿∏B∫ N°<Ì _bR¡≈ <~>Bů* J¡° ∫°fiÙ π°≤ů* J¡°

˚Ù ıů <bT∫ů* Ju¡ NfiCŸ°≤ N≈fiu-N≈fiu J¡°∫ů˘ tu* Δ∫b¿_Sw ˚Ù Fæ*, ˚ÔÙ˚°≥<w NbÔůJ¡fi <J¡∫°

J¡≤w° Fæ $$48$$ wÌfi∏w≤ F°S, ≈æ≤ N°<Ì Nb∫b Ÿt¥Fů* wS° N°∏w≤ J¡ů„ů* tu* ≈C”T Ju¡ N°J¡°≤

Ju¡ Ÿ°S w°Ì°Ã‡∫ J¡∑ ˚°bfi° J¡≤fiu Ju¡ J¡°≤d N≈fiu tu* ≈C”T J¡∑ N°J¨¡<w Ìu©w° Fæ N°æ≤ Ÿu J¡°J¡w°ÔÙ∫-∏∫°∫ Ÿu NJ¡_t°wg Δ∫bF°≤ tu* ŸtSÕ Ìu©J¡≤ NÃ∫∏w ⁄‹¸>-≈C‹¸> Fů ı°w° Fæ $$49$$
oŸ Nb_S° tu* ¿_Sw F…Î ıÙbfi @°≤d J¡≤ ≤Fu oŸ NŸwg wCh~> „≤Ù≤ J¡ů, NŸwg FÙ _b›fi°b_S°

1396

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ju¡ tfiC‹∫ N°æ≤ y∏@bÕfiy≤ J¡∑ fi°o˘, Ìu©w° ≤Fw° Fæ $$50$$

"∫F Ÿ°≤° ŸaŸ°≤ <tØ∫° Fæ' ÎuŸ° I°fi Fůfiu ≈≤ ˚Ù ∫F ıywg ÌC#© ≈æÌ° J¡≤w° ≤Fw° FÙ Fæ, oŸ<ÔÎ

ÌC#© J¡∑ N°æT<@ <tØ∫°I°fi Ju¡ <Ÿb° J¡ůoÕ Ì¥Ÿ≤Ù FÙ fwÔ°fiÙ ª°<FÎ, ∫F t°fi ≤Fu tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ

≈¥~>wu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ˚ybfig, ∫F ıywg ˚Ôu FÙ y∏@bÕfiy≤ Ju¡ N°J¡°≤ J¡° Fů wS° oŸJ¡∑

≈t° ˚Ôu FÙ _b›fi Ju¡ fi≤ Ÿu ÌÙ ı°∫, <k¡≤ ˚Ù ÌC#© Ju¡ <ÔÎ ≈¿_Sw wů Fæ FÙ $ oŸ<ÔÎ ÌC#© Ju¡

≈¿≤s∫ Ju¡ <ÔÎ ∫F°≥ J¡°æfi-ŸÙ ∫C<•w Fæ ? $$51$$
ıf wJ¡ b°Ÿfi° J¡° s∫ fiFÙ* Fů ı°w°, wf wJ¡ <tØ∫°Ãb J¡° Â»w≤ <fiÿª∫ FÙ ÌC#© J¡∑ <fib¨<W
tu* ÎJ¡t°` ≈°∫ Fæ, N°≈°ww# <tØ∫°ÃbI°fi Ÿu JC¡~> fiFÙ* Fů ı°w°, oŸ N°„∫ Ÿu W≤ Ìuwu Fæ* $
oÕÿb≤ fiu J¡F° # tFTuÕ, b°Ÿfi° Ju¡ J¡°≤d ÌC#© Ã≈∏fi Fůw° Fæ N°æ≤ bF b°Ÿfi° <bΩt°fi b_wC tu*

FCN° J¡≤wÙ Fæ $ ∫F ıywg wů t¨yw¨‹d° Ju¡ ıÔ Ju¡ w≤ay Ÿt°fi N<bΩt°fi (<tØ∫°) FÙ Fæ $$52$$
ıywg tu* NÃ∫aw NŸ[b J¡° Â» <fiÿª∫ Fů ı°fiu ≈≤ N°Z∫ N°æ≤ ŸJu¡ <bT∫ N°<Ì J¡° <fÔJC¡Ô

N˚°b Fů ı°fiu Ÿu FÙ b°Ÿfi° J¡∑ ≈Cfi# Ã≈<W fiFÙ* FůwÙ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
oŸ<ÔÎ <J¡ŸŸu J¡°æfi b°<Ÿw Fůy° N°æ≤ <J¡ŸJ¡ů J¡F°≥ Ÿu b°Ÿfi° FůyÙ ? Fu tFTuÕ, _b›fi°b_S°

J¡° ≈C”T ˚Ô° Jæ¡Ÿu t¨yw¨‹d° Ju¡ ıÔ J¡° ≈°fi J¡≤ ŸJ¡w° Fæ ? $$53$$ B‹¸>° Ju¡ Ÿ<Fw, NF∏w° Ÿu

∫C•w N°æ≤ tfi wS° tfifi N°<Ì Ju¡ Ÿ°S oŸ ıywg J¡° ≈¿≤„uT tu* ıf N¿_wÃb FÙ fiFÙ* ≤Fw° wf ıů Ÿπ_wC Fæ, bFÙ Nb<„‹¸> ≤F ı°wÙ Fæ $$54$$ bF°≥ ≈≤ fi wů J¡ůoÕ b°Ÿfi° ≤FwÙ Fæ, fi J¡ůoÕ
b°ŸJ¡ ≤Fw° Fæ N°æ≤ fi J¡ůoÕ b°Ÿfi° J¡° <bT∫ (b°_∫) FÙ ≤Fw° Fæ $ <J*¡wC ÎJ¡t°` Ju¡bÔÙ˚°b ∫°fiÙ

<ª∏t°`_b˚°b FÙ ≤Fw° Fæ, <ıŸtu* <J¡ J¡Ôfi° J¡° ˚®t ˚ÔÙ˚°≥<w „°aw Fů ªCJ¡° Fæ $$55$$ <ıŸ

≈®°æ» J¡∑ Â<‹¸> tu* Δ∫°bF¿≤J¡ ∫° ≈®°<w˚°<ŸJ¡ ÌC‹¸> ŸaŸ°R¡≈ ∫s „¥∏∫_bR¡≈ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d <fiÃ∫

<bÔÙfi FÙ Fæ, ŸJ¡∑ Â<‹¸> tu* Jæ¡bv∫ Ju¡ <Ÿb° J¡ůoÕ N°æ≤ Ì¥Ÿ≤° •∫° Nb<„‹¸> ≤F ŸJ¡w° Fæ ? $$56$$
oŸ ≈®J¡°≤ „¥∏∫ tu* FÙ buw°Ô J¡∑ fi°o˘ ∫F <ªWb°Ÿfi° Ã≈∏fi FCoÕ Fæ, <ıŸJ¡° fi°t ıywg Fæ $

ŸJ¡∑ „°a<w Fů ı°fiu ≈≤ Nsw „°a<w FÙ Nb<„‹¸> ≤FwÙ Fæ $$57$$ NF∏w° tu*,¡ıywg tu* wS°
t¨yw¨‹d° Ju¡ ıÔ tu* <ıŸ tfiC‹∫ J¡∑ N°_S° f≥@Ù FCoÕ Fæ, Ÿ J¡Ôt≥CFu* J¡ů f°≤-f°≤ <@•J¡°≤ Fæ !

bF fi°Ô°∫J¡ oŸ ≈Ìu„ Ju¡ Ô°∫J¡ fiFÙ* Fæ $$58$$
bF •∫ů* ≈Ìu„ Ju¡ ∫ůÀ∫ fiFÙ* Fæ ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $
oŸ ıywg tu* N°ÃtI°fiÙ Ôůy <b<„‹¸> N<@J¡°≤≈®°›w ıÙb J¡ů FÙ ≈Ìu„ <Ì∫° J¡≤wu Fæ*, fi <J¡

Ÿ ÔnJu¡ J¡ů, ıů N<@J¡°≤ ≈®°›w fi Fůfiu Ÿu NfiuJ¡ ≈®J¡°≤ J¡∑ ˚®°<∏w∫ů* Ÿu y®_w Fæ, N°∫ů˘ π°≤°

≈u<sw Fæ Îba NŸBq≈ ÌuF N°<Ì tu* N<˚t°fi ≤©fiu Ju¡ J¡°≤d NŸ∏t∫ Fæ $ ıů ≈C”T ÎuŸu Nfi<@J¡°≤Ù

NI°fiÙ ıÙb J¡ů ≈Ìu„ Ìuw° Fæ, bF t°fiů* Ÿůfiu-ŸÙ ŸC∏Ì≤Ù J¡∏∫° _b›fi tu* Ìu©u y∫u ≈C”T J¡ů Ìuw° Fæ $
bF ˚Ù ÎJ¡ fFCw fn° t¥©Õ FÙ Fæ, ∫F ˚°b Fæ $$59$$
oJ¡w°ÔÙŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ŸyÕ - 42]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1397
f∫°ÔÙŸb°≥ ŸyÕ
oÕ„ N°<Ì Ÿu ÔuJ¡≤ Ÿt<‹¸>-Δ∫‹ˆ°ÃtJ¡ ıů ŸaŸ°≤ Fæ, bF Ÿf t°∫° FÙ Fæ,

∫F ≈Ìu„ ÌuJ¡≤ ˚yb°fig ZÙ„aJ¡≤ J¡° N≈fiu b°Ÿ_S°fi Ju¡ ≈®<w ytfi - ∫F bdÕfi $

"ıÙbÌuwÌb_S°Ja¡ ¿_Swa ≈ÿ∫<w ÌuFJ¡tg' oŸ bªfi Ÿu ≈¥bÕ Nº∫°∫ Ju¡ N∏w tu* ıů Nº∫°≤ů≈

J¡F° y∫° Fæ, ŸJu¡ „uT°a„ J¡∑ <ıI°Ÿ° J¡≤ ≤Fu tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ ≈¥~>wu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ˚ybfig , wÌfi∏w≤ Ÿ¨<‹¸> Ju¡ N°<Ì tu* ∫°fiÙ J¡v≈ Ju¡ ≈®St Nº∫°ŸJ®¡t tu* ÌuF<b˚®t J¡ů Ìu© ≤F° bF ıÙb N°J¡°„ tu* ¿_Sw FůJ¡≤ <J¡Ÿ Nb_S° J¡ů ≈®°›w J¡≤w° Fæ ? $$1$$

˚yb°fi „aJ¡≤ fiu J¡F° # Fu tCfiu, <ıŸ ≈®J¡°≤ _b›fitfiC‹∫ N<wŸ¥‚t fi°<n∫ů* tu* NÃ∫aw <b_w¨w f®Ê°^±> Ìu©w° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ bF ıÙb ˚Ù ≈≤t Ÿ¥‚t <ªÌ°J¡°„ tu* ≈¥bůÕ•w J®¡t Ju¡ NfiCŸ°≤ ffi° FCN°

„≤Ù≤ Ìu©w° Fæ $$2$$

J¡<Sw Â‹¸>°∏w Ju¡ N°„∫ J¡° FÙ ≈Cfi# <bb≤d J¡≤wu Fæ* $
ıæŸu N°ı ˚Ù _b›fitfiC‹∫ ªæw∏∫|fi N°Ãt° Ju¡ ŸbÕ` Δ∫°≈J¡ Fůfiu Ÿu f®Ê°^±>R¡≈ J¡°∫Õ J¡≤w° Fæ, bæŸu FÙ „≤Ù≤@°≤Ù ıÙb ˚Ù f®Ê°^±>R¡≈ J¡°∫Õ J¡≤w° Fæ $$3$$

N°<Ì ŸyÕ tu* bFÙ ıÙb Ÿt‹ˆ°ÃtJ¡ ≈°<@ Ÿu ∫C•w FůJ¡≤ <F≤^∫y˚Õ fi°t @°≤d J¡≤ N≈fiu tu*

N°æ≤ f°F≤ J¡∑ b_wCNů* tu* fi°t˚uÌů* J¡° ˚Ù Δ∫≈Ìu„ (<fiR¡≈d) J¡≤w° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
oŸJu¡ f°Ì bF tæ* Ÿfi°wfi NΔ∫•w "≈C”T' F¥≥, oŸ ≈®J¡°≤ ≈C”T-fi°t J¡° N≈fiu FÙ _bR¡≈ tu*

<fit°Õd J¡≤w° Fæ N°æ≤ ŸÙ Ÿu ≈®°S<tJ¡ ≈C”T Ju¡ R¡≈ tu* „Ù|® ≈®J¡°<„w Fůw° Fæ $$4$$
bFÙ Ÿ°¿[bJ¡, ≤°ıŸ N°æ≤ w°tŸ J¡v≈ů* tu* ŸÌ°¿„b N°<Ì t¥<wÕ∫ů* J¡∑ ≈FÔu J¡v≈fi° J¡≤ <k¡≤

Ì¥Ÿ≤ů* J¡∑ J¡v≈fi° J¡≤w° Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $
oŸ ≈®J¡°≤ bFÙ ıÙb <J¡ŸÙ ŸyÕ tu* ≈FÔ° ≈C”T ŸÌ°<„b Fůw° Fæ, f°Ì tu* <J¡ŸÙ ŸyÕ tu* <b‹dC wů

<J¡ŸÙ wÙŸ≤u ŸyÕ tu* <b‹dC J¡∑ fi°<˚ Ÿu Ã≈∏fi f®Ê° J¡F° ı°w° Fæ $$5$$

"N°J¡°„≈®˚bů f®Ê°' (f®Ê° N°J¡°„ Ÿu Ã≈∏fi Fůw° Fæ) oŸ ≈¥bÕ ≤°t°∫d J¡∑ <•w Ÿu <≈w°tF
fi°<˚ Ÿu FÙ Ã≈∏fi Fůw° Fæ, ∫F J¡ůoÕ <fi∫t fiFÙ* Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

<J¡ŸÙ ŸyÕ tu* bF <≈w°tF J¡F° ı°w° Fæ wů <J¡ŸÙ ŸyÕ tu* ÌCy°Õ, ˚æ≤b, <bfi°∫J¡ N°<Ì J¡F° ı°w°

Fæ, ≈≤awC bF ŸÌ°<„b N°<Ì ≈C”T ŸaJ¡v≈t∫ Fæ ∫°fiÙ "Ÿů&J¡°t∫w fFC _∫°a ≈®ı°∫u∫' oŸ ZC<w tu*

•w t°<∫J¡ ŸaJ¡v≈R¡≈ Fæ N°æ≤ ŸaJ¡v≈ Ÿu FÙ N°J¡°≤ ≈®°›w J¡≤w° Fæ $$6$$ Ÿ¥‚t ˚¥wů* J¡∑ Ÿ¨<‹¸> π°≤°

≈C‹¸> FCN° ≈®St ŸaJ¡v≈ FÙ Ÿ Ÿt<‹¸>Δ∫<‹¸>_bR¡≈ tfiůt∫ t¥<wÕ ≈®°›wJ¡≤ ∫°fiÙ <F≤^∫y˚Õ FůJ¡≤

<ıŸ ˚Cbfi, ≈®ı°, Ÿ¨<‹¸> N°<Ì J¡∑ <ıŸ w≤F Ÿu J¡v≈fi° J¡≤w° Fæ, Ÿu ŸÙ w≤F Ÿu Δ∫bF°≤∫ůÀ∫

NfiC˚b J¡≤w° Fæ $$7$$ <ıŸ w≤F „¥∏∫_bR¡≈ buw°Ô w°¿[bJ¡ Â<‹¸> Ÿu NŸBq≈ N°æ≤ ˚®tÂ<‹¸> Ÿu ŸBq≈

˚°Ÿw° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ ∫F Ÿt_w ≈®≈aª w[bÂ<‹¸> Ÿu NŸwg N°æ≤ ˚®tÂ<‹¸> Ÿu ŸBq≈ ˚°Ÿw° Fæ, oŸ<ÔÎ
ıywg J¡° <bI°fi Ju¡bÔ NF∏w° FÙ Fæ $$8$$ •w ≤Ù<w Ÿu ıů N°<Ì ≈C”T _b≤<ªw b_wC Ju¡ ≈®<w B‹¸>°R¡≈ Fů ı°w° Fæ, bF <fituTt°` J¡°Ô tu* FÙ ÎJ¡t°` N≈fiu _bR¡≈ Ju¡ ≈∫°ÕÔůªfi Ÿu <ªÌ°J¡°„_bR¡≈

1398

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Fů ı°w° Fæ N°æ≤ _bR¡≈ J¡° <b_t≤d Fůfiu ≈≤ wů Ÿu <fituTt°` J¡°Ô FÙ Nfi∏w N°æ≤ NŸÙt ŸaŸ°≤ Ju¡

≈®<w Ôu ı°w° Fæ $$9$$ bF <fituT FÙ J¡v≈fi° tu* ŸtSÕ Fæ, ıů Ju¡bÔ ≈®<w˚°Ÿ Ju¡ <b≈∫°ÕŸ Ÿu ∫°fiÙ

≈≤°Jg¡≈®bdw° Ÿu tF°J¡v≈ů* J¡∑ ≈≤‡≈≤° J¡° ˚ÔÙ˚°≥<w NfiC˚b J¡≤w° Fæ $$10$$ ≈≤t°dC-≈≤t°dC tu*, Δ∫ůt-Δ∫ůt tu* (tF°J¡°„ N°æ≤ ŸCoÕ Ju¡ ~>uÌ N°<Ì N°J¡°„ tu*) wS° sd-sd tu* ˚Ù bu Ÿ¨<‹¸>, J¡v≈

N°æ≤ tF°J¡v≈ Ju¡ N°<b˚°Õb N°æ≤ <w≤ů˚°b F…N° J¡≤wu Fæ* $$11$$
bu Ÿ¨<‹¸>-˚uÌ <ıwfiu ıÙbů* tu* Ÿt°fiŸt∫ tu* Ÿt°fi<bT∫J¡ b°Ÿfi° J¡° ≈®°Ì…˚°Õb Fůy°, wfiu ıÙbů* Ju¡ ≈≤_≈≤ Ì„Õfi N°<Ì Δ∫bF°≤ů* Ÿu ∫C•w Fů*yu, ÌqŸ≤ů* Ju¡ <ÔÎ Ì„Õfi N°<Ì Δ∫bF°≤ů* Ÿu ∫C•w fiFÙ*

Fů*yu, ∫ů* Îu∏Ìb Ju¡ ≈°¶∫°fi ≈®J¡°≤ J¡° N°Z∫ ÔuJ¡≤ J¡Fwu Fæ* $

J¡ůoÕ Ôůy b°Ÿfi°y<w J¡∑ Ÿt°fiw° Ÿu N∏∫ů∏∫ Ì„Õfi N°<Ì Δ∫bF°≤ Ju¡ ∫ůÀ∫ Ìu©u ı°wu Fæ* N°æ≤

J¡ůoÕ N<@‹™>°fi ŸÌ®¥≈ N°Ãt° Ju¡ I°w Fů ı°fiu Ÿu ≈≤_≈≤ Δ∫bF°≤ ∫ůÀ∫ fiFÙ* Ìu©u ı°wu $$12$$

Ÿtu* ∫C<•w fwÔ°wu Fæ* $

ª¥≥<J¡ ŸyÕR¡≈ Ÿu ¿_Sw ıÙb Ju¡ π°≤° Ÿ‡˚°Δ∫t°fi FůJ¡≤ FÙ bu ŸyÕ Ã≈∏fi Fůwu Fæ*, oŸ<ÔÎ
bu ≈≤t<ªÌ°J¡°„_bR¡≈ ≈≤t°Ãt° tu* Ã≈∏fi fiFÙ* Fůwu, •∫ů*<J¡ bF°≥ ≈≤ bu <ªÌ°J¡°„_bR¡≈ tu* FÙ

≈∫Õb<Ÿw Fæ* $$13$$

ŸyÕ f®ÊŸW° Ÿu <fi≤≈us FůJ¡≤ N≈fiÙ ŸW° Ÿu FÙ ∫° Ìu„-J¡°ÔŸ‡f∏@ Ju¡ fÔ Ÿu ≈®°›wŸW° Ÿu FÙ ≤Fu* ? oŸ „aJ¡° ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

∫u ŸyÕ _b›fiJ¡°ÔÙfi ≈bÕw J¡∑ fi°o˘ ŸBq≈ N°æ≤ NŸBq≈ FůJ¡≤ <bÔÙfi Fů ı°wu Fæ* $ oŸÙ ≈®J¡°≤ Ìu„

N°æ≤ J¡°Ô ˚Ù Ÿyů˘ Ÿu ≈FÔu N°J®¡°∏w fiFÙ* Su N°æ≤ fi Ÿyů˘ J¡∑ J¡w¨Õw° FÙ SÙ $$14$$
wf Ÿ˚Ù ŸyÕ ≈®Ô∫≈∫Õ∏w _b∫a FÙ ŸÃ_bR¡≈ Fů*yu ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

∫u ŸyÕ ŸÃ_bR¡≈ fiFÙ* Fů ŸJ¡wu, •∫ů*<J¡ ÎuŸ° t°fifiu ≈≤ "ŸyÕ' N°æ≤ "Ÿwg' Ìůfiů* ≈Ì ÎJ¡ ÌqŸ≤u Ju¡

≈∫°Õ∫ Fů ı°fiu Ÿu ŸyÕ J¡∑ N<bfi°„°≈<W Fů ı°∫uyÙ "fi°˚°bů <bΩwu Ÿw#' oŸŸu ˚yb°fig fiu Ÿwg

≈Ì°Sů˘ J¡° N<bfi°„ FÙ <Ÿ] <J¡∫° Fæ $ (wf ŸyÕ tu* Nº∫_w FÙ Ÿ[b t°fi <Ô∫° ı°∫ ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $) ŸyÕ tu* Nº∫_w ˚Ù Ÿ[b fiFÙ* t°fi° ı° ŸJ¡w°, •∫ů*<J¡ _b∫a NŸÌg-R¡≈ ŸyÕ tu* Ÿ[b°º∫°Ÿ J¡∑

N<@‹™>°fiR¡≈w° FÙ <Ÿ] fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ $ (wf bæfi°<„J¡-tw Ju¡ ŸÂ„ @°≤°R¡≈ Ÿu NfiCyw wwg-wwg sdR¡≈ FÙ Ÿ[b ŸyÕ tu* t°<fi∫u, oŸtu* •∫° N°≈<W Fæ ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $) ŸyÕ tu* sdR¡≈ Ÿ[b ˚Ù
fiFÙ* t°fi° ı° ŸJ¡w°, •∫ů*<J¡ sdR¡≈ Ÿ[b ≈®wÙ<wJ¡°Ô≈∫Õ∏w ™>F≤ fiFÙ* ŸJ¡w° $ ∫<Ì NÃ∫∏w N≈®wÙw tu* ŸW° t°fi ÔÙ ı°∫ wů yyfiJC¡ŸCt N°<Ì NÔÙJ¡ (NŸwg) ≈Ì°Sů˘ tu* ˚Ù Ÿ[b J¡∑ N°≈<W Fů ı°∫uyÙ $

(oŸŸu N°Ωsd N°æ≤ N∏wsd Ju¡ Ÿ‡f∏@R¡≈ ı∏t N°æ≤ <bfi°„ ˚Ù ŸyÕ tu* <fi≤_w Fů y∫u, oŸ

N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $) fi wů ∫F ŸyÕ JC¡~> Ã≈∏fi FÙ Fůw° Fæ N°æ≤ fi JC¡~> <bfi‹¸> FÙ Fůw° Fæ $$15$$

ÎuŸÙ ≈¿≤¿_S<w tu* Ft°≤u <Ÿ]°∏w J¡∑ FÙ „≤d ÔufiÙ ª°<FÎ, oŸ N°„∫ Ÿu ≈¥bůÕ•w <Ÿ]°∏w J¡°

_t≤d J¡≤°wu Fæ* $

<ª<w FÙ Ÿ‡≈¥dÕ ≈®≈aª J¡ů ŸaJ¡v≈R¡≈ Ÿu N≈fiu tu* Ÿ ≈®J¡°≤ ªtÃJ¨¡w J¡≤wÙ Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤

_b›fi tu* fiy≤ J¡° <fit°Õd, ≈wfi N°æ≤ Ã≈wfi ªtÃJ¨¡w Fůw° Fæ N°æ≤ w<fiJ¡ ˚Ù Ìu„ N°æ≤ J¡°Ô Ÿu

ŸyÕ - 42]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1399

Ÿ‡f∏@ fiFÙ* J¡≤w° $$16$$
wf ŸyÕ tu* Ìu„ Îba J¡°Ô Ìůfiů* Ÿu N°J®¡°∏wÃb J¡° NfiC˚b Jæ¡Ÿu Fůw° Fæ ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $
ıæŸu ŸaJ¡v≈t∫ ≈bÕw Ÿu NŸÙt Ìu„, J¡°Ô°<Ì N°J®¡°∏w Fůfiu ≈≤ ˚Ù b°_wb tu* bu N°J®¡°∏w fiFÙ*

J¡Fu ı° ŸJ¡wu, bæŸu FÙ Δ∫°bF°¿≤J¡ ŸW° Ÿu ∫C•w oŸ ıywg Ÿu Ìu„, J¡°Ô N°<Ì Ju¡ N°J®¡°∏w Fůfiu

≈≤ ˚Ù bu b°_wb tu* N°J®¡°∏w fiFÙ* J¡Fu ı° ŸJ¡wu $$17$$ <ıŸ w≤F ∏fiwR¡≈ Ÿu Nb¿_Sw ŸaJ¡v≈t∫ tu”≈bÕw Ÿu b°_wb tu* N°J®¡°∏w fi F…Î FÙ Ìu„, J¡°Ô N°<Ì ŸaJ¡v≈J¡°Ô tu* N°J®¡°∏w-

Ÿu ≈®wÙw Fůwu Fæ*, bæŸu FÙ Δ∫°bF°¿≤J¡ ıywg Ÿu Nfi°J®¡°∏w ˚Ù Ìu„, J¡°Ô N°<Ì ŸaJ¡v≈-J¡°Ô tu*

N°J®¡°∏w-Ÿu ≈®wÙw Fůwu Fæ* $$18$$
oŸÙŸu ŸaJ¡v≈ Ju¡ NfiCŸ°≤ FÙ ≈C”T, J¡∑¸>, _S°b≤ N°<Ì ı∏tbæ<ªc∫ Fůw° Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

Îu<FJ¡ N°æ≤ N°tC<‹tJ¡ Ÿ˚Ù <J®¡∫°Nů* tu* ŸtSÕ ıů ∫F ≈C”T Fæ, bF <ıŸ J®¡t Ÿu Ã≈∏fi Fůw° Fæ,

ŸÙ J®¡t Ÿu ∫F°≥ sd tu* J¡∑¸> ˚Ù Fů ı°w° Fæ $$19$$ ŸÙ ≈®J¡°≤ oŸ f®Ê°^±> tu* _S°b≤ů* J¡∑ ∫ů<fi∫°≥

˚Ù Ã≈∏fi FůwÙ Fæ*, ŸÙ ≈®J¡°≤ N^±>ı N°<Ì ª°≤ ≈®J¡°≤ J¡∑ ı°<w∫°≥ N°æ≤ ”B Ÿu ÔuJ¡≤ w¨d≈∫Õ∏w Ÿ˚Ù ≈Ì°SÕ t°∫°<@‹™>°w° Ju¡ ŸaJ¡v≈J¡°Ô tu* Ã≈∏fi Fů ı°wu Fæ* $$20$$ J¡ůoÕ ŸyÕ b°Ÿfi° J¡∑ Ÿ¥‚tw°

Ju¡ J¡°≤d ≈≤t°dC Ju¡ ŸÂ„ Ÿ¥‚t Fæ* N°æ≤ J¡ůoÕ ŸyÕ b°Ÿfi° Ju¡ _bv≈ <bJ¡°Ÿ ŸùŸ≤udC Ju¡ ŸÂ„ fnu Fæ*,

∫FÙ J®¡t ˚¥w Îba ˚°bÙ ŸyÕ Ju¡ <bT∫ tu* ˚Ù ı°fifi° ª°<FÎ $$21$$
wf Jæ¡Ÿu oŸ Ÿ¨<‹¸> J¡° ≈≤t Fůw° Fæ ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

≈≤t°SÕw[b J¡° <ª∏wfi J¡≤fiu Ÿu N<fibÕªfiÙ∫ oŸ ŸaŸ°≤t°∫° J¡° <b˚uÌ <bfi‹¸> Fů ı°w° Fæ, wÌfi∏w≤ NU∫°Ÿ Ÿu <„bR¡≈ ≈¥≠∫w[b ≈®°›w Fů ı°w° Fæ $$22$$

ÎJ¡ sd Ju¡ ŸFŸ®°a„ J¡°Ôt°` tu* ˚Ù ∫<Ì J¡FÙ* <ªÌ°Ãt° f<FtCÕ© Fů ı°∫, wů J¡≤ůnů* J¡v≈ů* tu*
kæ¡Ôu F…Î NŸa¶∫ NfiSÕ ≈®°›w Fů ı°wu Fæ*, ∫F J¡Fwu Fæ* $

<fituTt°` Ju¡ <J¡∫u y∫u Ÿ°æ ˚°yů* tu* Ÿu <J¡ŸÙ ÎJ¡ Ju¡ N°@u ˚°yt°` J¡°Ô≈∫Õ∏w FÙ ∫<Ì ≈≤° <ª<w N≈fiu b°_wb _bR¡≈ Ÿu <y≤ ı°∫, wů bFÙ tF°fig NfiSÕR¡≈ Ÿu <Ìw Fů ı°wÙ Fæ $$23$$

<ª<w J¡∑ _bR¡≈ ≈®<w‹™>° FÙ f®ÊR¡≈w° Fæ, oŸu J¡Fwu Fæ* $
w[bbuW° ≈C”Tů* Ju¡ π°≤° NfiC˚¥w Fůfiub°ÔÙ, <„Ô°J¡°„ J¡∑ fi°o˘ N≈fiu _bR¡≈ tu* Nb¿_Sw <ª<w FÙ Ÿ¥∫Õ N°<Ì ≈®J¡°„ů* Ÿu ≈®J¡°<„w fi Fůfiub°Ôu ı∏t„¥∏∫ f®Êªæw∏∫_bR¡≈ Fæ, Nw# bF f®Ê„ÆÌ Ÿu J¡FÙ ı°wÙ Fæ $$24$$

N<˚t°fi J¡∑ N<˚b¨<] Ÿu W≤ůW≤ ≠∫ů*-≠∫ů* Ÿ¨<‹¸> ≈®°æ» ffiwÙ ı°wÙ Fæ, Ã∫ů*-Ã∫ů* <ªÌ°Ãt° Ju¡

≈®J¡°„ J¡° °Ÿ N°æ≤ ˚uÌ°<@•∫ Ÿu Ã≈∏fi sCBw° N°Ãt° tu* ≈®°›w FůwÙ ı°wÙ Fæ, ∫ů* J¡Fwu Fæ* $
oŸ ŸyÕ Ju¡ ≈®°æ» Fů ı°fiu ≈≤ tF°ªæw∏∫ J¡° ≈®J¡°„ fiFÙ* Fůw° N°æ≤ <tØ∫°˚¥w Ìu„ N°æ≤ J¡°Ô Ÿu ı<fiw ≈¿≤h~>uÌů* Ÿu N°Ãt° tu* t„J¡≈∫Õ∏w tF°fig Ÿ¥‚tw° N°æ≤ sCBw° ≈®°›w Fů ı°wÙ Fæ $$25$$ Fu <≈®∫
tCfiu, f®Ê<ª<w ≈°<@b„ ıÙb˚°b J¡ů ≈®°›w FůJ¡≤ ÌuF, o¿∏B∫ N°<Ì Ju¡ ŸabÔfi-J®¡t Ÿu t¨yÙ, Ôw°, J¡∑¸>, Ìub, NŸC≤ N°<ÌR¡≈ Fů ı°wÙ Fææ $$26$$
oŸÙ<ÔÎ Â» Ÿ¥` tu* yC≥SÙ y∫Ù t°Ô° J¡∑ fi°o˘ ∫F <bÿb Ÿwg N°æ≤ NŸwg-R¡≈ Ÿ¥` tu* yC≥S° y∫°

1400

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

¿_Sw Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

<fiÃ∫, Δ∫°≈J¡, Nfi∏w, Â» N°æ≤ <bÿb Ju¡ N∏Ì≤ ≤Ffiub°Ôu <bÿb Ju¡ J¡w°Õ <ıŸ ≈≤f®Ê tu* t°Ô°

J¡∑ fi°o˘ Ÿwg Îba NŸwg Ÿu y®<Sw ıywg ≤Fw° Fæ; <bbuJ¡ Fůfiu ≈≤ bF fi Ìq≤ Fæ, fi ŸtÙ≈ Fæ, fi «¡≈≤ Fæ, fi fiÙªu Fæ, fi wC‡F°≤° Fæ, fi tu≤° Fæ, fi ≈FÔu S°, fi N°ı Fæ, fi ≈®°w#J¡°Ô tu* Fæ, fi Ÿwg Fæ, fi NŸwg Fæ N°æ≤
fi Ÿwg N°æ≤ NŸwg Ju¡ tº∫ tu* ≤Ffiub°Ô° ∫°fiÙ N<fibÕªfiÙ∫ Fææ $$27,28$$
oŸÙ<ÔÎ N≈fi° NfiC˚b FÙ ÎJ¡t°` Ÿtu* ≈®t°d Fæ, Ô°æ<J¡J¡ ≈®t°w°, ≈®t°d N°<Ì J¡∑ bF°≥ y<w Fæ FÙ fiFÙ*, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

•w ≤Ù<w Ÿu ıf Ÿ˚Ù <bJ¡v≈ NŸBq≈ Fæ* wf oŸ N°Ãtw[b J¡° NfiC˚b J¡≤fiub°Ô° _b≈®J¡°„

ªæw∏∫ J¡ů ~>ůnJ¡≤ ÌqŸ≤° J¡ůoÕ ≈Ì°SÕ fiFÙ* Fů ŸJ¡w° $ oŸ ≈≤t w[b tu* fnu-fnu Δ∫bF°≤-<b˚bů*

J¡° ≈®Ÿb J¡≤fiub°ÔÙ Ô°æ<J¡J¡ ≈®t°dt°Ô° Ÿ ≈®J¡°≤ N≈fiÙ ¿_S<w fiFÙ* ffi° ŸJ¡wÙ, <ıŸ ≈®J¡°≤
ıÔ tu* N<Àfi N≈fiÙ ¿_S<w fiFÙ* ffi° ŸJ¡w° $$29$$ Fu tCfiu, ıæŸ° wCtfiu ≈¥~>°, bæŸ° FÙ tæ*fiu W≤

˚Ù <Ì∫° $ wC‡F°≤° J¡v∫°d Fů $ Nf Ft Ôůy N≈fiÙ N<˚tw <Ì„° J¡∑ Nů≤ ı° ≤Fu Fæ* $ Fu

≈°bÕwÙıÙ, N°o∫u, <™>∫u $$30$$ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ZÙ≤°tıÙ, ∫u fiÙÔJ¡^™> ˚yb°fig

„aJ¡≤ ÎuŸ° J¡FJ¡≤, <ıfiJu¡ «¡≈≤ tæ*fiu Ÿ Ÿt∫ ≈C‹≈°aı<Ô Ÿt<≈Õw J¡≤ ÌÙ SÙ, N≈fiu ≈¿≤b°≤ Ju¡

Ÿ°S N°J¡°„ J¡ů¸>≤ J¡∑ Nů≤ n y∫u $$31$$ Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, ≈FÔu Ÿu FÙ Ÿt°<@ Ÿ°@fiů* Ÿu Ÿ‡≈∏fi tæ*fiu <`˚Cbfi Ju¡ N<@≈<w t°≈<w Ju¡ ı°fiu Ju¡ f°Ì sd˚≤ ªC≈ ≤FJ¡≤ fiJu¡ _t≤d≈¥bÕJ¡

fiJu¡ π°≤° ≈<Ì‹¸> <fiÃ∫ N≈≤ůs N°ÃtR¡≈ Ìubw° J¡° ≈¥ıfi fibÙfi (≈¿≤‹J¨¡w) N°æ≤ Z]° N°<Ì

Ÿu ≈<b` FCoÕ fC<] Ÿu NayÙJ¨¡w <J¡∫° N°æ≤ ≈FÔu J¡° bF ın Ìub°ªÕfi ~>ůn <Ì∫° $$32$$
f∫°ÔÙŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w
wæ*w°ÔÙŸb°≥ ŸyÕ
bæ≤°À∫ Ÿu ≈¥dÕ _b°Ãt_bR¡≈ <„bıÙ J¡° ≈¥ıfi ŸCfiJ¡≤ ZÙ≤°tª∏BıÙ ≈®fC] Fů y∫u N°æ≤

_b∫a J¨¡wJ¨¡Ã∫ FůJ¡≤ ¿„b°ªÕfi tu* wÃ≈≤ Fů y∫u ∫F bdÕfi $
w[bŸ°s°ÃJ¡°≤ tu* ≈∫Õb<Ÿw, oÕÿb≤ π°≤° ≈<Ì‹¸>, _b°ÃtR¡≈ <„bıÙ Ju¡ ≈¥ıfi J¡∑ ZÙ≤°tıÙ J¡ů Z]°<@•∫ Fůfiu Ju¡ <ÔÎ ≈®„aŸ° J¡≤ ≤Fu b<Ÿ‹™>ıÙ _b∫a ŸJ¡° ≈Cfi# ≈Ìu„ Ìuwu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ, tF°Ìub „aJ¡≤ıÙ fiu ŸbůÕÃJ¨¡‹¸> ∫F _b°Ãt<„b°ªÕfiR¡≈

≈¥ıfi tCHŸu J¡F° N°æ≤ _b∫a tæ* ˚Ù Ÿu ı°fiw° Fq≥ $ <ıŸ w≤F J¡° ∫F ıywg J¡° _bR¡≈ Nb¿_Sw Fæ

Ÿu N°≈ ˚Ù ı°fiwu FÙ Fæ* $$1$$ ˚B, <ıŸ NŸBq≈ t°∫°R¡≈ ˚®t tu* NŸBq≈ ≈°<@ Ÿu |<¸>w Fůfiu Ju¡

J¡°≤d NŸBq≈ ıÙb NŸwg FÙ ıywg Ìu©w° Fæ, Ÿ NŸÌ°ÃtJ¡ ŸaŸ°≤t°∫° tu* •∫° ŸÃ∫ Fů ŸJ¡w° Fæ N°æ≤ •∫° NŸÃ∫ Fů ŸJ¡w° Fæ ? $$2$$

Ÿtu* J¡<b π°≤° J¡¿v≈w tu”-R¡≈ Ÿu ≤°ı° N°<Ì Ju¡ bdÕfi tu* Ÿ ≈®J¡°≤ J¡° NfiC˚b Â‹¸>°∏w Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

NfiuJ¡ w≤F J¡∑ J¡v≈fi° J¡≤fiub°Ôu J¡<b∫ů* Ju¡ π°≤° J¡∑ yoÕ <ıfi ≤°ı° N°<Ì tu* tu” N°<Ì <b<b@

ŸyÕ - 43]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1401

˚°bů* J¡∑ J¡v≈fi°R¡≈ J¡°Δ∫-≤ªfi° Ÿu <ıŸ-<ıŸ w≤F J¡Sfi <J¡∫° ı°w° Fæ Ÿ-Ÿ w≤F Zbd J¡≤ bu ≤°ı° N°<Ì N≈fiu N∏Ì≤ tu”-R¡≈w° J¡° ∫° J¡v≈b¨sw° J¡° ˚Ù NfiC˚b J¡≤wu Fæ* $ ∫<Ì ∏Fu* ∫F

NfiC˚b fiFÙ* Fůw° wů J¡°Δ∫°S°ÕfiC˚b ªtÃJ¡°≤ J¡° N°_b°Ì fiFÙ* Fůw° N°æ≤ J¡<b∫ů* J¡ů N<@J¡ BΔ∫

Ô°˚, t°fi N°<Ì ˚Ù fiFÙ* Fůwu, ∫F ˚°b Fæ $$3$$

<b<b@J¡v≈fi° NI°w N°Ãt° J¡° _b˚°b FÙ Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu N°æ≤ ˚Ù ÌqŸ≤u Â‹¸>°∏w fwÔ°wu Fæ* $
ıæŸu ıÔ tu* BbÃb _b˚°b Fæ, ıæŸu b°∫C tu* _≈∏ÌfiÃb _b˚°b Fæ N°æ≤ ıæŸu N°J¡°„ tu* „¥∏∫Ãb _b˚°b Fæ, bæŸu FÙ N°Ãt° tu* ŸyÕÃb_b˚°b Fæ $$4$$
oŸ ≈®J¡°≤ _b°˚°<bJ¡ FÙ <bJ¡v≈R¡≈ Nº∫°≤ů≈ tu* ≈¥ıfiR¡≈w° J¡° <ª∏wfi tæ* w˚Ù Ÿu ÔuJ¡≤ N°ı wJ¡ J¡≤w° F…N° FÙ ¿_Sw Fq≥, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, wfŸu ÔuJ¡≤ N°ı wJ¡ ŸÙ J®¡t Ÿu tæ* Δ∫y®w° ~>ůnJ¡≤ N°Ãt° J¡° NªÕfi J¡≤w° F…N°

Nb¿_Sw ≤Fw° Fq≥ $$5$$ Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, oŸ ≈¥ıfi-<b@°fi Ÿu ofi Δ∫bF°≤≈¥dÕ <Ìfiů* J¡ů ˚Ù tæ* N<©∏fi FůJ¡≤ <fw° ≤F° Fq≥ $$6$$ ı°y®wg-J¡°Ô tu* <Ìfi-≤°w Ÿt∫°fiCŸ°≤ ≈®°›w F…Î <J®¡∫°ª°≤R¡≈ JC¡ŸCtů* Ÿu N°Ãt°

J¡° ≈¥ıfi J¡≤w° Fq≥ $ ŸCTC<›w-J¡°Ô tu* bF ¿h~>∏fi F…N° ≈®wÙw Fůfiu ≈≤ ˚Ù b°_wb tu* <J¡ŸÙ ˚Ù Ÿt∫
bF ¿h~>∏fi F…N° FÙ fiFÙ* Fæ, •∫ů*<J¡ ŸCTC<›w-J¡°Ô tu* ˚Ù "ŸC©tFt_b°›Ÿa fi <J*¡<ªÌbu<ÌTtg' ™>fiu Ju¡ f°Ì F…Î oŸ _t≤d J¡∑ FuwC N<bΩ°b¨<WR¡≈ ≈C‹≈ Ÿu NªÕfi Fů ŸJ¡w° FÙ Fæ $$7$$
wf wů NI°<fi∫ů* J¡ů ˚Ù •w ≈®J¡°≤ J¡° <„b°ªÕfi ŸÌ° FÙ Fů ı°∫° J¡≤w° Fæ ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

N°∫C‹tfig, Ÿ˚Ù ÌuF@°¿≤∫ů* tu* ∫Ω<≈ y®°fl-y®°FJ¡Ÿ‡f∏@ Ÿ°@°≤d FÙ Fæ; wS°<≈ ∫ů<y∫ů* J¡∑ ıů Ÿ°b@°fiw° Fæ, bFÙ N°Ãt° J¡° NªÕfi Fæ $ <fi‹J¡TÕ ∫F <fiJ¡Ô° <J¡ Ft°≤Ù Ÿ°b@°fiw° FÙ NI°<fi∫ů* J¡∑

N≈us° Fttu* <b„uT Fæ $$8$$
bF Ÿ°b@°fiw° <bT∫°Ÿay J¡° Ã∫°y J¡≤fiu ≈≤ FÙ ≈®°›w FůwÙ Fæ, ∫F fwÔ° ≤Fu tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ

•w N°Ãt°ªÕfi tu* Â‹¸>-k¡Ôů* J¡∑ fF…Ôw° fwÔ°J¡≤ ZÙ≤°tıÙ J¡ů Ÿtu* ≈®b¨W J¡≤°wu Fæ* $

Fu ≤|C≈wu, oŸ Â<‹¸> J¡° NbÔ‡ffi J¡≤ N°Ÿ<•w <fitCÕ•w F…Î <ªW Ÿu oŸ ŸaŸ°≤R¡≈Ù <b≤Ô ıayÔ
tu* <bF°≤ J¡∑<ıÎ, ÎuŸ° J¡≤fiu ≈≤ N°≈ <©∏fi fiFÙ* ≤F ŸJ¡wu $$9$$

~>ůnÙ yoÕ N°Ÿ<•w ≈Cfi# Ã≈∏fi fi Fůfiu tu* <bª°≤ J¡∑ Â»w° FÙ FuwC Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu ŸCb®w, @fi N°æ≤ f∏@CNůa Ju¡ <b∫ůy Ÿu ı<fiw NŸÙt Ì…#© Ju¡ ≈®°›w Fůfiu ≈≤ oŸ Â<‹¸> J¡°

NbÔ‡ffi J¡≤ N°≈ <bª°≤ J¡∑<ıÎ $$10$$ ˚B, @fi N°æ≤ f∏@CNů* J¡° N°yt N°æ≤ N≈°∫ Fůfiu ≈≤

FTÕ N°æ≤ <bT°Ì fiFÙ* J¡≤fi° ª°<FÎ, •∫ů*<J¡ ∫u Ÿ˚Ù ŸaŸ°≤ Ju¡ NfiC˚b ŸÌ° <bfiÿb≤ FÙ Fæ* $$11$$

ZÙ≤°t˚B, bu Δ∫y®w° Ã≈∏fi J¡≤fiub°ÔÙ <bT∫ů* J¡∑ <ª`-<b<ª` ≈¿≤¿_S<w∫°≥ ≈FÔu <ıŸ w≤F

N°wÙ Fæ*, <ıŸ w≤F ı°wÙ Fæ* N°æ≤ <ıŸ w≤F _b°Ÿ•w ≈C”T J¡ů ≈≤°<ıw J¡≤wÙ Fæ*, ∫F N°≈ ı°fiwu FÙ Fæ* $$12$$ oŸÙ ≈®J¡°≤ N¿bª°¿≤w FuwCNů* Ÿu ≈®ut N°æ≤ @fi N°wu ≤Fwu Fæ* N°æ≤ ∫ů* FÙ ªÔu ˚Ù ı°wu Fæ* $$13$$ Fu <fitÕÔ, bu ıywg Ju¡ Δ∫bF°≤ fi wů N°≈Ju¡ N∏Ì≤ Fæ* N°æ≤ fi N°≈ FÙ fiJu¡ N∏Ì≤ Fæ* $
oŸ ≈®J¡°≤ ∫F ıywg wCh~> FÙ Fæ, oŸ<ÔÎ N°≈ •∫ů* Δ∫SÕ Ÿaw›w Fůwu Fæ* ? $$14$$

∫<Ì N°≈ ıywg J¡∑ wCh~>w° fiFÙ* ª°Fwu, wů "N°Ãt° FÙ ıywg Fæ' ∫F ˚°bfi° J¡∑<ıÎ $ bæŸ° J¡≤fiu

1402

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ÿu ˚Ù f∏@C N°<Ì J¡° <b∫ůy Fůfiu ≈≤ N≈fiu Nb∫b ≈¿≤bwÕfi J¡∑ fi°o˘ N°≈tu* FTÕ N°æ≤ „ůJ¡ J¡∑ ≈®b¨<W
fiFÙ* FůyÙ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

<ª∏t°`_bR¡≈ <b„°Ô N°J¨¡<wb°Ôu ZÙ≤°t˚B, ∫F°≥ N°≈ ıyBq≈ FÙ Fæ*, ÎuŸ° NfiC˚b J¡∑<ıÎ $

ÎuŸ° NfiC˚b J¡≤fiu ≈≤ ˚Ù N°≈J¡ů N≈fiu Nb∫bů* Ju¡ ≈¿≤bwÕfi J¡∑ fi°o˘ FTÕ N°æ≤ „ůJ¡ J¡° ≈®Ÿay FÙ

•∫° Fæ ? $$15$$ Fu w°w, N°≈ <ª∏t°`_bR¡≈ Fæ*, ∫F ıywg N°≈Ÿu ≈¨SJg¡ fiFÙ* Fæ $ oŸ<ÔÎ N°≈J¡ů

<J¡Ÿ ≈®J¡°≤ N°æ≤ J¡F°≥ Fu∫ N°æ≤ ≈°Ìu∫ J¡∑ J¡v≈fi° FůyÙ ? $$16$$ •w ≤Ù<w Ÿu <ª∏t∫ ıywg-

Ÿ°y≤ tu* <ªBq≈ ıyÌ°ÃtJ¡ ªJ®¡ J¡∑ ªaªÔw° Fůfiu ≈≤ N°æ≤ ŸtCB tu* w≤ayŸt¥F Fůfiu ≈≤ FTÕ N°æ≤ „ůJ¡

J¡° ≈®Ÿay FÙ •∫° ? $$17$$

•w ≈¥ıfi J¡∑ N¿∏wt ŸÙt° tu* ZÙ≤°tª∏BıÙ J¡ů ¿_S≤ J¡≤wu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, ≈FÔu ÎJ¡t°` ªæw∏∫_bR¡≈w° ≈®°›wJ¡≤ N°æ≤ wÌfi∏w≤ ŸCTC<›wJ¡°ÔÙfi ¿_S<w

≈®°›wJ¡≤ N°≈ N°ı FÙ Ÿu wC≤Ù∫°b_S° _bR¡≈ Fů ı°o∫u $$18$$ _b∫a ŸbÕ<b@ bæT‡∫ů* Ÿu <fitCÕ•w, f®Ê

Ju¡ Ÿ°S ÎJ¡≤Ÿ _bR¡≈w°≈∏fi ıyÌgR¡≈ N°˚°Ÿů* Ÿu ∫C•w, wuı_bÙ-„≤Ù≤ N°æ≤ Ì°≤ fC<] FůJ¡≤

ŸÌ° N°Ãt-≈¥ıfi tu* wÃ≈≤ Fůwu F…Î N°≈ ŸtCB J¡∑ fi°o˘ ≈¿≤≈¥dÕR¡≈ Ÿu ¿_Sw ≤<F∫u $$19$$ Fu ≤|Cfi∏Ìfi,

∫F Ÿf N°≈fiu ŸCfi° N°æ≤ ≈¿≤≈¥dÕ fC<] FůJ¡≤ N°≈ <_Sw ˚Ù Fæ* $ ıů J¡ůoÕ ÌqŸ≤° ≈®ÿfi oŸ <bT∫ tu*

≈¥~>fi° ª°Fwu Fů*, wů Ÿu ≈¥<~>Î N°æ≤ ≈FÔu <bª°≤°≤‡˚ tu* (bæ≤°À∫-≈®J¡≤d tu*) ıů N°≈fiu ≈®ÿfi <J¡∫u Su, fitu* Ÿu ∫<Ì J¡ůoÕ W≤ Ju¡ <ffi° ≤F y∫° Fů wů Ÿu ˚Ù N°ı N°≈ ≈¥<~>∫u $$20$$ ZÙ≤°tıÙ fiu J¡F° # f®Êfig, N°ı tu≤° Ÿa„∫ <b„uTR¡≈ Ÿu <fib¨W Fů y∫° $ tæ*fiu Ÿt_w I°wΔ∫ w[b ı°fi <Ô∫° N°æ≤
tCHu _b°˚°<bJ¡ w¨<›w ˚Ù Fů yoÕ $$21$$ Fu tCfiu, Nf tCHtu* fi NI°fi Fæ, fi ıÙb N°æ≤ f®Ê J¡° ˚uÌ Fæ, fi ªuÃ∫ Fæ N°æ≤ fi tfi FÙ Fæ $ ≈FÔu tCHtu* ıů NI°fi S°, bF oŸ Ÿt∫ fi‹¸> Fů y∫° $$22$$ Fu tCfiu, •w NI°fib„ "N°Ãt° tu* J¡ÔaJ¡ Fæ' oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ ıů ˚®°<∏w SÙ, bF N°≈Ju¡ ≈®Ÿ°Ì Ÿu oŸ Ÿt∫ <fib¨W Fů yoÕ $$23$$ fi wů N°Ãt° Ã≈∏fi Fůw° Fæ, fi t≤w° Fæ N°æ≤ fi J¡ÔaJ¡∫C•w FÙ ≤Fw° Fæ $ "∫F Ÿf ıywg f®Êt∫ Fæ' oŸ ≈®J¡°≤ J¡° Ÿ°s°ÃJ¡°≤ Fů ı°fiu Ÿu tæ* ˚ÔÙ˚°≥<w Ì∫ J¡ů ≈®°›w Fů y∫° Fq≥ $$24$$

˚ybfig, Ÿf ≈®J¡°≤ Ju¡ ≈®ÿfiů* Ÿu, Ÿa„∫ů* Ÿu N°æ≤ o¿h~>w ≈Ì°Sů˘ Ÿu ∫°fiÙ Ÿ˚Ù Nů≤ Ÿu <fib¨W F…N° tu≤°
tfi <fitÕÔ Fů y∫° N°æ≤ Ÿ ≈®J¡°≤ ≠≠bÔ Fů y∫°, <ıŸ ≈®J¡°≤ f»oÕ π°≤° ∫∏` ≈≤ <J¡∫u wsd (ÔJ¡nÙ y»J¡≤ t¥<wÕ ffi°fiu J¡∑ <J®¡∫°) Ÿu ÔJ¡nÙ N°<Ì Ÿ¥∫Õ-<f‡f Ÿu ≠≠bÔ Fů ı°wu Fæ* $$25$$
tF°≤°ı, <ıŸ ≈®J¡°≤ ŸCtu”≈bÕw ŸCbdů˘ J¡∑ N<˚Ô°T° fi J¡≤w° F…N° ¿_Sw ≤Fw° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤

Ÿ°@CNů* π°≤° ŸtÙ≈ tu* N°∫u F…Î <„‹∫ů* J¡ů J¡Fu y∫u Ÿ˚Ù w≤F Ÿu Ÿ°@fiů≈Ìu„ů* J¡∑ ˚Ùw≤ N°J¡°as° fi J¡≤w° F…N° tæ* ˚Ù ¿_Sw Fq≥ $$26$$ ª≤°ª≤°ÃtJ¡ oŸ ŸaŸ°≤ tu* ÎuŸÙ J¡ůoÕ <ª≤ÔU∫ b_wC fiFÙ* Fæ, <ıŸJ¡∑
tCHu oh~>° Fů, ÎuŸÙ J¡ůoÕ NfiC≈ÔU∫ b_wC fiFÙ* Fæ, <ıŸJ¡∑ tCHu N<˚Ô°T° Fů, ÎuŸÙ J¡ůoÕ b_wC fiFÙ* Fæ, ıů tu≤u <ÔÎ Fu∫ N°æ≤ ≈°Ìu∫ Fů N°æ≤ ÎuŸÙ ˚Ù J¡ůoÕ b_wC fiFÙ* Fæ, ıů ≈u‚∫ FÙ Fů $$27$$ Fu tCfiu, ∫F

Fu∫ Fæ, ∫F ≈°Ìu∫ Fæ, ∫F Ÿwg Fæ N°æ≤ ∫F NŸwg ˚Ù Fæ, oŸ ≈®J¡°≤ J¡° tF°fig <ª∏w°R¡≈Ù tu≤° ˚®t

<fi≈Cdw°≈¥bÕJ¡ <bÔÙfi Fů y∫° $$28$$ tæ* fi _byÕ J¡∑ N<˚Ô°T° J¡≤w° Fq≥ N°æ≤ fi ≤°æ≤b fi≤J¡ Ju¡ Ÿ°S πuT

FÙ J¡≤w° Fq≥, <J*¡wC t∏Ì≤°ªÔ J¡∑ fi°o˘ ˚®t„¥∏∫ FůJ¡≤ N≈fiÙ N°Ãt° tu* FÙ ¿_Sw Fq≥ $$29$$ tF°≤°ı,

ŸyÕ - 44]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1403

≈≤t°dC J¡∑ fi°o˘ J¡d-J¡d ffi°J¡≤ wÙfiů* ÔůJ¡ů* J¡ů fi‹¸> J¡≤ Ìufiub°Ôu sÙ≤-Ÿ°y≤ J¡∑ ª°≤ů* Nů≤ ıů Δ∫°<›w Fæ, Ÿ Δ∫°<›w Ju¡ ŸÂ„ Δ∫°<›wb°Ô° ∫F ≤°tR¡≈ t∏Ì≤°ªÔ ıů <ª≤J¡°Ô Ÿu ˚®t tu* ≈n° S°

Nf ˚®t„¥∏∫ FůJ¡≤ <bZ°∏w Fů y∫° Fæ $$30$$ ∫F ıywg <ıŸ _bR¡≈ J¡° <Ì©°oÕ Ìuw° Fæ, ŸÙ _bR¡≈

J¡° Fæ, ŸŸu <˚∏fi ŸJ¡° J¡ůoÕ ÌqŸ≤° _bR¡≈ fiFÙ* Fæ ∫ů* ıů t¥©Õ ı°fiw° Fæ, ŸJu¡ ⁄Ì∫ tu* ≠b°Ô° Ju¡

ŸÂ„ N<@J¡ Ÿ∏w°≈Ì°∫Ù, JC¡¿ÃŸw Ÿa„∫-Ÿt¥Fů* Ÿu Fůfiub°ÔÙ "∫F b_wC Fæ N°æ≤ ∫F Nb_wC Fæ' oŸ

≈®J¡°≤ J¡∑ J¡v≈fi°Î≥ ≈∫°Õ›wR¡≈ Ÿu <Ìw FůwÙ ≤FwÙ Fæ* $ Fu tCfiÙÿb≤, tu≤u π°≤° J¡Fu y∫u oŸ NSÕ J¡ů N°≈ N≈fiu NfiC˚b Ÿu ˚Ù ≈®t°<dw J¡∑<ıÎ N°æ≤ Ìu<©Î $ Ÿ ≈®J¡°≤ J¡° t¥» ≈C”T <ıfi @fi N°<Ì

<bT∫ů* Ju¡ <ÔÎ J¡°≈Õ^∫ J¡≤w° Fæ, ıywg-Ÿ‡f∏@Ù bu b_wCÎ≥ w°<[bJ¡ <bª°≤ Ÿu Ft Ôůyů* J¡ů ≈®°›w FÙ
fiFÙ* FůwÙ* $$31,32$$ Fu ˚ybfig, N°≈Ju¡ ≈®Ÿ°Ì Ÿu Ft oŸ ˚°b-Ÿ°y≤ Ÿu, ıů <J¡ <ª`-<b<ª` ˚¥©,

›∫°Ÿ N°<Ì Ÿu ı<fiw Δ∫°JC¡Ôw°Nů* Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ (J¡°t N°<Ì R¡≈ ~>#) w≤ayů* Ÿu ∫C•w wS° <b„C]

<ªÌ°J¡°≤b¨<W Ÿu „¥∏∫ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ınR¡≈ Fæ, ≈°≤ ≈° y∫u $$33$$ Fu ≈≤tuÿb≤, Ftfiu Ÿ‡≈<W∫ů* J¡∑

Nb<@ ı°fi ÔÙ, N°≈<W∫ů* J¡∑ ŸÙt° J¡° ˚Ù N∏w Ìu© <Ô∫° $ Ftu* ŸbÕŸ°≤˚¥w ˚¥t°fi∏Ì tu* ˚Ù ÌÙfiw°
fi ≤FÙ N°æ≤ Nf Ft ≈¿≤≈¥dÕ_bR¡≈ Fů y∫u $$34$$ tFTuÕ, Nf Ft°≤° tfi oŸ ŸaŸ°≤R¡≈ Ÿt≤sù tu*

N°„°R¡≈Ù F°<S∫ů* J¡° <bÌÔfi J¡≤ „`CNů* Ÿu N˚uΩ ÃJ¨¡‹¸> bÙ≤w° J¡ů ≈®°›w Fů y∫° Fæ $$35$$

≈¿≤≈¥dÕ tfi#¿_S<w J¡° FÙ bdÕfi J¡≤ ≤Fu ZÙ≤°tıÙ ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

˚ybfig, tu≤u tfi Ÿu Ÿt_w <bJ¡v≈ <~>∏fi-<˚∏fi Fů y∫u Fæ* $ oh~>°Î≥ ˚Ù <fiJ¡Ô y∫Ù $ NJ¡°≈Õ^∫ Ÿu

ŸJ¡∑ ¿_S≤w° ˚Ù Â» Fů yoÕ Fæ $ wÙfiů* ÔůJ¡ů* tu* ≈®<Ÿ] ≈¥dÕª∏B, sÙ≤-Ÿ°y≤, „≤Ì°J¡°„ N°<Ì

<ıwfiu ≈®Ÿ∏fi-_bR¡≈ ≈Ì°SÕ Fæ*, fi ŸfJ¡° Ÿfiu N<wJ®¡td J¡≤ <Ì∫° Fæ, ˚Ùw≤ Ÿu bF <©Ô ™>° Fæ $

∫FÙ J¡°≤d Fæ <J¡ bF ŸbůÕWt FůJ¡≤ <_Sw Fæ $$36$$
wæ*w°ÔÙŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ª°æb°ÔÙŸb°≥ ŸyÕ

I°fi J¡∑ Â»w° Ju¡ <ÔÎ oh~>°-Ã∫°y Ÿu ÔuJ¡≤ tfiů<bfi°„≈∫˘w N°Ÿ<•w<bfi°„ Ju¡ ≈°∫ů* J¡° J¡Sfi $

∫Ω<≈ ZÙ≤°tª∏BıÙ fiu _bJ¡∑∫ w[bI°fi-<fi‹™>° J¡° bdÕfi J¡≤ <Ì∫° wS°<≈ ŸJ¡∑ ≈¿≤≈¢¡-

Ì„° Ju¡ ≈FÔu ≈®h∫C<w fi Fů ı°∫, oŸ<ÔÎ "_S°dC<fi©fifi' ∏∫°∫ Ÿu ıÙb∏tC•wÔsdR¡≈ ≈¥bůÕ•w Ÿ°@fi ≈≤‡≈≤° J¡° FÙ ≈®<w‹™>°≈fi J¡≤fiub°Ôu tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ ≈¥bůÕ•w N∫ÃfiÔU∫ Δ∫bF°≤ů≈˚ůy N°<ÌR¡≈ <„b°ªÕfi tu* ˚Ù "Ÿb°Õ≤‡˚° <F ÌůTud' oÃ∫°<Ì ˚ybÌ…<•w Ju¡ NfiCŸ°≤ ≈®t°Ì Ÿu <F*Ÿ°<Ì

N<fi‹¸>≈®Ÿ<•w NbıÕfiÙ∫R¡≈ Ÿu N° ŸJ¡wÙ Fæ N°æ≤ ≈˚ůy NfiSÕ J¡° fÙı ˚Ù Fæ, oŸ<ÔÎ ≈Cfi# ı∏t N°<Ì NfiSů˘ J¡∑ ≈®°<›w FůyÙ oŸ N°„aJ¡° J¡° ≈¿≤F°≤ J¡≤wu F…Î J¡Fwu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ˚B, o¿∏B∫ů* Ju¡ Ÿ°S ≤°y°<Ì Ÿu „¥∏∫ wS° J¡w¨ÕÃb°<˚t°fiR¡≈

<J®¡∫°Ÿ‡f∏@ Ÿu b<ıÕw bwÕt°fiJ¡°ÔÙfi ≈®°›w ≈Ì°Sů˘ J¡° Δ∫bF°≤ J¡≤fiub°Ôu N∏w#J¡≤d Ÿu ∫<Ì N°≈

JC¡~> J¡≤wu Fů*, wů bF <J¡∫° y∫° fiFÙ* t°fi° ı°w° $$1$$

<bT∫ wů <fi∫tw# wC<‹¸> Ju¡ Ÿ°@fi Fæ*, Nw# fitu* ≤°y J¡° ≈¿≤Ã∫°y Jæ¡Ÿu <J¡∫° ı° ŸJ¡w° Fæ ?

1404

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
oŸ N°„aJ¡° ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

˚B, ≈FÔu ≈®°<›w-Ÿt∫ tu* b_wC <ıŸ w≤F wC<‹¸>Ÿ°@fi FůwÙ Fæ, Ÿ w≤F ≈®°<›w Ju¡ ÎJ¡ sd f°Ì wC<‹¸>Ÿ°@fi fiFÙ* FůwÙ, oŸ <bT∫ J¡° <J¡Ÿfiu NfiC˚b fiFÙ* <J¡∫° Fæ $ <fi‹J¡TÕ ∫F <fiJ¡Ô° <J¡

≈®°<›w-sd ~>ůnJ¡≤ ≈¥bÕ N°æ≤ W≤ J¡°Ô tu* <bT∫ů* tu* wC<‹¸>Ÿ°@fiÃb J¡° Δ∫<˚ª°≤ Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d

<bT∫ wC<‹¸>Ÿ°@fi Fæ*, ∫F <fi∫t fiFÙ* ≤F° $$2$$
oŸÙ Ÿu <ª≤-J¡°<ÔJ¡ NfiSÕ Ìufiub°Ôu s<dJ¡ ŸC© tu* N°Ÿ<•w¡J¡≤fi° ˚Ù ™>ÙJ¡ fiFÙ* Fæ, ∫F

J¡Fwu Fæ* $

<ıŸ w≤F Ô°˚-J¡°Ô tu* <bT∫ wC<‹¸> Ju¡ <ÔÎ Fůw° Fæ, ŸÙ w≤F ÌqŸ≤u J¡°Ô tu* fiFÙ* Fůw° $
oŸ<ÔÎ f°ÔJ¡ FÙ s<dJ¡ ŸC© Ìufiub°Ôu <bT∫ů* tu* N°Ÿ<•w f°≥@w° Fæ, ÌqŸ≤° fiFÙ* $$3$$
ıf <bT∫ J¡∑ ≈®°<›w Ÿu ı<fiw s<dJ¡ ˚Ù oh~>°<fi≤ů@ ŸC© J¡° FuwC Fæ wf oh~>° J¡° N°Ã∫¿∏w

h~>uÌ <fi≤<w„∫ N°fi∏Ì J¡° FuwC Fæ, ∫F wů NSÕw# <Ÿ] Fů FÙ ı°w° Fæ; ÎuŸÙ ¿_S<w tu* oh~>° FÙ

NfiSÕR¡≈ Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Fu ≤°t˚B, oh~>°J¡°Ô tu* ıů b_wC N°fi∏ÌŸ°@fi ≈®wÙw FůwÙ Fæ, Ÿtu* ÎJ¡t°` J¡°≤d oh~>° FÙ

Fæ $ ≈≤awC bF N°fi∏Ì w˚Ù wJ¡ ffi° ≤Fw° Fæ ıf wJ¡ oh~>° ≤FwÙ Fæ ∫°fiÙ N°fi∏Ì<b≤ů@Ù N<˚Ô°T° Ÿu FÙ N°fi∏Ì J¡° <bh~>uÌ Fůw° Fæ, oŸ<ÔÎ N°≈ oh~>° J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ ÌÙ<ı∫u $$4$$
tF°≤°ı, tæ*fiu wů ≈¥d°Õfi∏Ì ≈Ì ≈®°›w J¡≤ <Ô∫° Fæ, <k¡≤ tCHu <bT∫°<˚Ô°T°Ã∫°y J¡° ıů N°≈

≈Ìu„ Ìu ≤Fu Fæ*, bF •∫° NSÕ ≤©w° Fæ ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

˚B, ∫<Ì N°≈ wÃ≈Ì ≈®°›w J¡≤ ªCJu¡ Fæ*, wů <k¡≤ <J¡ŸÙ Ÿt∫ J¡°Ô Ju¡ <b≈∫Õ∫ Ÿu N°≈

NFa˚°bfi°R¡≈ J¡∑ªn tu* fi k≥¡Ÿ ı°∫u* $ w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ N°≈ J¡°Ô°∏w≤ tu* ˚Ù NFa˚°bR¡≈Ù J¡∑ªn tu* k≥¡Ÿ fi ı°∫u*, oŸ<ÔÎ ≈¥d°Õfi∏Ì_bR¡≈ ≈Ì tu* ¿_S<w J¡∑ Â»w° Ju¡ <ÔÎ tæ* ≈Cfi# ≈Ìu„ Ìu ≤F°

Fq≥ $$5$$ Fu ZÙ≤°tıÙ, N°≈fiu N°ÃtI°fiR¡≈Ù ≈bÕw J¡∑ ªů¸>Ù ≈≤ <bZ°t J¡≤ <Ô∫° Fæ, Nw# NFa˚°bR¡≈Ù
tF°ywÕ tu* <k¡≤ <y≤fiu ∫ůÀ∫ fiFÙ* Fæ* $$6$$

Â»w° Fůfiu ≈≤ ˚Ù ≈Cfi# k≥¡Ÿ ı°fiu J¡∑ N°„aJ¡° •∫ů* fiFÙ* J¡≤wu Fæ*, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

Ÿ ≈®J¡°≤ J¡∑ N°„aJ¡° fi J¡≤fiu tu* J¡°≤d ∫FÙ Fæ <J¡ <ıŸfiu <fi≤aw≤ NŸÙt ŸÌgf®ÊÂ<‹¸> J¡°

_t≤d J¡≤ <Ô∫° Fæ N°æ≤ w[bI°fiR¡≈ ŸCtu”≈bÕw Ju¡ <„©≤ ≈≤ _S°fi ≈° <Ô∫° Fæ, Ÿ ≈C”T J¡°
y˚°ÕfiCŸ°≤R¡≈ (y˚Õ J¡° NfiCŸ≤d J¡≤ ı∏t N°<Ì NfiSÕ ≈æÌ° J¡≤fiub°Ôu NFa˚°bR¡≈) N∏w#≈°w°Ô tu*

≈wfi Jæ¡Ÿu Fů ŸJ¡w° Fæ ? Â»Ù˚¥w I°fi N<bΩ°R¡≈Ù NfiSÕ fÙı J¡° Nbÿ∫ h~>uÌ J¡≤ ±>°Ôw° Fæ, ∫F

˚°b Fæ $$7$$

NSb° ÌqŸ≤ů* Ju¡ ≈J¡°≤ Ju¡ <ÔÎ tæ*fiu <k¡≤ ∫F ≈Ìu„ <Ì∫° Fæ, N°≈J¡° wů NI°fi fi‹¸> Fů ªCJ¡° Fæ,

∫F tæ*fiu Ÿtw° N°<Ì FuwCNů* Ÿu ı°fi FÙ <Ô∫° Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

≤°t˚B, ∫F N°≈J¡° ıů Ÿtw° Îba ŸÃ∫w°t∫ _b˚°b tCHu <Ì©°oÕ Ìuw° Fæ, oŸŸu tæ* NfiCt°fi J¡≤w° Fq≥ <J¡ N°≈ <bJ¡v≈≤<Fw N°æ≤ N<bΩ°≤<Fw Fů ªCJu¡ Fæ* $$8$$ Fu Ÿ°æ‡∫ ZÙ≤°tıÙ, N≈fiu ªæw∏∫_b˚°b tu* ˚ÔÙ˚°≥<w Nb¿_Sw F…Î N°≈ t°fiů* tCHu ∫F ≈®Ã∫s J¡≤° ≤Fu Fæ* <J¡ ≈¥dÕ Ÿ°y≤ J¡°

ŸyÕ - 44]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1405

≈®¶∫°≈fi J¡≤fiub°ÔÙ ∫°fiÙ ≈¥dÕ Ÿ°y≤ Ju¡ ŸÂ„ <fitÕÔ Ÿtw° N°≈tu* <bΩt°fi Fæ $$9$$ ˚B, Nfi°Ÿ<•w Ÿu ıÙ ≤Fu N°≈J¡∑ N°„° <fi≤°„° tu* ≈¿≤dw Fů ı°∫, ˚°bfi° N˚°bfi° tu* ≈¿≤dw Fů ı°∫ N°æ≤ tfi NtfiůR¡≈ tu* ≈¿≤dw Fů ı°∫ $$10$$

Ft tfiů≤S Ju¡ <bfi°„ Ÿu <fi≤°„Ãb N°<Ì J¡∑ N<˚Ô°T° fiFÙ* J¡≤wu, <J*¡wC ª°≤ů* Nů≤ Ÿu <fi≤<w„∫

N°fi∏ÌR¡≈ f®Ê Ju¡ Ô°˚ Ÿu fiJ¡∑ N°„° J¡≤wu Fæ*, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

<ıŸ-<ıŸ b_wCÂ<‹¸> J¡∑ Nů≤ N°≈ ı°wu Fæ*, Ÿ-Ÿ b_wCÂ<‹¸> tu* Ÿ°t°∏∫ŸW°_bR¡≈ Ÿu b¨<]yw <ªÌg|fiR¡≈ f®Ê Nb¿_Sw Fæ $$11$$ Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, N°≈J¡ů ∫<Ì N°Ãt° NI°w Fæ wů N°≈

≈¥≤Ù w≤F Ÿu f] Fæ N°æ≤ ∫<Ì N°Ãt° <bI°w Fæ wů N°≈ f] fiFÙ* Fæ*, oŸ<ÔÎ tfifi N°<Ì J¡∑ Â»w° Ÿu N≈fiÙ FÙ N°Ãt° π°≤° N°Ãt° J¡ů ı°y¨w J¡∑<ıÎ $$12$$

Nf b°Ÿfi°„¥∏∫w° J¡° _b°fiC˚by‡∫ Ôsd fwÔ°wu Fæ* $

<ıŸ Ì„° tu* N°Ãt° ˚ůyŸC© J¡° N°_b°Ì fiFÙ* Ôuw° N°æ≤ ≈®°≤Æ@b„ ≈®°›w F…Î Ì…#© N°<Ì J¡°

_b°Ì Ôuw° Fæ, Ÿu N°J¡°„ Ju¡ ŸÂ„ J¡ůtÔ, Ÿtw°R¡≈ <fib°ÕŸfiÃbÌ„° ı°<fi∫u $$13$$ Fu ≤°t˚B, N°≈ ˚Ùw≤ Ÿu b°Ÿfi°≤<Fw o¿∏B∫ů* π°≤° Δ∫°bF°¿≤J¡ <J®¡∫°Î≥ J¡∑<ıÎ $ ÎuŸ° J¡≤fiu Ÿu N°≈ ŸæJ¡nů*

<bsů˚ů* Ju¡ ≈®°›w Fůfiu ≈≤ ˚Ù N°J¡°„ J¡∑ fi°o˘ <bJ¡°≤ J¡ů ≈®°›w fiFÙ* Fů*yu $$14$$ „°∏w°Ãt° FůJ¡≤ N°≈

I°w°, I°fi wS° Iu∫R¡≈ ofi wÙfiů* J¡ů N°æ≤ Ì…#© N°<Ì J¡ů ˚Ù •w <`≈C¸>Ù tu* ÎJ¡∑J¡≤d J¡≤ ÎJ¡°ÃtR¡≈

Ÿu N≈fiÙ N°Ãt° tu* NfiC˚b J¡∑<ıÎ $ oŸŸu N°≈ (fiJ¡∑ ≈®<wJ¥¡Ôw° fi‹¸> Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d) <k¡≤

ŸaŸ°≤ Ju¡ ˚°yÙ fiFÙ* Fů*yu $$15$$

NSb° Ì…#© N°<Ì tu* ≈®<wJ¥¡ÔÃb J¡∑ J¡v≈fi° tfiůı<fiw FÙ Fæ, oŸ<ÔÎ ˚C„C^±>ů•w ∫C<•w Ÿu tfi J¡° FÙ <fi≤ů@ J¡≤fi° ª°<FÎ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
tfi Ju¡ ∏tuT N°æ≤ <fituT Ÿu ŸaŸ°≤ J¡∑ Ã≈<W N°æ≤ <bfi°„ Fůwu Fæ*, oŸ<ÔÎ ≈FÔu b°Ÿfi° N°æ≤

≈®°d J¡° <fi≤ů@J¡≤ wÌfi∏w≤ N°≈ tfi J¡° <fi≤ů@ J¡≤ ÌÙ<ıÎ $$16$$ ≈®°d Ju¡ ∏tuT N°æ≤ <fituT Ÿu ŸaŸ°≤ J¡° Ì∫ N°æ≤ N_w Fůw° Fæ, oŸ<ÔÎ Ÿu NU∫°Ÿ N°æ≤ ≈®J¨¡‹¸> ∫ůy Ÿu N°≈ <fi”] J¡≤

ÌÙ<ı∫u $$17$$

NSb° ≈®b¨<W π°≤° NI°fi FÙ Ÿf NfiSů˘ J¡° <fiÌ°fi Fæ, oŸ<ÔÎ Â» N°ÃtI°fi Ÿu ŸÙJ¡° <fi≤°Ÿ

J¡≤fi° ª°<FÎ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

NI°fi Ju¡ N°yt N°æ≤ N≈°∫ Ÿu J¡tů˘ J¡° N°yt N°æ≤ N≈°∫ Fůw° Fæ, oŸ<ÔÎ fÔ Ÿu yC”≈<Ì‹¸>

„°˜°SÕ N°æ≤ Ÿa∫tů* Ÿu N°≈ ŸJ¡° <bÔ∫ J¡≤ ÌÙ<ıÎ $$18$$

"<ªWů∏tuT<fituTŮ∫°tg' oŸŸu ıů NSÕ J¡F° y∫° S°, ŸJ¡° Â‹¸>°∏w Ÿu _≈‹¸>ÙJ¡≤d J¡≤wu Fæ* $
ıæŸu N°J¡°„ b°∫C N°æ≤ ≤ı Ju¡ Ÿ‡f∏@ Îba _≈∏Ìfi Ÿu t<Ôfi, ªÔfi N°<Ì _b˚°bb°Ô° I°w Fů ı°w° Fæ, bæŸu FÙ <ª<w Ju¡ <ªWR¡≈ _≈∏Ìfi Ÿu ªuÃ∫ R¡≈Ù ∫F NfiSÕı°Ô ≈¿_Sw Fů ı°w° Fæ $$19$$

•w NSÕ tu* N∏b∫-Δ∫<w≤uJ¡ <Ì©Ô°wu Fæ* $

≤°t˚B, Âÿ∫ N°æ≤ Ì„Õfi Ju¡ Ÿ‡f∏@R¡≈ _≈∏Ìfi Ÿu ∫F ŸaŸ°≤ J¡∑ y<w Ÿ ≈®J¡°≤ _kC¡¿≤w FůwÙ

Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ NfiuJ¡ <~>Bů* Ÿu ≈®<b‹¸> Ÿ¥∫Õ≈®J¡°„ N°æ≤ ÌÙb°≤ Ju¡ Ÿ‡f∏@ Ÿu <ª`<b<ª` bdÕfC<] _kC¡¿≤w

1406

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

FůwÙ Fæ $$20$$ Âÿ∫ N°æ≤ Ì„Õfi Ju¡ Ÿ‡f∏@R¡≈ _≈∏Ìfi J¡° N˚°b Fůfiu ≈≤ ⁄Ì∫ tu* ıywgR¡≈ N°˚°Ÿ

J¡∑ ˚°bfi° Ÿ ≈®J¡°≤ Ã≈∏fi fiFÙ* FůwÙ, <ıŸ ≈®J¡°≤ <ª`<Ô<©w ≈C”T Ju¡ ⁄Ì∫ tu* fiFÙ* FůwÙ $$21$$

<ªW Ju¡ _≈∏Ìfi Ÿu ı<fiw t°∫° <ªW_≈∏Ìfi J¡° N˚°b Fůfiu ≈≤ Ÿ ≈®J¡°≤ <bÔÙfi Fů ı°wÙ Fæ,

<ıŸ ≈®J¡°≤ ıÔ_≈∏Ìfi Ÿu ı<fiw w≤ay ıÔ_≈∏Ìfi J¡° N˚°b Fůfiu ≈≤ <bÔÙfi Fů ı°w° Fæ $$22$$
b°Ÿfi°a„ Ju¡ Ã∫°y Ÿu, fů@ Ÿu NSb° ≈®°d Ju¡ <fi≤ů@ Ÿu <ªW Ju¡ _≈∏Ìfi≤<Fw Fů ı°fiu ≈≤

J¥¡¸>_SÃb≈®h∫C<wR¡≈ _≈∏Ìfi J¡F°≥ Ÿu Ã≈∏fi Fůy° ? $$23$$ b¨<WR¡≈ <ªW-_≈∏Ìfi Ju¡ N˚°bt°` Ÿu NSb° ≈®°d Ju¡ <fi≤ů@ Ÿu <ªW N<ªWR¡≈w° ≈®°›w J¡≤w° Fæ N°æ≤ bFÙ ≈≤t ≈Ì Fæ $$24$$

"fů@°π°' oŸŸu ıů tº∫t ≈°∫ J¡F° y∫° S°, ŸJ¡° <bb≤d J¡≤wu Fæ* $

<bT∫ N°æ≤ o¿∏B∫ů* J¡° Ÿ‡f∏@ Fůfiu ≈≤ ıů ŸC© NfiC˚¥w Fůw° Fæ, bF ≈≤t°SÕR¡≈ Ÿu f®Ê-ŸC©

FÙ Fæ $ Ÿ ŸC© J¡∑ ≈≤t°b<@˚¥w <fi≤<w„∫°fi∏Ì≈¥dÕ N°Ãt° J¡∑ ÎJ¡°∏w Ÿa<b<W Ÿu ∫°fiÙ f®ÊÂ<‹¸> Ÿu tfi J¡° s∫ <Ÿ] Fů ı°w° Fæ $$25$$ ıF°≥ <ªW <Ìw fiFÙ* Fůw° bF Ÿf ŸC© _b°˚°<bJ¡ f®ÊŸC©R¡≈

FÙ Fæ $ tR¡˚¥<t tu* ™>^±>u ıÔ Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ Ÿ≤ůb≤ J¡∑ fi°o˘ bF ŸC© _b°y°Õ<Ì ˚ůy˚¥<t∫ů* tu* fiFÙ* Fů ŸJ¡w°, •∫ů*<J¡ bF°≥ <ªW J¡°t, NŸ¥∫° N°<Ì Ÿu J¡ÔC<Tw ≤Fw° Fæ $$26$$ <ªW<bÔ∫ Ÿu ı<fiw

<b_k¡°≤ŸC© b°dÙ Ÿu ˚Ù fiFÙ* J¡F° ı° ŸJ¡w°, Ju¡bÔ N≈fiu NfiC˚b Ÿu FÙ ı°fi° ı° ŸJ¡w° Fæ $ <bfi°„

N°æ≤ N<w„∫ Ÿu <b<fitCÕ•w bF N<fibÕªfiÙ∫ ŸC© fi wů <Ìw Fůw° Fæ N°æ≤ fi ≈®„°∏w FÙ Fůw° Fæ $$27$$
w[bI°fi Ÿu <ªW J¡° N∏w Fůw° Fæ $ ˚®°<∏wb„ Ÿu FÙ <ªW J¡° ŸL°b I°w Fůw° Fæ, f°ÔJ¡¿v≈w buw°Ô J¡∑ fi°o˘ ˚®°<∏w Ÿu tůF ˚Ù |fiR¡≈w° ≈®°›w J¡≤w° Fæ $$28$$

I°<fi∫ů* J¡° ˚Ù Δ∫bF°≤ <Ì©°oÕ ≈nfiu Ju¡ J¡°≤d fiJ¡° <ªW Fæ FÙ, ∫F t°fifi° ≈nuy°, <k¡≤ N°≈

Jæ¡Ÿu J¡Fwu Fæ* <J¡ I°fi Ÿu <ªW fi‹¸> Fů ı°w° Fæ ? N¿_wÃb N°æ≤ fi‹¸>Ãb ∫u Ìůfiů* <b”] Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ÎJ¡ Ÿt∫ tu* ÎJ¡ _S°fi ≈≤ ≤F fiFÙ* ŸJ¡wu, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

<bΩt°fi ˚Ù I°fiÙ J¡° <ªW fů@ Ÿu <bÔÙfi Fů ı°w° Fæ N°æ≤ ŸCbdÙÕJ¨¡w w°t® J¡∑ fi°o˘ Ÿwg Fůw°

F…N° ˚Ù NŸwg-Ÿ° ˚°Ÿw° Fæ $$29$$ I°fiÙ J¡° <ªW <ªWfi°t J¡° fiFÙ* J¡F° ı°w°, <J*¡wC I°fiÙ J¡°

<ªW Ÿ[b J¡F° ı°w° Fæ $ ıæŸu w°t® Ÿůfi° FůJ¡≤ fi°tw# N°æ≤ NSÕw# N∏∫ Fů ı°w° Fæ, bæŸu FÙ fů@ Ÿu I°fiÙ J¡° <ªW fi°tw# N°æ≤ NSÕw#N∏∫ Fů ı°w° Fæ $$30$$ <ªW J¡° _bR¡≈ b°_wb tu* <J¡ŸÙ ˚Ù J¡°Ô
tu* fiFÙ* Fæ, ŸJ¡° _bR¡≈ ˚®°<∏wı<fiw Fæ, oŸ<ÔÎ ŸJ¡° <bÔ∫ Fů ı°w° Fæ $ ˚®°<∏w w[bI°fi Ÿu

„°∏w Fů ı°wÙ Fæ $ ıů ŸBq≈ b_wC FůwÙ Fæ ŸJ¡° <bfi°„ J¡˚Ù fiFÙ* Fůw° $ oŸ<ÔÎ |¸> N°<Ì J¡°

<bfi°„ Fůfiu ≈≤ ˚Ù J¡≈°Ô N°<ÌR¡≈ Ÿu fiJ¡° Nb„uT <Ì©°oÕ ≈nfiu Ju¡ J¡°≤d Ÿπ_wC J¡° _bR¡≈w#

<bfi°„ J¡FÙ* ≈≤ ˚Ù ≈®<Ÿ] Fæ FÙ fiFÙ*, ∫F J¡Ffi° ™>ÙJ¡ FÙ Fæ $$31$$
b_wC J¡° w[bI°fi Nb_wCR¡≈ J¡¿v≈w°a„t°` J¡° f°@J¡ Fůw° Fæ, oŸ ≈®<Ÿ¿] Ÿu ˚Ù Ÿ[b°a„ Ju¡
f°@ J¡∑ ≈®Ÿ<•w fiFÙ* Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

©≤yů„ Ju¡ ŸÙ*y J¡∑ fi°o˘ <bJ¡v≈R¡≈ <ªW N°<Ì Nb_wC˚¥w FÙ Fæ*, bu Ÿf ≈°≤t°<SÕJ¡R¡≈ N°Ãt°

Ju¡ <bbwÕ Fæ*, oŸ<ÔÎ fiJ¡° N°ÃtI°fi Ÿu <bÔ∫ Fů ı°w° Fæ $$32$$
wf •∫° ıÙb∏tC•w Ju¡ <ªW tu* Δ∫bF°≤ st°b_S° ≈≤t°SÕŸÃ∫R¡≈ Fæ ? oŸ „aJ¡° ≈≤ fiFÙ*, ∫F

ŸyÕ - 45]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1407

W≤ Ìuwu Fæ* $

Ÿ°aŸ°¿≤J¡ Nb_S° tu* JC¡~> J¡°Ô wJ¡ Ÿ[bR¡≈w° J¡ů ≈®°›w F…N° ∫F <ªW wC≤Ù∫°b_S° tu* <bF°≤J¡≤
wÌfi∏w≤ wC∫°ÕwÙw Fů ı°w° Fæ $ <bF°≤, Ÿt°<@ N°æ≤ w[bŸ°s°ÃJ¡°≤ ≈∫Õ∏w ŸJ¡∑ Nb_S° ≈°≤t°<SÕJ¡
fiFÙ* ≤FwÙ, <J*¡wC ≈®°≤Æ@ Ÿu ≈®<wf] N<bΩ°b„ Ÿu ı<fiw f°<@w°fiCb¨<W FÙ Fæ $ <bÌuF Jæ¡bv∫ tu*

N°<b˚¥Õw wC∫°ÕwÙwNb_S° FÙ ŸJ¡∑ ≈≤t°SÕ ŸW° Fæ, ∫F w°Ã≈∫Õ Fæ $$33$$
wC∫°ÕwÙw_bR¡≈ f®Ê ıf wJ¡ I°w fiFÙ* Fůw°, wf wJ¡ <ªW, ıywg N°<Ì <tØ∫°buT Ÿu ¿_Sw FůJ¡≤ Ÿb°ÕÃtJ¡ Fůw° Fæ $ b°_wb tu* <ªW N°<Ì JC¡~> ˚Ù ÌqŸ≤Ù b_wC fiFÙ* Fæ $ oŸ ≈®J¡°≤ Ju¡ I°fit°` Ÿu

<ªW N°<Ì J¡° f®Êt°`_b˚°b Ÿu Nb„uT ∫C•w FÙ Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Fu <≈®∫ ≤°tıÙ, ıæŸu tfiů≤S Ÿu J¡¿v≈w tFÔ, ≈bfi, b°≈Ù N°<Ì J¡° Ÿ<∏fibu„ ⁄Ì∫ tu* Ÿt°bu„
fi Fů ŸJ¡fiu Ju¡ J¡°≤d FÙ b°_wb tu* JC¡~> fiFÙ* Fæ*, bæŸu FÙ ≈≤t Ÿ¥‚t <~>B„¥∏∫ <ªÌuJ¡≤Ÿ|fi f®Ê tu* ˚Ù

Ÿt°bu„ fi Fů ŸJ¡fiu Ju¡ J¡°≤d ıywg ˚Ù fiFÙ* Fæ $ f®Ê FÙ NfiuJ¡ ˚CbfiR¡≈ ˚®t-<b˚®tů* Ju¡ Ÿt¥F Ÿu _b∫a Ÿt, Ÿb°ÕÃtJ¡ N°æ≤ ÎJ¡R¡≈ Fůw° F…N° ˚Ù oŸ w≤F NfiuJ¡R¡≈ Ÿu <_Sw F…N° Fæ $ b°_wb tu*

ÌqŸ≤° JC¡~> fiFÙ* Fæ $$34$$

ª°æb°ÔÙŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

≈æ*w°ÔÙŸb°≥ ŸyÕ

_b-_bR¡≈ N°fi∏Ì°ÃtJ¡ ≤Ÿ Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ,
wÙfiů* ÔůJ¡ů* J¡∑ J¡v≈fi° Ju¡ N°Z∫ ≈≤f®Ê J¡° <fvbk¡ÔR¡≈ Ÿu bdÕfi $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ, w[bI°fi Ju¡ <ÔÎ oŸ <bT∫ tu* N°≈ N°ÿª∫Õ N°æ≤

vÔ°Ÿ J¡∑ ıfiJ¡, N≈¥bÕ, ≤‡∫ ∫F <fvbů≈°¶∫°<∫J¡° Ÿasu≈ Ÿu ŸC<fiÎ $$1$$ ZÙ≤°tıÙ, Fı°≤ů*

∫ůıfi <b_w¨w <btÔ _≈‹¸> ÎJ¡ fFCw fn° <fvbk¡Ô Fæ, <ıŸJ¡° _bR¡≈ ∫Cyů* Ÿu ˚Ù ıÙdÕ-„ÙdÕ
fiFÙ* FCN° Fæ $$2$$ bF <fvbk¡Ô N<bfi°„Ù ≤ŸJ¡° N°Z∫ Fæ, ŸJ¡° Ÿ°≤ Nt¨w J¡∑ w≤F NSb°

Nt¨w Ÿu ˚Ù f»J¡≤ t@C≤ Fæ, bF ≈C≤°fi° Fůfiu ≈≤ ˚Ù f°Ôª∏B J¡∑ ≈®<w<Ìfi f»fiub°ÔÙ J¡Ô°Nů* J¡∑
fi°o˘ t¨ÌCÔw° Ÿu Ãbª° N°æ≤ fiùů* J¡ů ŸC©J¡≤ _≈„Õ Ìufiu Ju¡ J¡°≤d ŸC∏Ì≤ Fæ $$3$$ bF ˚Cbfi-Ÿt¥Fů*

Ju¡ tº∫ tu* ¿_Sw tu”≈bÕw J¡∑ fi°o˘ ≈®@°fi _w‡˚ Fæ, t∏Ì≤°ªÔ J¡∑ fi°o˘ Â» Fæ N°æ≤ tF°≈®Ô∫ Ju¡

≈®ª^±> b°∫C Ju¡ buy Ÿu ˚Ù ª<Ôw fiFÙ* Fůfiub°Ô° Fæ $$4$$

≈¥bůÕ•w "∫ůıfi°fi°a ŸFŸ®°<d' oŸ tu* J¡Fu y∫u ŸFŸ®≈Ì J¡° "NŸa¶∫' NSÕ tu* Δ∫°¶∫°fi J¡≤wu Fæ* $

ŸæJ¡nů* J¡ů<¸> Ôs yCfiu ÌŸ Fı°≤ J¡≤ůn ∫ůıfiů* Ju¡ <b_w°≤ Ÿu ˚Ù NS°Õwg NŸa¶∫°w ∫ůıfiů* Ju¡

<b_w°≤ Ÿu ˚Ù fi°≈° fiFÙ* ı° ŸJ¡fiub°Ô° bFÙ <fvbk¡Ô oŸ ıywg Ju¡ @°≤d Îba <fi∫tfi J¡° N°Ω t¥Ô

Fæ $$5$$ ˚B, bF ÎuŸ° <fvbk¡Ô Fæ <J¡ <ıŸJu¡ ŸtÙ≈ tu* ∏fiw Ÿ˚Ù f®Ê°^±> ÎuŸÙ „ů˚° @°≤d J¡≤wu Fæ*, ıæŸÙ ≈bÕwů* Ju¡ fiÙªu Ÿ¥‚t˚¥w Ÿ≤Ÿů* Ju¡ J¡dů* J¡∑ ≈a<•w∫°≥ „ů˚° @°≤d J¡≤wÙ Fæ* $$6$$ Fu ≤°|b, oŸ

<fvbk¡Ô Ÿu ª¥ ≤Fu ≤Ÿ Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ NÃ∫aw _b°Ì∫C•w ≤Ÿ ªtÃJ¡°≤ J¡° J¡ůoÕ ˚Ù T±>g-≤Ÿ ∫°fiÙ ~>#
o¿∏B∫ů* Ÿu ˚ůÀ∫ f®ÊÔůJ¡wJ¡ J¡° ŸC©°a„ NSb° ≈®<Ÿ] T±>g≤Ÿ N<wJ®¡td fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡w° $$7$$ bæŸu

1408

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

≤Ÿ Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ Fůfiu ≈≤ ˚Ù ≈°J¡ Ÿu bF J¡˚Ù <y≤w° fiFÙ* $ (wf •∫° bF N≈fiu _S°fi tu* FÙ ıÙdÕ Fů ı°w° Fæ ? oŸ ≈≤ "fiFÙ*' ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $) ˚B, ŸbÕÌ° FÙ ≈Ju¡ FCÎ ˚Ù Ÿ <fvbk¡Ô J¡ů ıÙdÕw° f°@°
fiFÙ* ≈FC≥ª°wÙ $$8$$ f®Ê°, <b‹dC, o∏B, ”B N°<Ì J¡ůoÕ ˚Ù <ª≤aıÙbÙ Ôůy oŸ <fvbk¡Ô J¡∑ Ã≈<W

J¡ů fiFÙ* ı°fiwu N°æ≤ fi oŸJu¡ t¥Ô (ın) N°æ≤ ¸>FfiÙ J¡ů FÙ ı°fiwu Fæ* $$9$$ <ıŸJ¡° NaJC¡≤ N°æ≤ b¨s fiFÙ* Ìu©° y∫° Fæ, <ıŸJu¡ k¥¡Ôů* J¡° N°J¡°≤ ˚Ù fiFÙ* Ìu©° y∫° Fæ, _w‡˚, t¥Ô N°æ≤ „°©° Ÿu ≤<Fw, tF°fig N°J¡°≤b°Ôu wS° ÎJ¡t°` <≈^±>Ù˚¥w <ªÌg|fi°J¡°≤ NÃ∫aw <b_w¨w _b˚°b oŸ k¡Ô J¡∑ Ã≈<W,

<bJ¡°≤, ≈¿≤d°t N°<Ì J¡˚Ù ˚Ù fiFÙ* <Ì©°oÕ ≈nwu $$10,11$$ Ÿt_w k¡Ôů* Îba ≈C”T°Sů˘ tu* Zu‹™>, tF°fig N°J¡°≤b°Ôu oŸ k¡Ô tu* fi yCœ° Fæ N°æ≤ fi yC™>ÔÙ FÙ Fæ, Nw# NÃ∫aw <b_w¨w ∫F <fi<bÕJ¡°≤ Îba

<fi≤aıfi FÙ Fæ $$12$$ bF <„Ô° Ju¡ ˚Ùw≤Ù ≈®Ìu„ J¡∑ fi°o˘ <~>B≤<Fw ∫°fiÙ |fiÙ˚¥w () Fæ N°æ≤ Nt¨w J¡°

Ÿ®°b J¡≤ ≤Fu ª∏B<f‡f J¡∑ fi°o˘ _b°fiC˚b Ÿu Nt¨w J¡∑ w≤F _b°Ì Ôufiu ∫ůÀ∫ ∫F <fvb <fi≤<w„∫

N°fi∏Ì_bR¡≈ ≤Ÿ fF° ≤F° Fæ $$13$$ ∫F <fvbk¡Ô Ÿ‡≈¥dÕ ŸC©ů* J¡° t°fiů* ÎJ¡ <fi<@ Fæ, „ÙwÔ

≈®J¡°„ Ìufiub°Ô° Fæ, ≈bÕw Ju¡ Ÿt°fi „ů˚° Ÿu ∫C•w Fæ, Nt¨w Ju¡ yůÔu J¡∑ J¡°a<w @°≤d J¡≤w° Fæ N°æ≤

N°Ãt° Ju¡ J¡tÕk¡Ôů* J¡∑ ¿_S<w J¡° ∫°fiÙ tfiC‹∫ Ju¡ N°fi∏Ì Ÿu ÔuJ¡≤ <F≤^∫y˚Õ Ju¡ N°fi∏Ì≈∫Õ∏w () J¡tÕk¡Ôů* J¡∑ ¿_S<w J¡° Ÿ°≤˚¥w ≈Ì°SÕ Fæ $$14$$ <F≤^∫y˚Õ Ju¡ N°fi∏Ì Ÿu ˚Ù f»J¡≤ ıů N°Ãt° J¡∑

ªtÃJ¨¡<w Fæ, bFÙ oŸ ≈≤t NΔ∫•w J¡∑ t≠ı° Fæ ∫°fiÙ Ÿ°≤˚¥w b_wC Fæ; Ìu„, J¡°Ô N°æ≤ b_wC Ÿu ı<fiw <`<b@ ≈¿≤h~>uÌů* Ÿu „¥∏∫ _b˚°b Ÿu ŸJ¡∑ ≤s° FCoÕ Fæ $ b°_wb tu* _b-_bR¡≈ N°Ãt° FÙ oŸ

<fvbk¡ÔR¡≈w° J¡ů ≈®°›w FCN° Fæ, Nw# bF N<πwÙ∫ FÙ Fæ $$15$$

Nfi∏∫Ãb J¡° (Nπ∫w° J¡°) FÙ ≈≈°Ìfi J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ªtÃJ¨¡<w≈Ì J¡° _b°≤_∫ ≈®J¡¸> J¡≤wu Fæ* $

(ª¥≥<J¡) Ÿ¥‚t Ÿu ˚Ù Ÿ¥‚t, tF°fig Ÿu ˚Ù tF°fig, ≈C≤°fi° Fůfiu ≈≤ ˚Ù b¨<] N°<Ì-<bJ¡°≤ů* Ju¡ fi Fůfiu Ÿu NÃ∫aw f°Ô_bR¡≈ wS° N≈fiu tu* Nº∫_w ˚uÌt°` J¡∑ k¡ÔR¡≈w° tu* ≈∫Õb<Ÿw ÎJ¡t°`

ªæw∏∫°ÃtJ¡ ≤Ÿ Ju¡ Ÿ°≤˚¥w ≈°≤t°<SÕJ¡ _bJ¡∑∫ Ÿ<∏fibu„ (≤ªfi°) bæ<ªc∫ J¡° Ã∫°y fi J¡≤wÙ FCoÕ

Ÿ _b°ÃtªtÃJ¨¡<w fiu "∫F ÌuF°<Ì tæ* F¥≥' oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ J¡v≈fi° Ju¡ π°≤° (c) NŸwg N°æ≤ N∏∫w°

J¡∑ N°≈°ÌJ¡ N<bΩ°R¡≈ tÔ J¡° () oŸ w≤F Ju¡ NŸa˚°<bw ˚¥w, ˚Cbfi N°<Ì ˚uÌů* Ju¡ R¡≈ Ÿu _b∫a FÙ Ã≈°Ìfi J¡≤ Ju¡bÔ ˚°bfi° J¡≤ ≤•©Ù Fæ, b°_wb tu* ˚°bfi°fi°t J¡∑ J¡ůoÕ b_wC FÙ fiFÙ* Fæ $

(Nw# ∫F N<πwÙ∫ (Nfi∏∫) FÙ Fæ, ∫F ˚°b Fæ $) $$16,17$$

() oŸ <bT∫ tu* "<bI°fi|fi Îb' ∫F ZC<w ≈®t°dw∫° Ìg@¨w J¡∑ ı° ŸJ¡wÙ Fæ $

() oŸ <bT∫ tu* "Îw_∫æb°fi∏Ì_∫ N∏∫°<fi ˚¥w°<fi t°`°tC≈ıÙb<∏w' ∫F ZC<w ≈®t°d Fæ $

(c) ∫<Ì ÌuF FÙ NŸwg Fæ, wů ŸJ¡∑ Ã≈<W Jæ¡Ÿu FůwÙ Fæ ? oŸ „aJ¡° ≈≤ "o∫t¿_t' ∫F J¡F° y∫°

Fæ $ Îbaª oÌ∏w°„¥∏∫ tu* oÌ∏w° J¡° Nº∫°Ÿ FÙ ˚uÌůÃ≈<W J¡° ≈®∫ůıJ¡ Fæ, ∫F ˚°b Fæ $

() "NŸa˚bwg' oŸŸu ∫F Ωů<ww <J¡∫° y∫° Fæ <J¡ _b∫a ≈®J¡°„ Îba ÎJ¡t°` ªæw∏∫≤Ÿ°ÃtJ¡

N°ÃtªtÃJ¨¡<w tu* ∫<Ì tÔ ∫°fiÙ N<bΩ° J¡° FÙ Ÿa˚b fiFÙ* Fæ, wů ŸCw≤°a Ÿ N<bΩ° Ju¡ J¡°∫Õ˚uÌ J¡°

(≈¨S•Ãb J¡°) ˚Ù Ÿa˚b fiFÙ* Fæ $

ŸyÕ - 45]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1409
bFÙ N°ÃtªtÃJ¨¡<w _bůÃ≈°<Ìw ˚¥w, ˚Cbfi N°<Ì ˚uÌů* Ÿu NF∏w° Ju¡ Ã≈°Ìfi π°≤° N°<˚t°<fiJ¡

ŸabÔfi ≈®°›w J¡≤wÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Δ∫<‹¸>-Ÿt<‹¸>R¡≈ Ÿu NFaJ¡°≤ J¡∑ Ã≈<W Fůfiu Ju¡ Nfi∏w≤ FÙ bF N°ÃtªtÃJ¨¡<w N°J¡°„ N°æ≤

N°J¡°„ Ju¡ yCd „ÆÌR¡≈Ù Nayů* Ÿu ∫C•w Ÿt<‹¸>R¡≈ „≤Ù≤ů* Ju¡ ≈≤t°dCNů* Ÿu Ÿa∫C•w Fů ı°wÙ Fæ $$18$$

N≈fiu _bR¡≈ Ju¡ Ã∫°y Ju¡ <ffi° Ÿ ≈®J¡°≤ Ju¡ _bR¡≈ů* J¡∑ ≈®°<›w J¡≤ Ôufi° FÙ oŸ <ª<w J¡∑ fFCw fnÙ N°ÃtªtÃJ¨¡<w Fæ $ oŸÙJ¡° tæ*fiu ≈¥bůÕ•w ≤Ù<w Ÿu bdÕfi <J¡∫° Fæ, ∫ů* ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ, N≈fiu ≈FÔu Ju¡ ªæw∏∫°ÃtJ¡ Ÿ°≤_bR¡≈ Ÿa<fibu„ J¡ů (≤ªfi° J¡ů) fi Ã∫°ywÙ FCoÕ ∫F

<ª<w oŸ ≈®J¡°≤ J®¡t„# Δ∫bF°≤ tu* ŸtSÕ _bR¡≈w° J¡ů ≈®°›w J¡≤ ÔuwÙ Fæ $$19$$ ZÙ≤°tıÙ, Δ∫bF°≤

ŸtSÕ _bR¡≈w° ≈®°›w J¡≤fiu Ju¡ Nfi∏w≤ ªaªÔ _bR¡≈b°ÔÙ Ÿ <ª<w„<•w fiu N≈fiu <fi<bÕJ¡°≤ R¡≈ tu*

FÙ oŸ w≤F J¡∑ ıyÌ°J¡°≤ Â<‹¸> kæ¡Ô°oÕ Fæ $$20$$

ÎuŸÙ ¿_S<w tu* N°J¡°„ N°<Ì Ÿ˚Ù JC¡~> <ª<w„<•w_bR¡≈ FÙ Fæ, oŸu ~>ůn Ì¥Ÿ≤° JC¡~> ˚Ù fiFÙ* Fæ

∫ů* ı°fifi° ª°<FÎ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

∫FÙ <ª<w„<•w tF°fig Îba Nfi∏w N°J¡°„R¡≈ Fæ, ∫FÙ J¡°Ô J¡∑ sd, |nÙ, <Ìfi, t°Ÿ, bTÕ, J¡v≈ N°<ÌR¡≈ J¡Ô° Fæ $ ∫FÙ "<fi∫<w' oŸ fi°t Ÿu J¡FÙ yoÕ Fæ N°æ≤ ∫FÙ _≈∏ÌfiR¡<≈dÙ <J®¡∫° Fæ $$21$$
oŸÙ ≈®J¡°≤ N°º∫°¿ÃtJ¡ <bT∫ ˚Ù ∫F Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

∫FÙ (N) (<ª<w„<•w_bR¡≈ f®Ê) ŸaJ¡v≈ J¡° <b_w°≤ Fæ, ∫FÙ Ì¥Ÿ≤Ù <Ì„° tu* Ì¥Ÿ≤Ù <Ì„° J¡°

˚®t Fæ, ∫FÙ <ª<w„<•w ≤°y-πuT J¡∑ Nb_S° Fæ N°æ≤ ∫FÙ Fu∫ N°æ≤ ≈°Ìu∫ fC<] Fæ $$22$$ ∫FÙ

<ª<w„<•w ÃbW° ∫°fiÙ ÃbBq≈ Fæ, ∫FÙ "tW°' ∫°fiÙ NFaR¡≈ Fæ N°æ≤ ∫FÙ _b∫a "wW°' R¡≈ NS°Õwg f®ÊR¡≈ FůJ¡≤ ¿_Sw Fæ $ Fu ZÙ≤°tıÙ, ∫FÙ <ª<w„<•w_bR¡≈ N°Ãt° «¡≈≤ Ju¡ f®Ê°^±>ů* J¡° Ÿt¥F Fæ N°æ≤ _b∫a ∫F «¡≈≤ wS° fiÙªu ˚Ù ¿_Sw Fæ $$23$$ ∫FÙ <ª<w„¿•w_bR¡≈ N°Ãt° N°yu Fæ, ∫FÙ Ìůfiů*

Nů≤ ∫°fiÙ Ì°∫u*-f°∫u*, ≈Ù~>u, ŸtÙ≈ N°æ≤ Ì¥≤w≤ Fæ $ ∫FÙ f®Ê˚¥w Îba bwÕt°fi b_wCR¡≈ Fæ N°æ≤ ∫FÙ

˚<b‹∫wg ˚Ù Fæ $$24$$ oŸÙ f®Ê tu* J¡v≈fi°R¡≈Ù J¡tÔů* Ju¡ N°Z∫ Nfi∏w ıÙb ˚Ùw≤ Nb¿_Sw Fæ*,

∫FÙ f®Ê°^±>-t^±>≈ J¡° «¡≈≤ J¡° <„©°˚¥Td Fæ N°æ≤ ŸJ¡∑ J®¡∑n° Ju¡ t^±>≈ J¡° t^±>Ô Fæ $$25$$

∫FÙ <ª<w„<•w Nfi∏w ≤ªfi°Nů* Ju¡ ≤F_∫ů* Ÿu ª°≤ů* Nů≤ ≈vÔ<bw fi°≤°∫d J¡° ⁄Ì∫-J¡tÔ N°æ≤

ÔůJ¡R¡≈Ù J¡tÔy\>ů* J¡∑ t°Ô° J¡° ~>W° Fæ $$26$$ oŸ <ª<w„<•w Ju¡ J¡ů¸>≤ ª°≤ů* Nů≤ Δ∫°›w tF°”B

Ju¡ ydů* Ÿu ˚≤u Fæ*, ∫FÙ Ô‡fÙ N°J¡°„R¡≈° Ÿ≤dÙ (t°yÕ) Fæ N°æ≤ <bT∫ů* tu* Ô‡≈¸> _byÕ_S ıfiů* Ju¡

N@#≈°w tu* <fi<tW Fůfiu Ju¡ J¡°≤d fiJu¡ «¡≈≤ ≈®˚°b ıt°fiub°ÔÙ ˚Ù ∫FÙ Fæ $$27$$ ∫FÙ oŸ W≤

<Ì„° tu* ¿_Sw tu”≈bÕw Fæ N°æ≤ ıywg-R¡≈Ù J¡tÔ J¡° bF ~>W° Fæ, ıF°≥ _kC¡¿≤w Fů ≤Fu ª∏BR¡≈ t@C

Ju¡ Nt¨w-tJ¡≤∏Ì tu* Ìubw°R¡≈ ˚®t≤ Ô‡≈¸> Fæ* $$28$$ ≤ıůyCd Ju¡ J¡°∫Õ ≤°y N°<Ì Ÿu Îba fi≤J¡ů* Ÿu

∫°fiÙ ÌC#©ů* Ÿu <ıŸJ¡° t¥Ô (ın) ffi° Fæ, ÎuŸu ıyBq≈ ≈C≤°fiu b¨s Ju¡ ÃJ¡¸> ŸCy∏@ Ÿu ∫C•w _byÕ-

„ůJ¡R¡≈ k¥¡Ôů* J¡∑ taı≤Ù ∫FÙ <ª<w„<•w Fæ $$29$$ N°æ≤ ∫FÙ <ª<w„<•w w°≤°-ydR¡≈ Ju¡Ÿ≤ů* Ÿu (N) <ª<w„<•w Ju¡ bdÕfi-≈®Ÿay tu* ŸJu¡ <b„uTdů* tu* ıů <Ô*y˚uÌ (≈C<Ô*y Îba fi≈CaŸJ¡¿Ôay) ıF°≥-wF°≥

<J¡∫° y∫° Fæ; ŸJ¡∑ N°Ãt°, f®Ê N°<Ì <b„u‹∫ ≈Ìů* J¡° Nº∫°F°≤ J¡≤ ≈≈<W J¡≤ ÔufiÙ ª°<FÎ $

1410

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ÿt¿∏bw, f®Ê°^±>R¡≈Ù ŸtCB Ju¡ wÙ≤ ≈≤ ¿_Sw, «¡≈≤ N°æ≤ ª°≤ů* Nů≤ N≈°≤ ŸÙt°b°ÔÙ t°fiů* Δ∫ůt°J¡°≤

J¡t<ÔfiÙ NSb° Ÿ≤ůb≤ FÙ Fæ $$30$$ <ıŸtu* ª°≤ů* Nů≤ J¡tÕ_bR¡≈ FÙ ty≤ <bΩt°fi Fæ*; w≤ayů* J¡∑ fi°o˘

ªaªÔ, t°Ÿ, M¡wC N°<Ì J¡∑ ≈≥<•w∫°≥ <ıŸtu* Fæ*; ≈®ıůÃ≈°ÌfiR¡≈ ˚≥b≤ů* Ju¡ J¡°∫ů˘ tu* ¿_Sw ˚¥w-≈≤‡≈≤°Nů*

Ÿu ıů ∫C•w Fæ; ≈®°<d∫ů* Ju¡ N°∫C#≈¿≤t°d Ÿu <b_w¨w; sd, J¡v≈ N°<Ì ≈vÔbů* Ÿu ∫C•w; wuıů* Ÿu ∫°fiÙ

N<Àfi, Ÿ¥∫Õ, ª∏B N°<Ì Ÿu Ju¡Ÿ≤ů*b°ÔÙ N°æ≤ N°J¡°„R¡≈ J¡tÔů* Ÿu Ÿt¿∏bw J¡°ÔR¡≈Ù fi<ÔfiÙ (Ÿ≤ůb≤)

∫FÙ <ª<w„<•w Fæ $$31,32$$ ∫u ıů ˚°b-<bJ¡°≤ů* Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ ı≤°-t≤dR¡≈Ù <bT¥<ªJ¡°Î≥

(tF°t°¿≤∫°≥) Fæ*, bu Ÿf ∫F <ª<w„<•w FÙ Fæ $ N°æ≤ <bΩ° Îba N<bΩ° Ju¡ <bÔ°Ÿ Ÿu ≈¥dÕ ıů ∫u

„°˜Ù∫<bT∫ů* J¡∑ Â<‹¸>∫°≥ Fæ*, bu Ÿf ˚Ù ∫FÙ <ª<w„<•w Fæ $$33$$ ZÙ≤°tıÙ, N˚Ù wJ¡ b<dÕw Ÿ˚Ù

≈®J¡°≤ Ÿ <fvbk¡Ô Ju¡ _bJ¡∑∫ Ÿ°≤ J¡∑ ªtÃJ¨¡<w FÙ Fæ NS°Õwg bu Ÿf ≈®J¡°≤ N°ÃtªtÃJ¨¡<w _bR¡≈ FÙ

Fæ* $ N°æ≤ ŸÙfiu «¡≈≤ J¡Fu y∫u ≈®J¡°≤ů* Ÿu Δ∫<‹¸> Îba Ÿt<‹¸> Ju¡ ŸaJ¡v≈-Ÿ<∏fibu„ Ju¡ ˚Ùw≤ FÙ N≈fiÙ

¿_S<w J¡∑ Fæ $$34$$ ŸbůÕ≈Bbů* Ÿu b<ıÕw, N≈fiu _bR¡≈ tu* ¿_Sw, ŸbÕ<b@ ≈Ùn°Nů* Ÿu „¥∏∫, Ÿ°æ‡∫
wS° J¡v≈fi°Nů* Ÿu ≤<Fw ∫F <ª<w„<•w b°_wb tu* ≈Ì°Sů˘ J¡∑ ≤ªfi° fi J¡≤fiu Ju¡ J¡°≤d J¨¡<w„¥∏∫

FůwÙ FCoÕ ˚Ù t°fiů* ≈Ì°SÕ ≤ªfi° J¡≤ J¨¡<w∫C•w-ŸÙ FůJ¡≤ Nb¿_Sw Fæ $$35$$

<fvb°¶∫°<∫J¡° J¡∑ Ÿt°<›w J¡≤ Nf <ª<w J¡° _bR¡≈w# bdÕfi J¡≤ ≤Fu tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ ≈ŸaF°≤

J¡≤wu Fæ* $
b°_wb tu* ÎJ¡_bR¡≈ (N<πwÙ∫_bR¡≈) ˚Ù ∫F <ª<w„<•w NI°<fi∫ů* π°≤° fi°fi° ≈®J¡°≤J¡∑-ŸÙ

(Ÿ<πwÙ∫-ŸÙ) J¡¿v≈w J¡∑ ı° ≤FÙ Fæ $ (ÎJ¡Ãb Ÿa¶∫° ˚Ù <πÃb-Ÿa¶∫° J¡∑ ıfifiÙ Fůfiu Ÿu) bF fi ÎJ¡°¿ÃtJ¡° Fæ N°æ≤ fi <b<b@ FÙ Fæ, <J*¡wC bF (<ª<w„<•w) ÎJ¡ÃbR¡≈ Fæ N°æ≤ ÎJ¡Ãb ˚Ù wÃ_bR¡≈ FÙ

Fæ $ NSb° Ÿı°wÙ∫ Îba <bı°wÙ∫ Ÿu ≤<Fw Fæ $ bF ŸÃ∫_bR¡≈ FůJ¡≤ Nb¿_Sw Fæ, πæw-<bJ¡v≈ů* J¡∑

„°a<w Fů ı°fiu Ÿu Ÿt, ÎJ¡R¡≈ N°æ≤ Ÿb°Õ¿ÃtJ¡° Fæ $ Fu ZÙ≤°tıÙ, tæ*fiu N°≈Ÿu NÃ∫∏w tF°fig f®Ê„ÆÌ

Ÿu Ô<sw Fůfiub°ÔÙ <ª<w„<•w J¡° oŸ ≈®J¡°≤ bdÕfi <J¡∫° $$36$$

≈æ*w°ÔÙŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

<~>∫°ÔÙŸb°≥ ŸyÕ

<ª`J¡°≤ Ju¡ tfi J¡∑ J¡v≈fi° Ÿu <ª<`w,

J¡t<ÔfiÙbfi Ÿu „ů<˚w <„Ô°y˚Õ J¡∑ fi°o˘ ≈®≈aªR¡≈ N°˚°Ÿ Ÿu ∫C•w f®Ê J¡° bdÕfi $

ZÙ≤°tª∏BıÙ N≈fi° •w <fvbů≈°¶∫°fi J¡° w°Ã≈∫Õ I°fi <Ì©Ô°wu Fæ* $

ZÙ≤°tª∏BıÙ fiu J¡F° # <fi<©Ô w[b J¡ů ı°fifiub°Ôu Fu ˚ybfig, N˚Ù N°≈fiu (ıů <fvbů≈°¶∫°fi J¡F° Fæ, Ÿtu*) <fvbk¡Ô Ju¡ R¡≈ Ÿu tF°ªæw∏∫|fi J¡∑ ŸW° J¡° FÙ bdÕfi <J¡∫° Fæ, ÎuŸ° tæ* ŸtHw°

F¥≥ $$1$$ tFTuÕ, ıů JC¡~> <b_w°≤ J¡ů ≈®°›w ∫u NF∏w° N°<Ì ≈Ì°SÕ Fæ*, bu Ÿf ªæw∏∫Ÿ°≤_bR¡≈ Fæ*, (Nw#) <πÃb-ÎJ¡Ãb J¡∑ J¡v≈fi°R¡≈ ˚uÌ w<fiJ¡ ˚Ù fiFÙ* Fæ $$2$$

Ju¡bÔ NF∏w° N°<Ì FÙ ªæw∏∫°ÃtJ¡ <fvbk¡Ô J¡∑ t≠ı°R¡≈ fiFÙ* Fæ*, <J*¡wC f®Ê°^±> N°<Ì Ÿ˚Ù

≈Ì°SÕ Ÿ ªæw∏∫°ÃtJ¡ <fvbk¡Ô J¡∑ t≠ı°R¡≈ (Ÿ°≤) Fæ*, ∫ů* <fi#ŸaJ¡ůª Ÿt<HÎ, oŸ N°„∫ Ÿu

ŸyÕ - 46]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1411
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ J¡Fwu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ZÙ≤°tıÙ, <ıŸ ≈®J¡°≤ f®Ê°^±>R¡≈ ≈u™>u J¡∑ t≠ı° ∫°fiÙ Ÿ°≤ tu”≈bÕw N°<Ì J¡∑ ¿_S<w Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ ªæw∏∫°ÃtJ¡ oŸ <fvbk¡Ô J¡∑ t≠ı° f®Ê°^±> N°<Ì ıywg J¡∑ ¿_S<w FÙ Fæ $$3$$

ªæw∏∫°ÃtJ¡ Ÿ <fvbk¡Ô J¡∑ f®Ê°^±> N°<Ì ıywg-¿_S<w t≠ı° Fæ, ÎuŸ° J¡Ffiu ≈≤ <J¡ŸÙJ¡ů

∫F ˚®t Fů ŸJ¡w° Fæ <J¡ bF t≠ı° ˚Ùw≤Ù ≈®Ìu„ tu* ¿_Sw Nb∫bů* J¡° ≤Ÿt∫ ≈¿≤d°t <b„uT FÙ Fůy°, wů ŸJ¡° <fib°≤d J¡≤wu Fæ* $
ıæŸu <fvbk¡Ô J¡° ©›≈n Ÿ k¡Ô J¡∑ tı° J¡° ∫°fiÙ yCœÙ J¡° N°@°≤ Fůw° Fæ, bæŸu FÙ

Ÿ¨<‹¸>_bR¡≈ ªæw∏∫°ÃtJ¡ oŸ <fvbk¡Ô J¡∑ t≠ı°R¡≈ N°@u∫ Ÿu ©›≈≤_S°fiÙ∫ _b°@°≤ ∫<Ì J¡ůoÕ

ÌqŸ≤° Fů wů t≠ı° ŸJu¡ N∏Ì≤ J¡∑ ≈¿≤d°t_bR¡≈ Fů ŸJu¡yÙ $ (≈≤awC ¿_S<w bæŸÙ fiFÙ* Fæ; <J*¡wC
t≠ı° N°æ≤ ŸJ¡° N°@°≤ Ìůfiů* ÎJ¡ f®ÊR¡≈ FÙ Fæ*) $ ∫<Ì ŸbÕΔ∫°≈Ù oŸ <ªÌ°Ãt° J¡ů Ÿb°Õb∫b Nbh~>uÌufi NSb° ÎJ¡Ìu„°bh~>ufi ≈¿≤d°tÙ t°fiu*yu wů ŸJ¡∑ fi°„°≈<W J¡˚Ù F¸>°oÕ fiFÙ* ı° ŸJ¡wÙ $

N°æ≤ oŸ <fi≤b∫b <ªÌ°Ãt° tu* fi J¡ůoÕ tC¶∫ N∏w#≈®Ìu„ Fæ N°æ≤ fi ≈¿≤d°t FÙ Fů ŸJ¡w° Fæ $ Nw#

∫F°≥ t≠ı° „ÆÌ ≈¿≤d°t J¡° b°ªJ¡ fiFÙ* Fæ, ∫F ˚°b Fæ $$4$$
wf t≠ı°„ÆÌ <J*¡≈≤J¡ Fæ ∫°fiÙ <J¡ŸJ¡° b°ªJ¡ Fæ ? oŸ ≈®ÿfi J¡° W≤ ∫F Fæ <J¡ <bbwÕ-_bR¡≈

ªtÃJ¡°≤ J¡° FÙ bF b°ªJ¡ Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

<tªÕ-fÙı J¡∑ w≤F <ª<w J¡∑ ıywg-fi°tJ¡ ∫F ªtÃJ¨¡<w ŸCTC<›w Ju¡ ŸÂ„ <bJ¡°≤-≤<Fw „°aw

<ª<w tu* ÎJ¡ <„v≈J¡°≤ Ju¡ tfi Ÿu J¡¿v≈w <„Ô° Ju¡ N∏Ì≤ ≈μ-bfi J¡∑ ≤ªfi° J¡∑ fi°o˘, <bbwÕR¡≈ Ÿu FÙ

¿_Sw Fæ $$5$$

•w Â‹¸>°∏w J¡° FÙ <bb≤d J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ f®Ê<„Ô°¶∫°fi J¡∑ ˚¥<tJ¡° f°≥@wu Fæ* $

ª∏B Ÿu f»J¡≤ N°á°ÌJ¡°≤Ù tC©b°Ôu Fu ZÙ≤°tıÙ, oŸ ≈®Ÿay tu* J¡˚Ù fi ŸCfiÙ y∫Ù, NwÎb N°ÿª∫ÕıfiJ¡, ≤tdÙ∫ N°æ≤ N∏∫ Ì¥Ÿ≤Ù oŸ N°¶∫°<∫J¡° J¡° (f®Ê<„Ô°¶∫°<∫J¡° J¡°), <ıŸJ¡°

N˚Ù N°yu tæ* bdÕfi J¡R¡≥y°, N°≈ (Ÿ°b@°fi FůJ¡≤) Zbd J¡∑<ıÎ $$6$$ <ªW-≈®ut J¡° N°_≈Ì Fůfiu Ÿu

¿_fiÀ@ (<ªJ¡fiÙ), _b∫a≈®J¡°„ Fůfiu Ÿu _≈‹¸> ≈®wÙ∫t°fi ŸC© FÙ FuwC Fůfiu Ÿu t¨ÌCÔ _≈„Õb°ÔÙ, NŸÙt Fůfiu Ju¡ J¡°≤d tF°<b_w°≤ Ÿu ∫C•w, Ÿ∏ww Fůfiu Ÿu <fi<fn, <fiÃ∫ Îba NsCÆ@ _b˚°bb°ÔÙ J¡FÙ* () ÎJ¡ tFwÙ <„Ô° Fæ $$7$$ Ÿ tF°-<„Ô° Ju¡ ˚Ùw≤ tfi#J¡v≈fi°Nů* Ÿu Nfi∏w bu Ÿ˚Ù ˚Cbfi°<ÌR¡≈

J¡tÔ () bæŸu <b≤°ı ≤Fu Fæ*, ıæŸu Ÿ≤ŸÙ tu* <©Ôu FCÎ N<@J¡ ≤tdÙ∫ J¡tÔ <b≤°ıwu Fæ* $$8$$ fitu* Ÿu JC¡~> wů ≈≤_≈≤ yC≥Su y∫u ≈Wů* Ÿu ∫C•w Fæ* NS°Õwg ≈≤_≈≤ Ÿ‡f] Fæ*, JC¡~> ≈≤_≈≤ Ÿ‡f∏@≤<Fw Fæ* N°æ≤

() oŸ f®Ê-<„Ô° J¡° N°@°≤ f®Ê Ÿu N<w¿≤w J¡ůoÕ Ì¥Ÿ≤° J¡F FÙ fiFÙ* ŸJ¡wu, Nw# oŸ
ÿÔůJ¡ tu* "¢¡<ªwg' J¡F° y∫° Fæ $ oŸ <bT∫ tu* ∫F ZC<w ≈®<Ÿ] Fæ- "Ÿ ˚yb°fig J¡¿_tfig ≈®<w<‹™>w#

_bu t<F¿‡fi' (bF ˚yb°fig J¡F°≥ ≈®<w<‹™>w Fæ* ?) (oŸ ≈≤ W≤ Fæ) N≈fiÙ t<Ft° tu* $

() ≈®_wCw ÿÔůJ¡ tu* "≈μ°<fi' oŸŸu ≈μŸÂ„ ˚Cbfi°<Ì FÙ <bb<sw Fæ, •∫ů*<J¡ bu ˚Ù

ŸaJ¡ůª<bJ¡°Ÿ„°ÔÙ Fæ* N°æ≤ ıÙbR¡≈ ˚®t≤ů* Ju¡ N°Z∫ ˚Ù Fæ*, ∫F ı°fifi° ª°<FÎ $

1412

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

JC¡~> ≈≤_≈≤ ÎJ¡-Ì¥Ÿ≤u Ÿu Ÿ°s°wg Ÿa¿ÿÔ‹¸> (N°<Ô*<yw) Fæ* $ bu JC¡~> yC›w Fæ* wů JC¡~> ≈®J¡¸> ˚Ù Fæ* $$9$$

fitu* JC¡~> fiÙªu tC≥Fb°Ôu Fæ*, JC¡~> «¡ºbÕtC©b°Ôu ˚Ù Fæ* N°æ≤ JC¡~> ¿w≤~>u tC≥Fb°Ôu ˚Ù Fæ* $ JC¡~> ≈≤_≈≤ <tÔu FCÎ t¥Ôů* Ÿu ∫C•w Fæ* wů JC¡~> ≈≤_≈≤ yC≥Su tC≥Fb°Ôu ˚Ù Fæ* $$10$$

<Ì©°oÕ ≈nfiub°Ôu ≈Ì°Sů˘ Ÿu <b≈≤Ùw ˚Ù tfi J¡∑ J¡v≈fi° Fů ŸJ¡wÙ Fæ, Nw# ∫F J¡Fwu Fæ* $

JC¡~> Ju¡ t¥Ô wů J¡tÔů* Ju¡ ~>Wů* tu* (fÙı J¡ů„ů* tu*) Fæ* wů JC¡~> ÎuŸu Fæ*, <ıfiJu¡ t¥Ô Ju¡ N∏Ì≤

FÙ fÙı J¡ů„ Fæ* $ fi ˚CbfiR¡≈ J¡tÔů* Ju¡ fÙª <J¡∏FÙ* Ju¡ t¥Ô «¡≈≤ Fæ*, (•∫ů*<J¡ _byÕ N°<Ì ˚Cbfiů*

J¡° N°Z∫ «¡≈≤ ¿_Sw @®Cb-t^±>Ô FÙ Fæ,) wů <J¡∏FÙ* Ju¡ t¥Ô fiÙªu J¡∑ Nů≤ Fæ* (•∫ů*<J¡ ≈°w°Ô

ÔůJ¡, ˚¥ÔůJ¡ N°<Ì ˚Cbfiů* J¡° N°Z∫ f°fl-¿_Sw J¥¡tÕ FÙ Fæ* $) (<„bÔůJ¡, <b‹dCÔůJ¡ N°<Ì Ju¡

<fiÃ∫ Fůfiu Ÿu) JC¡~> t¥Ô≤<Fw Fæ* wů N°æ≤ JC¡~> Ì¥Ÿ≤u <w≤~>u t¥Ôb°Ôu Fæ* (•∫ů*<J¡ J¡oÕ ÎuŸu ˚Ù ˚Cbfi Fæ*, <ıfiJ¡° @°≤d <w∫ÕÀy<w ≈bfi FÙ J¡≤w° Fæ) $$11$$ N°æ≤ ∏FÙ* J¡tÔů* Ju¡ ŸtÙ≈ ŸæJ¡nů*-Fı°≤ů*

J¡tÔ-tCJC¡Ô Ju¡ Ÿt°fi N°J¨¡<wb°Ôu tF°J¡°≤ „a© Fæ* wS° <bJ¡<Ÿw J¡tÔ J¡∑ fi°o˘ N°J¨¡<wb°Ôu fnu fnu ªJ®¡Ÿt¥F ˚Ù Fæ* $$12$$ (c)

wÙSÕ∫°`° Ju¡ Ÿt∫ „°Ôy®°t-sù tu* Ìu©Ù y∫Ù <„Ô° J¡° yC”b<Ÿ‹™>ıÙ Ju¡ ≈∫CÕ•w bªfi Ÿu _t≤d J¡≤ ≤Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ ŸÙ <„Ô° J¡° ∫F°≥ yC”Ìub ˚yb°fig fiu ıywg J¡∑ J¡v≈fi° N°<Ì Ÿu- bdÕfi

<J¡∫° Fæ', ∫ů* t°fiwu FCÎ J¡Fwu Fæ* $

ZÙ≤°tª∏BıÙ fiu J¡F° # yC”Ìub, N°≈fiu •w <„Ô° J¡° ıů bdÕfi <J¡∫° Fæ, bF Ÿª Fæ $ (wÙSÕ-

∫°`° Ju¡ ≈®Ÿay tu*) „°Ôy®°tfi°tJ¡ F¿≤ Ju¡ sù tu* ≈∫CÕ•w ≈®J¡°≤ J¡∑ ÎJ¡ tF°<„Ô° ¿_Sw Fæ, ıů <J¡

≈μ-bfi Ju¡ <ªÖ Ÿu ∫C•w Fæ, bF tæ*fiu N≈fiÙ N°≥©ů* Ÿu Ìu©Ù Fæ $$13$$

Â‹¸>°∏w N°æ≤ Ì°‹¸>°Õ¿∏wJ¡ J¡° Ÿ‡f∏@ N°≈fiu ˚ÔÙ˚°≥<w ı°fi <Ô∫° Fæ, ∫ů* NfiCtůÌfi J¡≤ ≤Fu tF<TÕ b<Ÿ‹™>ıÙ J¡Fwu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ˚Ì®, tæ*fiu <ıŸ <„Ô° J¡° Â‹¸>°∏w <Ì∫° Fæ, bF tæ*fiu Ìu©Ù Fæ, oŸ

≈®J¡°≤ N°≈ ıů _t≤d J¡≤ ≤Fu Fæ*, bF ™>ÙJ¡ FÙ Fæ, N°æ≤ Ì°‹¸>°Õ¿∏wJ¡ <ªÌ°Ãt° <ıŸ _b˚°b J¡° Fæ ∫°fiÙ
ıæŸ° <~>B„¥∏∫ <ªÌg|fi, Ÿt, ≈®°d J¡° ˚Ù ≈®°d-<fi≤<w„∫°fi∏Ì_bR¡≈ -Fæ, ŸJu¡ <bT∫ tu* ˚Ù ıů N°≈fiu Ìu©° Fæ, ŸJ¡° ˚Ù N°≈ _t≤d J¡≤wu Fæ* $$14$$
tæ*fiu <ıŸ <„Ô° J¡° Â‹¸>°∏w <Ì∫° Fæ, bF N°≈Ju¡ π°≤° Ìu©Ù y∫Ù ≈®°J¨¡w <„Ô° fiFÙ* Fæ, <J*¡wC f®Ê

J¡∑ FÙ <„Ô°R¡≈ Ÿu J¡v≈fi° J¡≤ ≈®Stů≈<Ì‹¸> <fvbk¡Ô J¡∑ fi°o˘, <J¡ŸÙ N≈¥bÕ <„Ô° J¡° Â‹¸>°∏w <Ì∫°

Fæ, oŸ<ÔÎ ≈°∫ tu* w°Ã≈∫Õ J¡° <bŸab°Ì Fůfiu ≈≤ ˚Ù ≈u∫ tu* <bŸab°Ì fiFÙ* Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

˚B, ∫F°≥ ≈≤ tæ*fiu ∫F J¡ůoÕ N≈¥bÕ <„Ô° FÙ Â‹¸>°∏wR¡≈ Ÿu N°≈Ju¡ Ÿts ≈¿_Sw J¡∑ Fæ, <ıŸJ¡∑
tF°JC¡<s Ju¡ ˚Ùw≤ ∫F Ÿf ≈®≈aª Δ∫bF°≤J¡°Ô tu* <bΩt°fi ≤Fw° Fæ N°æ≤ f°@J¡°Ô tu* N<bΩt°fi ˚Ù

(c) ≈®_wCw ÿÔůJ¡ tu* „a©¡„ÆÌ Ÿu fis`, y®F, w°≤J¡°yd N°<Ì ≠∫ů<wtÕ^±>Ô FÙ <bb<sw Fæ*,

•∫ů*<J¡ ŸtCB J¡∑ fi°o˘ fiÙÔu N°J¡°„ tu* bu „a©-Ÿt¥F J¡∑ fi°o˘ ˚°Ÿwu Fæ* $ oŸÙ ≈®J¡°≤ ªJ®¡„ÆÌ Ÿu t^±>Ô°J¡°≤ πÙ≈ FÙ <bb<sw Fæ*, •∫ů*<J¡ bu ªJ®¡@°≤° J¡∑ w≤F N°˚°Ÿt°fi ŸtCBů* Ÿu ≈Ô<sw Fæ*,

∫F ı°fi Ôufi° ª°<FÎ $

ŸyÕ - 46]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1413

≤Fw° Fæ $$15$$ ZÙ≤°tıÙ, N°≈Ÿu Ÿ <ª<wR¡≈ <„Ô° J¡° FÙ tæ*fiu J¡Sfi <J¡∫° Fæ, <ıŸJu¡ ˚Ùw≤ ∫u Ÿf ıywg <bΩt°fi Fæ* $ Ô°æ<J¡J¡ <„Ô° Ju¡ ŸÂ„ oŸtu* <fi<fnw°, ÎJ¡R¡≈w°, N˚uΩw° N°<Ì yCd Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ∫F <ª<w ˚Ù ÎJ¡ w≤F J¡∑ <„Ô° FÙ Fæ $$16$$ ˚B, ıæŸu N°J¡°„ tu* <b≈CÔ ≈bfi ≤Fw° Fæ, bæŸu FÙ NÃ∫aw |fiÙ˚¥w Nayů*b°ÔÙ N°æ≤ ¿~>Ì®„¥∏∫_bR¡≈b°ÔÙ FůwÙ FCoÕ ˚Ù oŸ <ª<wR¡≈ <„Ô° Ju¡ N∏Ì≤
t°∫°b„ ∫F ıywg-Ÿt¥F ≤Fw° Fæ $$17$$ ∫Ω<≈ t°∫°b„ Ÿ <ª<wR¡≈ <„Ô° tu* _byÕ, ≈¨<SbÙ, b°∫C, N°J¡°„, ≈bÕw, fi<Ì∫°≥ N°æ≤ <Ì„°Î≥ <bΩt°fi Fæ*; wS°<≈ Ÿtu* w<fiJ¡ ˚Ù <~>B fiFÙ* Fæ $$18$$

Ÿ <„Ô° tu* ıywg J¡∑ FÙ ≈μ-bfiR¡≈ Ÿu tæ*fiu Ã≈®us° J¡∑ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
oŸÙ <ª<wR¡≈ <„Ô° tu* |fiÙ˚¥w Nb∫bů*b°Ô° ıyBq≈Ù J¡tÔ <bJ¡<Ÿw Fů ≤F° Fæ $ bF ∫Ω<≈

ŸŸu ≈¨SJg¡-Ÿ° ˚°<Ÿw Fůw° Fæ; wS°<≈ b°_wb tu* ŸŸu ≈¨SJg¡ fiFÙ* Fæ N°æ≤ fi „C]<ªÃ_bR¡≈ FÙ Fæ,

<J*¡wC Ju¡bÔ t°∫°R¡≈ FÙ Fæ $$19$$

"wuT°a ª <fiJ¡¸>u Ÿ¿∏w' ∫F ıů «¡≈≤ J¡F° y∫° Fæ, ŸJ¡° Nf w°Ã≈∫Õ fwÔ°wu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ, ıæŸu ≈ÃS≤ tu* <ª`J¡°≤ J¡∑ tfi#J¡v≈fi° Ÿu „a©, J¡tÔ N°<Ì <ª` <fi<tÕw <J¡∫u ı°wu Fæ*, bæŸu FÙ ÎJ¡t°` tfi J¡∑ J¡v≈fi° Ÿu oŸ <ª<wR¡≈ <„Ô° tu*, ˚¥w, bwÕt°fi N°æ≤ ˚<b‹∫wg-Ÿf ≈®≈aª

<ª<`w <J¡∫° y∫° Fæ $ ≈®°J¨¡w <„Ô° tu* ıæŸu „°Ô˚a<ıJ¡° (≈CwÔÙ) N°<Ì b°_wb-Ÿu ≈®wÙw Fůwu Fæ*, ≈≤
b°_wb fiFÙ* Fæ*, <J*¡wC <„Ô°R¡≈ FÙ Fæ*; bæŸu FÙ <ª<w-<„Ô° tu* •w Ÿ˚Ù Ÿa_S°fi b°_wb-Ÿu ≈®wÙw Fůfiu ≈≤ ˚Ù b°_wb fiFÙ* Fæ*, <J*¡wC <ª<wR¡≈ FÙ Fæ* $$20$$ ˚Ùw≤ ¿_Sw „a©, J¡tÔ N°<Ì N°J¡°≤ů* Ÿu

∫C•w ≈ÃS≤ NfiuJ¡R¡≈ Ÿu ≈®wÙ∫t°fi Fů ≤F° ˚Ù ıæŸu |fiÙ˚¥w ÎJ¡<≈^±>R¡≈w° J¡ů _bÙJ¡°≤ J¡≤w° Fæ, ÎuŸu FÙ J¡¿v≈w N°J¡°≤ů* Ÿu ∫C•w FůJ¡≤ NfiuJ¡ N°J¨¡<w∫ů* Ju¡ R¡≈ tu* ≈®wÙw Fů ≤FÙ ˚Ù ∫F <ª<w b°_wb tu* |fiÙ˚¥w ÎJ¡<≈^±>R¡≈w° J¡ů FÙ _bÙJ¡°≤ J¡≤wÙ Fæ $$21$$ <ıŸ ≈®J¡°≤ ≈°T°d-<„Ô° Ju¡ ˚Ùw≤

<„v≈Ù π°≤° <Ô<©w J¡tÔ, Ÿ <„Ô°J¡ů„ Ÿu N<˚∏fi Fůfiu ≈≤ ˚Ù N≈fiu ≈¿≤¿h~>∏fi N°J¡°≤ Ÿu ∫C•w FůJ¡≤ ŸŸu <˚∏fi-Ÿ° ˚°Ÿw° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ <ª<w Ju¡ _bR¡≈ Ÿu N<˚∏fi Fůfiu ≈≤ ˚Ù ∫F ŸyÕ (Ÿ¨<‹¸>)

ŸŸu N∏∫ ≈¿≤¿h~>∏fi N°J¡°≤b°Ô° FůJ¡≤ ŸŸu <˚∏fi-Ÿ° ˚°Ÿw° Fæ, b°_wb tu* <˚∏fi fiFÙ* Fæ $$22$$
ıæŸu ¸>°≥J¡∑ Ÿu (≈ÃS≤ J¡°¸>fiu J¡∑ ~>ufiÙ Ÿu) ~>uÌfi J¡≤fiu Ju¡ ≈¥bÕ <„Ô° Ju¡ ˚Ùw≤ ªJ®¡, ≈μ N°<Ì J¡∑

≈a<•w∫°≥ Nfi<˚Δ∫•w Nb_S° Ÿu Nb¿_Sw ≤FwÙ Fæ*, bæŸu FÙ tfi J¡∑ J¡v≈fi° Ÿu ≈¥bÕ oŸ <ª<w<„Ô° Ju¡

˚Ùw≤ ∫u ıywgR¡≈Ù ≈a<•w∫°≥ Nfi<˚Δ∫•w (NΔ∫°J¨¡w) Nb_S° Ÿu Nb¿_Sw Fæ* $$23$$ ıæŸu <„Ô°

N°æ≤ <tªÕ Ju¡ ≤Fwu <„Ô° Ju¡ ˚Ùw≤ J¡¿v≈w ≈μ-Ôu©° J¡∑ ≈a<•w Îba <tªÕ Ju¡ ˚Ùw≤ ¿_Sw wÙ‚dw°R¡≈

ªtÃJ¨¡<w (J¡Ç>≤Ÿ J¡∑ _k¥¡<wÕ) _b°˚°<bJ¡ Fůfiu Ÿu fi <Ìw (Ã≈∏fi) FůwÙ Fæ N°æ≤ fi bF N_w (fi‹¸>) FÙ FůwÙ Fæ (•∫ů*<J¡ N≈fiu N°Z∫ <„Ô° N°<Ì J¡∑ ıf wJ¡ ¿_S<w ≤FuyÙ wf wJ¡ Ìůfiů* J¡° fi Ì∫ FÙ

Fů ŸJ¡w° Fæ N°æ≤ fi fi°„ FÙ Fů ŸJ¡w° Fæ); bæŸu FÙ oŸ <ª<w tu* ˚Ù ∫F ŸyÕ fi <Ìw Fůw° Fæ N°æ≤ fi N_w FÙ Fůw° Fæ $$24$$ <ıŸ ≈®J¡°≤ Ÿhª¿≤` ≈<wb®w° ˜Ù Ju¡ tfi tu* ŸJ¡° <≈®∫ ≈<w ŸÌæb ≤Fw° Fæ, NSb° <fvbk¡Ô Ju¡ N∏Ì≤ t≠ı° ŸÌæb ≤FwÙ Fæ bæŸu FÙ oŸ <ª<w tu* Nfiaw <bJ¡°≤ů* Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ f®Ê°^±>-

Ÿt¥F ŸÌæb ≤Fw° Fæ $$25$$ ˚B, f®Ê°^±> Ju¡ <bJ¡°≤ N°<Ì ªæw∏∫t°`_bR¡≈ Fæ* - ∫F J¡Ffi° NSÕ„¥∏∫

Fæ, Nw# wSů<•w Δ∫SÕ FÙ Fæ •∫ů*<J¡ ıf <bJ¡°≤Ù f®Ê°^±> ªæw∏∫t°`_bR¡≈ Fæ wf f®Ê°^±> Ju¡ <bJ¡°≤˚¥w

1414

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

˚Cbfi, „≤Ù≤ N°<Ì J¡∑ <ª∏t°`_bR¡≈w° wů NSÕw# FÙ <Ÿ] Fů ı°wÙ Fæ, <k¡≤ NSÕ„¥∏∫ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d bæŸ° J¡Ffi° <fi‹k¡Ô FÙ Fæ $ (Jæ¡Ÿu NSÕ„¥∏∫ Fæ ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $) ª¥≥<J¡ ∫u <bJ¡°≤ N°<Ì wÃsd FÙ

(f®Ê°^±>ů* tu* ªæw∏∫t°`R¡≈w° J¡° Ÿ°s°ÃJ¡°≤ J¡≤fiu Ju¡ sd tu* FÙ) ıÔ tu* ıÔ<f∏ÌC J¡∑ fi°o˘

ªæw∏∫t°`_bR¡≈ Fů ı°wu Fæ*, NdCt°` ˚Ù ŸŸu ≈¨SJg¡ fiFÙ* ≤F ı°wu, oŸ<ÔÎ bF <•w NSÕ„¥∏∫ FÙ

Fæ, ∫F ˚°b Fæ $$26$$ N°æ≤ "<ª<w Ju¡ Nfiaw„<•w Fůfiu Ju¡ J¡°≤d <bJ¡°≤ N°<Ì J¡∑ ∫F Ÿ¨<‹¸> Ÿ <ª<w Ÿu <bJ¡°≤ N°<Ì fi°t≈¥bÕJ¡ FÙ FCoÕ Fæ*' oŸ<ÔÎ †(N) <•wt°` Ÿu ıů <Ÿ] Fůy°, bF <•w Ju¡ ≈®Ô∫ Ÿu ÔÙfi Fů ı°∫uy° (J¡<b-b<dÕw <b<ª` y∏@bÕfiy≤ N°<Ì J¡∑ w≤F Ju¡bÔ <•w Ÿu <Ÿ] Fů ı°fiu Ÿu ˚Ù

<bJ¡°≤ ≈®t°w¨ªæw∏∫t°`R¡≈ FÙ Fů ı°∫u*yu, ∫F w°Ã≈∫Õ Fæ $)$$27$$ ∫u ˚Cbfi N°<Ì <bJ¡°≤ <bJ¡°≤°<Ì

NSů˘ Ÿu „¥∏∫ f®ÊR¡≈ FÙ Fæ* $ <bT∫ů* J¡° y®Fd N°æ≤ Ny®Fd ˚Ù f®ÊR¡≈ FÙ Fæ, •∫ů*<J¡ f®Ê Nfi∏w Fæ $$28$$ <bJ¡°≤ N°<ÌR¡≈ Ÿu f®Ê FÙ Nb¿_Sw N°æ≤ f®Ê FÙ J®¡t„# <bJ¡°≤ N°<Ì Ju¡ R¡≈ tu* Ã≈∏fi

<J¡∫° y∫° Fæ $ oŸ <ª<w-<„Ô° Ju¡ ˚Ùw≤ Ì¥Ÿ≤° ıů ∫F <bJ¡°≤°<Ì NSÕ ≈®wÙw Fů ≤F° Fæ, Ÿu N°≈
t¨yw¨‹d° ıÔ Ju¡ ŸÂ„ FÙ ı°<fiÎ ∫°fiÙ Ÿu NŸBq≈ FÙ ı°<fiÎ $$29$$
k¥¡Ô Ÿu ÔuJ¡≤ k¡Ô≈∫Õ∏w N≈fiu J¡°∫ů˘ tu* fÙı J¡∑ NfiCb¨<W <Ì©Ô°oÕ ≈nfiu Ju¡ J¡°≤d ıæŸu k¥¡Ô

N°<Ì fÙıR¡≈ FÙ Fůwu Fæ*, bæŸu FÙ Ÿ˚Ù ıyF <ª<wŸW° J¡∑ NfiCb¨<W <Ì©Ô°oÕ ≈nfiu Ju¡ J¡°≤d Ÿf

<ª<w_bR¡≈ FÙ Fæ*, ∫F J¡Fwu Fæ* $
k¥¡Ô Ÿu ÔuJ¡≤ k¡Ô wJ¡ N≈fiu J¡°∫ů˘ tu* fÙı NfiC_∫¥wR¡≈ Ÿu ≤Fw° Fæ, Nw# fÙı Ju¡ ˚Ùw≤ k¥¡Ô, k¡Ô N°<Ì fÙı J¡ů ~>ůnJ¡≤ Ì¥Ÿ≤° JC¡~> ˚Ù fiFÙ* Fæ; •∫ů*<J¡ NaJC¡≤ N°<Ì ≈¥bÕ-≈¥bÕ <bJ¡°≤ů* tu* ıů fÙı„<•w <bΩt°fi ≤FwÙ Fæ, bFÙ ŸJu¡ f°Ì W≤-J¡°Ô tu* J¡°^±>, „°©°, ≈vÔb N°<Ì R¡≈ů* tu*

≈¿≤dw Fů ı°wÙ Fæ $$30$$ <ªÌg|fi oŸ N°Ãt° tu* ıů <ªÌg|fiÃb Fæ, bFÙ wÙfiů* ıywg J¡° fÙı Fæ; (ÎJ¡Ãb-J¡v≈fi° Ju¡ N@Ùfi FÙ <πÃb-J¡v≈fi° Fůfiu Ÿu ˚Ù NJ¡¿v≈w <ª∏t°` FÙ w[b Fæ - ∫F J¡Fwu Fæ* $) Nw# <ªÌg|fiR¡≈ fÙı N°æ≤ ŸJu¡ J¡°∫Õ ıyw tu* ÎJ¡Ãb FÙ <πÃb Fæ, •∫ů*<J¡ ÎJ¡ Ju¡ N˚°b tu* Ìůfiů*
fi‹¸> Fů ı°wu Fæ* $$31$$ fÙı N°æ≤ ŸJu¡ J¡°∫Õ ıyw J¡∑ Ã≈<W <ª<w Ÿu N<w¿≤•w ı°Œ J¡∑ J¡v≈fi°

Ÿu FÙ FůwÙ Fæ $ <ª<w J¡° bF R¡≈ wů J¡˚Ù ˚Ù ın_b˚°b Fů fiFÙ* ŸJ¡w° N°æ≤ fi <ª<w FÙ J¡˚Ù N<ªwg Fů ŸJ¡wÙ Fæ $ Nw# <fvb Ju¡ ˚Ùw≤ t≠ı° N°<Ì J¡∑ fi°o˘ ∫u fÙı N°æ≤ J¡°∫Õ ÎJ¡-Ì¥Ÿ≤u Ÿu N<˚∏fi (N<πwÙ∫) FÙ Fæ* $$32$$ ıæŸu tF°<„Ô° Ju¡ ˚Ùw≤ <bΩt°fi NfiuJ¡ w≤F J¡° ˚uÌ Ôu©fi°ÃtJ¡ FÙ Fæ, b°_wb tu* fiFÙ*, bæŸu FÙ <ªÌg|fi <fvbk¡Ô tu* t≠ı°<ÌR¡≈ <`ıywg J¡v≈fi°b„ ŸŸu <˚∏fi Fæ, b°_wb tu* ŸŸu Nfi∏∫ FÙ Fæ $$33$$ <ıŸ ≈®J¡°≤ ≤u©° Îba ≈≤u©°Nů* Ÿu Ÿab<Ôw ÎJ¡ FÙ _S¥Ô<„Ô° ÌÙ©wÙ

Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ N<πwÙ∫ f®Ê FÙ `æÔů•∫ Ÿu Ÿab<Ôw ≈®<Ÿ] ıywg-R¡≈ Ÿu ÌÙ©w° Fæ $$34$$ ıæŸu oŸ

Ô°æ<J¡J¡ <„Ô° Ju¡ ˚Ùw≤ ŸbÕÌ° ¿_Sw <„v≈Ù Ju¡ b°Ÿfi°_bR¡≈ J¡tÔ N°<Ì fi <Ìw Fůwu Fæ* N°æ≤ fi N_w FÙ Fůwu Fæ*, bæŸu FÙ oŸ <ª<w<„Ô° tu* NFaJ¡°≤ N°æ≤ ıywg J¡∑ y<w ˚Ù fi <Ìw FůwÙ Fæ N°æ≤ fi N_w FÙ FůwÙ Fæ $$35$$ <ıŸ w≤F <„Ô° Ju¡ ˚Ùw≤J¡∑ ≤u©° N°<Ì <„Ô° Ju¡ NŮ∫∏w≤ Ÿu <˚∏fi fiFÙ* Fæ*, (N) ˚Cbfi N°<Ì J¡∑ Ÿ¨<‹¸> fi°t≈¥bÕJ¡ FÙ Fæ, oŸ <bT∫ tu* ∫F ZC<w ≈®t°dR¡≈ Fæ-"Ÿ ˚¥¿≤<w Δ∫°F≤wg, ˚CbtŸ¨ıw $ Îw o<w bæ ≈®ı°≈<wÌuÕb°fiŸ¨ıw NŸ¨y®<t<w tfiC‹∫°<fi∏Ìb o<w <≈wfig'$

ŸyÕ - 47]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1415

(<J*¡wC <„Ô°t∫ FÙ Fæ*); ŸÙ w≤F ıÙb Îba oÕÿb≤ J¡° R¡≈ N°æ≤ J¡wÕ¨Ãb N°<Ì ıywg ÎJ¡t°` ªæw∏∫R¡≈

Fůfiu Ÿu <ª<w Ÿu <˚∏fi fiFÙ* Fæ*, <J*¡wC <ª<wR¡≈ FÙ Fæ* $$36$$ <„Ô° Ju¡ ˚Ùw≤ ¿_Sw J¡tÔů* J¡∑ y<w Îba Ny<w, N°<b˚°Õb N°æ≤ <w≤ů˚°b <„Ô° Ju¡ w[bŸ°s°ÃJ¡°≤ Ÿu ıæŸu <„Ô° Ÿu ≈¨SJg¡ <bT∫w° J¡ů ≈®°›w fiFÙ* Fůwu ∫°fiÙ bu <„Ô° Ÿu <˚∏fi <Ÿ] fiFÙ* Fůwu, bæŸu FÙ N°Ãtw[b Ju¡ Ÿ°s°ÃJ¡°≤ Ÿu ıywg Ju¡ J¡w°Õ
ıÙb, oÕÿb≤ N°<Ì J¡ůoÕ ˚Ù ŸŸu ≈¨SJg¡ <Ÿ] fiFÙ* Fůwu $$37$$ b_wCw# ≈bÕwJ¥¡¸> J¡∑ fi°o˘ Ã≈<W,

vÔ°Ÿ Îba <bÔ°Ÿ R¡≈ <bJ¡°≤ů* J¡ů ≈®°›w fi J¡≤fiub°Ô° f®Ê J¡° _bR¡≈˚¥w ∫F ıywg fi J¡˚Ù <J¡ŸÙ

Ÿu <J¡∫° y∫° Fæ ∫°fiÙ Ã≈°<Ìw Fæ N°æ≤ fi J¡˚Ù fi‹¸> FÙ Fůw° Fæ $$38$$
oŸ<ÔÎ ıæŸu <„Ô° NfiuJ¡ <„¿v≈∫ů* J¡∑ <b<b@ t°fi<ŸJ¡ J¡v≈fi°Nů* Ju¡ ≤Ffiu≈≤ Ÿ-Ÿ R¡≈ Ÿu

¿_Sw ≤FwÙ Fæ, bæŸu FÙ f®Ê ˚Ù fi°fi° ıÙbů* J¡∑ NfiuJ¡ <b”] J¡v≈fi°Nů* Ju¡ ≤Ffiu ≈≤ wwg-wwg R¡≈ Ÿu Nb¿_Sw ≤Fw° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

<ıŸ w≤F Ju¡ <ıŸ N°J¡°≤ tu* ıF°≥ J¡v≈fi° J¡∑ ı°wÙ Fæ, bF°≥ ≈≤ Ÿ w≤F Ju¡ Ÿ N°J¡°≤ tu* f®Ê

Fů ı°w° Fæ $ ∫F Ÿf ıywg f®ÊŸW°ÃtJ¡ FÙ Fæ N°æ≤ ŸCTC›w_S J¡∑ fi°o˘ ¿_Sw Fæ ∫°fiÙ ıæŸu ≈®Ã∫uJ¡ ıÙb

<b<ª` _b°<›fiJ¡ <bT∫ů* J¡∑ J¡v≈fi°Nů* Ju¡ ˚uÌů* J¡ů N<b≤ů@ Ÿu ŸFw° Fæ, bæŸu FÙ bF f®Ê ˚Ù

J¡v≈fi°≈®∫C•w Ÿf ˚uÌ ŸFfi J¡≤w° Fæ $$39$$ ≈®˚¥w ˚°b<bJ¡°≤ů* Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ ıů ∫F ıyBq≈ tF°fig ˚®t Fæ, Ÿu Ÿ ≈®J¡°≤ NfiC¿∏t<Tw b°Ÿfi°t°` FÙ ı°<fi∫u, <ıŸ ≈®J¡°≤ <„Ô° Ju¡ ˚Ùw≤ J¡tÔ N°<Ì $$40$$

N°¶∫°<∫J¡° Ju¡ w°Ã≈∫Õ J¡° Ÿasu≈ tu* ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ, ∫F ıywg J¡° <bÔ°Ÿ ŸbÕÌ° NfiC¿∏t<Tw (ŸCTC›w) b°Ÿfi°t°` FÙ Fæ, •∫ů*<J¡ bF

˚ÔÙ˚°≥<w „°aw Îba Ÿt <ªÌg|fi f®Ê°J¡°„_bR¡≈ FÙ Fæ $ <„Ô° Ju¡ ˚Ùw≤ ¿_Sw J¡tÔů* J¡∑ fi°o˘ wCh~> Ÿy°Õ<Ì-Ì„°Î≥ N°Ãt° Ju¡ ˚Ùw≤ Ìu©Ù y∫Ù ˚Ù J¡˚Ù _bR¡≈-¿_S<w ≈®°›w fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡wÙ $$41$$

<~>∫°ÔÙŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

Ÿæ*w°ÔÙŸb°≥ ŸyÕ
tů≤ Ju¡ N^±>u Ju¡ ≤Ÿ tu* ŸJu¡ ≈≥©, bdÕ wS°

N∏∫ Nb∫bů* J¡∑ ≤ªfi° Ju¡ ˚uÌ J¡∑ fi°o˘ <fvb<„Ô°¶∫°fi Ju¡ w°Ã≈∫Õ J¡° bdÕfi $

<fvbk¡Ô J¡° Â‹¸>°∏w Ìufiu Ju¡ J¡°≤d bF N<ªBq≈ FÙ Fæ, N°æ≤ Ÿ <fvbk¡Ô Ju¡ ˚Ùw≤ Ju¡ fÙı, t≠ı° N°<Ì J¡∑ w≤F _byw-˚uÌ Ÿu bF°≥ <ªwg-ŸtŸW° FÙ ŸyůÕÃ≈<W Fæ ∫°fiÙ ıf wJ¡ <ª<w ≤FuyÙ
wf wJ¡ Ÿ¨<‹¸> J¡∑ Ã≈<W FůwÙ ≤FuyÙ, ∫F b<dÕw Fæ, ∫ů* w°Ã≈∫Õ J¡° ˚®t fi Fů, oŸ<ÔÎ ŸJ¡°
w°Ã≈∫Õ fwÔ°wu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ZÙ≤°tıÙ, k¡ÔŸÂ„ <ª<ww[b Ju¡ y˚Õ tu* ¿_Sw ∫F ıywg ≈®<Ÿ]

_b°≈ (NI°fi <fiB°) Ÿu N∏∫ ÎJ¡ w≤F Ÿu <ª<w J¡° _b°≈ FÙ Fæ, bF J®¡t Ÿu ∫°fiÙ ∫Cy, bTÕ¡N°<Ì J®¡t Ÿu <ª<wŸW°π°≤° J¡¿v≈w Ÿ<∏fibu„ Ÿu (Nb∫b-<b∏∫°Ÿ Ÿu) ≈®b¨W Fæ N°æ≤ bF <ª<w J¡∑ ŸtŸW°b°Ô°

<ªÌgyw ˚uÌ _bR¡≈ fiFÙ* Fæ $ w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ ıf wJ¡ <ªBq≈w[b _b-_bR¡≈ Ju¡ I°fi Ÿu ≤<Fw Fæ wf wJ¡ FÙ ŸJu¡ y˚Õ tu* ŸyÕ Fæ, ∫F fwÔ°fiu Ju¡ <ÔÎ Nªuwfi k¡Ô J¡° Â‹¸>°∏w <Ì∫° y∫° Fæ $$1$$

1416

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
wf •∫° <ª<w-w[b Ÿu N∏∫ FÙ ŸyÕ Fæ ? oŸ ≈≤ "∫F ˚Ù fiFÙ* J¡F° ı° ŸJ¡w°, ∫F J¡Fwu Fæ* $

ª¥≥<J¡ Ìu„, J¡°Ô <J®¡∫° N°<Ì ˚Ù N≈fiu N<@‹™>°fi˚¥w ªæw∏∫t°`_bR¡≈ FÙ Fæ*, Nw# "∫F N∏∫ Fæ',

"∫F N∏∫ Fæ' oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ J¡v≈fi° ∫F°≥ fiFÙ* J¡∑ ı° ŸJ¡wÙ $$2$$
wf •∫° ∫u ŸyÕ N°<Ì NŸwg FÙ Fæ* ? oŸ ≈≤ "∫F ˚Ù fiFÙ* J¡F° ı° ŸJ¡w°', ∫F J¡Fwu Fæ* $

<fi<©Ô „ÆÌů*, fiJu¡ NSů˘, fiJ¡∑ b°Ÿfi°Nů* N°æ≤ wÃ≈®∫C•w ŸaJ¡v≈-<bJ¡v≈ N°<Ì J¡v≈fi°Nů*

J¡ů ı°fifiub°Ô° ıf wÙfiů* Nb_S°Nů* tu* (ı°y®wg, _b›fi Îba ŸCTC<›w tu*) ˚Ù ÎJ¡R¡≈ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ŸÃ∫_bR¡≈ Fæ, wf "∫F ŸyÕ NŸwg FÙ Fæ' ∫F ˚Ù Jæ¡Ÿu J¡F° ı° ŸJ¡w° Fæ ? $$3$$
oŸŸu ≈®°<w˚°<ŸJ¡ NfiCJ®¡tů* Ju¡ bæ<ªc∫ <ª<w Ju¡ N@Ùfi Fæ*, oŸ N°„∫ Ÿu FÙ ŸJ¡∑ k¡ÔR¡≈ Ÿu

Ã≈®us° J¡∑ yoÕ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
ıæŸu k¡Ô Ju¡ ˚Ùw≤ b¨s, NaJC¡≤ N°<Ì J¡∑ ≤ªfi° J¡° NfiCJ®¡t ≤Fw° Fæ, bæŸu FÙ <ª<w J¡∑ N≈fiÙ

<ªÌg|fiR¡≈ ŸW° Nfi°fi° N°æ≤ fi°fi°R¡≈ FůJ¡≤ ¿_Sw Fæ $$4$$

fitu* Nfi°fi°Ãb N°<Ì Na„ FÙ ≈®St Fůfiu Ÿu ŸÃ∫ Fæ*, ∫F J¡Fwu Fæ* $
bF <ª<w N<πwÙ∫ Fůfiu ≈≤ ˚Ù fi°fi°-ŸÙ Fæ N°æ≤ sů˚≤<Fw FůwÙ F…oÕ ˚Ù sCÆ@-ŸÙ Fæ $ ıæŸu k¡Ô

Ju¡ ˚Ùw≤ <bΩt°fi NaJC¡≤, t≠ı° N°<Ì J¡∑ k¡Ô Ÿu N<w¿≤•w ŸW° fiFÙ* Fæ, bæŸu FÙ oŸ <ª<w Ju¡ ˚Ùw≤

<bΩt°fi ıyÌg-R¡≈ <Ÿ<]∫ů* J¡∑ N<w¿≤•w ŸW° fiFÙ* Fæ $$5$$

<„Ô°¶∫°fi J¡° w°Ã≈∫Õ <Ì©Ô°wu Fæ* $

"<„Ô°∏w#Ÿ<∏fibu„bwg ıywg' (<„Ô° Ju¡ ˚Ùw≤ <ª<`w J¡tÔ N°<Ì J¡∑ fi°o˘ ∫F ıywg ÌÙ©w°

Fæ) ∫F ıů J¡F° y∫° Fæ, ŸJ¡° ˚Ù ÎJ¡t°` w°Ã≈∫Õ ∫FÙ Fæ <J¡ Ì≈Õd tu* ≈®<w<f¿‡fw fiy≤ J¡∑ fi°o˘ <ª<w J¡° N≈fi° R¡≈ FÙ ≈®<w<f¿‡fw Fůw° Fæ, ıů <J¡ b°_wb tu* ≈®<w<f¿‡fw ˚Ù fiFÙ* Fůw° $$6$$

NSb° ıæŸu <ª∏w°t<d tu* <ª∏wJ¡ů* Ju¡ Ÿ˚Ù tfiů≤SR¡≈ k¡Ô <bΩt°fi ≤Fwu Fæ*, bæŸu FÙ <ª<w tu*
t°<∫J¡ Nfi∏w „<•w∫ů* Ju¡ ≤Ffiu Ju¡ J¡°≤d ∫F Ÿ‡≈¥dÕ ıywg <bΩt°fi Fæ, ∫ů* ŸJ¡° w°Ã≈∫Õ Ôy°fi°

ª°<FÎ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

<ıŸ ≈®J¡°≤ <ª∏w°t<d tu* <ª*wJ¡ů* Ju¡ Nfi∏w k¡Ô ≈∫°Õ›wR¡≈ Ÿu Ÿt<≈Õw ≤Fwu Fæ*, ŸÙ ≈®J¡°≤

≈≤t<ª<w_bR¡≈ t<d tu* Ÿ°æ J¡≤ůn ıywg ˚Ù ≤Fwu Fæ* $$7$$

<J*¡b°, tůwÙ Ju¡ ŸÙ≈ Ju¡ Ÿa≈C¸> tu* J¡¿v≈w <bJ¡°≤R¡≈ Na„°a<„˚°b Ÿu ıæŸu tůwÙ ≤Fwu Fæ*, bæŸu FÙ

<ª<w tu* ˚Ù J¡¿v≈w Na„°a<„˚°b Ÿu ıywg ≤Fw° Fæ, ∫F w°Ã≈∫Õ Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

<ª<wR¡≈ tC•w°-J¡ůT tu* FÙ ∫F <b_w¨w ıywg-R¡≈Ù tůwÙ ŸÙ Ju¡ y˚Õ tu* t°fiů* Ã≈∏fi FůJ¡≤

ŸJu¡ Na„R¡≈ Fůw° F…N° ˚Ù N∏∫-Ÿ° ˚°Ÿw° Fæ $$8$$
ıæŸu Ÿ¥∫Õ N≈fiu tu* FÙ _b-_bR¡≈°<b˚°ÕbR¡≈ <Ìfi Îba _b-_bR¡≈<w≤ů˚°bR¡≈ ≤°<` J¡° <b˚°y J¡≤w° Fæ, bæŸu FÙ <ª<wR¡≈ t<d-<„Ô° ˚Ù ıyÌ°ÃtJ¡ BΔ∫ů* J¡° _bŸabuÌfiR¡≈ (_b°fiC˚bR¡≈)

≈®J¡°„ Îba _b-NŸabuÌfiR¡≈ N≈®J¡°„fi N≈fiÙ N°Ãt° tu* FÙ J¡≤wÙ Fæ, oŸ NSÕ tu* ŸJ¡° w°Ã≈∫Õ

Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

ÌæÌÙ›∫t°fi ∫F <ª<wR¡≈ Ÿ¥∫Õ NfiC˚b N°æ≤ NfifiC˚b R¡≈ <Ìfi-≤°w J¡° <b˚°yJ¡≤ ıyBq≈ BΔ∫ů*

ŸyÕ - 47]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1417

J¡ů ˚ÔÙ˚°≥<w ≈®J¡°<„w J¡≤ ≤F° N≈fiÙ N°Ãt° tu* FÙ ¿_Sw Fæ $$9$$

NSb°, ŸtCB Ju¡ ˚Ùw≤ ¿_Sw N°bwÕ (˚≥b≤), w≤ay N°<Ì _≈∏Ì-˚uÌ ıæŸu ŸtCBR¡≈ FÙ Fæ*, bæŸu FÙ <ª<w Ju¡ ˚Ùw≤ ¿_Sw ıywg N°<Ì ˚uÌ ÎJ¡t°` <ª<wR¡≈ FÙ Fæ*, ∫ů* w°Ã≈∫Õ ı°fifi° ª°<FÎ, ∫F

J¡Fwu Fæ* $

ŸtCB Ju¡ y˚Õ tu* ¿_Sw N°bwÕ, w≤ay N°<ÌR¡≈ ıÔ_≈∏Ìfi Ju¡ <bÔ°Ÿ J¡∑ fi°o˘ N°æ≤ <„Ô° Ju¡ ˚Ùw≤

©ůÌu y∫u J¡tÔ J¡∑ fi°o˘ N<πwÙ∫ FÙ ∫F <ª<w ıyBq≈ Ÿu fi°fi° ˚°ŸwÙ Fæ $ w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ bF
ıyÌ°<Ì ˚uÌ <ª<wR¡≈ FÙ Fæ $$10$$

NSb°, bwÕt°fiJ¡°ÔÙfi Ÿ¨<‹¸> N°æ≤ NwÙw Îba Nfi°ywJ¡°ÔÙfi (˚¥w Îba ˚<b‹∫wgJ¡°ÔÙfi) Ÿ¨<‹¸> J¡∑ ≈≤_≈≤ Ÿt°fiw° Fůfiu Ÿu fiJ¡∑ ÎJ¡t°` ªæw∏∫R¡≈w° Ju¡ ≈®Ì„Õfi tu* FÙ ŸJ¡° w°Ã≈∫Õ Fæ,

∫F J¡Fwu Fæ* $
ıů bwÕt°fiJ¡°<ÔJ¡ ıywg Fæ, bF <ª<w tu* ÎJ¡ w≤F Ÿu t°fiů* ≈°T°d-<„Ô° tu* ©CÌÙ yoÕ ≈®<wt° Ju¡

ŸÂ„ Fæ $ N°æ≤ ıů ıywg bwÕt°fiJ¡°Ô tu* fiFÙ* Fæ ∫°fiÙ ˚¥w Îba ˚<b‹∫wgJ¡°<ÔJ¡ ıů ıywg Fæ, bF ÎJ¡
w≤F Ÿu t°fiů* <ª<w tu* ≈°T°d<„Ô° tu* fi ©CÌÙ y∫Ù ≈®<wt° Ju¡ ŸÂ„ Fæ $$11$$
oŸÙ ≈®J¡°≤ <fvb°¶∫°fi J¡° ˚Ù ıywg J¡∑ <ª∏t°`Ÿ°≤w° tu* FÙ w°Ã≈∫Õ Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

˚°b≈Ì°SÕ Îba N˚°b≈Ì°SÕ tu* ıů ŸÃ∫˚¥w <ª<w-w[b Fæ, bF t≠ı°ŸÂ„ FÙ Fæ $ <fvb N°<Ì

≈Ì°Sů˘ J¡∑ ıů „ů˚° Fæ, ŸJ¡° w[b t≠ı° FÙ Fæ, oŸ<ÔÎ bF ıywg N°<Ì t≠ı°t∫ FÙ Fæ $$12$$

NSb° ≈μ N°<Ì „ÆÌů* N°æ≤ fiJu¡ fi°fi° NSů˘ J¡ů <„ÔůÌ≤ Ÿu ≈¨SJg¡ J¡≤fiu ≈≤ ıæŸu fiJ¡∑ JC¡~>

˚Ù ŸW° fiFÙ* ≤FwÙ, bæŸu FÙ ıywg N°<Ì fi°fi° <bJ¡v≈ů* J¡ů <ª<w Ÿu ≈¨SJg¡ J¡≤fiu ≈≤ fiJ¡° N¿_wÃb JC¡~> ˚Ù fiFÙ* ≤Fw°, ∫ů* w°Ã≈∫Õ ı°<fiÎ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

J¡tÔ N°<Ì „ÆÌ N°æ≤ fiJu¡ NfiuJ¡ NSÕ <„ÔůÌ≤ J¡ů ~>ůnJ¡≤ ıæŸu fi°fi°-Ÿu ≈®wÙw Fůwu Fæ*, b°_wb tu* <„ÔůÌ≤ Ÿu fiJ¡° ≈¨SJg¡ N¿_wÃb fiFÙ* Fæ, bæŸu FÙ Nπ∫ <ª<w<„Ô° J¡ů ~>ůnJ¡≤ ∫F
ıyÌ°<Ì„ÆÌ N°æ≤ fiJu¡ NSÕ fi°fi°-Ÿu ˚°Ÿwu Fæ*; b°_wb tu* <ª<w<„ÔůÌ≤ Ÿu ≈¨SJg¡ fiJ¡° N¿_wÃb fiFÙ* Fæ, <J*¡wC <ª<w<„Ô°t∫ FÙ Fæ $$13$$ ∫<Ì <ª<w Ÿu N<b˚•w_bR¡≈ FÙ ∫F ıywg N°<Ì Fæ ∫°fiÙ
oŸu <ª<w Ÿu ≈¨SJg¡ fiFÙ* J¡≤wu wů fi°fi° Fůfiu ≈≤ ˚Ù ÎJ¡t°` <ª<w-<„Ô° Ju¡ ˚Ùw≤ ¿_Sw F…N° bF

(ıywg) ªæw∏∫°Ãt° J¡∑ ÎJ¡w° Ÿu Ÿ ≈®J¡°≤ N<πwÙ∫ Fů ı°w° Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ ≈®°J¨¡w <„Ô° Ju¡ ˚Ùw≤

J¡° ≈μ-<f‡f $$14$$ ZÙ≤°tıÙ, t”-t≤Ù<ªJ¡° t¨y J¡∑ Â<‹¸> tu* <fitÕÔ ıÔ-≤°<„ FÙ Fæ N°æ≤ "∫F

_SÔ FÙ Fæ' ∫ů* <bbuJ¡-fC<]b°Ôu <bπ°fiů* J¡∑ Â<‹¸> tu* wů bF Ÿ¥∫Õ J¡° ≈®J¡°„ FÙ Fæ $ bF°≥ ıæŸu ŸÃ_bR¡≈

FÙ ≈®J¡°„ N°<Ì NŸwg ıÔ-≤°<„ N°<ÌR¡≈ Ÿu ˚°Ÿwu Fæ*, bæŸu FÙ ŸBq≈ <ª<w_b˚°b N°≈ ˚Ù NŸwg ıywg N°<ÌR¡≈ Ÿu ˚°Ÿwu Fæ* $ ≈≤t°SÕw# ŸB¥≈ N°≈ NŸwg ıyBq≈ fiFÙ* Fæ* $$15$$ <ıŸ ≈®J¡°≤ ŸtCB
tº∫ tu* BbÃb Fůfiu Ÿu ˚ÔÙ˚°≥<w ≈®_≈¿∏Ìw (Ÿaª<Ôw) Fůw° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ _≈∏Ì≤<Fw ˚Ù <ª<w<„Ô°

J¡° tº∫ J¡v≈fi° Ÿu ∏tC© FůJ¡≤ Ÿaª<Ôw-Ÿ° (_≈¿∏Ìw-Ÿ°) Fůw° Fæ $$16$$
wf ıæŸu bF°≥ ≈μ N°<Ì <„Ô°t∫ ≈®wÙw Fůwu Fæ*, bæŸu FÙ ıywg Ju¡ „a©, ≈μ N°<Ì ˚Ù <ª∏t∫

≈®wÙw •∫ů* fiFÙ* Fůwu ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

1418

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

ZÙ≤°tıÙ, J¡tÔ N°<Ì ≈Ì°Sů˘ Ÿu ∫C•w oŸ ıywg J¡ů <ª<w-<„Ô° Ju¡ ˚Ùw≤ FÙ ¿_Sw ı°<fiÎ $

<ª<w-<„Ô° Ju¡ ˚Ùw≤ ≤Ffiub°Ôu ∫u „a©, ≈μ N°<Ì Ju¡ Ÿa|°w ≈≤t°SÕw# <ª∏t∫ Fůfiu ≈≤ ˚Ù N<bΩ°b„

N<ª∏t∫-Ÿu ˚°Ÿwu Fæ* $$17$$

Â‹¸>°∏wR¡≈ Ÿu J¡FÙ y∫Ù ≈®°J¨¡w <„Ô° ˚Ù ≈≤t°SÕ-Â<‹¸> Ÿu <ª<w-<„Ô° J¡° Ì≤ FÙ Fæ ∫°fiÙ

<ª<wR¡≈ FÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ, ∫F Â‹¸>°∏wR¡≈ Ÿu J¡FÙ y∫Ù tF°<„Ô° ˚Ù <ªÌg|fi tu* ¿_Sw <„ÔůÌ≤ Fæ ∫°fiÙ <ª<wR¡≈

FÙ Fæ $ (ª¥≥<J¡ ŸJu¡ <ª<wR¡≈ Fůfiu Ÿu <„v≈J¡°≤ Ju¡ Fı°≤ ≈®∫Ãfi J¡≤fiu ≈≤ ˚Ù Ÿtu* <~>B N°<Ì J¡∑

Ÿa˚°bfi° fiFÙ* Fæ, oŸ<ÔÎ) <~>B≤<Fw, N<πwÙ∫ <fitÕÔ, <fiÃ∫ N°æ≤ „°aw_bR¡≈ bF <tØ∫° Ÿ<∏fibu„

J¡∑ fi°o˘ ˚°ŸwÙ Fæ $$18$$

<ıŸ ≈®J¡°≤ "„≤wg-J¡°Ô w≈w° Fæ', "Nt¨w ¸>≈J¡°fiub°Ô° Ÿůt _kC¡¿≤w Fů ≤F° Fæ' ∫ů* ÎJ¡t°`

J¡°Ô_bR¡≈ Ÿ¥∫Õ N°æ≤ Ÿůt tu* Nb°∏w≤ ˚uÌů* J¡∑ J¡v≈fi° π°≤° <J®¡∫°-J¡°≤d˚°b Ÿu Δ∫bF°≤ Fůw° Fæ,

ŸÙ ≈®J¡°≤ "f®Ê ıywg J¡ů ≈®J¡°<„w J¡≤w° Fæ', "bF (f®Ê) ıyBq≈ Ÿu _kC¡¿≤w Fů ≤F° Fæ' ∫F Δ∫≈Ìu„

˚Ù Fůw° Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

" <fitÕÔ ∫F f®Ê oŸ ıywg J¡ů ≈®J¡°<„w J¡≤w° Fæ' ÎuŸ° ıů Δ∫bF°≤ Fůw° Fæ, bF „≤ÃJ¡°Ô J¡∑
w≤F Fæ ∫°fiÙ "„≤wg-J¡°Ô ≈®J¡°<„w J¡≤w° Fæ' oŸ Δ∫bF°≤ Ju¡ NfiCŸ°≤ FÙ Fůw° Fæ $ N°æ≤ "∫F f®Ê
ıyBq≈ Ÿu _kC¡¿≤w Fůw° Fæ' ∫F ˚Ù ıů Δ∫bF°≤ Fůw° Fæ, bF fi∫fi°fi∏ÌJ¡°≤Ù Nt¨wB…w Ÿůt Ju¡ Ÿt°fi Fæ ∫°fiÙ "Nt¨w ¸>≈J¡°fiub°Ô° Ÿůt _kC¡¿≤w Fůw° Fæ' oŸ Δ∫bF°≤ Ju¡ NfiCR¡≈ FÙ Fæ $$19$$

ÎuŸÙ ¿_S<w tu* "ıyBq≈ Ÿu ∫F ıywg t°fiů* ŸÌ° fi‹¸> Fæ' NSb° "f®ÊR¡≈ Ÿu t°fiů* ŸÌ° ¿_Sw Fæ'

ÎuŸÙ Ã≈®us° J¡≤ ŸJ¡wu Fæ*, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

ZÙ≤°tª∏BıÙ, ıæŸu <„Ô°-J¡tÔ J¡tÔR¡≈ Ÿu <fiÃ∫ FÙ NŸwg Fæ, bæŸu FÙ b°Ÿfi°t°`_bR¡≈

Fůfiu Ÿu ŸCTC›wwCv∫ ∫F ıywg ˚Ù N≈fiu ıyBq≈ Ÿu f®Ê tu* fiFÙ* Fæ ∫°fiÙ NŸwg Fæ Îba f®ÊR¡≈ Ÿu Ÿwg ˚Ù

Fæ, (•∫ů*<J¡) <ıŸ ≈®J¡°≤ f®ÊÃb f®Ê tu* ¿_Sw ≤Fw° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ ∫F ıywg ˚Ù f®ÊR¡≈ Fůfiu Ÿu f®Ê
tu* ¿_Sw Fæ $$20$$

<ªÌ°ÃtR¡≈ Ÿu ıywg J¡° N¿_wÃb t°fifiu ≈≤ "ıywg' N°æ≤ "f®Ê' „ÆÌ Ju¡ NSÕ tu* ˚uÌ fiFÙ* Fæ, ∫F

J¡Fwu Fæ* $

<ıŸ w≤F "w”' N°æ≤ "≈°Ì≈' (b¨s) „ÆÌ Ju¡ NSÕ tu* ˚uÌ fiFÙ* Fæ, ŸÙ w≤F "ıywg' N°æ≤

"f®Ê' „ÆÌ Ju¡ NSÕ tu* ˚Ù ˚uÌ fiFÙ* Fæ, •∫ů*<J¡ ∫F°≥ ıů ıywg ÌÙ© ≤Fu Fæ*, bu Ÿf <ªÌ°Ãt° Ÿu <˚∏fi N∏∫ J¡ůoÕ b_wC fiFÙ* Fæ* $$21$$ <ª<w Ju¡ _bR¡≈ J¡∑ fi°o˘ ıywg Ju¡ ˚Ù ˚°b, N˚°b N°<Ì <bJ¡°≤

J¡˚Ù fiFÙ* Fůwu, •∫ů*<J¡ <ıŸ ≈®J¡°≤ t”-t≤Ù<ªJ¡° ıÔR¡≈ Ÿu ˚°ŸwÙ Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ f®Ê FÙ
ıyBq≈ Ÿu ˚°Ÿw° Fæ $$22$$ ZÙ≤°t˚B, ª¥≥<J¡-ıæŸu @¥≈ Ÿu fkÕ¡ N°<Ì Ju¡bÔ ıÔR¡≈ FÙ Fů ı°wu Fæ*, bæŸu FÙ tu” N°<Ì NÃ∫aw _S¥Ô-≈Ì°SÕ ˚Ù w[b-Â<‹¸> Ÿu Ìu©fiu Ÿu „C]Ãb Îba N_S¥ÔÃb N°<Ì

@tÕ∫C•w f®ÊR¡≈ FÙ Fů ı°wu Fæ*-oŸ<ÔÎ w¨d, yCvt N°<Ì Ÿu ÔuJ¡≤ f®Ê°^±>°∏w f°fl-ıywg J¡°

N°æ≤ <ªW Ÿu ÔuJ¡≤ <F≤^∫y˚°Õ∏w N°∏w≤ ıywg J¡° ıů, ıÔ Ju¡ ŸÂ„ W≤ůW≤ ≈≤tŸ¥‚twt

ŸyÕ - 47]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1419

˚¥wŸ¥‚t Ÿu NΔ∫°J¨¡w Ns≤ wJ¡ Ju¡ <b˚°y π°≤°, Naw tu* R¡≈ Nb<„‹¸> ≤Fw° Fæ; bFÙ ≈≤f®Ê Fæ,

∫ů* f®ÊI°fiÙ Ôůy ı°fiwu Fæ* $$23$$

<bª°≤ J¡≤fiu ≈≤ _S¥Ô ≈Ì°SÕ ˚Ù ÎJ¡t°` Ÿ¥‚tR¡≈ FÙ Fů ı°wu Fæ*, oŸtu* ∫C<•w fwÔ°wu Fæ* $

≈aªÙJ¨¡w tu”, w¨d N°<Ì _S¥Ô-˚¥w N≈aªÙJ¨¡w Ÿ¥‚t-˚¥wů* J¡° Ÿt¥F FÙ Fæ N°æ≤ N≈aªÙJ¨¡w ˚¥w wů <ªW FÙ Fæ, ∫ů* ıů≤ů* Ÿu ∫°fiÙ Â»w° Ÿu J®¡t„# <bª°≤ J¡≤fiu ≈≤ f®Ê FÙ Nb<„‹¸> ≤Fw° Fæ $ ıů Ÿ¥‚t b_wC tu* Ÿ°≤R¡≈ Ÿu NfiC˚¥w Fůw° Fæ, bF <fiÿª∫ _S¥Ô b_wC tu* Ÿ°≤w≤R¡≈ Ÿu NfiC˚¥w Fůw° Fæ $$24$$
oŸÙ<ÔÎ ıÔ-≈≤t°dCyw ≤Ÿ„<•w <ıŸ ≈®J¡°≤ _S¥Ô-ıÔ tu* ≈®Ã∫syůª≤ FůwÙ Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤

|¸> N°<Ì tu* f®Ê-ŸW° ˚Ù ≈®Ã∫syůª≤ FůwÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu ≈°≈„¥∏∫ ZÙ≤°tıÙ, ≈≤t°dCR¡≈ Ÿu <bΩt°fi ≤Ÿ_bR¡≈° ıÔ„<•w _S¥Ô ıÔ tu* ¿_Sw FůJ¡≤ ıæŸu ≈®Ã∫s <bT∫ FůwÙ Fæ, bæŸu FÙ ıywg Ju¡ _S¥Ô≈Ì°Sů˘ tu* ¿_Sw FůJ¡≤ f®Ê„<•w ˚Ù

≈®Ã∫s <bT∫ FůwÙ Fæ $$25$$

_S¥Ô ≈Ì°SÕ Ju¡ bæ<ªc∫ Ÿu ŸW° Ju¡ Nb°∏w≤ @tÕR¡≈ů* Ÿu FÙ ŸW° J¡° ıů bæ<ªc∫ Fůw° Fæ, Ÿtu*

˚Ù ÎuŸu Â‹¸>°∏wů* J¡∑ J¡v≈fi° J¡∑ ı° ŸJ¡wÙ Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
ıæŸu w¨d, yCvt N°<Ì ≈Ì°Sů˘ tu* ¿_Sw fi°fi° ıÔů* tu* ≈Ì°Sů˘ Ju¡ bæ<ªc∫ Ÿu ≤Ÿ„<•w fi°fi°R¡≈ů* Ÿu

<Ìw FůwÙ Fæ, bæŸu FÙ bFÙ f®ÊR¡≈w° fi°fi°R¡≈ů* Ÿu <Ìw FůwÙ Fæ $$26$$ fiÙÔ, ≈Ùw N°<Ì <ª`-

<b<ª` R¡≈ů* tu* ıů ∫F N°ÔůJ¡ ≈≤t°dCw° ∫°fiÙ Ÿ¥‚t˚¥w ŸW° Fæ, bF f®ÊŸW°R¡≈ FÙ Fæ $ f®ÊŸW°

˚Ù ofi |¸>°<ÌΔ∫<•w∫ů* Ju¡ yCd, yCdÙ N°<Ì_bR¡≈ Nb°∏w≤ <bı°wÙ∫w° J¡∑ <Ÿ<] Ju¡ <ÔÎ ≈∫C•w ŸW°R¡≈ Fů ı°wÙ Fæ $$27$$
ıæŸu N°<b˚°Õb-Ì„° tu* J¡°∫ÕR¡≈ Ÿu J¡°≤d FÙ ¿_Sw ≤Fw° Fæ, bæŸu FÙ <w≤ů˚°bÌ„° tu* J¡°≤d_bR¡≈

Ÿu J¡°∫Õ ˚Ù ¿_Sw FÙ ≤Fw° Fæ, ∫F ˚Ù Â‹¸>°∏w π°≤° fwÔ°wu Fæ* $

ŸbÕS° <w≤ů˚°b-Ì„° tu* t°∫°„f<Ôw <ª<w tu* N°æ≤ N@Õ-<w≤ů˚°b-Ì„° tu* <ªW tu*, ıů <J¡

_S¥Ô-J¡°∫ů˘ Ju¡ N<˚Δ∫aıJ¡_bR¡≈ Fæ, tu” N°<Ì _S¥Ô-J¡°∫ů˘ J¡° Ÿt¥F Ÿ ≈®J¡°≤ ¿_Sw Fæ, <ıŸ

≈®J¡°≤ tů≤ Ju¡ ≈°Ì°fi-J¡°≤dR¡≈ N^±>u Ju¡ ≤Ÿ tu* <ª`-<b<ª` tů≤≈a©ů* J¡° Ÿt¥F Îba J¡<™>fiw° ¿_Sw

≤FwÙ Fæ $$28$$ <ıŸ ≈®J¡°≤ tů≤ Ju¡ N^±>u Ju¡ ≤Ÿ tu* <ª`-<b<ª` ≈a©ů* J¡° Ÿt¥F ˚°Ÿw° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤
ıywg Ju¡ N<˚Δ∫aıfi_bR¡≈ <ª<w-w[b tu* ˚Ù fi°fi°R¡≈w° ˚°ŸwÙ Fæ $$29$$ ıæŸu tů≤ Ju¡ N^±>u J¡° ≤Ÿ

N°æ≤ tů≤-≈a© J¡°v≈<fiJ¡ ˚uÌ-Â<‹¸> Ÿu <˚∏fiR¡≈ ˚°Ÿwu Fæ*, bæŸu FÙ ıywg N°æ≤ f®Ê ˚Ù J¡°v≈<fiJ¡

˚uÌ-Â<‹¸> Ÿu <˚∏fiR¡≈ ˚°Ÿwu Fæ*, b°_wb tu* ıywg f®ÊR¡≈ FÙ ¿_Sw Fæ $$30$$

ÎuŸÙ ¿_S<w tu* ıæŸu bF°≥ (t∫¥≤°^±>≤ŸR¡≈ Â‹¸>°∏w-_SÔ tu*) J¡¿v≈w ˚uÌ b°_wb tu* N˚uÌ J¡°

<b≤ů@Ù fiFÙ* Fæ, bæŸu FÙ ∫F°≥ (Ì°‹¸>°Õ∏w-_SÔ tu* ) ˚Ù ŸtHfi° ª°<FÎ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

<ıŸ w≤F bF tů≤ Ju¡ Na±>u tu* ≤Ÿ°ÃtJ¡ t∫¥≤ J¡¿v≈w fi°fi°R¡≈ Fůfiu ≈≤ ˚Ù ≈≤t°SÕw# ÎJ¡R¡≈ Fůfiu Ÿu πæw°πæw°ÃtJ¡ Fůw° Fæ, ŸÙ w≤F f®Ê°ÃtJ¡ ıyÌg˚®t ˚Ù J¡¿v≈w fi°fi° R¡≈ Fůfiu ≈≤ ˚Ù ≈≤t°SÕw#

ÎJ¡R¡≈ Fůfiu Ÿu πæw°πæw°ÃtJ¡ Fæ $$31$$ wf •∫° f®Ê πæw Îba Nπæw Ìůfiů* R¡≈ Fæ ? ÎuŸÙ „aJ¡° ≈≤ J¡Fu*yu

<J¡ ŸJu¡ Ìůfiů* R¡≈ t°fifiu tu* J¡ůoÕ N°≈<W fiFÙ* ÌÙ ı° ŸJ¡wÙ; •∫ů*<J¡ ıæŸu f®Ê ŸÃ∫R¡≈ Fæ N°æ≤

1420

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
ıywg ˚®tR¡≈ Fæ, bæŸu FÙ ŸJ¡° πæw Îba Nπæw R¡≈ ˚Ù Fů ŸJ¡w° Fæ $ ÎuŸ° t°fifiu Ÿu J¡ůoÕ <bTtw° ˚Ù
fiFÙ* N° ŸJ¡wÙ, •∫ů*<J¡ ıæŸu ŸW° J¡∑ Ÿtw° tu* (ŸW°Ÿ°t°∏∫R¡≈ tu*) Ÿwg Îba NŸwg J¡∑ Nb¿_S<w FůwÙ Fæ, bF J¡F° FÙ ı° ªCJ¡° Fæ $ (oŸ ≈≤ J¡ůoÕ „aJ¡° J¡≤u* <J¡ <bTtw° J¡° ≈¿≤F°≤ J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ N°≈

ŸW° J¡∑ Ÿtw° tu* FÙ Nb_S°fi •∫ů* t°fiwu Fæ*, •∫ů*<J¡ N˚°bt°`w° N°≈<WR¡≈ „¥∏∫w° t°fifiu ≈≤ ˚Ù

<b≤ů@ J¡° ≈¿≤F°≤ Fů ŸJ¡w° Fæ ? wů oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $) ª¥≥<J¡ N˚°b J¡° (NŸwg J¡°) <fiR¡≈d ˚Ù

Ÿwg≈Ì°SÕ Ju¡ <ffi° fiFÙ* Fů ŸJ¡w°, oŸ<ÔÎ Ÿwg-NŸwg Ìůfiů* J¡° w[b Ÿπ_wCR¡≈ ˚°b tu* FÙ ≈∫Õb<Ÿw Fæ, fi <J¡ „¥∏∫R¡≈ tu* $ N°æ≤ Ÿ ˚°b J¡ů ∫°fiÙ ŸBq≈ tu* ≈∫Õb<Ÿw J¡ů N°≈ ≈≤f®Ê FÙ ı°<fiÎ $$32$$

N°æ≤ Ÿ w[b J¡° _bR¡≈, N<πwÙ∫ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d, <˚∏fi Îba N<˚∏fi _b˚°b Ÿu NfiC˚¥w ıywg Fů fiFÙ* ŸJ¡w° ∫°fiÙ b_wCw# bF NfiC≈≈∏fi FÙ Fæ $ (oŸ ≈®J¡°≤ •w ıyBq≈w° J¡∑ NfiC≈≈<W Fůfiu ≈≤ ˚Ù
t∫¥≤°^±>≤Ÿ Ju¡ Â‹¸>°∏w Ÿu FÙ ÎJ¡R¡≈w° Ô°fiÙ ª°<FÎ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $) ıæŸu N°≈ t∫¥≤°^±> tu*

≤Ÿ N°æ≤ t∫¥≤ ÎJ¡R¡≈ N°æ≤ fi°fi°R¡≈ Ìu©wu Fæ*, bæŸu FÙ ªæw∏∫ N°æ≤ ıyÌ°ÃtJ¡ t°∫° J¡ů ÎJ¡R¡≈ N°æ≤
fi°fi°R¡≈ Ìu<©Î $$33$$ ZÙ≤°tıÙ, ıæŸu ıywg tu* ªæw∏∫°ÃtJ¡ w[b NfiC_∫¥w Fæ, bæŸu FÙ t∫¥≤ tu*
t∫¥≤°^±>≤Ÿ ˚Ù NfiC_∫¥w Fæ N°æ≤ ıæŸu <ª<w-w[b tu* ıywg ÔÙfi Fæ, bæŸu FÙ t∫¥≤°^±>≤Ÿ tu* t∫¥≤ ˚Ù

ÔÙfi Fæ, ∫F N°≈ Ìu<©Î $ bF fi°fi°R¡≈ ˚Ù Fæ N°æ≤ Nfi°fi°R¡≈ ∫°fiÙ ÎJ¡R¡≈ ˚Ù Fæ $$34$$

≈t° π°≤° J¡Fu y∫u NSÕ J¡ů R¡≈J¡ Ÿu ÎJ¡∑J¡≤d J¡≤ <Ì©Ô°wu F…Î ˚uÌ J¡° <fi≤°Ÿ J¡≤wu Fæ* $

NfiuJ¡<b@ ≈Ì°SÕ-˚®tR¡≈ ≈a©ů* Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ N°Ω f®Ê-<ª<w FÙ ıyBq≈ tů≤ Ju¡ N^±>u J¡° ≤Ÿ Fæ $

Ÿtu* ˚°Ÿfiub°ÔÙ t∫¥≤_bR¡≈ ıyÌ°ÃtJ¡ ıů b_wC Fæ, Ÿu wů t∫¥≤ <˚∏fi ŸW°_bR¡≈ ≈≤t°SÕb_wC
f®Ê ı°<fiÎ $ bF°≥ ˚uÌ J¡° NbŸ≤ FÙ J¡F°≥ Fæ ? $$35$$

Ÿæ*w°ÔÙŸb°≥ ŸyÕ

Nnw°ÔÙŸb°≥ ŸyÕ

J¡¿v≈w ıywg tu* <ıŸJ¡∑ ŸW°_k¥¡<wÕ N°æ≤ N°fi∏Ì ≈®<w<f¿‡fw Fůwu Fæ*, Ÿ¿hªÌ°fi∏Ì|fi Ÿ f®Ê J¡° NŸ°@°≤dR¡≈ Ÿu bdÕfi $
t∫¥≤°^±>-≤Ÿ Ju¡ Â‹¸>°∏w Ÿu <J¡ŸÙ J¡ů ∫F ˚®t fi Fů ı°∫ <J¡ <ıŸJu¡ y˚Õ tu* ıyBq≈ bæ<ªc∫

<w≤ů˚¥w Fæ, ÎuŸ° <ªwg N°æ≤ N<ªwg Ÿu Ÿab<Ôw, fÙı„¿•w Ÿu ∫C•w NΔ∫°J¨¡w FÙ ≈≤tw[b ∫°fiÙ f®Ê

Fæ, ŸŸu «¡≈≤ J¡ůoÕ ÌqŸ≤° „C]-w[b fiFÙ* Fæ-oŸ<ÔÎ <fi<bÕ„uT ˚¥t°fi∏ÌR¡≈ ıywg Ju Ÿ N<@‹™>°fi J¡° NŸ°@°≤dR¡≈ Ÿu ≈¿≤ª∫ J¡≤°fiu Ju¡ <ÔÎ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ J¡Fwu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ZÙ≤°tıÙ, t∫¥≤°^±> Ju¡ ˚Ùw≤ t∫¥≤ J¡∑ fi°o˘ ≈¥bÕ tu* b<dÕw ˚Ùw≤Ù

NFaw° N°<Ì N°æ≤ f°fl <Ì„° N°<ÌR¡≈ ∫F Ÿf Δ∫°≈J¡ ıywg <ıŸ „C] ≈Ì°SÕ tu* wÙfiů* J¡°Ô tu* ˚Ù

NfiCÃ≈∏fi_bR¡≈ FůJ¡≤ ¿_Sw Fæ $ (bFÙ w[b tu≤u π°≤° <Ì∫u y∫u t∫¥≤°^±>≤Ÿ-Â‹¸>°∏w Ju¡ w°Ã≈∫Õ J¡°

<bT∫ Fæ, fi <J¡ t°∫°„fÔ NΔ∫°J¨¡w, ∫F N°≈ ı°¿fiÎ $) $$1$$ ıF°≥ ≈≤ ≈≤t°SÕw# JC¡~> ˚Ù Ã≈∏fi fiFÙ* F…N° Fæ, ŸÙ tu* t°∫°b„ f°fl, N°∏w≤ N°<Ì Ÿf ıywg ≤Fw° Fæ $ N°æ≤ oŸ ÌuF tu* ˚Ù bFÙ w[b Nayů* J¡° ≤ŸR¡≈ ≈®°d FůJ¡≤ _byÕ N°<Ì bæT<∫J¡ ŸC©ů* Ju¡ Ÿ°≤ Ÿu (<ªW-b¨<W∫ů* Ju¡ ˚uÌ Ÿu Fůfiu b°Ôu

ŸyÕ - 48]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1421

<b<ª` ˚ůyů* Ju¡ N°J¡°≤ Ÿu), _k¡<¸>J¡, Ì≈Õd N°<Ì tu* ª∏B<f‡f J¡∑ fi°o˘, <fi≤<w„∫ N°fi∏Ì Ju¡ N¿_wÃb J¡° NfiCt°fi J¡≤ Ôufi° ª°<FÎ $$2$$

Ÿ w[b Ju¡ ŸL°b tu* ŸbÕŸ°@°≤dR¡≈ Ÿu NfiCt°fi≈®t°d fwÔ°J¡≤ Nf <bπ°fiů* J¡° NfiC˚bR¡≈

≈®t°d ˚Ù J¡Fwu Fæ* $

N≈fiu N°Ãt_bR¡≈ ˚¥t°fi∏Ì J¡° N°_b°Ì Ôu ≤Fu tC<fi, Ìubw°, yd, <Ÿ] N°æ≤ tF<TÕ Ôůy ŸbÕÌ°
wC≤Ù∫ ≈Ì tu* ¿_Sw Fæ* $$3$$
wf Ÿ˚Ù Ôůy •∫ů* ŸJ¡° NfiC˚b fiFÙ* J¡≤wu ? ∫<Ì ÎuŸÙ „aJ¡° Fů wů ŸJ¡° Ÿt°@°fi ∫F Fæ <J¡

Âÿ∫ N°æ≤ Ì„Õfi Ju¡ (o¿∏B∫ů* Ju¡) Ÿ‡f∏@ Ÿu wS° ≈®°d_≈∏Ìfi Ÿu ı<fiw <bsu≈ Fůfiu Ÿu ŸJ¡° NfiC˚b fiFÙ* J¡≤wu $ NwÎb fi Ìůfiů* ≈®<wf∏@J¡ů* J¡° ≈¿≤F°≤ J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ∫ůyÙ Ôůy fi°<ŸJ¡° Ju¡ Ny®˚°y tu*

<fi”] Â<‹¸> wS° ≈®°d<fi≤ů@ tu* wÃ≈≤ <Ì©°oÕ Ìuwu Fæ*, ∫F J¡Fwu Fæ* $

<fituT≤<Fw bu ∫ůyÙıfi, <ıfiJu¡ fiùyůÔJ¡ wS° wÌgyw o¿∏B∫°≥ ¿_S≤ Fæ*, Âÿ∫ Îba Â<‹¸> Ju¡

Ÿ‡f∏@Ã∫°y≈®∫C•w _≈∏Ì-Ã∫°y Ju¡ <ÔÎ Ÿ∏fi] Fæ* $$4$$

∫F wů fiJu¡ <ÔÎ J¡F° y∫° Fæ, ıů ~>™>Ù N°<Ì ˚¥<tJ¡°Nů* tu* fiFÙ* ≈FC≥ªu FCÎ Fæ* $ ~>™>Ù N°æ≤ Ÿ°wbÙ*

˚¥<tJ¡° tu* ≈FC≥ªu FCÎ ∫ůyÙ Ôůy wů Δ∫bF°≤ J¡≤wu FCÎ ˚Ù ≈¥bÕ ˚¥<tJ¡°Nů* tu* ≈®°›w FCÎ ∫ů<y∫ů* Ju¡ Ÿt°fi N°Ãt-ŸC© J¡° ŸbÕÌ° FÙ _b°Ì Ôuwu Fæ*, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Δ∫bF°≤ tu* <fi≤w ˚Ù ~>™>Ù N°<Ì ˚¥<tJ¡°Nů* tu* ¿_Sw ıů Ôůy f°fl <bT∫ů* tu* ŸÃ∫w° J¡∑ ˚°bfi°
w<fiJ¡ ˚Ù fiFÙ* J¡≤wu, ≈¥bÕ ˚¥<tJ¡°Nů* tu* ¿_Sw ıů ≈C”T <bT∫u¿∏B∫-Ÿ‡f∏@ů* Ju¡ ≈¿≤Ã∫°yR¡≈ Ÿt°<@
tu* <fi≤w Fæ*, <ª`<Ô<©w ÌuF@°¿≤∫ů* J¡∑ fi°o˘ <ıfiJ¡° ≈®°d_≈∏Ì fiFÙ* Fůw° N°æ≤ <ª`<Ô<©w ÌuF@°¿≤∫ů*

J¡∑ fi°o˘ <ıfiJ¡° tfi ˚Ù y<w„ÙÔ fiFÙ* ≤Fw°; bu Ÿf Ÿ N≈fiu ˚¥t°fi∏Ì≈Ì tu* <ıŸtu* <J¡ <ªW Îba ªuÃ∫ J¡∑ N°Ÿ<•w J¡° Ã∫°y Fæ-Ÿt°fi R¡≈ Ÿu ¿_Sw Fæ* $$5,6$$ ıæŸu ıyÌÙÿb≤ ˚Ùw≤ ŸbÕÌ° FÙ N≈fiu _bR¡≈°fi∏Ì tu* ¿_Sw Fůw° FCN° ˚Ù f°F≤ t°∫° π°≤° ıywg J¡∑ Δ∫b_S° J¡° ≈°Ôfi J¡≤w° Fæ; bæŸu FÙ

T‹™>°<Ì ˚¥<tJ¡°Nů* tu* ≈FC≥ªu FCÎ ∫ůyÙıfi ˚Ùw≤ f®Ê°J¡°≤ N©^±>b¨<W-@°≤°R¡≈ _≈∏Ì Ÿu ŸÙ Na„
π°≤° ¿fi≤<w„∫ N°fi∏Ì J¡° N°_b°Ìfi_bR¡≈ ≈≤t≈C”T°SÕ <ıŸ ≈®J¡°≤ Ÿ°@wu Fæ*, ŸÙ ≈®J¡°≤ f°F≤ ˚Ù

<ªW, ªuÃ∫ N°<Ì Ju¡ _≈∏Ìfi Ÿu Δ∫bF°≤-t∫°ÕÌ° J¡ů ªÔ°wu FÙ Fæ* $$7$$ fi Ôůyů* Ju¡ Δ∫bF°≤ tu* f°fl

<bT∫ů* tu* fC<]b¨<W∫ů* J¡° Ÿayt Fůfiu ≈≤ ˚Ù <`≈C¸>Ù tu* N<˚Δ∫•w FCN° <fi≤<w„∫ N°fi∏ÌR¡≈ N°Ãt°

Ÿ ≈®J¡°≤ N°á°Ì ≈FC≥ª°w° Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ ª∏B<J¡≤du* b¨sů* Ju¡ ≈vÔbů* Ju¡ ˚Ùw≤ |CŸJ¡≤ N°á°Ì

≈FC≥ª°wÙ Fæ* $ oŸŸu I°fiÙ J¡° Ÿt_w Δ∫bF°≤ ŸC©R¡≈ FÙ Fæ, ∫F ˚°b ı°fifi° ª°<FÎ $$8$$

fi tF°Ãt°Nů* J¡° ˚Ùw≤Ù _bR¡≈ŸC© wů ŸCw≤°a <bsu≈≤<Fw Fæ, oŸ <bT∫ tu* ˚Ù Â‹¸>°∏w fwÔ°wu Fæ* $

ª∏BR¡≈ <f‡f Ÿu Ì¥≤ wJ¡ kæ¡ÔÙ FCoÕ wS° ÌÙb°≤ tu* N≈<ww, „C] N°J¡°„ ≈®Ìu„ tu* ≤Ffiub°ÔÙ ª∏Bt°

J¡∑ ≠∫ůÃ_fi° J¡° ıů R¡≈ Fæ, bFÙ ≈≤t°Ãt° Ju¡ <bsu≈≤<Fw N°á°Ì J¡° R¡≈ Fæ, ≈∫CÕ•w ∫ůyÙ tF°Ãt° ŸÙ

R¡≈ J¡° NfiC˚b J¡≤wu Fæ* $$9$$ N°Ãt° J¡° bF „C] <ªBq≈ fi wů Â<‹¸> J¡° <bT∫ Fæ N°æ≤ fi ≈Ìu„ Ju¡ FÙ

∫ůÀ∫ Fæ, fi wů NÃ∫∏w ŸtÙ≈ Fæ N°æ≤ fi Ì¥≤bwÙÕ FÙ Fæ; <J*¡wC Ju¡bÔ ∫ů<y∫ů* Ju¡ NfiC˚b Ÿu FÙ y‡∫ Fæ $$10$$

1422

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
bFÙ R¡≈ ÌuF N°<Ì Ÿt_w ≈°<@∫ů* Ÿu <b<fitCÕ•w N°Ãtw[b Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

„C] <ªÌ°Ãt° J¡° NfiC˚by‡∫ bF R¡≈ fi ÌuF_bR¡≈ Fæ, fi o¿∏B∫ Îba ≈®°dR¡≈ Fæ, fi <ªW_bR¡≈

Fæ fi b°Ÿfi°R¡≈ Fæ, fi ıÙbR¡≈ Fæ, fi _≈∏Ì_bR¡≈ Fæ, fi I°fiR¡≈ Fæ N°æ≤ fi ıyB¥≈ FÙ Fæ $$11$$
bF R¡≈ fi ŸBq≈ Fæ, fi NŸBq≈ Fæ N°æ≤ fi Ÿwg Îba NŸwg Ju¡ tº∫bwÙÕ ∫°fiÙ N<fibÕªfiÙ∫ FÙ Fæ $ bF
fi wů „¥∏∫_bR¡≈ Fæ N°æ≤ fi N„¥∏∫_bR¡≈ FÙ Fæ $ bF Ìu„, J¡°Ô Îba b_wC Ÿu ı¿fiw ≈¿≤h~>uÌ

N°<ÌR¡≈ ˚Ù fiFÙ* Fæ, <J*¡wC f®Ê_bR¡≈ FÙ Fæ, ŸŸu <˚∏fi JC¡~> fiFÙ* Fæ $$12$$ ≈∫CÕ•w ÌuF N°<Ì

Ÿt_w ≈Ì°Sů˘ Ÿu f®Ê <b<fitCÕ•w Fæ N°æ≤ Nfi∏w ˚¥w Îba ˚°bÙ ÌuF-J¡ů„ů* Ÿu ∫C•w ¿ªW tu* <ıŸJu¡

≤Ffiu ≈≤ ∫F Ìÿ∫ ıywg N°<b˚°Õb, <w≤ů˚°b N°<ÌR¡≈ Ÿu _≈¿∏Ìw Fůw° Fæ, bF Ÿ∏t°`_bR¡≈

N°Ãt≈Ì (f®Ê) FÙ Fæ, Ì¥Ÿ≤° fiFÙ*, ∫F Ÿa˚°<bw Fæ $$13$$
oŸÙ ≈®J¡°≤ J¡°∫Õ-J¡°≤d Ÿu <bÔsd ŸJ¡∑ Ÿa˚°bfi° J¡≤fiÙ ª°<FÎ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
bF f®Ê fi tF°J¡v≈ Ju¡ N°<ÌJ¡°Ô tu* <bΩt°fi NΔ∫°J¨¡w fi°tJ¡ J¡°≤dR¡≈ Fæ N°æ≤ fi ≈®°J¨¡w°<Ì

≈®Ô∫_bR¡≈ FÙ Fæ $ Ÿ¨<‹¸>J¡°Ô tu* ˚Ù oFÔůJ¡ NSb° ≈≤ÔůJ¡ tu* b°∫C, N¿Àfi N°<Ì Ÿu ı<fiw „ůTd, ÌFfi, •ÔuÌfi, ˚uÌfi N°<Ì <bJ¡°≤ů* Ÿu J¡FÙ* ˚Ù ŸBq≈ Ÿu h∫Cw fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d bF Ÿ<bJ¡°≤b_wCR¡≈

N°æ≤ <bJ¡°≤R¡≈ ˚Ù fiFÙ* Fæ $$14$$

∫<Ì „aJ¡° Fů <J¡ ÌuF°<Ì <bJ¡°≤ů* Ÿu Ÿtu* NfiCyw ŸBq≈ f®Ê J¡° ˚Ù <bJ¡°≤ •∫ů* fiFÙ* Fůw° ? wů oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

∫u Fı°≤ů* ÌuFR¡≈ |nu Ã≈∏fi Fůwu Fæ* N°æ≤ fi‹¸> ˚Ù Fůwu Fæ*, <J*¡wC f°F≤ Îba ˚Ùw≤ Δ∫°›w oŸ

N°Ãt_bR¡≈ N°J¡°„ J¡° ©^±>fi ∫°fiÙ fi°„ fiFÙ* Fůw° $$15$$
wf •∫° ÌuF N°<Ì f®Ê Ÿu ≈¨SJg¡ Fæ* ? oŸ ≈≤ "fiFÙ*' ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

N°ÃtI°<fi∫ů* tu* Zu‹™> ZÙ≤°tıÙ, bF ÌuF°<Ì Ÿ‡≈¥dÕ ıywg N°ÃtR¡≈ FÙ Fæ, bF ÎJ¡t°` fů@ J¡∑

<bR¡≈w° Ÿu ∫°fiÙ ˚®t°ÃtJ¡ I°fi Ÿu FÙ <J*¡<ªwg ≈¨SJg¡-Ÿ° ¿_Sw ˚°Ÿw° Fæ, ∫F N°≈ ı°<fiÎ $$16$$

ZÙ≤°tª∏BıÙ, ª°≤ů* Nů≤ Ÿu Zbd, tfifi N°<Ì ≈°∫ů* Ÿu ≈¿≤‹J¨¡w fC<] Ÿu N°≈fiu ∫F <bÿb N°Ãt_bR¡≈ Fæ, ∫F ı°fi <Ô∫° Fæ $$17$$
oŸÙ<ÔÎ Δ∫bF°≤ J¡≤wu FCÎ ˚Ù N°≈ <fi<bÕJ¡°≤ N°Ãt° Ju¡ Ì„Õfi Ÿu (Ÿ°s°ÃJ¡°≤ Ÿu) <fiÃ∫tC•w_bR¡≈

Fůwu FCÎ ¿_Sw Fů ı°oÎ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

NwÎb N≈fiu ≤°≠∫ „°Ÿfi Ju¡ ∫ůÀ∫ Δ∫bF°≤ů* tu* ÌÙ<›w Ÿ‡≈∏fi Fůwu FCÎ ˚Ù N°≈ „°aw Îb ttw°„¥∏∫ Fů ı°oÎ $ _S°b≤ Îba ıayt _bR¡≈ ıů JC¡~> ∫F ıywg ÌÙ©w° Fæ, bF Ÿf @tÕ„¥∏∫, yCd≤<Fw, <fitÕÔ_bR¡≈, <fi<bÕJ¡°≤, N°<Ì Îba Naw Ÿu ≤<Fw, ŸbÕÌ° „°aw wS° Ÿt_b˚°b f®ÊR¡≈

FÙ Fæ, ∫F ı°<fiÎ $$18,19$$ ZÙ≤°tıÙ, "J¡°Ô, <J®¡∫°, J¡≤d, J¡w°Õ, J¡°≤d, J¡°∫Õ, ı∏t, ¿_S<w,

≈®Ô∫, _t≤d N°<Ì Ÿf ıywg f®Ê FÙ Fæ' oŸ ≈®J¡°≤ N°ÃtÂ<‹¸> Ÿu Ìu© ≤Fu N°≈J¡° •∫° <k¡≤ ˚Ù

ŸaŸ°≤ tu* ˚®td Fů ŸJ¡w° Fæ ? NS°Õwg fiFÙ* Fů ŸJ¡w°; •∫ů*<J¡ N°≈ b_wCw# Ÿtay (Ÿt f®Ê) FÙ

Fæ* ∫°fiÙ ŸÌ° FÙ N<bTt f®Ê-_bR¡≈ ≈®°›w J¡≤ ªCJu¡ Fæ* $$20$$

Nnw°ÔÙŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ŸyÕ - 49]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1423

fiª°Ÿb°≥ ŸyÕ

<bJ¡°≤ů* Ÿu <bbwÕ tu* <bÔsdw°, ≈®fů@ Ju¡ N˚°b Ÿu N<bΩ° J¡∑ ¿_S<w N°æ≤

≈®fů@ Fů ı°fiu ≈≤ N<bΩ° J¡° N˚°b-ofiJ¡° bdÕfi $

<bJ¡°≤ N°æ≤ J¡°∫Õ Ÿu _bR¡≈w# <bbwÕ tu* ˚uÌ J¡∑ <ıI°Ÿ° J¡≤ ≤Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ ≈¥~>wu Fæ* $

ZÙ≤°tª∏BıÙ fiu J¡F° # f®Êfig, <fiÃ∫ <fi≤<w„∫ b¨<] Ÿu ∫C•w ∫°fiÙ <`<b@ ≈¿≤h~>uÌů* Ÿu „¥∏∫
f®Ê tu* ∫<Ì <bJ¡°≤ N°æ≤ N°≤‡˚ fiFÙ* Fæ* wů ˚°b N°æ≤ N˚°b _bR¡≈ oŸ ŸaŸ°≤ J¡° ˚°fi Jæ¡Ÿu Fůw° Fæ ? $$1$$

J¡°≤d tu* J¡°∫Õ J¡∑ Ã≈<W ≈°≥ª ≈®J¡°≤ J¡∑ FůwÙ Fæ, 1-≈FÔÙ tu* ≈¥b°Õb_S° <w≤ů<Fw fiFÙ* FůwÙ, 2-Ì¥Ÿ≤Ù tu* ≈¥b°Õb_S° ≈®<wf] Fů ı°wÙ Fæ, 3-wÙŸ≤Ù tu* ≈¥b°Õb_S° <~>≈ ı°wÙ Fæ, 4- ª°æSÙ tu*

≈¥b°Õb_S° <~>≈ fiFÙ* ı°wÙ N°æ≤ 5-≈°≥ªbÙ tu* ≈¥b°Õb_S° <bfi‹¸> Fů ı°wÙ Fæ $ ofitu* ≈®St-<t\>Ù N°<Ì
tu* |nu N°<Ì J¡∑ Ã≈<W, <πwÙ∫-ıÔ tu* <FtůÃ≈<W, w¨wÙ∫-≤≠ıC tu* Ÿ≈ůÕÃ≈<W, ªwCSÕ-ıÔ tu*
w≤ayůÃ≈<W N°æ≤ ≈aªt - Ì¥@ tu* ÌFÙ J¡∑ Ã≈<W ŸtHfiÙ ª°<FÎ $ ofitu* Ju¡bÔ N¿∏wt FÙ
ı∏t°<Ì˚°b<bJ¡°≤ N°æ≤ ≈¿≤d°t _bR¡≈ Fæ, Nb<„‹¸> ª°≤ wů <bbwÕ Ju¡ FÙ ˚uÌ Fæ*; oŸ N°„∫ Ÿu tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ ≈FÔu-≈FÔ <bJ¡°≤ J¡° Ôsd fwÔ°wu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # w°w, Ì¥@ N°<Ì tu* ÌFÙ N°<ÌR¡≈ ıů J¡°∫Õ ≈Cfi# Ì¥@ N°<ÌR¡≈ N≈fiÙ

≈¥b°Õb_S° Ÿu ≤<Fw wS° Ì¥@ N°<Ì Ju¡ _bR¡≈ Ÿu <b≈≤Ùw ≤Fwu Fæ*, bu FÙ <bJ¡°≤, Ÿa_J¡°≤ N°æ≤ ≈¿≤d°t N°<Ì „ÆÌů* Ÿu J¡Fu ı°wu Fæ* $$2$$ ÌFÙ ffi ı°fiu Ÿu Ì¥@ ≈Cfi# N≈fiÙ ≈∫ůR¡≈w° tu* (Ì¥@R¡≈ ≈¥b°Õb_S° tu*) fiFÙ* N°w° $ ≈≤f®Ê tu* wů ıyBq≈ J¡°∫Õ <b@tÙÕ Fůfiu Ÿu <bJ¡°≤°<Ì „ÆÌb°h∫ fiFÙ* Fæ*, ∫F J¡Fwu Fæ* $

N°<Ì, tº∫ N°æ≤ Naw <J¡ŸÙ ˚Ù Ì„° tu* f®Ê wů <fi<bÕJ¡°≤ f®ÊR¡≈ FÙ Nbyw Fůw° Fæ $$3$$ oŸŸu Ì¥@

N°<Ì Ju¡ Ÿt°fi f®Ê tu* <bJ¡°¿≤w° fiFÙ* Fæ $ (ıæŸu ≈≤t°dCNů* Ÿu π§dCJ¡ N°<Ì Nb∫<b∫ů* J¡° N°≤‡˚

Fůw° Fæ, bæŸu FÙ ∫F°≥ ≈≤ ˚Ù t°fi <Ô∫° ı°∫ wů oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $) N°<Ì N°æ≤ Naw Ju¡ <b˚°y Ÿu ≤<Fw f®Ê tu* ∫F Nb∫bÙ J¡° N°≤‡˚-J®¡t ˚Ù fiFÙ* Fů ŸJ¡w° $ N°<Ì Îba Naw R¡≈ Ìu„J¨¡w ≈¿≤h~>uÌ wS°

<J®¡∫°, Ÿa∫ůy, <b˚°y N°<Ì Ÿu ∫C•w Nb∫bů* tu* FÙ Nb∫<b∫ů* J¡° N°≤‡˚-J®¡t () Fůw° Fæ, fi <J¡

fiŸu <bÔsd f®Ê tu* ∫F ˚°b Fæ $$4$$
wů ≈¿≤„uT°wg ∫F <Ÿ] F…N° <J¡ ıywg f®Ê J¡° <bbwÕ FÙ Fæ, ∫FÙ ŸJu¡ Ôsd Ÿu <Ì©Ô°wu Fæ* $

() oŸŸu bæ„u<TJ¡-tw tu* _bÙJ¨¡w N°≤‡˚J¡Ãb J¡° Ôsd ˚Ù Ÿ¥<ªw <J¡∫° y∫° Fæ $ bu ŸJ¡° oŸ

≈®J¡°≤ Ôsd J¡Fwu Fæ*- NfiuJ¡ Ÿa∫C•wů* ∫° Ÿtbuwů* J¡° N≈fiu tu* ∫° N≈fiu N°Z∫ tu* Ÿtbuw (Ÿtb°∫Ÿ‡f∏@

Ÿu <bΩt°fi) ≈Ì°Sů˘ tu* Ÿtb°∫Ÿ‡f∏@ Ÿu <J¡ŸÙ ÎJ¡ J¡°∫Õ Ju¡ ≈®<w ıfiJ¡ Fůfi° FÙ N°≤‡˚J¡Ãb Fæ $ ıæŸu

≈¸>°ÃtJ¡ J¡°∫Õ J¡° wawC N°≤‡˚J¡ Fæ $ bF°≥ Ÿa∫C•wBΔ∫˚¥w w∏wC N≈fiu tu* Ÿtb°∫ Ÿ‡f∏@ Ÿu ≈¸>°ÃtJ¡

J¡°∫Õ J¡° ıfiJ¡ Fæ $ wawC J¡° R¡≈ ≈¸>yw R¡≈ J¡° N°≤‡˚J¡ Fæ $ wawCR¡≈°Z∫ wawC tu* Ÿtbuw ≈¸> tu*

Ÿtb°∫Ÿ‡f∏@ Ÿu ≈¸>ywR¡≈ Ju¡ ≈®<w wawC J¡° R¡≈ ıfiJ¡ Fæ $ oŸÙ N°„∫ J¡ů ÔuJ¡≤ tF<TÕ J¡d°Ì fiu ∫F

Ÿ¥` ≤ª° Fæ-"BΔ∫°<d BΔ∫°∏w≤t°≤˚∏wu yCd°ÿª yCd°∏w≤tg' (Nb∫b˚¥w BΔ∫ Nb∫<b˚¥w BΔ∫ů* Ju¡

N°≤‡˚J¡ Fæ* N°æ≤ Nb∫byw yCd Nb∫<byw yCd°∏w≤ů* Ju¡ N°≤‡˚J¡ Fæ*)$

1424

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

ZÙ≤°tª∏BıÙ, Ÿt_bR¡≈ f®Ê J¡° N°<Ì N°æ≤ Naw tu* ıů sd˚≤ Ju¡ <ÔÎ <bJ¡°≤ (N∏∫S°˚°b)

<Ì©Ô°oÕ ≈nw° Fæ, Ÿu N°≈ Ÿa<bwg J¡° Ÿa˚®t (<bbwÕ) FÙ ı°<fiÎ, •∫ů*<J¡ N<bJ¡°≤Ù f®Ê tu* J¡ůoÕ

<bJ¡°≤ fiFÙ* Fů ŸJ¡w° (<fi‹J¡TÕ ∫F <fiJ¡Ô° <J¡ N°<Ì N°æ≤ Naw Ÿ˚Ù Ì„°Nů* tu* ÎJ¡R¡≈ Ÿu ≤Ffiub°Ôu f®Ê tu* ŸJ¡° _≈„Õ fi J¡≤fiub°ÔÙ <bTtw° J¡° ≈®<w˚°Ÿ FÙ <bbwÕ Fæ) $$5$$
f®Ê tu* bæT‡∫-Ÿa_≈„Õ J¡° N˚°b <Ì©Ô°wu Fæ* $

Ÿ f®Ê tu* fi wů ŸabuΩ (<bT∫) <bΩt°fi ≤Fw° Fæ N°æ≤ fi Ÿa<b<W FÙ <bΩt°fi ≤FwÙ Fæ ∫°fiÙ f®Ê
tu* Âÿ∫-Ì„Õfi J¡° w<fiJ¡ ˚Ù Ÿ‡f∏@ fiFÙ* Fæ $ Ÿ‡f∏@≤<Fw Fůfiu ≈≤ ˚Ù "<fi#Ÿ‡f∏@', "<ªÌ°Ãt°'

N°<Ì „ÆÌů* J¡∑ fi°o˘ bF "f®Ê' „ÆÌ Ÿu ˚Ù J¡F° y∫° Fæ $$6$$
tº∫ tu* f®Ê J¡° <bJ¡°≤ Ÿu _≈„Õ fiFÙ* Fůw°, ∫F Jæ¡Ÿu t°Ô¥t ≈nw° Fæ ? ÎuŸÙ ∫<Ì J¡ůoÕ „aJ¡° J¡≤u wů bF ™>ÙJ¡ fiFÙ* Fæ, •∫ů*<J¡ N°<Ì N°æ≤ Naw tu* <bJ¡°≤ _≈„Õ fi J¡≤fiu J¡° ıů _b˚°b <fi¿ÿªw Fæ, bFÙ
tº∫ tu* ˚Ù <bJ¡°≤ Ju¡ NŸa_≈„Õ tu* FuwC Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

N°<Ì N°æ≤ Naw tu* <ıŸ _bR¡≈ J¡∑ b_wC <bΩt°fi ≤FwÙ Fæ, ŸÙ _bR¡≈ J¡∑ bF J¡FÙ ı°wÙ

Fæ $ ∫<Ì tº∫ tu* ŸJ¡∑ N∏∫R¡≈w° <Ì©Ô°oÕ ≈nwÙ Fæ, wů bF Ju¡bÔ NI°fi Ju¡ J¡°≤d FÙ <Ì©°oÕ

ÌuwÙ Fæ $$7$$

_b≈®J¡°„_b˚°b Fůfiu Ÿu N°Ãt° tu* wů Ÿtw° Ÿb°ÕfiC˚b <Ÿ] Fæ, Nw# Ÿtu* Nfi°ÃtR¡≈w° J¡∑
w<fiJ¡ ˚Ù Ÿa˚°bfi° fiFÙ* Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

N°Ãt° wů N°<Ì, N∏w N°æ≤ tº∫ tu* ŸbÕ` ŸÌ° ÎJ¡R¡≈ Fæ $ _b_bR¡≈ N°Ãtw[b J¡˚Ù ˚Ù <bTt˚°b J¡ů ≈®°›w fiFÙ* Fůw° $$8$$ fiÙR¡≈, ÎJ¡ wS° <fiÃ∫_bR¡≈ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ∫F ≈≤f®Ê ≈≤t°Ãt° ˚°b<bJ¡°≤ů*

Ju¡ b„ tu* J¡˚Ù ˚Ù fiFÙ* ı°w° $$9$$

<ªÃ≈®J¡°„æJ¡≤Ÿ f®Ê tu* ŸŸu <b”] _b˚°bb°ÔÙ N<bΩ° J¡∑ ˚Ô° Jæ¡Ÿu ≈®Ÿ<•w Fů ŸJ¡wÙ Fæ,

<ıŸŸu <J¡ Ÿtu* ıyBq≈ <bbwÕ J¡∑ <Ÿ<] Fů, ∫ů* I°<fi∫ů* J¡∑ Â<‹¸> Ÿu ZÙ≤°tª∏BıÙ „aJ¡° J¡≤wu Fæ* $

ZÙ≤°tª∏BıÙ fiu J¡F° # Fu f®Êfig, <fi≤aw≤ ÎJ¡R¡≈ wS° NÃ∫aw <fitÕÔ_bR¡≈ ŸÌ°ÃtJ¡ f®Ê tu*

<ª<w-˚®tR¡≈ N<bΩ° J¡° N°ytfi FÙ Jæ¡Ÿu Fůy° ? $$10$$

Ft f®Ê tu* N<bΩ° J¡° ŸÌg˚°b I°<fi∫ů* J¡∑ Â¿‹¸> Ÿu fiFÙ* J¡Fwu, <J*¡wC NI°<fi∫ů* J¡ů I°fiÙ ffi°fiu Ju¡ <ÔÎ Ju¡bÔ J¡v≈fi° Ÿu bæŸ° J¡Fwu Fæ*, oŸ N<˚≈®°∫ Ÿu tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ W≤ Ìuwu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ZÙ≤°tª∏BıÙ, <bJ¡°≤≤<Fw, N°<Ì N°æ≤ Naw Ÿu „¥∏∫ ∫F ≈¥dÕ f®Êw[b

≈FÔu S°, oŸ Ÿt∫ Fæ N°æ≤ N°yu ªÔJ¡≤ ˚Ù ≤Fuy° $ N<bΩ° J¡° w<fiJ¡ ˚Ù N¿_wÃb fiFÙ* Fæ, ∫F tu≤°

Â» <fiÿª∫ Fæ $$11$$

"f®Ê' oŸ „ÆÌ Ÿu b°h∫ Îba b°ªJ¡ J¡° ıů ÎJ¡ ≈®J¡°≤ Ÿu ≈J®¡t J¡≤wu Fæ*, bF°≥ ≈≤ ˚Ù Ft N∏∫R¡≈w° J¡° N¿_wÃb fiFÙ* J¡Fwu; <J*¡wC ≈Ìu„ Ìufiu Ju¡ <ÔÎ Ju¡bÔ oŸ J®¡t J¡∑ J¡v≈fi° J¡≤wu Fæ* $$12$$ Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, N°≈ N°æ≤ tæ*, ∫F ŸaŸ°≤ N°æ≤ <Ì„°Î≥, N°J¡°„ N°æ≤ ≈¨ØbÙ NSb° N<Àfi N°<Ì (ıů JC¡~> ˚Ù N°≈ Ìu© ≤Fu Fæ*, bu) ŸfJu¡ Ÿf N°<Ì N°æ≤ Naw Ÿu „¥∏∫ Ju¡bÔ f®Êt°` Fæ*, N<bΩ°
wů w<fiJ¡ ˚Ù fiFÙ* Fæ $$13$$ tC<fi Ôůy "N<bΩ°' oŸ fi°t J¡ů FÙ ˚®tt°` N°æ≤ NŸBq≈ J¡Fwu Fæ* $

ŸyÕ - 49]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1425

ZÙ≤°tª∏BıÙ, ıů <bΩt°fi FÙ fiFÙ* Fæ, ˚Ô° bF <J¡Ÿ w≤F ŸÃ∫ Fů ŸJ¡wÙ Fæ ? $$14$$
ıf N<bΩ° J¡° N¿_wÃb FÙ fiFÙ* Fæ w˚Ù wů N°≈fiu ≈„t-≈®J¡≤d tu* "∫S° ˚®°<∏w≤<bΩu∫a wSuÃSa ª <bª°∫Õwu' - ∫ů* N<bΩ° J¡° N¿_wÃb _bÙJ¡°≤ J¡≤ J¡F° Fæ $ oŸ ≈®J¡°≤ ZÙ≤°tª∏BıÙ

N°„aJ¡° J¡≤wu Fæ* $

ZÙ≤°tª∏BıÙ fiu J¡F° # Fu ≈®˚ů, J¡Ô Ju¡ ≈„t-≈®J¡≤d tu* wů N°≈fiu J¡F° S° <J¡ tfiC‹∫ J¡ů ıæŸÙ

˚®°<∏w FůwÙ Fæ,bæŸÙ FÙ ∫F N<bΩ° Fæ, oŸJ¡° oŸ w≤F tæ* bdÕfi J¡≤w° Fq≥ $$15$$
bF wů N°≈J¡∑ NI°fiw°-Ì„° tu* N°≈J¡∑ fC<] Ju¡ NfiCŸ°≤ J¡v≈fi° Ÿu tæ*fiu J¡F° S° $ Nf wů N°≈

˚ÔÙ˚°≥<w ≈®fC] Fů ªCJu¡ Fæ*, oŸ<ÔÎ Ÿ ≈®J¡°≤ J¡∑ J¡v≈fi° J¡≤fiu J¡° Nf NbŸ≤ FÙ fiFÙ* ≤F°; Nw#

≈¥b°Õ≈≤ tu* J¡ůoÕ <b≤ů@ fiFÙ* Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ≤|¥πF, owfiu J¡°Ô wJ¡ N°≈ NI°fiÙ FůJ¡≤ ¿_Sw Su $ Nf wů J¡¿v≈w ofi N≈fiÙ ∫C<•w∫ů* Ÿu FÙ N°≈ ≈®fC] Fů ªCJu¡ Fæ* $$16$$ ZÙ≤°tª∏BıÙ, buÌR¡≈ b°dÙ J¡°

≤F_∫ ı°fifiub°Ôů* tu* ŸbÕZu‹™> <bπ°fiů* fiu "∫F N<bΩ° Fæ N°æ≤ ∫F ıÙb Fæ' oÃ∫°<Ì J¡Ôfi°-J®¡t J¡∑ ıů J¡v≈fi° J¡≤ ≤•©Ù Fæ, bF NI°fiÙ ıfiů* J¡ů fů@ Ìufiu Ju¡ <ÔÎ FÙ Fæ $$17$$ ıf wJ¡ tfi ≈®fC] fiFÙ* Fů ı°w° wf wJ¡ N<bΩ° N°<Ì „°˜Ù∫ Δ∫bF°≤ů* J¡∑ J¡v≈fi° Ju¡ <ffi° ŸæJ¡nů* N°J®¡ů„ů* Ÿu ˚Ù bF ≈®fů@

J¡ů ≈®°›w fiFÙ* Fůw° $$18$$ Ju¡bÔ ÎJ¡t°` ∫C<•w Ÿu FÙ fů@ J¡≤°J¡≤ oŸ ıÙb J¡ů N°Ãt° tu* <fi∫C•w J¡≤ ŸJ¡wu Fæ*, •∫ů*<J¡ ıů J¡°∫Õ ∫C<•w Ÿu ŸCŸ‡≈°<Ìw Fůw° Fæ, bF ŸæJ¡nů* N∏∫ ≈°∫ů* Ÿu ˚Ù fiFÙ*

Fůw° $ ˚°b ∫F Fæ <J¡ ≈C”Tů* tu* NŸa˚°bfi° N°<Ì ıů NfiuJ¡ ÌůT <bΩt°fi ≤Fwu Fæ*, fiJ¡° ÎJ¡t°`

∫C<•w∫°≥ FÙ ˚ÔÙ˚°≥<w <fi≤Ÿfi J¡≤ ÌuwÙ Fæ* $$19$$

ÌůTů* Ju¡ <bΩt°fi ≤Fwu w[bů≈Ìu„ Ìufi° Δ∫SÕ Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

NI°fiÙ Ì…tÕ<w Ju¡ Ÿ‡tC© "∫F Ÿf JC¡~> f®Ê Fæ' ∫ů* ıů <bπ°fig ≈Ìu„ Ìuw° Fæ t°fiů* bF N≈fi° <t`

ŸtHJ¡≤ ÎJ¡ ™¥>a™>u b¨s Ju¡ Ÿts Ì…#©<fibuÌfi J¡≤w° Fæ $$20$$ t¥©Õ ∫C<•w Ÿu ≈®fů<@w Fůw° Fæ N°æ≤

≈®°I w[b Ÿu $ ∫C<•w Ÿu fů@ J¡≤°∫u <ffi° t¥©Õ ≈®°IÌ„° J¡ů ≈®°›w fiFÙ* Fůw° $$21$$ ZÙ≤°tª∏BıÙ, owfiu J¡°Ô wJ¡ N≈®fC] ≤Fu N°≈J¡ů tæ*fiu ∫C<•w∫ů* Ÿu ≈®fů@Ì„° tu* ≈F…≥ª° <Ì∫° Fæ $ ≈®fC] F…Î N°≈ Nf

<ıŸ ≈®J¡°≤ Ju¡ ≈Ìu„ Ÿu fů<@w <J¡∫u ı°∫u*yu, Ÿu N°≈ ŸC<fiÎ $$22$$
bFÙ J¡Fwu Fæ* $
tæ* f®Ê Fq≥, wÙfiů* ıywg f®Ê Fæ, N°≈ f®Ê Fæ* N°æ≤ ∫F Âÿ∫ ≈¨<SbÙ f®Ê FÙ Fæ; f®Ê Ÿu ≈¨SJg¡ J¡ůoÕ

ÌqŸ≤Ù J¡v≈fi° FÙ fiFÙ* Fæ $ oŸ<ÔÎ ıæŸ° N°≈ ª°Fu* bæŸ° FÙ J¡∑<ıÎ $ ("∫Suh~><Ÿ' oŸŸu ∫F Ÿ¥<ªw Fůw° Fæ <J¡ Îu¿h~>J¡ Δ∫bF°≤ Ÿu b°_w<bJ¡ f®ÊR¡≈w° tu* J¡ůoÕ F°<fi fiFÙ* ≈F…≥ªwÙ) $$23$$ Ÿt_w

˚®°<∏w∫ů* Ju¡ f°@ J¡∑ ª≤tŸÙt°˚¥w, Ô°æ<J¡J¡ I°fi J¡∑ N<bT∫ tF°<ª<w Ju¡ _bR¡≈˚¥w FÙ ∫u wÙfiů*
ıywg Fæ* $ ZÙ≤°tª∏BıÙ, N≈fiu ⁄Ì∫ Ju¡ ˚Ùw≤ oŸ ıywg N°æ≤ Ÿ tF°Ÿa<bwg tu* ÎJ¡ ≈®wÙ¿w Ÿu ∫C•w FůJ¡≤ Ÿ°aŸ°¿≤J¡ J¡°∫ů˘ J¡° Ÿ‡≈°Ìfi J¡≤ ≤Fu ˚Ù N°≈ fiŸu <Ô›w fiFÙ* Fů ŸJ¡wu $ oŸ <bT∫ tu* ∫F

ZC<w ˚Ù ≈®t°d Fæ-"w` J¡ů tůF# J¡# „ůJ¡ ÎJ¡ÃbtfiC≈ÿ∫w#'$$24$$ Fu ZÙ≤°|b, ¿_Sw Fů ≤Fu, ı°

≤Fu, ÿb°Ÿ Ôu ≤Fu wS° „∫fi J¡≤ ≤Fu N°≈ N≈fiu ⁄Ì∫ tu* "ŸbÕΔ∫°≈Ù ªæw∏∫ ≈®J¡°„ _bR¡≈ ∫F ≈≤t°Ãt°

1426

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
tæ* FÙ Fq≥' ÎuŸ° NfiC˚b J¡∑<ıÎ $$25$$ Fu ZÙ≤°|b, ∫<Ì Wt ≤Ù<w Ÿu N°≈ N<˚t°fi Ÿu „¥∏∫, ttw°

Ÿu ≤<Fw N°æ≤ fC<]t°fi Fæ* wů Ÿ‡≈¥dÕ ≈®°<d∫ů* tu* ¿_Sw, ŸbůÕ≈Bb„¥∏∫, „°aw, <ªÌuJ¡≤Ÿ f®ÊR¡≈ Fů ı°oÎ $$26$$ ŸbÕΔ∫°≈Ù, ÎJ¡R¡≈, „C] Ÿa<bÃ_bR¡≈ F…Î N°≈ bF ZC<w≈®<Ÿ], N°<Ì N°æ≤ N∏w Ÿu

≤<Fw, ≈®J¡°„°ÃtJ¡ ≈≤t≈Ì_bR¡≈ FůJ¡≤ ¿_Sw Fů y∫u Fæ* $$27$$ f®Ê, wC≤Ù∫, N°Ãt°, N<bΩ°, ≈®J¨¡<w wS° ıywg N°<ÌR¡≈ Ÿu ıů ≈®<Ÿ] ≈Ì°SÕ Fæ*; bu ŸfJu¡ Ÿf Ÿ ≈®J¡°≤ N<˚∏fi Ÿ∏t°`R¡≈ Fæ*, <ıŸ

≈®J¡°≤ ŸæJ¡nů* |nů* tu* <t\>Ù $$28$$ ıæŸu |¸> Ÿu t¨^t∫w° ≈¨SJg¡ fiFÙ* Fæ bæŸu FÙ N°Ãt° Ÿu ≈®J¨¡<w ≈¨SJg¡
fiFÙ* Fæ $ N°æ≤ ıæŸu |¸> Ju¡ N∏Ì≤ ≤Ffiub°ÔÙ t¨^t∫w° ŸBq≈ t¨<WJ¡°t°` Fæ, bæŸu FÙ ≈®J¨¡<w tu* ≤Ffiub°ÔÙ

ŸBq≈w° N°Ãtt°` FÙ ¿_Sw Fæ $$29$$ ıÔ Ju¡ N°bwÕ J¡∑ fi°o˘ ıů ∫F N°Ãt° J¡° <bbwÕfi Fæ, bFÙ ≈®J¨¡<w

„ÆÌ Ÿu J¡F° y∫° Fæ N°æ≤ Ÿ∏t°`_b˚°b Ÿu N≈fiu <bbwÕ tu* bF N°Ãt° FÙ Fæ, ÌqŸ≤° fiFÙ* $$30$$ ıæŸu b°∫C N°æ≤ ŸJ¡° _≈∏Ìfi ÎJ¡ FÙ ≈Ì°SÕ Fæ* N°æ≤ fi°t Ÿu Ìůfiů* <˚∏fi Fůwu F…Î ˚Ù ŸW° Ÿu bu <˚∏fi fiFÙ* Fæ*, bæŸu FÙ N°Ãt° N°æ≤ ≈®J¨¡<w ∫u Ìůfiů* ÎJ¡ Fæ* N°æ≤ fi°t Ÿu <˚∏fi Fůwu F…Î ˚Ù bu ŸW° Ÿu <˚∏fi fiFÙ* Fæ* $$31$$
ıæŸu Nfů@ Ÿu Ÿ∏t°` Ÿ≈Õ˚®t ≤≠ıC tu* R¡≈°∏w≤ J¡ů ≈®°›w Fů ı°w° Fæ, bæŸu FÙ fů@ fi Fůfiu Ÿu ofitu* ˚uÌ
t°Ô¥t ≈nw° Fæ N°æ≤ bF ˚uÌ fů@ Ÿu FÙ ≈Cfi# <bÔÙfi Fů ı°w° Fæ $$32$$ <ªBq≈Ù ©uw tu* ıů ∫F J¡v≈fi°R¡≈Ù
fÙı <y≤w° Fæ, bFÙ <ªWR¡≈Ù NaJC¡≤ FůJ¡≤ ŸŸu _kC¡¿≤w Fůw° F…N° ˚°bÙ ŸaŸ°≤R¡≈Ù ıayÔ J¡° ÎJ¡

©^±> wæ∫°≤ Fů ı°w° Fæ $$33$$ N°ÃtI°fi Ÿu ÌÀ@ F…N° ∫FÙ J¡v≈fi°R¡≈Ù fÙı (<ªBq≈Ù ©uw tu*) b°Ÿfi° R¡≈Ù ıÔ Ÿu ∫Ãfi≈¥bÕJ¡ ˚ÔÙ˚°≥<w ŸÙ*ª° y∫° ˚Ù NaJC¡≤ Ju¡ Ã≈°Ìfi tu* ŸtSÕ fiFÙ* Fůw° $$34$$

∫<Ì <ªBq≈ ©uw tu* J¡v≈fi°R¡≈Ù fÙı fi fů∫° ı°∫ wů ŸŸu fi <ªWR¡≈Ù NaJC¡≤ů* J¡∑ Ã≈<W ˚Ù fi Fů, <ıfiŸu N°yu ªÔJ¡≤ ŸC©-Ì…#©R¡≈Ù NfiuJ¡ k¡Ô Ìufiub°Ôu „≤Ù≤R¡≈Ù b¨s ffi ı°wu Fæ* $$35$$

≈®_wCw ≈Ìu„-≤F_∫ J¡° ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

ZÙ≤°tª∏BıÙ, ª¥≥<J¡ N°≈ I°fi ≈®°›w J¡≤ ªCJu¡ Fæ, oŸ<ÔÎ ıywg tu* ˚®°a<w Ÿu y¨FÙw NŸwg <πÃb J¡° (˚uÌ J¡°), ıů NI°fi Ÿu ı<fiw N°æ≤ I°fi Ÿu <bfi°„Ù Fæ, N°≈ ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ ÌÙ<ıÎ $ ˚B, Nf N°≈

N°ÃtæJ¡ÃbR¡≈ <fi≤<w„∫°fi∏ÌR¡≈Ù <b˚b Ÿu N˚∫°Ãt° Fů ı°o∫u $ N°≈tu* wů wÙfiů* J¡°Ô tu* ˚Ù Ì…#© Fæ FÙ fiFÙ*, ∫FÙ Ft°≤° ≈Ìu„ Fæ $$36$$

fiª°Ÿb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

≈ª°Ÿb°≥ ŸyÕ

J¡v≈fi° π°≤° ıÙb tu* <Ô*yÌuF°ÃtJ¡ ≈C∫Õ‹¸>J¡ J¡∑ (Ÿ¥‚t„≤Ù≤ J¡∑) Ã≈<W wS°
o¿∏B∫ů* Ÿu ŸJu¡ f°fl <bT∫ů* J¡° y®Fd-J®¡t- ofiJ¡° bdÕfi $

∫Ω<≈ "<˚Ωwu ⁄Ì∫y®¿∏S¿ÿ~>Ω∏wu ŸbÕŸa„∫°#' oŸ ZC<w Ju¡ NfiCŸ°≤ ZÙ≤°tıÙ Ju¡ Ÿ˚Ù Ÿa„∫
w[bŸ°s°ÃJ¡°≤ Ÿu fi‹¸> Fů ªCJu¡ Su; wS°<≈ ÌqŸ≤ů* Ju¡ ≈J¡°≤ Ju¡ <ÔÎ- ÌqŸ≤ů* J¡ů <ıŸ <bT∫ tu* Ÿa„∫

Fæ - Ÿu ≈¥~>fiu J¡∑ oh~>° J¡≤ ≤Fu ZÙ≤°t˚B ≈FÔu N≈fi° NfiC˚b <b„uTJ¡Sfi≈¥bÕJ¡ <Ì©Ô°wu Fæ* $

ZÙ≤°tª∏BıÙ fiu J¡F° # f®Êfig, tæ*fiu <fi<©Ô I°wΔ∫ (ı°fifiu ∫ůÀ∫) ≈Ì°SÕ ı°fi <Ô∫u N°æ≤ N<bfi°„Ù

B‹¸>Δ∫ b_wC J¡° NbÔůJ¡fi ˚Ù J¡≤ <Ô∫° $ Nf Ft Ôůy N°≈Ju¡ ŸbůÕÃJ¨¡‹¸> f®ÊI°fiR¡≈ Nt¨w Ÿu

ŸyÕ - 50]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1427

(Nt¨w-≈°fi Ÿu) ˚ÔÙ˚°≥<w ≈¿≤≈¥dÕ (w¨›w) Fů ªCJu¡ Fæ* $$1$$

N≈fiu NfiC˚b Ju¡ Ÿ°S - ≈¥dÕtÌ# ≈¥dÕ<tÌa ≈¥d°Õwg ≈¥dÕtCÌh∫wu $ ≈¥dÕ_∫ ≈¥dÕt°Ì°∫

≈¥dÕtub°b<„‹∫wu $$ oŸ ZC<w J¡° tuÔ ˚Ù Fæ, ∫ů* fwÔ°wu Fæ* $

≈¥dÕf®Ê Ÿu <fiJ¡ÔJ¡≤ Îba „≤Ù≤R¡≈ ≈°<@ tu* ≈®bu„J¡≤ fi© Ju¡ Ny®˚°y≈∫Õ∏w Δ∫°›w F…N° ∫F
ıÙb ≈≤t°SÕw# ≈¥dÕf®ÊR¡≈ FÙ Fæ; •∫ů*<J¡ ≈¥dÕ Ÿu (f®Ê Ÿu) N°J¡°„°<Ì J®¡t≈¥bÕJ¡ Δ∫<‹¸>-Ÿt<‹¸>-

≈°<@R¡≈ ıů Ã≈∏fi Fůw° Fæ, bF ≈¥dÕR¡≈ FÙ Ã≈∏fi Fůw° Fæ $ N°æ≤ tF°b°•∫ Ÿu Ã≈∏fi "tæ* f®Ê FÙ

Fq≥' oŸ I°fi Ÿu ≈°<@ı<fiw ≈¿≤¿h~>∏fiw° J¡° Ÿt¥Ô <bfi°„ Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d, ıf ≈¥dÕf®Ê Ÿu ≈¥dÕ

FÙ ıÙbw[b N©^±> Îu•∫ Ÿu ≈¥¿≤w Fů ı°w° Fæ, wf J¡¿v≈w N≈¥dÕw° ˚®t Ju¡ fi‹¸> Fů ı°fiu Ÿu ≈¥dÕ J¡∑

(f®Ê J¡∑) ≈¥bÕ¿_Sw ≈¥dÕw° FÙ Nb¿_Sw ≤F ı°wÙ Fæ $$2$$ f®Êfig, fF…w Ôůyů* Ju¡ I°fi J¡∑ N<˚b¨<]

Ju¡ <ÔÎ ÔÙÔ°b„ tæ* N°≈Ÿu ∫F ≈®ÿfi ≈¥~>w° Fq≥ $ tF°≤°ı, f°ÔJ¡ Ju¡ ÔÙÔ°≈®ÿfi tu* <≈w° Ju¡ ŸÂ„

N°≈J¡ů J®¡ů@ J¡≤fi° ∫C•w fiFÙ* Fæ $$3$$

ª¥≥<J¡ NSů˘ Ju¡ NfiC˚bů* J¡° vÔu© Ÿ‡≈¥dÕ ≈®°<d∫ů* Ju¡ ⁄Ì∫ tu* FÙ Ìu©° ı°w° Fæ ("tu≤u ⁄Ì∫ tu*

NtCJ¡ NSÕ J¡° NfiC˚b F…N°' ∫ů* Ÿ˚Ù ≈®°dÙ N≈fiu-N≈fiu NfiC˚bů* J¡° vÔu© J¡≤wu Fæ*, ÎuŸ° <Ì©°oÕ

≈nw° Fæ), <≈®∫N<≈®∫Ì„Õfiı<fiw ŸC©-Ì…#©ů* J¡° NfiC˚b ⁄Ì∫ tu* FÙ Fůw° Fæ N°æ≤ ÌÙ|ÕJ¡°Ô Ju¡ NfiC˚¥w f°fl <bT∫ů* J¡° _t≤d ˚Ù ⁄Ì∫ tu* FÙ Ìu©° ı°w° Fæ; oŸ<ÔÎ ∫F J¡Ffi° N°bÿ∫J¡ Fæ <J¡ f°fl <bT∫ů*

J¡° NfiC˚b ⁄Ì∫ tu* FÙ Fůw° Fæ $ oŸ ¿_S<w tu* ªsC N°<Ì <ıwfiÙ o¿∏B∫°≥ Fæ*, fitu* f°fl ¿_Sw NSů˘

J¡ů ⁄Ì∫ tu* Ô°fiu J¡∑ „<•w fiFÙ* Fæ, N°æ≤ bu _b∫a ın Fůfiu Ju¡ J¡°≤d f°F≤ ı°J¡≤, NfiC˚b J¡≤ N°æ≤

<k¡≤ Ô°æ¸>J¡≤ f°fl NSů˘ J¡° bdÕfi J¡≤fiu tu* ŸtSÕ ˚Ù fiFÙ* Fæ*; Nw# ªsC N°<Ì Ju¡ yůÔJ¡ů* J¡ů ~>ůnJ¡≤
o¿∏B∫ů* J¡° ÌqŸ≤° _bR¡≈ t°fifi° <fi≤SÕJ¡ FÙ Fæ $ ∫F°≥ ≈≤ ∫F t°fifi° ˚Ù N∫C•w Fæ <J¡ N∏w#J¡≤d Ÿu Nb¿h~>∏fi ıÙbªæw∏∫ FÙ o¿∏B∫ π°≤° f°F≤ <fiJ¡ÔJ¡≤, |¸> N°<Ì f°fl <bT∫ů* Ÿu Ÿ‡f] FůJ¡≤ fi f°fl <bT∫ů* J¡° NfiC˚b J¡≤uy° ? •∫ů*<J¡ ÎuŸ° t°fifiu ≈≤ "tu≤u ⁄Ì∫ tu* <bT∫°fiC˚b F…N°' ∫F fi J¡FJ¡≤

Ôůy ÎuŸ° J¡Ffiu Ôyu*yu <J¡ "tu≤u f°F≤ <bT∫°fiC˚b F…N°', oŸÙ w≤F <≈®∫N<≈®∫Ì„Õfi ≈®∫C•w ŸC©Ì…#©°fiC˚b ˚Ù ⁄Ì∫ Ÿu f°F≤ FÙ Fůy° N°æ≤ J¡°Ô°aw≤ tu* NfiC˚¥w f°fl <bT∫ů* J¡° ⁄Ì∫ tu* _t≤d fi FůJ¡≤ f°F≤ FÙ Fůfiu Ôyuy°-ıů ŸbÕS° <b≈≤Ùw Fæ, ıf wJ¡ <bT∫ů* J¡° ⁄Ì∫ tu* ≈®bu„ fiFÙ* Fůy° wf wJ¡ fiJ¡° ⁄Ì∫ Ju¡ NaÌ≤ NfiC˚b Fů FÙ fiFÙ* ŸJ¡w° $ ∫<Ì oŸ <bT∫ ≈≤ ∫F J¡Fu* <J¡ f°F≤ <fiJ¡ÔÙ F…oÕ

N∏w#J¡≤d b¨<W <bT∫ů* Ju¡ Ÿ‡f∏@ Ÿu <bT∫°J¡°≤w°-Ô°a~>fi, <ıŸJ¡° fi°t Ÿa_J¡°≤ Fæ, ÔuJ¡≤ ˚Ùw≤

≈®bu„J¡≤, fi¸> Ju¡ ŸÂ„ <bT∫°J¡°≤ J¡° NfiCJ¡≤d J¡≤ ≤FÙ <bT∫ů* J¡° NfiC˚b NSb° _t≤d J¡≤°wÙ Fæ, wů ∫F J¡Ffi° ˚Ù ∫C•w fiFÙ* Fæ, •∫ů*<J¡ |¸>°<Ì <bT∫ů* J¡° NfiC˚b ∫<Ì N°≈Ju¡ J¡Sfi°fiCŸ°≤ |¸>°J¡°≤J¡

Ÿa_J¡°≤R¡≈ Ô°a~>fi Ÿu ∫C•w Fůy° wů ˚®t N°æ≤ ≈®t° Ìůfiů* tu* J¡ůoÕ ˚uÌ fi Fů ŸJ¡fiu Ÿu ŸbÕÌ°fiů* tu*

<bÿb°Ÿ ™> ı°∫uy°; N°æ≤ |¸> N°<Ì <bT∫ů* tu* f°flÃb J¡° ıů NfiC˚b Fůw° Fæ, bF ˚Ù fiFÙ* Fůy° $ ofi Ÿf wJ¡ů˘ Ÿu ∫F <fi‹J¡TÕ <fiJ¡Ô° <J¡ NfiC˚b wů ÎJ¡ ˚Ùw≤Ù ≈Ì°SÕ Fæ N°æ≤ |¸>°<Ì f°F≤ Ju¡ ≈Ì°SÕ Fæ*, ofi Ìů b_wCNů* J¡° ≈≤_≈≤ Ÿ‡f∏@ fi Fů ŸJ¡fiu Ju¡ J¡°≤d f°fl°Sů˘ J¡ů <J¡ŸÙ ˚Ù w≤F NfiC˚b ≈≤ ª»°∫°
fiFÙ* ı° ŸJ¡w° $ oŸÙ<ÔÎ fiæ∫°<∫J¡ N°<Ì NfiC˚b J¡° <bT∫ů* Ju¡ Ÿ°S <bT∫<bT<∫˚°bR¡≈ ÎJ¡

1428

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

_bR¡≈Ÿ‡f∏@ t°fiwu Fæ*, fi <J¡ Ÿa∫ůy N°<ÌR¡≈; ≈≤awC fiJ¡° ∫F ≈s ˚Ù ™>ÙJ¡ fiFÙ* Fæ, •∫ů*<J¡

<bT∫<bT<∫˚°bR¡≈ _bR¡≈Ÿ‡f∏@ <J¡ŸÙ ©°Ÿ <bT∫ Ju¡ Ÿ°S Ÿ‡f] wů Fæ fiFÙ*, ŸfJu¡ Ÿ°S Ÿt°fiR¡≈

Fæ, oŸ<ÔÎ NtCJ¡ NfiC˚b tu* NtCJ¡ FÙ <bT∫ Fæ-oŸ ≈®J¡°≤ I°fi tu* <bT∫ů* J¡∑ Δ∫b_S° fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ $
oŸ ≈≤ ∫<Ì ∫F J¡F° ı°∫ <J¡ "≈FÔu N°Ãt° tfi Ju¡ Ÿ°S Ÿ‡f] Fůw° Fæ, Nfi∏w≤ tfi o¿∏B∫ Ju¡ Ÿ°S

Ÿ‡f] Fůw° Fæ N°æ≤ <k¡≤ o¿∏Ì®∫°≥ <bT∫ů* Ju¡ Ÿ°S Ÿ‡f] FůwÙ Fæ*' - oŸ J®¡t Ÿu I°fi°Z∫-N°Ãt-

Ÿa∫C•wtfi#Ÿa∫C•w-o¿∏B∫Ÿa∫ůy N°<Ì R¡≈ ≈≤‡≈≤°Ÿ‡f∏@ Ÿu I°fi tu* <bT∫Δ∫b_S° Fů ŸJ¡wÙ Fæ, wů ∫F J¡Ffi° ˚Ù ∫C•w fiFÙ* Fæ, •∫ů*<J¡ oŸ ≈®J¡°≤ J¡° ≈≤‡≈≤°Ÿ‡f∏@ NfiCyw fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d _t¨<w, NfiC<t<w N°<Ì tu* NfiCyw wwg-wwg <bT∫ů* J¡∑ Δ∫b_S° fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡w° $ N<≈ª, ∫F ≈≤‡≈≤°Ÿ‡f∏@
f°fl NSů˘ tu* N≈≤ůsÃb Ÿ‡≈°ÌJ¡ Fæ, <k¡≤ ˚Ù N°≈ ıf Ÿu <bT∫Δ∫b_S°≈J¡ t°fiwu Fæ* wf wS°J¡<Sw _bR¡≈Ÿ‡f∏@ t°fifi° Δ∫SÕ FÙ Fæ $ oŸÙ ∫C<•w Ÿu Ÿ‡f∏@ π°≤° <bT∫ <ıŸ I°fi J¡∑ N<˚Δ∫<•w J¡≤w°

Fæ, bFÙ NSÕ Ÿ I°fi J¡° <bT∫ Fůw° Fæ-∫F f°w ˚Ù ©¿^±>w Fů ı°wÙ Fæ, •∫ů*<J¡ o¿∏B∫ N°<Ì ıů ˚Ù

I°fi°<˚Δ∫<•w tu* FuwC Fæ*, bu Ÿf Ÿ I°fi Ju¡ <bT∫ Fů ı°∫u*yu $ oŸ<ÔÎ N|<¸>w |¸>fi° tu* ŸtSÕ
t°∫°„<•w J¡∑ Ÿ°tØ∫Õ Ÿu FÙ ⁄Ì∫ tu* f°F≤ Ju¡ <bT∫ů* J¡° NfiC˚b Fůw° Fæ - ∫FÙ J¡Ffi° Fůy°; ÎuŸÙ

¿_S<w tu* ªsC N°<Ì yůÔJ¡ů* J¡ů ~>ůnJ¡≤ N<w¿≤•w o¿∏B∫ů* J¡ů t°fifiu tu* k¡Ô FÙ •∫° Fæ ? Nw#

NfiC˚b°fiCŸ°≤ yůÔJ¡ π°≤° FÙ <ªÌ°Ãt° f°fl NSů˘ J¡° NfiC˚b J¡≤w° Fæ, ∫FÙ <Ÿ]°∏w _bÙJ¨¡w Fůy° $
oŸ ≈¿≤¿_S<w tu* t¨w ÌuF tu* ˚Ù ªsC N°<Ì yůÔJ¡ Îba ŸbÕywŸÌ°Ãt° Ìůfiů* J¡° Nb_S°fi ≤Ffiu Ÿu bF°≥

˚Ù <ªÌ°Ãt° f°fl NSů˘ J¡° NfiC˚b •∫ů* fiFÙ* J¡≤w° ? - ∫ů* ZÙ≤°tıÙ „aJ¡° J¡≤wu Fæ* $
f®Êfig, t¨w≈®°dÙ Ju¡ „≤Ù≤ tu* ∫Ω<≈ Zů`-yůÔJ¡, ªsCyůÕÔJ¡, ÃbÀyůÔJ¡, ≤Ÿfi°-yůÔJ¡ N°æ≤

|®°d-yůÔJ¡-Ÿf <bΩt°fi N°æ≤ _≈‹¸> <Ì©°oÕ Ìuwu Fæ*, <k¡≤ ˚Ù bu N≈fiu-N≈fiu <bT∫ů* J¡° y®Fd Jæ¡Ÿu fiFÙ* J¡≤wu N°æ≤ ıÙ ≤Fu ≈®°dÙ Ju¡ „≤Ù≤ tu* bu Ÿf N≈fiu-N≈fiu <bT∫ů* J¡° y®Fd Jæ¡Ÿu J¡≤wu Fæ* ? $$4,5$$
tFTuÕ, ı±>_bR¡≈ ˚Ù ∫u o¿∏B∫°≥ „≤Ù≤ Ju¡ ˚Ùw≤ |¸>°<Ì f°fl ≈Ì°Sů˘ J¡° NfiC˚b Jæ¡Ÿu J¡≤wÙ Fæ* N°æ≤

≈Cfi# NfiC˚b •∫ů* fiFÙ* J¡≤wÙ* ? w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ ∫<Ì J¡ůoÕ J¡Fu <J¡ ªsC N°<Ì o¿∏B∫°≥ _b∫a f°F≤

<fiJ¡ÔJ¡≤ |¸> N°<Ì J¡∑ f°flw° J¡° NfiC˚b J¡≤ wÌfi∏w≤ ˚Ùw≤ ≈®bu„ J¡≤ <k¡≤ ∏Fu* J¡FwÙ Fæ* wů oŸ

≈≤ ∫FÙ Ÿt°@°fi Fæ <J¡ fitu* (o¿∏B∫ů* tu*) fi ≈¨SJg¡ ªæw∏∫ Fæ N°æ≤ fi J¡Ffiu J¡∑ Ÿ°tØ∫Õ FÙ Fæ, Nw#

N°≈J¡° J¡Sfi NŸayw FÙ Fæ $ oŸÙ ≈®J¡°≤ ∫<Ì J¡ůoÕ ∫F ˚Ù J¡Fu <J¡ bu o¿∏B∫°≥ FÙ ⁄Ì∫ tu* f°fl°Sů˘ J¡ů Ô°J¡≤ _S°<≈w J¡≤wÙ Fæ* wů oŸ ≈≤ ˚Ù ∫FÙ Ÿt°@°fi Fæ <J¡ ⁄Ì∫ tu* f°fl°Sů˘ J¡° _S°≈fi Fů ı°fiu ≈≤
wů ≈Cfi# ≈Cfi# fiJ¡° (|¸>°<Ì f°fl°Sů˘ J¡°) NfiC˚b Fůfiu Ôyuy°, •∫ů*<J¡ <k¡≤ fiJ¡° (|¸>°<Ì f°fl°Sů˘

J¡°) f°F≤ <fiJ¡Ôfi° fiFÙ* Ìu©° ı°w° $$6$$
oŸ ≈≤ „aJ¡° Fů <J¡ ≈FÔu |¸> N°<Ì f°fl <bT∫ ªsC N°<Ì o¿∏B∫ů* J¡ů N≈fiu ≈®Ìu„ tu* <©*ªwu Fæ* $
f°Ì tu* <©*ªÙ y∫Ù bu o¿∏B∫°≥ N≈fiu <bT∫ů* J¡ů f°≥@J¡≤ ⁄Ì∫ ¿_Sw ˚ů•w° Ju¡ <ÔÎ <J¡ŸÙ Na„<b„uT Ÿu

˚Ùw≤ ÎuŸu Ô°wÙ Fæ*, ıæŸu |®°du¿∏B∫ y∏@ J¡ů, ∫ů* J¡v≈fi° J¡≤u*yu wů oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

<˚∏fi-<˚∏fi ≈®Ìu„ tu* ynÙ F…oÕ Ìů ÔůF-„Ô°J¡°Nů* J¡∑ fi°o˘ ≈≤_≈≤ NÃ∫aw NŸ‡f] (fi <tÔu F…Î) |¸>°<Ì <bT∫ Îba o¿∏B∫ů* J¡∑ N°≈Ÿu J¡FÙ ı° ≤FÙ ≈≤_≈≤ N°J¡TÕd„ÙÔw° N°æ≤ Ÿtu* ˚Ù fiù

ŸyÕ - 50]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1429

N°<Ì Nv≈ <bb≤ů* Ju¡ ˚Ùw≤ |¸> N°<Ì _S¥Ô ≈Ì°Sů˘ J¡° ≈®bu„ Fůfi°, ∫F Jæ¡Ÿu ? ∫°fiÙ Ÿb°ÕfiC˚b<b”]

Fæ $ w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ o¿∏B∫ů* Ju¡ Ÿ°S Ÿa¿ÿÔ‹¸> FůJ¡≤ FÙ <bT∫ fiJ¡° (o¿∏B∫ů* J¡°) N°J¡TÕd J¡≤

ŸJ¡wu Fæ*, NŸa¿ÿÔ‹¸> FůJ¡≤ fiFÙ*; •∫ů*<J¡ |¸> N°<ÌŸu NŸa¿ÿÔ‹¸> ≤≠ıC J¡˚Ù fiJ¡° (|¸>°<Ì J¡°) N°J¡TÕd J¡≤wÙ F…oÕ <Ì©°oÕ fiFÙ* ≈nwÙ $ N°æ≤ yůÔJ¡ ≈®Ìu„ů* Ju¡ ŸtÙ≈ fi ı°fiub°Ôu |¸>°<Ì J¡° fiŸu Ÿ‡f∏@ ˚Ù fiFÙ* Fů ŸJ¡w° wS° fi wů ≤≠ıC J¡∑ fi°o˘ o¿∏B∫°≥ |¸> N°<Ì J¡° ŸaÿÔuT ∫° N°J¡TÕd J¡≤wÙ Fæ* - ∫F ≈®<Ÿ] FÙ Fæ; •∫ů*<J¡ <˚∏fi-<˚∏fi ≈®Ìu„ů* tu* ynÙ F…oÕ Ìů ÔůF-„Ô°J¡°Nů* J¡∑ fi°o˘
bu Ìůfiů* <˚∏fi Ìu„_S Fæ* $$7$$

∫<Ì „aJ¡° Fů <J¡ w[bI°fi Ÿu Ÿt_w Ÿa„∫ů* Ÿu ≤<Fw F…Î N°≈J¡ů t°∫°t∫, Ÿf ≈®J¡°≤ J¡∑

NfiC≈≈<W∫ů* Ÿu y®_w ofi Δ∫bF°≤ů* tu* ÎuŸ° Ÿa„∫ •∫ů* Fůw° Fæ ? wů Ÿ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $
tFTuÕ, ∫Ω<≈ tæ* ofi <b„uTů* J¡ů ı°fi ≤F° Fq≥; wS°<≈ NI°<fi∫ů* ≈≤ NfiCy®F J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ FÙ <k¡≤-

<≈≤ ŸæJ¡nů* f°≤ N°≈Ÿu ıů ≈¥~>w° Fq≥, Ÿu N°≈ J¨¡≈°≈¥bÕJ¡ ≈¥dÕR¡≈ Ÿu J¡<FÎ $$8$$

∫F N°≈ fF…w FÙ Sůn° J¡Fwu Fæ* <J¡ yůÔJ¡ů* Ÿu <˚∏fi ÌqŸ≤Ù o¿∏B∫°≥ fiFÙ* Fæ; •∫ů*<J¡ b°_w<bJ¡

<bª°≤ J¡≤fiu ≈≤ wů <ª<w Ÿu <˚∏fi ≈®t°w°, ≈®t°d Îba ≈®tu∫ů* J¡° J¡ůoÕ ˚Ù <b˚°y <J¡ŸÙ b°<Ì∫ů* π°≤°

<fiR¡<≈w fiFÙ* Fů ŸJ¡w°, oŸ N°„∫ Ÿu tF<TÕ b<Ÿ‹™>ıÙ ≈FÔu Ÿt°@°fi J¡≤wu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ZÙ≤°tıÙ, oŸ Δ∫bF°≤-˚¥<t tu* <fitÕÔ <ª<w Ju¡ <Ÿb° o¿∏B∫ N°<Ì

˚Ù, <ªW N°<Ì N°æ≤ |¸> N°<Ì <J¡ŸÙ ˚Ù N∏∫ ≈Ì°SÕ J¡° ≈¨SJg¡ Ÿa˚b fiFÙ* Fæ $$9$$

∫<Ì J¡v≈fi° π°≤° B‹¸>° N°æ≤ Âÿ∫ J¡∑ ≈≈<W t°fiwu Fů wů o¿∏B∫ N°<Ì Ÿu |<¸>w ≈C∫Õ‹¸>J¡R¡≈ Ÿu

˚Ù ≈¥bÕ-≈¥bÕ b°Ÿfi°Nů* Ju¡ NfiCŸ°≤ <ªÃ_bR¡≈ J¡∑ J¡v≈fi° ∫C•w Fů ı°∫uyÙ, ÎuŸÙ ¿_S<w tu* <J¡ŸÙ

≈®J¡°≤ J¡∑ NfiC≈≈<W fiFÙ* ≤F ı°wÙ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
yyfi Ÿu ˚Ù NÃ∫∏w <fitÕÔ ıů <ª<w Fæ, Ÿfiu <ªwg Fůfiu Ju¡ J¡°≤d t°∫°„fÔ-_b˚°b o¿∏B∫°<Ì|<¸>w ≈C∫Õ‹¸>J¡R¡≈ Ÿu N≈fiu _bR¡≈ J¡∑ ≈¥bÕ-≈¥bÕ b°Ÿfi°Nů* Ju¡ NfiCŸ°≤ J¡v≈fi° J¡∑ Fæ $$10$$

J¡Fu y∫u NSÕ tu* t°∫°a wC ≈®J¨¡<w* <bΩ°∏t°<∫fia wC tFuÿb≤tg $ N_∫°b∫b˚¥wæ_wC Δ∫°›wa ŸbÕ<tÌa ıywg $$ oŸ ZC<w J¡ů ≈®t°dR¡≈ Ÿu ≈¿_Sw J¡≤wu Fæ* $
bFÙ t°∫°„fÔ J¡¿v≈wR¡≈ ıywg Ju¡ Nb_S°fi tu* ≈®J¨¡<w ffi y∫° Fæ $ ŸÙ ≈®J¨¡<w Ju¡ Nb∫bů* Ÿu o<∏B∫ N°<Ì ≈®t°d Îba |¸> N°<Ì ≈®tu∫ Ã≈∏fi FCÎ Fæ* $$11$$
o¿∏B∫ů* π°≤° f°F≤ <fiJ¡Ô° F…N° ≈C∫Õ‹¸>J¡|¸>J¡ <ªW ≈FÔu |¸>°<Ì Ÿu Ÿ‡f] Fůw° Fæ $ f°Ì tu*

Ÿ Ÿ‡f∏@ Ÿu F…oÕ |¸>°<Ì <bT∫°J¡°≤ N≈fiÙ b¨<W tu* ≈®<w<f¿‡fw F…Î |¸>°<Ì J¡ů f°flÃb°J¡°≤ Ÿu FÙ ⁄Ì∫ tu* Ôu ı°J¡≤ bF fiJ¡° ≈®Ì„Õfi J¡≤°w° Fæ $ ŸÙ ≈®J¡°≤ J¡°Ô°∏w≤ tu* _t≤d Fůw° Fæ N°æ≤

_b›fi tu* ˚Ùw≤ ¿_Sw b_wCNů* J¡° FÙ f°flR¡≈ Ÿu NfiC˚b Fůw° Fæ, ∫ů* ŸfJ¡∑ ≈≈<W Fů ı° ŸJ¡wÙ

Fæ; oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
oŸ ≈®J¡°≤ ≈C∫Õ‹¸>J¡R¡≈w° J¡ů ≈®°›w F…N° ıů <ªBq≈ w[b Fæ, bFÙ N≈fiu <ªW N°<Ì Ÿu |<¸>w _b˚°b Ju¡ J¡°≤d _b∫a FÙ <ªW b¨<W fi°t J¡° Nb∫b Fů ı°w° Fæ $ Ÿ <ªWb¨<Wfi°tJ¡ Nb∫b tu*

|¸>°<Ì f°fl <bT∫ f°fl°J¡°≤ Ÿu FÙ ≈®<w<f¿‡fw Fůwu Fæ* $ t¨w-ÌuF tu* wů ≈C∫Õ‹¸>J¡|<¸>w <Ô*y ÌuF°ÃtJ¡

1430

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
ıÙb Ju¡ N≈fiÙ J¡v≈fi° Ÿu FÙ ÔÙÔů≈°¶∫°fi tu* ≈®Ì<„Õw ≤Ù<w Ju¡ NfiCŸ°≤ f°F≤ <fiJ¡Ô ı°fiu Ju¡ J¡°≤d Ì„Õfi N°<Ì J¡∑ Ÿ°tØ∫Õ FÙ fiFÙ* ≤FwÙ; ∫ů* ŸbÕ<b@ <b≤ů@ J¡° ≈¿≤F°≤ Fů ı°w° Fæ, ∫F ˚°b Fæ $$12$$

∫<Ì ÎuŸ° FÙ Fæ wů Ÿ ≈C∫Õ‹¸>J¡ J¡° FÙ _bR¡≈ •∫° Fæ ? ıů ≈aªÙJ¨¡w ˚¥w°a„R¡≈ ıywg Ju¡ N°J¡°≤
tu* ≈¿≤dw Fů ≤F° Fæ N°æ≤ N≈aªÙJ¨¡w ˚¥wů* Ju¡ J¡°∫ÕR¡≈ <Ô*y°a„ Ÿu fiJ¡° ≈®<w<f‡f y®Fd J¡≤ ≤F° ÎJ¡
w≤F Ÿu Ì≈ÕdwCv∫ Fæ-bFÙ J¡<FÎ, ∫ů* ZÙ≤°tª∏BıÙ ≈¥~>wu Fæ* $

ZÙ≤°tª∏BıÙ fiu J¡F° # ˚ybfig, Fı°≤ů* ıywg Ju¡ <fit°Õd J¡∑ t<Ft°b°Ôu N°æ≤ fi ıywg Ju¡ <ÔÎ

Ì≈Õd˚¥w Ÿ ≈C∫Õ‹¸>J¡ J¡° _bR¡≈ <J¡Ÿ ≈®J¡°≤ J¡° Fæ ? ∫F N°≈ J¡<FÎ $$13$$

Ÿ ≈C∫Õ‹¸>J¡ J¡° _bR¡≈ fwÔ°fiu Ju¡ <ÔÎ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ ≈FÔu ŸJu¡ t¥Ô˚¥w NI°w f®Êw[b J¡° <fiÌuÕ„ J¡≤wu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ZÙ≤°t˚B, N°<Ì N°æ≤ N∏w Ÿu „¥∏∫, <bJ¡°≤b<ıÕw, ≈®J¡°„_bR¡≈,

„C]ªæw∏∫t°`_bR¡≈, t°∫° Ju¡ N°J®¡td Ÿu ≤<Fw wS° ıywg J¡° J¡°≤d ıů f®Êw[b Fæ bF ≈FÔu N°J¡°„ N°<Ì Ÿ¥‚t˚¥wů* J¡∑ ≤ªfi°J¡≤ Nfi∏w≤ N≈aªÙJ¨¡w fi ˚¥wů* Ÿu <Ô*yÌuF N°æ≤ ≈aªÙJ¨¡w fi ˚¥wů*

Ÿu f®Ê°^±> J¡∑ ≤ªfi° J¡≤w° Fæ $ Nfi∏w≤ bF f®Êw[b FÙ Ÿ f®Ê°^±> Ju¡ ˚Ùw≤ ≈®<w<f‡f°ÃtJ¡ J¡v≈fi°

J¡∑ ∏tC©w° ≈®°›w J¡≤ N<˚t°fib„ ıf Ÿ¥`°Ãt-≈®°dů* J¡ů @°≤d J¡≤w° Fæ wf bF "ıÙb' ∫ů* J¡F°
ı°w° Fæ $ Nfi∏w≤ bF oŸ ÌuF tu* b°Ÿfi°Nů* wS° Nayů* Ju¡ ≈ª∫ Ÿu ≈C‹¸> Fůw° Fæ N°æ≤ ≈C‹¸> F…N° bFÙ
ıÙb f°fl Îba NŮ∫∏w≤ Δ∫°≈°≤R¡≈ ªu‹¸>°Î≥ ˚ÔÙ˚°≥<w <J¡∫° J¡≤w° Fæ $$14,15$$

N<˚t°fi, tfifi N°<Ì Δ∫°≈°≤ů* Ju¡ ˚uÌ Ÿu ŸJu¡ NFaJ¡°≤, tfi N°<Ì <˚∏fi-<˚∏fi fi°t Fæ*, ∫F

J¡Fwu Fæ* $

N≈fiu „C] ªæw∏∫t°`_bR¡≈ J¡° <b_t≤d Fůfiu ≈≤ ÌuF N°<Ì tu* "NFtg' N<˚t°fi Ÿu bF "NFaJ¡°≤'

J¡F° ı°w° Fæ, ŸaJ¡v≈ N°<ÌR¡≈ Δ∫°≈°≤ Ÿu "tfi' J¡FÔ°w° Fæ, fů@ Ju¡ <fiÿª∫°ÃtJ¡ Δ∫°≈°≤ Ÿu "fC<]'

J¡FÔ°w° Fæ N°æ≤ o∏BR¡≈ N°Ãt° π°≤° Â‹¸> ∫°fiÙ wWwg J¡tů˘ Ÿu ≈°<ıÕw Fůfiu Ju¡ J¡°≤d "o¿∏B∫ (N) J¡FÔ°w° Fæ $ bFÙ ÌuFR¡≈ ˚°bfi° Ÿu "ÌuF' ffiw° Fæ N°æ≤ |¸>°J¡°≤ ˚°bfi° Ÿu |¸> $ •w Ÿt_w Δ∫°≈°≤ů*
tu* Ÿ°@°≤d_b˚°bR¡≈ ∫F N°Ãt° <bπ°fiů* π°≤° "≈C∫Õ‹¸>J¡' J¡F° y∫° Fæ $$16,17$$ () Nº∫°Ÿb„

I°w¨Ãb, J¡wÕ¨Ãb, ˚ů•w¨Ãb, Ÿ°<sÃb N°<Ì @tů˘ Ÿu ∫C•w (I°fiu¿∏B∫ů* Ju¡ Δ∫°≈°≤ů* Ÿu "tæ* I°w° Fq≥', J¡tuÕ¿∏B∫ů* Ju¡ Δ∫°≈°≤ů* Ÿu "tæ* J¡w°Õ Fq≥', fi I°fi J¡tuÕ¿∏B∫ů* Ju¡ Δ∫°≈°≤ů* Ÿu ı¿fiw ŸC©-Ì…#©ů* J¡°

N°Z∫ Fůfiu Ÿu "tæ* ˚ů•w° Fq≥', Ì°ŸÙfi FůJ¡≤ ŸfJ¡° ≈®J¡°„fi J¡≤fiu Ÿu "tæ* Ÿ°sÙ Fq≥' oÃ∫°<Ì

N<˚t°fi∫C•w) ıů ªæw∏∫ Fæ, bFÙ ªæw∏∫°a„ J¡∑ ≈®@°fiw° Ÿu "ıÙb' J¡F° y∫° Fæ $ N°æ≤ ı±>°a„ J¡∑

≈®@°fiw° Ÿu Ÿu FÙ <bπ°fig Ôůy "≈C∫Õ‹¸>J¡' ˚Ù J¡Fwu Fæ* $$18$$
oŸÙ<ÔÎ _b-_bR¡≈˚¥w ŸtHÙ yoÕ fC<]b¨<W∫ů* J¡° J¡°Ô˚uÌ Ÿu ˚uÌ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ıÙb ˚Ù

(N) "o¿∏B∫<t∏B<Ô*y<t∏BÂ‹¸> oÃ∫°<Ì (5-2-93) Ÿ¥` Ÿu o¿∏B∫„ÆÌ "o∏BÂ‹¸>' oŸ NSÕ
tu* FÙ <fi≈°<ww Fæ $

() "NFaJ¡°≤J¡Ô°∫C•wa fC<]ıÙbŸt¿∏bwtg $ wÃ≈C∫Õ‹¸>J¡<tÃ∫C•wa ˚¥w⁄Ã≈μT¸>g≈Ì# $$' oŸ

Ôsd Ÿu Ô<sw ≈C∫Õ‹¸>J¡ J¡° FÙ ∫F ≈®J¡°≤°∏w≤ Ÿu bdÕfi Fæ $

ŸyÕ - 50]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1431

J¡°t, J®¡ů@, FTÕ, <bT°Ì N°<Ì Ÿu ∫C•w FůJ¡≤ NfiuJ¡-Ÿ° Fů ı°w° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
wÌfi∏w≤ Nº∫°Ÿb„ _b°ÃtR¡≈ ı°fiÙ yoÕ fC<]b¨<W∫ů* Ÿu bFÙ ıÙb Ÿt∫-Ÿt∫ ≈≤ J¡°t, J®¡ů@, FTÕ, <bT°Ì N°<Ì π°≤° _b∫a FÙ NfiuJ¡R¡≈-Ÿ° Fů ı°w° Fæ $ N°æ≤ J¡°Ô ≈°J¡≤ N≈fiu ≈C∫Õ‹¸>J¡ _b˚°b

Ÿ N°J¡°≤ J¡ů ≈®°›w J¡≤w° Fæ, <ıŸtu* Nfi∏w b°Ÿfi°R¡≈Ù J¡<dJ¡°Nů* J¡° Ì∫ Fůw° Fæ $$19$$
ıæŸu fÙıů* Ju¡ N°J¡°≤ NaJC¡≤, J¡°^±>, ≈vÔb N°<Ì Fůwu Fæ*, bæŸu FÙ ŸÙ Ÿt<‹¸>Δ∫‹¸>§°ÃtJ¡ ıÙb Ju¡ ∫u Ÿf ıywg N°J¡°≤ Fůwu Fæ*, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
ıæŸu <Ÿ*ªfi Ÿu fÙı Ju¡ ≈vÔb N°<Ì N°J¡°≤ Fůwu Fæ*, bæŸu FÙ b°Ÿfi° Ju¡ NfiCŸ°≤ Ÿt<‹¸>-

Δ∫‹¸>§°ÃtJ¡ Ÿ ıÙb Ju¡ ˚Ù tæ*, „≤Ù≤ N°<Ì, _S°b≤ N°<Ì Îba ıayt N°<Ì Ÿf ıywg N°J¡°≤ Fůwu Fæ* $$20$$ oŸÙ<ÔÎ "N°Ω <ªÌ°Ãt° tæ* fiFÙ* Fq≥, <J*¡wC „≤Ù≤ N°<Ì N°J¡°≤b°Ô° FÙ tæ* Fq≥', ∫ů* <tØ∫°I°fi Ÿu ∫F Ìu©fiu Ôyw° Fæ $$21$$ b°Ÿfi°Nů* Ÿu bu<‹¸>w F…N° ∫F ıÙb <ª≤J¡°Ô wJ¡ _byÕ-fi≤J¡ tu* N°b°ytfiů*
π°≤° ıywg tu* Ÿ ≈®J¡°≤ |¥tw° FÙ ≤Fw° Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ ŸtCB tu* w≤ayů* Ÿu w°<nw J¡°‹™> $$22$$ ŸfiJ¡

N°<Ì Ju¡ ŸÂ„ J¡ůoÕ wů <b„C] ı°<w Ju¡ ≈®˚°b Ÿu J¡v≈ Ju¡ ≈®°≤‡˚ tu* FÙ ∫°fiÙ ≈¥bÕJ¡v≈ Ju¡ Ÿ°aŸ°¿≤J¡
f∏@fi Ju¡ f°Ì ≈®St ı∏t tu* FÙ N°Ãt° J¡° w[bw# I°fiJ¡≤ N°<Ì Îba Naw Ÿu „¥∏∫ ≈≤t ≈Ì J¡ů ≈®°›w Fů ı°wu Fæ* () $$23$$ fF…w J¡°Ô wJ¡ NfiuJ¡ ∫ů<fi∫ů* tu* ≈®°›w ŸC©-Ì…#©°<Ì ˚ůyů* Ju¡ Nfiaw≤ Δ∫°JC¡Ô

F…N° J¡ůoÕ ≈C”T N°ÃtI°fi π°≤° N≈fi° ≈≤t≈Ì ≈®°›w J¡≤w° Fæ $$24$$

"J¡Sa |¸>°<Ìf°flÃb<t¿∏B∫°<d ı±>°∏∫<≈' ∫F ıů ≈®ÿfi ZÙ≤°tª∏BıÙ fiu ≈¥~>° S°, ŸJ¡°

Ÿ°t°∏∫w# Ÿt°@°fi Fů ı°fiu ≈≤ ˚Ù <b„uTR¡≈ Ÿu Ÿt°@°fi J¡≤wu Fæ* $

ŸCtwu ZÙ≤°tıÙ, „≤Ù≤R¡≈w° J¡ů ≈®°›w F…N° •w-_bR¡≈ ∫F ıÙb fiù N°<Ì π°≤° |¸>°<Ì f°fl

<bT∫ů* J¡° <ıŸ ≤Ù<w Ÿu ˚Ùw≤ NfiC˚b J¡≤w° Fæ, bF ≤Ù<w (N°≈) ŸC<fiÎ $$25$$ ZÙ≤°t˚B, ≈C∫Õ‹¸>J¡
tu* ≈®<w<f¿‡fw Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ≈¿≤¿h~>∏fi N°J¡°≤ Ÿu ∫C•w wS° ıÙbR¡≈w° J¡ů ≈®°›w F…Î ªæw∏∫ J¡° tfi Ju¡ Ÿ°S ~># o¿∏B∫ů* Ÿu Ÿt¿∏bw ∫F „≤Ù≤ fi© Ju¡ Ny®˚°y≈∫Õ∏w Δ∫°<›w tu* ≈¿≤t°w° FůJ¡≤ ¿_Sw

≤Fw° Fæ $ ŸÙ Ÿu ıÙbªæw∏∫ ŸbÕÌ° ÌuF≈¿≤<tw FůJ¡≤ ÌuF Ju¡ N∏Ì≤ ≤Ffiub°Ôu ŸC©, Ì…#© N°<Ì J¡°

Ÿ‡f∏@b„ NfiC˚b J¡≤w° Fæ, ÌuF Ÿu f°F≤ ≤Ffiub°Ôu J¡° fiFÙ* $$26$$ ıf N°∏w≤ b_wCNů* Ÿu N∏∫
f°fl |¸> N°<Ì ≈Ì°Sů˘ J¡° ≈®Ã∫s J¡≤fi° Fůw° Fæ wf w°Ô°f Ÿu H¸>Ju¡ Ÿu ~>Ô° F…N° ıÔ fi°ÔÙ π°≤°

•∫°¿≤∫ů* tu* <ıŸ ≈®J¡°≤ ≈F…≥ªw° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ Ÿf ÌuFů* Ÿu <B•w F…N° ıÙbªæw∏∫ ªsC N°<Ì
o¿∏B∫R¡≈ π°≤ů* Ÿu |¸>°<Ì≈∫Õ∏w f°fl<bT∫ wJ¡ Ju¡ N°J¡°„ tu* ı°w° Fæ $ Ÿ ¿_S<w tu* fi |¸>°<Ì

<bT∫ů* J¡° fiù N°<Ì π°≤ů* Ÿu <fiJ¡Ôu F…Î ıÙbªæw∏∫ Ju¡ Ÿ°S _b°J¡°≤b¨<WΔ∫°<›w π°≤° Ÿ‡f∏@ Fů ı°fiu Ÿu bu <bT∫w° (ıÙbªæw∏∫ Ju¡ Ÿ°S Nº∫°Ÿı<fiw <ªW°Ì°Ã‡∫) ≈®°›w J¡≤wu Fæ* $$27$$ ZÙ≤°tıÙ, f°fl <bT∫ů* Ju¡ I°fi tu* o¿∏B∫Ÿ<∏fiJ¡TÕ FÙ ŸÌ° J¡°≤d Fæ N°æ≤ bF o¿∏B∫ů* J¡° Ÿ‡f∏@ <ªW Ÿu ∫C•w ıÙ ≤Fu ≈C”T tu* FÙ Ÿa˚b Fæ, t¨w NSb° tC•w ≈C”T tu* J¡˚Ù fiFÙ* $$28$$
f°F≤ ÎuŸ° FÙ Fůw° Fæ, ∫F Ft t°fi Ôuwu Fæ*, ≈≤awC <k¡≤ ˚Ù ŸJ¡° ˚Ùw≤ NfiC˚b Jæ¡Ÿu Fůw° Fæ ?

() ∫u Ÿf ≈®J¡°≤ Ju¡ <b˚°y (˚uÌ) Ã≈<W ≈®J¡≤d Ju¡ Ÿ°¿[bJ¡, ≤°ıŸ N°<Ì ıÙbů* Ju¡ ˚uÌ-
bdÕfi-≈®Ÿay tu* <b_w¨wR¡≈ Ÿu J¡Fu ı° ªCJu¡ Fæ* $

1432

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

∫<Ì ÎuŸÙ „aJ¡° Fů, wů Ÿ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

N∏w#J¡≤db¨<WR¡≈ ∫° fi∫fi≤<ÿtR¡≈ ıů-ıů NÃ∫aw _bh~> b_wC Fæ, ŸÙ tu* f°fl°J¡°„ tu* ¿_Sw

|¸>°<Ì <bT∫ ≈®<w<f¿‡fw Fůwu Fæ*, N°æ≤ bF ≈®<w<f‡f N∏w#J¡≤db¨<W Ju¡ N∏wyÕw ıÙb ªæw∏∫ Ju¡ Ÿ°S

Ÿa¿ÿÔ‹¸> Fů ı°w° Fæ $ (wf "f°F≤ ¿_Sw F…N° FÙ tæ* |¸> J¡° Ÿ°s°ÃJ¡°≤ J¡≤w° Fq≥' ∫ů* Ÿf Ôůy •∫ů*

NfiC˚b fiFÙ* J¡≤wu ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $) ∫Ω<≈ ıÙb f°F≤ <bΩt°fi Fæ; wS°<≈ bF f°F≤ ≈®°dů* J¡ů

@°≤d fiFÙ* J¡≤w° $ w°Ã≈∫Õ ∫F F…N° <J¡ ıF°≥ ≈®°d J¡∑ Δ∫°<›w ≤FwÙ Fæ, bFÙ* NF∏w°<˚t°fi Fůw° Fæ, f°F≤ fiFÙ* $$29$$

•w ≤Ù<w Ÿu ˚Ôu FÙ |¸> tu* I°fiR¡≈ k¡Ô J¡∑ ≈≈<W Fů ı°∫, <k¡≤ ˚Ù ⁄Ì∫ Ju¡ N∏Ì≤ |¸>°J¡°≤

J¡° ≈®bu„ Jæ¡Ÿu Fůy° ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

N°b≤d N°<Ì ÌůTů* Ÿu „¥∏∫ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ıf N°≥©ů* Ju¡ w°≤u, Ÿ°fi ≈≤ <|Ÿu y∫u fibÙfi fiÙÔt-t<d J¡∑ fi°o˘, ªtJ¡wu ≤Fwu Fæ* wf fitu* |¸>°<Ì≈®<w<f‡f∫C•w <ªWb¨<W ≈®bu„ J¡≤wÙ Fæ, oŸÙŸu f°F≤-

¿_Sw |¸>°<Ì ≈Ì°SÕ ≈®<w<f¿‡fw Fůw° Fæ, ∫F J¡F° ı°w° Fæ $$30$$ ZÙ≤°|b, wÌfi∏w≤ Ÿ ≈®J¡°≤

N°≥©ů* Ju¡ w°≤ů* tu* ≈®<b‹¸> F…N° |¸>°<Ì ≈Ì°SÕ, ⁄Ì∫ tu* ≈®<w<f‡f ≈nfiu Ju¡ J¡°≤d NFt<˚t°fiÙ ıÙb Ju¡

Ÿ°S Ÿa∫C•w Fů ı°w° Fæ $ oŸ ≤Ù<w Ÿu f°F≤ FÙ ˚°Ÿt°fi |¸>°<Ì f°fl-b_wC NFaJ¡°≤Ù ıÙb π°≤° ⁄Ì∫
tu* Iu∫ Fů ı°wÙ Fæ $$31$$

ªuwfi J¡° NSÕ Ju¡ Ÿ°S Ÿ‡f∏@ Fůfiu ≈≤ I°fi Fůw° Fæ, ∫F <fi∫t f°ÔJ¡, ≈„C N°<Ì tu* ˚Ù ≈®<Ÿ]

Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
ıů b_wC Ÿ‡f∏@ J¡ů ≈®°›w FůwÙ Fæ, Ÿu f°ÔJ¡ ˚Ù NSb° ≈„C ˚Ù ı°fi Ôuw° Fæ $ <J*¡ fF…fi° ? ıf _S°b≤ ≈Ì°SÕ (N) ˚Ù N≈fiu Ÿ°S Ÿ‡f] b_wC J¡ů ı°fi Ôuw° Fæ wf ıÙb N≈fiu Ÿu Ÿ‡f] b_wC J¡ů

•∫ů* fiFÙ* ı°fi Ôuy° ? $$32$$

Ìq≤_S <bT∫ů* J¡° o¿∏B∫yůÔJ¡ů* Ju¡ Ÿ°S Ÿ‡f∏@ Jæ¡Ÿu Fůw° Fæ ? oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ ≈°t≤ „aJ¡° J¡°

<fi≤°Ÿ J¡≤ ≤Fu tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ J¡Fwu Fæ* $

≈¥bůÕ•w ≤Ù<w Ÿu ıÙbªæw∏∫ Ju¡ Ÿ°S Ÿ‡f] Fů ≤FÙ yůÔJ¡ Ÿu <˚∏fi, _bh~>wt ªsC¿≤¿∏B∫ J¡∑

≤¿ÿt∫°≥ ≈C≤ůbwÙÕ Âÿ∫ |¸>°<Ì <bT∫ů* J¡° ≈¥dÕR¡≈ Ÿu N°<Ôyafi J¡≤ ÔuwÙ Fæ*, N°æ≤ wÌfi∏w≤ ıÙb ∏Fu*
w[bw# ı°fi Ôuw° Fæ $$33$$

ªsC¿≤¿∏B∫ Ju¡ <bT∫ tu* J¡Fu y∫u ≈¥bůÕ•w J®¡t J¡° Ãb<y¿∏B∫ N°<Ì tu* ˚Ù N<wÌu„ J¡≤wu Fæ* $

Ãb<y¿∏B∫ N°<Ì _SÔ tu* ıÙb Ÿa_≈„Õ Ÿu Fůfiub°Ô° ∫F ≈¥bůÕ•w ≈®J¡°≤ FÙ _≈„Õ, ≤Ÿ N°æ≤ y∏@ J¡°

≈¿≤I°fi J¡≤°fiu tu* Ÿ‡f∏@ ∫°fiÙ FuwC J¡F° y∫° Fæ $$34$$

„ÆÌ tu* <b„uT fwÔ°wu Fæ* $

N°æ≤ „ÆÌ wů N°J¡°„ tu* ≤Fw° Fæ, Nw# wÃJ¡°Ô FÙ ŸJ¡° b¨<W≈®<w<f‡f Ju¡ <ffi° ˚Ù Ÿ°s°wg (N) "Ôı°ÔC' fi°t J¡° ÎJ¡ ≈°æ@° _≈„Õt°` Ÿu N≈fiu ≈Wů* J¡ů <ŸJ¡ůn Ôuw° Fæ-∫F Ìu©° ı°w°

Fæ $ oŸÙŸu NfiCt°fi J¡≤ ∫F ı°fi° ı° ŸJ¡w° Fæ <J¡ Ÿf _S°b≤ N≈fiu Ÿu Ÿ‡f] b_wCNů* J¡°

≈¿≤I°fi J¡≤wu Fæ* $

ŸyÕ - 51]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1433

Zů` π°≤° ˚Ùw≤ ıÙb°J¡°„ tu* ≈®bu„ Fů ı°w° Fæ $ (oŸÙ ≤Ù<w Ÿu y∏@ J¡° ˚Ù ≈bfi Ju¡ π°≤° N∏w#≈®bu„

J¡Sa<ªw t°fi° ı° ŸJ¡w° Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu ∫S°Ÿa˚b •w ∏∫°∫ J¡° ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $) oŸÙ ≤Ù<w Ju¡ NfiCŸ°≤ o¿∏B∫ů* Ÿu <bT∫ů* J¡° ≈¿≤I°fi Fůw° Fæ $$35$$

≈®Ÿayb„ Ÿ˚Ù ≈®<w<f‡fů* J¡° _bR¡≈ ı°fifiu J¡∑ oh~>°b°Ôu ZÙ≤°t˚B ≈¥~>wu Fæ* $

ZÙ≤°tª∏BıÙ fiu J¡F° # f®Êfig, t°fiŸb¨<W Ì≈Õd, t<d, ıÔ, N°æ≤ ∫∏` |¨‹¸> J¡°‹™> tu* |¸>, tC©,

≈®˚° N°<Ì Ju¡ ıů ≈®<w<f¿‡f <Ì©°oÕ ≈nwu Fæ*, fiJ¡° _bR¡≈ •∫° Fæ ? ∫F N°≈ tCHŸu J¡<FÎ $$36$$

ªæw∏∫-≈®<w<f‡f˚¥w Δ∫<‹¸>-Ÿt<‹¸> R¡≈ ıÙbů* J¡° ˚®°<∏wt°` Ÿu <Ÿ] F…N° <f‡f°<w¿≤•w _bR¡≈

<f‡f Ju¡ ŸÃ∫ Fůfiu ≈≤ ˚Ù ıf Ft fiFÙ* J¡F ŸJ¡wu, wf NÃ∫∏w ın_bR¡≈ tC© Îba Ì≈Õd J¡° ∫° |¸> Îba <ªWb¨<W∫ů* J¡° ≈≤_≈≤Ÿ°≈us ≈®<w<f‡f_bR¡≈ Ft J¡F fiFÙ* ŸJ¡wu-oŸtu* wů J¡Ffi° FÙ •∫° ?

oŸ N°„∫ Ÿu tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ W≤ Ìuwu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # w[bI°<fi∫ů* tu* Zu‹™> ZÙ≤°tıÙ, <ıŸ ≈®J¡°≤ <ª<w Ju¡ ≈®<w<f‡f_bR¡≈

Ÿt<‹¸>-Δ∫‹¸>§°ÃtJ¡ ıÙbů* J¡° _bR¡≈ <f‡f˚¥w <ªwg Ju¡ ŸÃ∫ Fůfiu ≈≤ ˚Ù ªæw∏∫°Ãt° J¡∑ ˚®°<∏w Fæ,

ŸÙ ≈®J¡°≤ NÃ∫∏w ın_bR¡≈ tC© Îba Ì≈Õd J¡° ∫° |¸> Îba <ªWb¨<W J¡° ≈≤_≈≤Ÿ°≈us ≈®<w<f‡f ˚Ù

ªæw∏∫°Ãt° J¡∑ ˚®°<∏w FÙ Fæ, ∫F N°≈ ı°<fiÎ $$37$$

Ju¡bÔ ≈®<w<f‡f FÙ ˚®°<∏w fiFÙ* Fæ, <J*¡wC ıywg ˚Ù ˚®°<∏w Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ, ∫F ıywg ˚Ù ˚®°<∏wt°` FÙ Fæ, oŸ<ÔÎ N°≈J¡ů oŸ ıywg tu* <bÿb°Ÿ fiFÙ* J¡≤fi°

ª°<FÎ $ ∫F NFaJ¡°≤ N°<Ì ≈®≈aª ÎJ¡ w≤F Ÿu w≤ay _S°fiÙ∫ Fæ, Nw# <ª<w-ıÔ Ÿu ≈¨SJg¡ ŸJ¡∑ ŸW°

J¡˚Ù fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ; ŸW°b°fig wů ŸbÕÌ° <ª<w ıÔ FÙ Fæ $$38$$$ ≈≤t<ª<wR¡≈ ŸtCB tu* wů Ìu„, J¡°Ô, <J®¡∫° N°<Ì ŸÌ° ÎJ¡t°` wBq≈ Fůfiu Ÿu ≈¨SJg¡ Fæ* FÙ fiFÙ* $ N°Ãt° ŸÌ° Ÿf ıyF Ÿftu* ≤Ffiub°Ô°

Fæ $$39$$ ZÙ≤°t˚B, ŸÌ° <bT∫°Ÿ•w fC<] Ÿu „¥∏∫, ≈®Ÿ∏fi°Ãt°, ⁄Ì∫ tu* <tØ∫°˚¥w ŸC©-Ì…#© J¡°

NfiC˚b J¡≤fiub°ÔÙ fC<] Ÿu ≤<Fw, Ÿt_w ŸaŸ°≤R¡≈ ≤ůy°ÃtJ¡ t°∫° Ÿu b<ıÕw wS° f®Ê_b˚°b Ÿtw°
tu* ≈®<b‹¸>t<w FůJ¡≤ N≈fiu _bR¡≈ tu* ¿_Sw ≤<FÎ $$40$$

≈ª°Ÿb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w
o•∫°bfib°≥ ŸyÕ

NI°fib„ FÙ ıÙb, o¿∏B∫, tfi, ÌuF ≈C∫Õ‹¸>J¡ N°<Ì ˚®t Ã≈∏fi Fůwu Fæ*, w[bI°fi Fůfiu ≈≤ wů ÎJ¡t°` f®Ê FÙ ≤F ı°w° Fæ-∫F bdÕfi $

"≈¥bÕ tu* NŸwg NFaJ¡°≤, ÌuF, o¿∏B∫ N°<Ì J¡∑ J¡v≈fi°, ıæŸu ıÙbŸt<‹¸>R¡≈ <F≤^∫y˚Õ J¡∑ Fæ, bæŸu FÙ Δ∫<‹¸>R¡≈ N°≈J¡∑ ˚Ù Fæ' ÎuŸ° "J¡Ôfiů∏tC©w°a ∫°wtg' oÃ∫°<Ì Ÿu b<dÕw w°Ã≈∫Õ N°≈fiu ı°fi FÙ

<Ô∫°, ∫ů* N°yu J¡Fu ı°fiub°Ôu <bT∫ Ju¡ ≈ůÌg|°w Ju¡ <ÔÎ NfiCb°Ì J¡≤wu Fæ* $
tF≤°ı b<„‹™>ıÙ fiu J¡F° # ZÙ≤°tıÙ, J¡tÔı∏t° <F≤^∫y˚Õ J¡∑ fi°o˘ Ÿ¨<‹¸> Ju¡ ≈FÔu "Nfi°Ω∏wtg'

oŸ ÿÔůJ¡ Ÿu J¡Fu y∫u f®Ê_b˚°b tu* ¿_Sw N°≈Ju¡ ˚Ù ªsC N°<Ì Ã≈∏fi fiFÙ* F…Î Su, ∫F Ÿf tu≤u J¡Sfi J¡° w°Ã≈∫Õ N°≈fiu ı°fi FÙ <Ô∫° Fæ $$1$$

1434

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
oŸ ≈®J¡°≤ ≈C∫Õ‹¸>J¡ J¡∑ J¡v≈fi° Ju¡ Nfi∏w≤ Δ∫bF°≤ ∫ůÀ∫ NSů˘ J¡∑ J¡v≈fi° ˚Ù ıæŸu Ÿt<‹¸> J¡∑

Fæ, bæŸu FÙ Δ∫<‹¸>∫ů* J¡∑ ˚Ù Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

<ıŸ ≈®J¡°≤ <F≤^∫y˚°ÕÃtJ¡ Ÿt<‹¸>≈C∫Õ‹¸>J¡ J¡° ŸyÕ Ju¡ N°<Ì tu* Δ∫bF°≤ ∫ůÀ∫ NSÕ-I°fi <Ìw Fůw° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ Ÿ˚Ù Δ∫<‹¸>≈C∫Õ‹¸>J¡ů* J¡° ˚Ù NSÕI°fi ŸbÕÌ° <Ìw Fůw° Fæ $$2$$
y˚°Õb_S° Ÿu ÔuJ¡≤ ŸÙJ¡° <ÌÀÌ„Õfi J¡≤°wu Fæ* $

ZÙ≤°tª∏BıÙ, ıů Δ∫<‹¸>-ıÙb ~>™>u tFÙfiu tu* y˚Õ tu* FÙ ªsC N°<Ì o¿∏B∫ů* Ju¡ ≈®°Ì…˚°Õb Ÿu Ÿ‡≈∏fi

≈C∫Õ‹¸>J¡_bR¡≈ Fů ı°w° Fæ, bF w˚Ù Ÿu ÔuJ¡≤ <ıŸ Δ∫bFwÕΔ∫ b_wC J¡∑ <ıŸ ≈®J¡°≤ ˚°bfi° J¡≤w° Fæ;

ŸÙ ≈®J¡°≤ Ÿu N≈fiÙ ˚°bfi° Ÿu wÃJ¡°Ô FÙ Ìu©fiu Ôyw° Fæ, ∫F N°≈ ı°<fiÎ $$3$$ Îbaª, <F≤^∫y˚Õ

Ju¡ tfiůΔ∫°≈°≤ tu* ŸJ¡° <fiıÙ ŸabuÌfi (ªæw∏∫) <ıŸ ≈®J¡°≤ o¿∏B∫ N°æ≤ o¿∏B∫ů* J¡° <bT∫_bR¡≈ Fů ı°w° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ Δ∫<‹¸>ıÙbR¡≈ N°≈J¡° ˚Ù ŸabuÌfi Fů ı°w° Fæ, ∫FÙ tæ*fiu J¡F° - ∫F k¡Ôw#

<fiJ¡Ôw° Fæ, ∫F N°≈ ı°<fiÎ $$4$$ ZÙ≤°tª∏B, Δ∫<‹¸> Îba Ÿt<‹¸> Ju¡ R¡≈ tu* N° ≤FÙ Ÿa<bwg Ÿ¨<‹¸> Ju¡

≈FÔu ÎJ¡R¡≈ N°æ≤ „C] FÙ SÙ $ wÌfi∏w≤ Ÿ¨<‹¸>J¡°Ô tu* bF Ÿa<bwg ˚Ôu FÙ NFt<˚t°fiÙ NŸa¶∫
ıÙb≈C∫Õ‹¸>J¡ů* Ÿu Ÿt¿∏bw Fů ı°∫; wS°<≈ ŸJ¡° ŸabuÌfi_bR¡≈ wů <fi‹J¡ÔaJ¡ FÙ ≤Fw° Fæ $$5$$

<bT∫ů* Ju¡ ÌůTů* Ÿu ŸabuÌfi J¡° bF _bR¡≈ J¡Ôa<J¡w •∫ů* fiFÙ* Fůw° ? oŸ „aJ¡° ≈≤ ≈≤t°SÕw#
buΩ≈Ì°SÕ J¡° N¿_wÃb FÙ fi Fůfiu Ÿu bF J¡Ôa<J¡w fiFÙ* Fůw°, ∫F J¡Fwu Fæ* $

N<πwÙ∫, NŸÙt N°æ≤ NbuΩ Fůfiu Ÿu <fi<bÕJ¡°≤ oŸ <ª<w tu* ÌqŸ≤u <J¡ŸÙ ≈Ì°SÕ J¡° (N¿_wÃb) Fæ FÙ fiFÙ*; •∫ů*<J¡ bu ÌqŸ≤u ≈Ì°SÕ Ìu„J¨¡w, J¡°ÔJ¨¡w N°æ≤ b_wCJ¨¡w ≈¿≤h~>uÌů* Îba _S¥Ôw° Ÿu

∫C•w Fæ* $$6$$

∫<Ì „aJ¡° Fů <J¡ "<ª<w FÙ tfi N°<ÌR¡≈ Fů ı°wÙ Fæ' ÎuŸ° ıf N°≈ J¡F ªCJu¡ Fæ* wf tfi N°<Ì J¡∑

NŸÃ∫w° tu* <ª<w FÙ NŸÃ∫ •∫ů* fiFÙ* Fů ı°wÙ ? wů oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ, "<ª<w tfi N°<ÌR¡≈ Fů ı°wÙ Fæ' oÃ∫°<Ì ıů JC¡~> J¡F° y∫° Fæ bF Ju¡bÔ <ª∏wfiÙ∫, tfifiÙ∫ N°<Ì b_wC<bT∫J¡ fC<]b¨<W Ju¡ Nº∫°≤ů≈ Ÿu FÙ J¡F° y∫° Fæ; oŸ<ÔÎ <ª<w ≈≤t°SÕw#
tfiůR¡≈w° J¡ů ≈®°›w J¡˚Ù fiFÙ* FůwÙ $ oŸÙ w≤F bF fi wů ıÙbR¡≈w° J¡ů ≈®°›w FůwÙ Fæ N°æ≤ fi

≈C∫Õ‹¸>J¡R¡≈w° Ÿu FÙ ∫C•w FůwÙ Fæ $$7$$
wf w[bI°fi Ÿu N°<b˚¥Õw_bR¡≈ Fůfiu Ÿu ≈FÔu ŸabuÌfi_bR¡≈ ˚Ù NŸwg •∫ů* fiFÙ* Fůw° ? oŸ ≈≤

J¡Fwu Fæ* $

ZÙ≤°t˚B, w[bI°fi°¿ÃtJ¡° <bΩ° N°æ≤ ª≤t≈®t°d˚¥w tfifi N°<Ì J¡° <bÔ°Ÿ N≈fi° JC¡~> ˚Ù

N¿_wÃb fiFÙ* ≤©w°; "Fæ FÙ fiFÙ*' ÎuŸ° NI°<fi∫ů* π°≤° ıů w<JÕ¡w Fůw° Fæ, bF ŸÌ° FÙ <bΩt°fi Fæ; bFÙ "≈≤t°Ãt°' oŸ fi°t Ÿu J¡F° y∫° Fæ N°æ≤ bFÙ tfi Ju¡ Ÿ°S o¿∏B∫ů* J¡° N<bT∫ Fæ $$8$$

∫<Ì bF ≈≤t°Ãt° N<πwÙ∫ FÙ Fæ wů "w_t°wg ŸbÕ Îb N°Ãt°fiů Δ∫Cbhª≤¿∏w' (ŸÙ ≈≤t°Ãt° Ÿu Ÿ˚Ù ıÙb°Ãt° <fiJ¡Ôwu Fæ*) oŸ ZC<w Ÿu "N<Àfi-<b_kC¡<Ô*y' ∏∫°∫°fiCŸ°≤ ıÙbŸ‡≈<W Jæ¡Ÿu J¡FÙ yoÕ ?

oŸ „aJ¡° ≈≤ <„‹∫ů* J¡ů ŸtH°fiu Ju¡ <ÔÎ J¡v≈fi° Ÿu bæŸÙ J¡FÙ y∫Ù Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

"Ÿ ≈≤t°Ãt° Ÿu ªæw∏∫_bR¡≈ ıÙb Ã≈∏fi Fůw° Fæ' oÃ∫°<Ì tfifi°ÃtJ¡ J¡v≈fi° ÎJ¡t°` <„‹∫ů*

ŸyÕ - 51]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1435

J¡ů ŸtH°fiu Ju¡ <ÔÎ FÙ J¡FÙ yoÕ Fæ $$9$$

NwÎb N°≈ N<bΩ°R¡≈ ≤ůy Ju¡ t¥Ô Ju¡ <bT∫ tu* <ª∏wfi fi J¡≤u* ∫°fiÙ ŸJ¡∑ ın ©ůıfiu tu* fi Ôyu*, <J*¡wC ŸJ¡∑ ŸtC<ªw <ª<J¡ÃŸ° J¡° FÙ <ª∏wfi J¡≤u*; •∫ů*<J¡ t¥Ô J¡∑ <ª∏w° N°<Ì <ª<J¡ÃŸ° Ju¡
b°_wb ≈°∫ Fæ* FÙ fiFÙ*, ∫F J¡Fwu Fæ* $

<bª°≤ π°≤° ≈Ìuÿ∫ J¡ů ≈Ìu„ Ìufiu Ju¡ Nfi∏w≤ F…Î ª≤t≈®t°d tfifi°ÃtJ¡ <bª°≤ Ÿu <ıŸ <J¡ŸÙ

NI°w t¥Ô Ÿu Ã≈∏fi N<bΩ° R¡≈ ≤ůy Ju¡ „°aw Fů ı°fiu ≈≤ Ÿ Ì„° tu* Ÿ‡≈¥dÕ N°J¡°≤ů* Ÿu b<ıÕw ÎuŸ°

_bR¡≈I°fi Nb<„‹¸> ≤Fw° Fæ, ıF°≥ ≈≤ ≈≤t°dC tu* ŸCtu” ≈bÕw J¡∑ fi°o˘ N°J¡°„ ˚Ù _S¥ÔR¡≈ Fů ı°w°

Fæ $$10,11$$ ZÙ≤°tıÙ, <fi‹≈∏fi Fůfiub°Ôu Δ∫bF°≤ů* Ju¡ <ÔÎ <J®¡∫°Z∫ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d Δ∫°bF°¿≤J¡

ŸÃ∫˚¥w ˚Ù ≈Ì°SÕ ıF°≥ „¥∏∫ J¡∑ fi°o˘ ¿_Sw Fæ*, Ÿ <fitÕÔ ŸÃ∫_bR¡≈ f®Ê≈Ì tu* ıywg tu* Ã≈∏fi

<bT∫ů* J¡ů ~>ůnJ¡≤ N°≈ ıÙb∏tC•w FůJ¡≤ ¿_Sw ≤<FÎ $$12$$

Nf N<bΩ° J¡° _bR¡≈ fwÔ°wu Fæ* $

ZÙ≤°tª∏BıÙ, Nw# ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ Ìu©Ù ı° ≤FÙ ˚Ù N<bΩ° fiFÙ* ÌÙ© ≈nwÙ, <J*¡wC fi‹¸> FÙ Fů ı°wÙ Fæ; oŸ<ÔÎ Ÿ N<bΩ° J¡° bFÙ ≈®<Ÿ] NŸBq≈ FÙ _bR¡≈ Fæ $$13$$

˚B, (Ft ∫F t°fiwu Fæ* <J¡) t¨yw¨‹d° ıÔ <Ì©°oÕ <Ì∫°, ≈≤ Ÿu ≈®∫Ãfi Ÿu ˚Ù <J¡∏FÙ* Ôůyů* fiu J¡FÙ* ≈°∫° •∫° ? NS°Õwg <J¡ŸÙ fiu J¡FÙ* fiFÙ* ≈°∫°; ™>ÙJ¡ oŸÙ ≈®J¡°≤ (t¨yw¨‹d°ıÔ Ju¡ ŸÂ„) ıů Nb_wC˚¥w ≈Ì°SÕ Fæ*, ˚®°<∏wb„ Ìu©u y∫u ˚Ù bu <J¡Ÿ w≤F ≈°∫u ı° ŸJ¡wu Fæ* ? b°_wb tu* wů Â‹¸>°∏w˚¥w t¨yw¨‹d°ıÔ ˚Ù N≈®<Ÿ] Fæ, ∫F ˚°b Fæ $$14$$ NŸwg ≈Ì°SÕ FÙ Ÿwg ˚°<Ÿw Fůw° Fæ $ ŸJ¡∑ ŸÃ∫w°

NŸBq≈ N<bΩ° Ÿu FÙ Fæ $ I°fi Ÿu wů ıů b_wC <ıŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ ≤FwÙ Fæ, bF ŸÙ ≈®J¡°≤ J¡∑ <Ì©°oÕ ÌuwÙ

Fæ N°æ≤ ˚®°<∏w fi‹¸> Fů ı°wÙ Fæ $$15$$ ZÙ≤°tıÙ, ŸÃ∫ N°Ãt° Ju¡ Ÿ<∏fi@°fi Ÿu NÃ∫∏w NŸBq≈ ˚Ù

N<bΩ° J¡∑ ıÙb, ≈C∫Õ‹¸>J¡ N°<ÌR¡≈ J¡v≈fi° J¡∑ yoÕ Fæ, ∫F <bª°≤ ˚Ù N<bΩ° Ÿu Fůw° Fæ $$16$$

ZÙ≤°t˚B, N°≈ ıæŸu N<@J¡°≤Ù ıÙbů* J¡ů ≈Ìu„ Ìufiu Ju¡ <ÔÎ Ÿ N<bΩ° J¡∑ FÙ ıÙb N°<ÌR¡≈

J¡v≈fi° „°˜ů* fiu J¡∑ Fæ $ oŸ<ÔÎ ≈®fů@ Ju¡ <ÔÎ ÎJ¡<ªW FůJ¡≤ N°≈ Ÿu ŸC<fiÎ $$17$$ ıÙbR¡≈w°

J¡ů ≈®°›w F…oÕ-ŸÙ, ≈C∫Õ‹¸>J¡R¡≈ ≈Ì tu* ¿_Sw, NwÎb t°∫°R¡≈Ù J¡ÔaJ¡ Ÿu bu<‹¸>w wS° ıÙb J¡ů f°fl

<bT∫ů* J¡° Ì„Õfi J¡≤°fiu Ju¡ <ÔÎ ÃŸCJ¡ ∫F <ª<w <ıŸJ¡∑ ıæŸÙ ˚°bfi° J¡≤wÙ Fæ, ˚ÔÙ˚°≥<w ŸJ¡°
bæŸ° FÙ NfiC˚b J¡≤ ÔuwÙ Fæ $$18$$ ≤°¿` tu* f°ÔJ¡ π°≤° J¡¿v≈w ∫s J¡∑ fi°o˘, <k¡≤ bF ŸÃ∫ Fů ∫°

NŸÃ∫ FÙ Fů, ∫F ıÙb<ª<w "≈aªw∏t°`°Nů* Ju¡ ≈aªÙJ¡≤dR¡≈ „≤Ù≤ J¡∑ J¡v≈fi° ŸÃ∫ FÙ Fæ' ∫ů* Ÿa˚°bfi°

J¡≤wÙ Fæ $$19$$ N°æ≤ Ÿ ÌuFR¡≈ N°Ãt° tu* ŸÙ ≈®J¡°≤ Ã≈∏fi ∫°fiÙ ≈∫CÕ•w Â‹¸>°∏w J¡∑ fi°o˘ Ã≈∏fi o¿∏B∫ π°≤ů* J¡ů ˚Ù Ÿ ≈®J¡°≤ Ìu©wÙ Fæ $$20$$ o∏FÙ* ≈aªw∏t°`°Nů* Ÿu Ã≈∏fi f°F≤-¿_Sw ≈aªtF°˚¥wů*

J¡ů, ıů ≈≤t°SÕw# ŸŸu ÌqŸ≤u fiFÙ* Fæ* ∫°fiÙ <ª<wR¡≈ FÙ Fæ*, o¿∏B∫R¡≈ π°≤ů* Ÿu Ÿ ≈®J¡°≤ bF N∏∫-

Ÿ° Ìu©wÙ Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ ŸæJ¡nů* „°©°Nů* J¡ů NaJC¡≤ $$21$$ wÌfi∏w≤ ∫F ıÙb, <ıŸu "∫u o¿∏B∫, tfi, ≈®°d N°<Ì N°∏w≤ ≈Ì°SÕ Fæ* N°æ≤ ∫u |¸> N°<Ì f°fl ≈Ì°SÕ Fæ*' ∫ů* <fiÿª∫ Fů ªCJ¡° Fæ, <ıŸJ¡∑
ıæŸÙ b°Ÿfi° J¡≤ Ôuw° Fæ, Ÿu bæŸÙ FÙ ∫°fiÙ ŸÙ R¡≈ Ÿu Â» J¡≤ Ôuw° Fæ $$22$$
bF°≥ <bT∫ Îba o¿∏B∫ Ju¡ Ÿ<∏fiJ¡TÕ Ÿu N<˚Δ∫•w _b°ÃtŸC© J¡∑ FÙ <bT∫ŸC© Ju¡ R¡≈ Ÿu bF

1436

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

J¡v≈fi° J¡≤w° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

ª∏Bt° J¡∑ <J¡≤dů* J¡∑ fi°o˘ N°Ãt° J¡° ıů ŸC©R¡≈ Ÿu I°fi Fůw° Fæ, Ÿu FÙ oŸ ıÙb fiu f°fl

<bT∫ů* Ju¡ ŸC©°fiC˚bR¡≈ Ÿu „Ù|® _bÙJ¡°≤ J¡≤ <Ô∫° Fæ $$23$$

ŸÙ ≈®J¡°≤ bF _b°˚°<bJ¡ N°Ãt-buÌfi FÙ <bT∫Ÿ<∏fiJ¡TÕ Ÿu N<˚Δ∫•w NFt°J¡°≤ N°Ãt° J¡°

@tÕ Fæ, ÎuŸÙ ˚°bfi° J¡≤ Ôuw° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

<tªÕ Ÿu N<˚∏fi <tªÕ J¡∑ ≈®<Ÿ] ıů wÙ‚dw° Fæ N°æ≤ N°J¡°„ Ÿu N<˚∏fi N°J¡°„ J¡∑ ≈®<Ÿ] ıů

„¥∏∫w° Fæ, ofi Ìůfiů* Ju¡ ŸÂ„ N°Ãt° Ÿu N<˚∏fi ≈®<Ÿ] ıů N°Ãt° J¡° I°fi Fæ, bFÙ N∏∫-Ÿ° FůJ¡≤

¿_Sw Fæ ∫°fiÙ _b°˚°<bJ¡ N°ÃtI°fi FÙ NI°fib„ <˚∏fi-Ÿ° NFt°J¡°≤ N°Ãt° J¡° @tÕ ffiJ¡≤ ¿_Sw Fæ $$24$$ Ÿ°aŸ°¿≤J¡ <bT∫˚ůyů* tu* FÙ ≈C”T°SÕ J¡∑ ≈¿≤Ÿt°<›w Fæ, ∫F tw f°≥@J¡≤ fiÿb≤ ŸC© J¡ů Ô‚∫J¡≤ Ÿfiu "ofi Ô°æ<J¡J¡ J¡tů˘ Ÿu ∫F ŸC© Fůw° Fæ N°æ≤ ofi ≈°≤Ô°æ<J¡J¡ J¡tů˘ Ÿu ∫F ŸC© Fůy°'

oŸ <fi∫t J¡ů ŸCÂ» J¡≤ <Ì∫° Fæ $$25$$ ZÙ≤°tıÙ, (fi Ìůfiů* ≈®b¨<W <fi∫tů* tu* ÎJ¡ wů _b°˚°<bJ¡ ≤°y N°<Ì ÌůTů* Ÿu ı<fiw Fæ N°æ≤ ÌqŸ≤° „°˜ı<fiw Fæ $ •w Ìůfiů* ≈®J¡°≤ů* Ju¡ ˚Ù ∫u <fi∫t ŸaJ¡v≈R¡≈ Fæ* $)

fi Ìůfiů* tu* Ÿu J¡Ì°<ªwg J¡ůoÕ ÎJ¡ FÙ _b°˚°<bJ¡ ≈C”T≈®∫Ãfi Ÿu FÙ ÌqŸ≤u J¡ů ıÙwJ¡≤ Fůw° Fæ, N∏∫S°
fiFÙ*, ∫F ˚°b Fæ $$26$$

fi Ìůfiů* _SÔů* tu* ˚Ù _b˚°b ∫° „°˜ ofi Ìůfiů* tu* Ÿu <J¡ŸÙ ÎJ¡ J¡° NfiCŸ≤d J¡≤fiub°Ôu NI N°Ãt° J¡° FÙ wWwg Δ∫°≈°≤Ÿ°@fik¡ÔR¡≈ Ÿu <bbwÕ Fůw° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

ZÙ≤°t˚B, πæw Îba Nπæw R¡≈ ∫F Ÿ‡≈¥dÕ ıywg Ÿ ≈®J¡°≤ N°Ãt° Ÿu FÙ ffi° Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ oÕ©

Ju¡ ≤Ÿ Ÿu ©°≥n N°æ≤ <t\>Ù Ÿu tF°|¸> $$27$$

∫Ω<≈ ©°≥n N°æ≤ |¸> ∫u Ìůfiů* N≈fiu ≈®°•wfi Bb N°æ≤ <≈^±>°b_S° Ju¡ <bfi°„ Ÿu <bJ¡°≤_bR¡≈ Fæ*; wS°<≈ fiJu¡ t°@C∫Õ N°æ≤ <t\>Ù Ju¡ _bR¡≈ J¡° <bfi°„ fiFÙ* Fůw°, Nw# wfiu Na„ tu* FÙ bu <bbwÕ Ju¡

Â‹¸>°∏w Fæ* $ f®Ê tu* wů fiJ¡∑ w≤F (<J¡ŸÙ Na„ tu* ˚Ù) <bJ¡°≤ J¡° Ÿa˚b fiFÙ* Fæ, •∫ů*<J¡ bF fiJ¡°

<b@tÙÕ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

©°≥n, |¸> N°<Ì tu*- Ìu„, J¡°Ô N°<Ì Ÿu ≈¿≤¿h~>∏fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d Nb∫b <b∏∫°Ÿ, <bJ¡°≤ N°<Ì

Fů ŸJ¡wu Fæ*; ≈≤awC f®Ê tu* wů Ìu„J¨¡w, J¡°ÔJ¨¡w N°<Ì ≈¿≤h~>uÌů* Ju¡ fi Fůfiu Ÿu bu <bJ¡°≤ N°<Ì fiFÙ* Fů ŸJ¡wu $$28$$

NSb° "©^±>ů t@C≤Ÿufiub' oŸ b°•∫ tu* ©^±>„ÆÌ bfi©^±> J¡° b°ªJ¡ Fæ N°æ≤ "t@C≤Ÿufiub' J¡°

NSÕ "bŸ∏wBb J¡∑ fi°o˘' ÎuŸ° t°<fiÎ $ Îbaª b¨s <bJ¡°≤ J¡° FuwC˚¥w ıÔ˚°y, ıů <J¡ N<bJ¡°≤Ù R¡≈

FÙ Fæ, Â‹¸>°∏wR¡≈ Ÿu J¡F° y∫° Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
ıæŸu b¨s tu* ≈®<b‹¸> ıÔ, "∫F°≥ tæ* ≈` Fq≥, ∫F°≥ "tæ* k¥¡Ô Fq≥' oÃ∫°<Ì <b<ª`R¡≈ Ÿu <Ìw FůJ¡≤ ÎJ¡

Fůfiu ≈≤ ˚Ù NfiuJ¡w° J¡ů @°≤d J¡≤w° F…N° Ìu©° y∫° Fæ, bæŸu FÙ Ft Ôůyů* J¡∑ N°Ãt° tu* ≈®<Ÿ]

ŸW°b°Ôu f®Ê fiu ˚Ù "∫F°≥ tæ* ≈¸> Fq≥', "∫F°≥ tæ* ÌÙb°≤ Fq≥' oÃ∫°<Ì ˚uÌů* Ÿu Ÿ‡≈¥dÕ ıyÌ°J¡°≤ Ÿu N°Ãt° tu*

<πÃb J¡ů @°≤d J¡≤ <Ô∫° Fæ, ∫F N°≈ ı°<fiÎ $$29,30$$ ıæŸu tu| J¡°Ô˚uÌ Ÿu - ≈FÔu y®Ù‹t-M¡wC
tu* "tæ* Ÿ¥∫Õw°≈R¡≈ Fq≥' ∫ů* N˚uÌ˚°bfi° J¡≤ Ÿ¥∫Õw°≈R¡≈ Ÿu, <k¡≤ bT°Õ M¡wC Ju¡ ≈®°≤‡˚ tu* b¨<‹¸> J¡≤fiu Ju¡

ŸyÕ - 51]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1437

Ÿt∫ "tæ* ıÔ f≤Ÿ°fiub°Ô° Fq≥' ∫ů* ıÔ≈®ÌR¡≈ Ÿu N°æ≤ <k¡≤ ≈¨ØbÙ tu* ≈®bu„ π°≤° NaJC¡≤ Ju¡ N∏Ì≤
ıÔR¡≈ Ÿu ŸJ¡° ≈®bu„ Fůfiu ≈≤ "tæ* NaJC¡≤R¡≈ Fq≥' ∫ů* NaJC¡≤R¡≈ Ÿu ¿_Sw ≤Fw° Fæ; bæŸu FÙ ∫F N°Ãt°

˚Ù J¡°Ô˚uÌ Ÿu ˚°b N°æ≤ N˚°b J¡° N°J¡°≤ FůJ¡≤ ¿_Sw ≤Fw° Fæ $$31$$
ıyBq≈ <bbwÕ J¡° <fi∫t-J®¡t ∫Ω<≈ J¡¿v≈w FÙ Fæ; <k¡≤ ˚Ù J¡ůoÕ Ÿu N∏∫S° fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡w°,

∫F J¡Fwu Fæ* $
oŸ b_wC Ÿu ∫F J¡°∫Õ oŸ ≈®J¡°≤ Fůbu (ıæŸu N<Àfi Ÿu ‹dw° N°æ≤ ıÔ Ÿu „ÙwÔw°), ∫ů* ≈≤f®Ê
tu* J¡¿v≈w ≈®<Ÿ] J®¡t J¡ů oŸ ıywg tu* ÎuŸ° J¡°æfi ıÙb Fæ, ıů wůn ŸJ¡w° Fů NS°Õwg J¡ůoÕ wůn fiFÙ*

ŸJ¡w° $$32$$
oŸÙ ≈®J¡°≤ b_wC_b˚°b J¡° <fi∫t ˚Ù b_wC˚uÌ Ÿu <˚∏fi FÙ Fæ N°æ≤ fi Ÿu J¡ůoÕ N∏∫S° FÙ J¡≤

ŸJ¡w° Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu N°J¡°„°<Ì Ju¡ _b˚°b J¡∑ N°æ≤ NI°w f®Ê Ju¡ _b˚°b J¡∑ ≈≤_≈≤ ¿bÔsdw°
fwÔ°wu Fæ* $

Ì≈Õd J¡∑ fi°o˘ _bh~> N°J¡°„ tu* N≈fi° ˚°y (N°J¡°„-˚°y) ∫° N≈fi° J¡°∫Õ ≈®<w<f¿‡fw fiFÙ* FÙ

Fůw°, •∫ů*<J¡ N°J¡°„ tu* ∫° ŸJu¡ J¡°∫Õ˚¥w N∏∫ ˚¥wů* tu* N°J¡°„ J¡° ˚uÌ fiFÙ* ≤Fw° (<˚∏fi b_wC tu*

≈®<w<f‡f ≈nw° Fæ-oŸ <Ÿ]°∏w Ju¡ N<˚≈®°∫ Ÿu ∫F J¡F° y∫° Fæ), <J*¡wC Ju¡bÔ N°J¡°„ ≈®<w<f‡f„¥∏∫

Ì≈Õd Ju¡ tº∫ Ju¡ Ÿt°fi <fitÕÔR¡≈ Ÿu „ů<˚w Fůw° Fæ $ (N<bΩ° Ÿu Ÿt¿∏bw f®Ê wů bæŸ° fiFÙ* Fæ, ∫F

J¡Fwu Fæ* $) N°æ≤ N<bΩ° Ÿab<Ôw f®Ê tu* wů N≈fiu _bR¡≈ Ÿu ¿_Sw N°Ãt° FÙ Ÿt_w b_wC„<•w N°<Ì

R¡≈ Ÿu „ů<˚w Fůw° Fæ, ıÙbR¡≈ Ÿu ≈®<w<f¿‡fw Fůw° Fæ N°æ≤ ª¥≥<J¡ bF _b˚°bw# <ª∏t∫ Fæ, oŸ<ÔÎ

ÌuF≤<Fw Fůw° F…N° ˚Ù bF ˚uÌfC<] Ÿu <πwÙ∫-Ÿ° Fůw° Fæ $$33,34$$

ÎuŸ° ˚Ôu FÙ t°fi <Ô∫° ı°∫, ≈≤awC ŸŸu ≈®J¨¡w tu* •∫° N°∫° ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

ŸyÕ Ju¡ N°<Ì tu* <ıŸ b_wC_b˚°b Ÿu N°Ãt° J¡° ≈®J¡°„ F…N°, NŸÃ∫ ˚Ù Ÿ _b˚°b J¡ů ŸÃ∫

N°Ãt° π°≤° ŸÃ∫R¡≈ Ÿu ı°fiw° Fæ $ N°æ≤ bF <fi∫t J¡˚Ù ˚Ù Δ∫<˚ª¿≤w fiFÙ* Fůw°, Nw# Ÿ˚Ù ≈®J¡°≤

Ju¡ <fi∫t <Ÿ] Fů ı°wu Fæ*, ∫F ˚°b Fæ $$35$$

ŸÃ∫ N°æ≤ Nt¨w Ju¡ <tSCfiÙ˚°b Ÿu "b°ª°≤‡˚d' ZC<w tu* Ì<„Õw ∏∫°∫ Ÿu Â‹¸>°∏w fwÔ°wu Fæ* $

<ıŸ ≈®J¡°≤ ˚¥Td tu* ¿_Sw ŸCbdÕ tu* ∫°fiÙ ŸCbdÕ Ju¡ N°˚¥Td tu* ŸÃ∫ Îba NŸÃ∫R¡≈ ŸCbdÕÃb N°æ≤

J¡¸>J¡Ãb Ìůfiů* ≤Fwu Fæ*, ŸÙ ≈®J¡°≤ N°Ãt° tu* ˚Ù <ª[b N°æ≤ N<ª[b Ìůfiů* ≤Fwu Fæ* $$36$$
oŸÙ<ÔÎ ŸJu¡ ≈®St J¡°∫Õ˚¥w tfi tu* <ªBq≈w° wS° ınw°-∫u Ìůfiů* <Ì©°oÕ ≈nwÙ Fæ* $ fitu* ıů

<fiÃ∫ Fæ, bFÙ ŸÃ∫ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

<ıŸ ≈®J¡°≤ J¡¸>J¡ tu* <fiÃ∫ FÙ ŸCbdÕR¡≈w° ≤FwÙ Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ <ª<w Ju¡ ŸbÕΔ∫°≈Ù Fůfiu Ÿu ŸJu¡

ŸbÕ≈®St J¡°∫Õ tfi tu* ŸbÕÌ° <ª<wR¡≈w° ≤FwÙ Fæ $ N°æ≤ ı±>R¡≈w° wů <J¡ŸÙ Ÿt∫ ∫°fiÙ Nº∫°Ÿ

Ÿt∫ tu* <bΩt°fi ≤FwÙ Fæ $$37$$ ªuwfi N°æ≤ ı±>_bR¡≈ () ∫F <ªW _b∫a ıf ˚Ù <ıŸ <J¡ŸÙ ≈Ì°SÕ

() J¡FÙ*-J¡FÙ* "<ªWı°Œ°ÃtJ¡tg' ÎuŸ° ˚Ù ≈°™> <tÔ° Fæ $ ŸJu¡ NfiCŸ°≤ <ªW J¡° ı°Œ

∫°fiÙ "ınÌuF<bT∫°J¡°≤, wÃ_bR¡≈' ∫F NSÕ ŸtHfi° ª°<FÎ $

1438

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

J¡∑ <ıŸ ≈®J¡°≤ Â» ˚°bfi° J¡≤w° Fæ, ∫°fiÙ ı˚Ù Ìub, fi≤, _S°b≤ N°<ÌR¡≈ Ÿu Ìub°<Ì Ju¡ _bR¡≈ J¡∑

˚°bfi° J¡≤w° Fæ, w˚Ù Ÿ ≈®J¡°≤ J¡° bF Fů ı°w° Fæ $$38$$

NwÎb J¡°Ô˚uÌ Ÿu ıÙb tu* NFt°J¡°≤˚uÌ J¡° NfiC˚b Fůw° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

ªæw∏∫ Ÿu ˚Ùw≤ b°Ÿfi°R¡≈Ù J¡<Ô∫ů* J¡° <bJ¡°Ÿ Fůw° Fæ; ŸÙ Ÿu ∫F ıÙb <b<ª` w≤F Ÿu

˚°<bw N°J¡°≤b°Ô° FůJ¡≤ Ÿt∫-Ÿt∫ ≈≤ _b∫a <˚∏fi-<˚∏fi R¡≈ J¡° Fů ı°w° Fæ $$39$$ ıæŸu _b›fi tu* <Ì©°oÕ ≈n° y®°t bfi°<ÌŸW°R¡≈Ù <˚∏fiw° Ju¡ NbÔůJ¡fi Ÿu bfi°<Ì˚°b J¡ů ≈®°›w Fů ı°w°

Fæ, bæŸu FÙ ÌuF˚¥w ∫F ıÙb ˚Ù ÎJ¡ ÌuF Ÿu ÌqŸ≤Ù ÌuF J¡ů ≈®°›w Fů ı°w° Fæ, •∫ů*<J¡ ∫F _b›fi Ju¡

Ÿt°fi FÙ ≈®<w˚°Ÿ°ÃtJ¡ Fæ $$40$$ ıæŸu _b›fi tu* <Ì©°oÕ Ìu ≤F° tfiC‹∫ „Ù|® FÙ ÌÙb°≤ ffiJ¡≤ ≈¸> ffi ı°w° Fæ, bæŸu FÙ t≤d-t¥h~>°Õ tu* ˚Ù ≈®<w˚°Ÿt°fi NŸÃ∫R¡≈ FÙ ∫FÙ „≤Ù≤ bF ÌqŸ≤° „≤Ù≤

N≈fiu-N°≈ ffi ı°w° Fæ $$41$$

∫<Ì J¡ůoÕ ∫F „aJ¡° J¡≤u <J¡ ÌuF wů ≈®Ã∫s FÙ t≤wÙ N°æ≤ ˚_tÙ˚¥w Fů ı°wÙ Fæ, ˚Ô° bF <k¡≤

ÌqŸ≤Ù ÌuF Jæ¡Ÿu ffi ı°∫uyÙ ? wů oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

_b›fi tu* N≈fiu ≈®<w˚°Ÿ Ÿu N≈fiÙ ÌqŸ≤Ù ÌuF J¡∑ w≤F ∫F ıÙb NŸÃ∫ FÙ t≤w° Fæ N°æ≤ <k¡≤

NŸÃ∫ FÙ Ã≈∏fi Fůw° Fæ $ w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ t≤fiub°Ôu J¡° t≤d N°æ≤ ı∏t ˚Ù ≈®°<w˚°<ŸJ¡ FÙ Fæ $ ıÙ

≤Fu Ôůyů* J¡ů wů N≈fiÙ N<bΩ° Ÿu J¡¿v≈w FÙ ŸJ¡∑ ÌuF Ju¡ Ì°F N°<Ì J¡° Ì„Õfi Fůw° Fæ fi <J¡ ŸJ¡∑
b°Ÿfi°t∫ ÌuF J¡° $$42$$
wf •∫° ∫Cb°b_S° N°æ≤ b¨]°b_S° J¡∑ fi°o˘ ÌuF°∏w≤-≈®°<›w ˚Ù oŸ ÌuF J¡° J¡°<ÔJ¡ ≈¿≤d°t FÙ

Fæ ? oŸ „aJ¡° ≈≤ "fiFÙ*' ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

ÌuF J¡° ∫F bwÕt°fi _bR¡≈ Ÿt∫ ≈°J¡≤ ∫Cb°b_S° Ju¡ ŸÂ„ ÌuF°∏w≤R¡≈ Fů ı°w° Fæ ÎuŸÙ f°w fiFÙ*

Fæ, •∫ů*<J¡ bwÕt°fi „≤Ù≤ f°v∫, ∫°æbfi N°<Ì Nb_S°Nů* Ju¡ <˚∏fi Fůfiu ≈≤ ˚Ù "bF ∫FÙ „≤Ù≤ Fæ' oŸ

≈®Ã∫<˚I°ÃtJ¡ <fiÿª∫ J¡° <bT∫ Fůw° Fæ $ ≈≤awC ∫u ˚¥w Îba ˚<b‹∫wg „≤Ù≤ wů bæŸÙ ≈®Ã∫<˚I° Ju¡ <bT∫
fiFÙ* Fæ*, •w ≈®Ã∫<˚I° Ju¡ fi Fůfiu Ÿu ÌqŸ≤ů* π°≤° "J¡°Ôw# N∏∫ Fæ* N°æ≤ b_wCw# N∏∫ fiFÙ* Fæ*' oÃ∫°<Ì

˚®°<∏w J¡ů ≈®°›w Fůwu Fæ* $ Nw# fiJ¡∑ ıÙb Ÿu FÙ Ã≈<W Fæ ∫°fiÙ b°Ÿfi° Ÿu FÙ fiJ¡° Ìg˚b Fæ $$43$$

∫¿Ì „aJ¡° Fů <J¡ <ı∏Fu* ≈FÔu J¡˚Ù Ìu©° FÙ fiFÙ*, fi Ìub°<Ì „≤Ù≤ů* tu* oŸ ıÙb J¡∑ b°Ÿfi° FÙ

Jæ¡ŸÙ ? wů oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

Fu w[bIů* tu* Zu‹™> ZÙ≤°t˚B, ("w_∫ `∫ N°bŸS°˜∫# _b›fi°#' (N) oŸ ZC<w Ju¡ NfiCŸ°≤) ∫F
ıyBq≈ wů ıÙb_b›fi Ju¡ N∏wyÕw FÙ Fæ ∫°fiÙ ıÙb J¡° ÎJ¡ _b›fi FÙ Fæ, ∫F N°≈ ı°<fiÎ $ N°æ≤ ª¥≥<J¡

_b›fi tu* oŸ ı∏t tu* Â‹¸> Îba NÂ‹¸> b_wCNů* J¡° NfiC˚b Fůw° Fæ, (oŸ<ÔÎ ≈¥bÕ tu* NÂ‹¸> Ìub°<Ì „≤Ù≤ů*

J¡∑ b°Ÿfi° Fůfiu tu* <J¡ŸÙ ≈®J¡°≤ J¡∑ N°≈<W fiFÙ* Fæ $) () $$44$$

(N) Ÿ Ÿ®‹¸>° oÕÿb≤ J¡∑ <≈w¨„≤Ù≤, t°w¨y˚°Õ„∫ N°æ≤ N≈fi° „≤Ù≤ ∫u wÙfi Nb_S°Î≥ Îba ı°y®wg, _b›fi wS° ŸCTC<›w fi°tJ¡ wÙfi _b›fi Fæ* $)

() b_wCw# Nfi°<Ì ŸaŸ°≤ tu* NfifiC˚¥w JC¡~> ˚Ù fiFÙ* Fæ, Nw# t≤dJ¡°Ô tu* ˚°<b ÌuF Ju¡

N°≤‡˚J¡ J¡tů˘ Ÿu ÌgfC] F…oÕ b°Ÿfi° Ju¡ NfiCŸ°≤ ÌuF°∏w≤ J¡∑ Ã≈<W Fů ŸJ¡wÙ Fæ $

ŸyÕ - 51]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1439
wf tF°b°•∫ů* Ÿu ı<fiw f®ÊŸ°s°ÃJ¡°≤ Ÿu ≈®°›∫ f®Ê˚°b ˚Ù ÌuF°∏w≤ J¡∑ fi°o˘ b°Ÿfi°t∫ _b›fi FÙ •∫ů* fiFÙ* Fæ ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $
ıů "<„btπæwa ªwCS˘ t∏∫∏wu' oŸ ZC<w tu* •w <„b°<Ì _bfi°t N°<Ì Ÿu J¡<Sw Fæ N°æ≤ wC≤Ù∫

Â<‹¸> Ÿu Â‹¸> Fæ, Ÿ ≈≤t°Ãt° J¡ů •w wÙfiů* Ôsdů*b°Ô° _b›fi FÙ fiFÙ* Fů ŸJ¡w° $ ı°y®wg J¡°Ô tu*

J¡˚Ù ˚Ù ŸJ¡° NfiC˚b fi Fůfiu Ÿu ŸJ¡∑ b°Ÿfi° FÙ N≈®<Ÿ] Fæ, Nw# bF b°Ÿfi°t∫ fiFÙ* Fů ŸJ¡w° $
oŸ<ÔÎ ∫F <fitÕÔ°Ãt° ÎJ¡t°` <ª<w FÙ Fæ $$45$$ bFÙ <ªÌ°Ãt° ıÙb FůJ¡≤ N°ı N<˚fib bwÕt°fi

<bT∫ J¡ů <ıŸ ≈®J¡°≤ <ªÃ_b˚°b Fůfiu Ÿu FÙ Ìu©w° Fæ, ın_b˚°b Fůfiu Ÿu fiFÙ*, ŸÙ ≈®J¡°≤ N°yu Ìu©u ı°fiub°Ôu <bT∫ů* J¡ů ˚Ù Ìu©w° Fæ $$46$$
oŸÙ<ÔÎ NÂ‹¸> <bT∫ tu* ˚Ù ˚°bfi°Nů* Ju¡ ≈ª∫ Ÿu Â» F…oÕ b°Ÿfi° ≈¥bÕ tu* Â‹¸> <bT∫ů* J¡∑ b°Ÿfi°Nů*

≈≤ <bı∫ ≈°wÙ Fæ, ∫ů* ≈C”T ≈®∫Ãfi J¡∑ ≈®fÔw° <Ì©Ô°oÕ yoÕ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
ıæŸu J¡Ô Ju¡ <J¡∫u y∫u JC¡J¡tÕ ∫°fiÙ NfiC<ªw J¡tÕ N°ı Ju¡ ≈®∫Ãfi Ÿu ŸCJ¡tÕw° J¡ů ≈®°›w Fůwu Fæ*, bæŸu FÙ N°ı ˚Ù ≈C”T≈®∫Ãfi Ÿu ≈FÔÙ b°Ÿfi° ≈≤ <bı∫ ≈®°›w J¡∑ ı° ŸJ¡wÙ Fæ $$47$$
oŸ ≈®J¡°≤ Nf wJ¡ ıÙb Ju¡ b°Ÿfi°≈¿≤d°t_bR¡≈ ÌuF°<Ìf∏@ J¡° bdÕfi <J¡∫° y∫°, Nf ŸJ¡∑

„°a<w J¡f FůyÙ ? oŸ <ıI°Ÿ° ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

≈®°<d∫ů* J¡∑ ªsC N°<Ì o¿∏B∫°≥ tůs Ju¡ <ffi° „°aw fiFÙ* FůwÙ $ bu Ìu„J¨¡w N°æ≤ J¡°ÔJ¨¡w ˚uÌů* Ÿu oŸ ŸaŸ°≤Ÿ°y≤ tu* w≤°wÙ N°æ≤ ±¥>fwÙ ≤FwÙ Fæ* $$48$$
tůs Ju¡ <ffi° ÌuF°<Ì J¡∑ <fib¨<W •∫ů* fiFÙ* FůwÙ ? oŸ „aJ¡° ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

ª¥≥<J¡ ıf wJ¡ tůs fiFÙ* Fů ı°w° wf wJ¡ oŸ <ª<w J¡∑ N≈fiÙ ÌuF°J¡°≤ J¡∑ J¡v≈fi° J¡≤fiub°ÔÙ
b°Ÿfi° ŸÌ° ffiÙ FÙ ≤FwÙ Fæ, oŸ<ÔÎ oŸ ıÙb J¡∑ N≈fiÙ b°Ÿfi° FÙ ≈°aª˚°æ<wJ¡ ÌuF FůJ¡≤ Ÿ ≈®J¡°≤

N°yu ©nÙ FCoÕ-ŸÙ ≤FwÙ Fæ; <ıŸ ≈®J¡°≤ f°ÔJ¡ Ju¡ N°yu J¡¿v≈w NŸÃ∫ tF°∫s ©n° F…N°-Ÿ° ≤Fw°

Fæ, (Nw# tůs Ju¡ <ffi° ÌuF°<Ì J¡∑ <fib¨<W fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ) $$49$$

Nf, J¡Sa<ªwg ≈°aª˚°æ<wJ¡ _S¥Ô„≤Ù≤ J¡∑ <fib¨<W Fůfiu ≈≤ ˚Ù tůs Ju¡ <ffi° <Ô*yÌuF°ÃtJ¡ ≈C∫Õ‹¸>J¡

J¡∑ <fib¨<W Fů FÙ fiFÙ* ŸJ¡wÙ, oŸ N°„∫ Ÿu Ÿu <Ì©Ô°wu Fæ* $
tfi, fC<], NFaJ¡°≤ Îba ≈°≥ª Ÿ¥‚t w∏t°`°Î≥ - ofi N°™>ů* J¡° Ÿt¥F ≈C∫Õ‹¸>J¡ J¡F° y∫° Fæ N°æ≤ ∫FÙ

"N°<wb°<FJ¡' ÌuF J¡FÙ yoÕ Fæ $$50$$

∫<Ì „aJ¡° Fů <J¡ „°˜ů* tu* I°fiu¿∏B∫, J¡tuÕ¿∏B∫, ≈®°d, ≈aªtF°˚¥w, N∏w#J¡≤d, N<bΩ°, J¡°t N°æ≤ J¡tÕ-o∏Fu* ≈C∫Õ‹¸>J¡ J¡F° y∫° Fæ, bF ≈aªÙJ¨¡w N°J¡°„, b°∫C N°<Ì <Ô*y|<¸>w _S¥Ô°∏w t¥wÕR¡≈

˚Ù Fůy° $ ÎuŸÙ ¿_S<w tu* N°≈fiu Nt¥wÕ tfi, fC<] N°<Ì N°™>ů* J¡° Ÿt¥F FÙ "≈C∫Õ‹¸>J¡' Fæ, ∫F Jæ¡Ÿu J¡F° ? wů oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

N°≈ π°≤° J¡<Sw t¥wÕR¡≈ ≈C∫Õ‹¸>J¡ wf Fůy° ıf ≈aªÙJ¡≤d Ÿu Nt¥wÕR¡≈ w∏t°`°Nů* J¡∑ _S¥Ôw°

FůyÙ $ ∫F Ÿ¥‚tw∏t°`_bR¡≈ <Ô*y°Ãt° wů Nt¥wÕ FÙ Fæ $ oŸJ¡∑ ≈aªÙJ¨¡w N°J¡°„R¡≈w°, ıů <J¡

<fi≤b<@ _S¥Ô Fæ, fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ, J¡≤ůnů* Nt¥wÕ b°Ÿfi°Nů* J¡ů <tÔ°fiu ≈≤ ˚Ù J¡FÙ* _S¥Ôw° fiFÙ*

<Ì©°oÕ ≈nwÙ $ ıf oŸ ≈C∫Õ‹¸>J¡ J¡∑ N°J¡°„R¡≈w° FÙ Ì…ÔÕ˚ Fæ wf ŸJ¡∑ _S¥Ô b°∫CR¡≈w° fnÙ-

1440

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
fnÙ wfiů*b°Ôu b¨s J¡∑ fi°o˘ NÃ∫∏w FÙ NŸa˚°<bw Fæ $ Îba ıf _S¥Ô˚¥wů* J¡° FÙ Ÿtu* (≈C∫Õ‹¸>J¡ tu*) Ÿa˚b fiFÙ* Fæ wf oŸJ¡∑ ÌuFw° Ÿ ≈®J¡°≤ NÃ∫∏w NŸa˚°<bw Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ N<wŸ¥‚t ≈≤t°dC J¡∑

ŸCtu”w° $ Nw# ∫F fiFÙ* J¡F ŸJ¡wu <J¡ ˚°æ<wJ¡ ÌuF wJ¡ FÙ ≈C∫Õ‹¸>J¡ Fæ, ∫F ˚°b Fæ $$51$$
tC<•w tu* NfiC≈∫ůyÙ Fůfiu Ÿu ˚Ù oŸ tůs„°˜ tu* _S¥Ô ≈Ì°Sů˘ Ju¡ N¿_wÃb J¡∑ J¡v≈fi° ∫C•w fiFÙ*

Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

∫<Ì ∫F ÌuF°<Ì ≈®≈aª tfiůt°` FÙ Fæ ∫°fiÙ ÎJ¡ J¡v≈fi° FÙ Fæ wů bæ≤°À∫ N°<Ì Ju¡ NU∫°Ÿ Ÿu-Ÿu (tfi J¡ů) ≤°y-πuT„¥∏∫ J¡≤ Ìufiu ≈≤ ∫F ıÙb „t°<Ì-Ÿ°@fi ªwC‹¸>∫ Ÿu Ÿ‡≈∏fi Fů ı°w° Fæ $ wÌfi∏w≤
tF°b°•∫ů* π°≤° I°fiůÌ∫J®¡t Ÿu tfi#J¡¿v≈w _b›fi≈®°∫ ≈®≈aª N°æ≤ ŸJ¡∑ t¥Ô˚¥w N<bΩ° J¡° f°@ Fů ı°fiu ≈≤-N≈fiÙ J¡°∫Õ Îba J¡°≤d_bR¡≈ Nb_S°ÃtJ¡ Ìůfiů* f∏@ů* Ÿu „¥∏∫ ıÙb J¡ů tC<•w ≈®°›w FůwÙ

Fæ $ _S¥Ô˚¥w ˚°æ<wJ¡ t¥wÕ≈®≈aª J¡∑ ˚Ù ŸW° t°fifiu ≈≤ wů Ÿ ≈®J¡°≤ Ju¡ ≈®≈aª J¡° I°fi Ÿu f°@ <Ì©°oÕ
fi ≈nfiu ≈≤ tC<•w Fů fiFÙ* ŸJ¡wÙ $ (Îba <fi‹J¡TÕ ∫FÙ <fiJ¡Ô° <J¡ _b›fi N°æ≤ ŸCTC<›w-∫u Ìů FÙ Nb_S°Î≥

Fæ*, ı°y®wgfi°tJ¡ _S¥Ô<bT<∫dÙ ÌqŸ≤Ù N∏∫ J¡ůoÕ Nb_S° <J¡ŸÙŸu <Ÿ] fiFÙ* J¡∑ ı° ŸJ¡wÙ, oŸ

N°„∫ Ÿu ∏FÙ* Ìůfiů* J¡° <b˚°yJ¡≤ <Ì©Ô°wu Fæ* $) <ıŸfiu ın_bR¡≈ ÌuF°<Ì Ÿf ≈®≈aª J¡ů b°Ÿfi°R¡≈

Ÿu ≈ŸaF°≤ J¡≤ yůÌ tu* J¡≤ <Ô∫° Fæ, bF ıÙb J¡∑ ŸCTC›ww° ∫°fiÙ ŸCTC<›wfi°tJ¡ ÎJ¡ Nb_S° Fæ, N°æ≤

ÌuF≈®wÙ<w Ÿu Ÿt¿∏bw _b›fifi°t J¡∑ ÌqŸ≤Ù Nb_S° Fæ $ oŸ w≤F <Ì©°oÕ Ìu ≤Fu ≈®J¡°≤ů* Ÿu _S°b≤ Îba ıayt N°J¡°≤ů* Ÿu ∫F N°<wb°<FJ¡ ÌuF FÙ tůs-≈®°<›w≈∫Õ∏w oŸ ŸaŸ°≤ tu* |¥twÙ ≤FwÙ Fæ $$52,53$$

ZÙ≤°tıÙ, ŸfJ¡∑ FÙ ∫F N°<wb°<FJ¡ ÌuF J¡˚Ù wů ŸCTC›w°b_S° tu* ¿_Sw ≤FwÙ Fæ N°æ≤ J¡˚Ù _b›fi J¡∑
fi°o˘ ∫°fiÙ _b›fi°b_S° tu* ¿_Sw ≤FwÙ Fæ $$54$$ ŸCTC›w°b_S° tu* ¿_Sw ∫F N°<wb°<FJ¡ ÌuF ıf b°Ÿfi°R¡≈ Ÿu ˚Ùw≤ ≈®<b‹¸> F…Î ˚<b‹∫wg Ì…#_b›fiů* Ÿu <b]-ŸÙ FůJ¡≤ _t¨<w„¥∏∫ N°æ≤ NfiC<Ìw N°J¡°≤b°ÔÙ Fů ı°wÙ Fæ, wf <ª<w Ju¡ ≈®<w<f‡f Ÿu ©<ªw Fůfiu Ÿu wS° N≈fiu tu* Ÿ‡≈¥dÕ ıywg J¡°

≈ŸaF°≤ J¡≤ Ôufiu Ÿu bF ≈®Ô∫J¡°ÔÙfi N<Àfi Ju¡ Ÿt°fi ≈®ÌÙ›w FůJ¡≤ ¿_Sw ≤FwÙ Fæ $$55$$

fi _S°b≤ N°<Ì <fiJ¨¡‹¸> ∫ů<fi∫ů* tu* ınw° Ju¡ N°<@•∫ Ÿu ŸCTC<›w J¡∑ ≈®ªC≤w° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

_S°b≤ N°<Ì Nb_S°Nů* tu* wS° J¡v≈b¨s J¡∑ Nb_S°Nů* tu* ˚Ù (N) ≈°T°d-<„Ô° Ju¡ Ÿt°fi

|fiÙ˚¥w ınw°b°ÔÙ (wtů∫C•w) ∫F N°<wb°<FJ¡ ÌuF ŸCTC<›w-Nb_S° tu* FÙ ¿_Sw ≤FwÙ Fæ $$56$$
oŸ<ÔÎ <ªW J¡∑ N<@J¡ ınw° FÙ oŸ ÌuF J¡∑ ŸCTC<›w Fæ, <ªW J¡° ˚®td FÙ ŸaŸ°≤ Fæ, <ªW J¡°
w[bI°fi FÙ f∏@ Ÿu tC<•w Fæ, wC∫Õw° FÙ oŸJ¡∑ ı°y®Ìb_S° Fæ, ∫FÙ <Ÿ] FCN°, ∫F J¡Fwu Fæ* $

ZÙ≤°t˚B, oŸ ÌuF J¡∑ ŸCTC›w°b_S° tu* ¿_S<w ınw° Fæ, _b›fi°b_S° Ÿu FÙ Ã≈∏fi ∫F ŸaŸ°≤

Fæ, oŸJ¡° ıů w[bI°fi Fæ, bF tC<•w Fæ N°æ≤ ıů ı°y®Ìb_S° Fæ, bFÙ wC∫ÕR¡≈w° Fæ $$57$$ ıÙb J¡∑
w[bI°fi Ÿu FÙ tC<•w FůwÙ Fæ N°æ≤ ŸÙ w[bI°fi Ÿu bF bæŸu ≈≤t°Ãt_bR¡≈w° J¡ů ≈®°›w Fů ı°w° Fæ, ıæŸu tÔ @ů <Ì∫u ı°fiu ≈≤ <b„C] F…N° w°≥f° ŸCbÕdR¡≈w° J¡ů ≈®°›w Fů ı°w° Fæ $$58$$ ZÙ≤°t˚B, (N) ≈®_wCw ÿÔůJ¡ tu* "ª' „ÆÌ N›∫SÕJ¡ Fæ ∫°fiÙ ŸJ¡° "˚Ù' ∫F NSÕ Fæ $ Îbaª, J¡v≈b¨sů*
tu* ≈C^∫ Ju¡ N°<@•∫ Ÿu J¨¡<t, J¡∑¸>, sC@°, w¨T° N°<Ì Ì…#©ů* Ju¡ fi Fůfiu Ÿu ∫Ω<≈ N°fi∏Ì N<@J¡

Fæ; wS°<≈ fitu* tfiC‹∫ N°<Ì Ju¡ Ÿt°fi I°fi fiFÙ* Fæ, <J*¡wC NÃ∫∏w wtůt∫w° FÙ Fæ, ∫F ˚°b Fæ $

ŸyÕ - 51]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1441
ıÙb Ju¡ w[bI°fi Ÿu ıů tC<•w ≈®°›w FůwÙ Fæ, bF „°˜ů* tu* Ìů ≈®J¡°≤ J¡∑ fwÔ°∫Ù yoÕ Fæ - ÎJ¡
ıÙb∏tC<•w N°æ≤ ÌqŸ≤Ù ÌuF≈°w Ÿu Fůfiub°ÔÙ Jæ¡bv∫tC<•w $$59$$ ıÙb∏tC<•w FÙ wC≤Ù∫°b_S° Fæ $

ŸJu¡ ≈≤u wC≤Ù∫°wÙw f®Ê≈Ì Fæ $ w[bI°fi Fůfiu Ÿu ∫F ıÙb ≈®fů@_bR¡≈ Fů ı°w° Fæ ∫°fiÙ ÃJ¨¡‹¸> ªæw∏∫°ÃtJ¡ f®ÊR¡≈ Fů ı°w° Fæ N°æ≤ bF wÃbI°fi ∫° fů@ ≈C”T ≈®∫Ãfi Ÿu Ÿ°º∫ Fæ $$60$$ oŸ

Δ∫bF°≤-˚¥<t tu* ıů ıÙb "≈≤t°SÕw# tu≤° ∫F ≈¿≤t°d Fæ N°æ≤ ∫F tu≤° _bR¡≈ Fæ' ∫ů* I°fi J¡≤ Ôuw° Fæ, bF ŸfJu¡ ˚Ùw≤ ¿_Sw Ÿ°<s˚¥w <ªÌ°Ãtt∫ FÙ Fů ı°w° Fæ $ N°æ≤ ıů ıÙb ≈∫CÕ•w I°fi Ÿu „¥∏∫ Fæ,

≈≤t°SÕw# ŸJu¡ f®Ê<fi‹™> Fůfiu ≈≤ ˚Ù NI°fib„ bF <„Ô° J¡∑ fi°o˘ Â»ÙJ¨¡w N≈fiu ⁄Ì∫ tu* ÌÙ|Õwt ŸaŸ°≤_b›fi-˚®°<∏wR¡≈ wÙb® ˚∫ J¡ů Ìu©w° ≤Fw° Fæ $$61$$
wf •∫° ıÙb Ju¡ ⁄Ì∫ tu* b°_w<bJ¡ ˚∫ Fæ ? oŸ „aJ¡° ≈≤ "fiFÙ*' ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $
ıÙb Ju¡ ˚Ùw≤ <ª<wJ¡Ô° Ju¡ <Ÿb° N°æ≤ ÌqŸ≤° JC¡~> ˚Ù fiFÙ* Fæ, bF Ÿu FÙ N∏∫R¡≈ Ÿu Ìu©w° F…N°

Δ∫SÕ tu* Ÿůª <J¡∫° J¡≤w° Fæ $$62$$ ıÙbR¡≈ ≈≤t°dC Ju¡ ˚Ùw≤ wů ≈≤t tFwg f®Ê Ju¡ <Ÿb° ÌqŸ≤° JC¡~>

˚Ù fiFÙ* Fæ, NFů ! ıF°≥-wF°≥ ∫F ıů ıywg N°≥©ů* Ju¡ Ÿ°tfiu N° ≈n° Fæ, bF t°∫° J¡° FÙ <bÔ°Ÿ

Fæ $$63$$ <ıŸ ≈®J¡°≤ f¸>ÔůoÕ Ju¡ ˚Ùw≤ ©°æÔ ≤Fu ıÔ tu* fi°fi°Ãb J¡° ˚®t Ã≈∏fi Fůw° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤
ıÙbR¡≈ ≈≤t°dC Ju¡ ˚Ùw≤ <tØ∫° FÙ ŸaŸ°≤ Ã≈∏fi Fůw° Fæ $$64$$ ZÙ≤°tıÙ, b°Ÿfi°Nů* J¡° f∏@ FÙ
oŸ ıÙb°dC J¡° f∏@ Fæ, b°Ÿfi°Nů* J¡° fi°„ FÙ oŸJ¡° tůs Fæ N°æ≤ b°Ÿfi°Nů* J¡° N∏w ∫°fiÙ Nb<@ FÙ
oŸJ¡∑ ŸCTC<›w Nb_S° Fæ, (•∫ů*<J¡ wC∫Õ N°æ≤ wC∫°ÕwÙw ∫u Ìůfiů* ≈Ì b°Ÿfi°„¥∏∫ Fůwu Fæ* $) N°æ≤ bF

_b›fi tu* <ª`-<b<ª` R¡≈ Ÿu _kC¡¿≤w FůwÙ Fæ $$65$$

<J¡Ÿ ≈®J¡°≤ _kC¡¿≤w FůwÙ Fæ ? ∫F J¡Fwu Fæ* $
ıf ∫F ıÙb |fiÙ˚¥w b°Ÿfi°Nů* Ju¡ tůF Ÿu ∫C•w Fůw° Fæ wf bF _S°b≤ N°<Ì ∫ů<fi∫ů* J¡° ˚°yÙ

Fůw° Fæ ∫°fiÙ _S°b≤ N°<Ì ∫ů<fi∫ů* tu* ≈®°›w-Ÿ° <Ì©Ô°oÕ ≈nw° Fæ, ıf tº∫t ≈®J¡°≤ J¡∑ b°Ÿfi°Nů*

Ÿu ∫C•w Fůw° Fæ wf ≈„C, ≈sÙ N°<Ì ∫ů<fi∫ů* J¡° ˚°yÙ Fůw° Fæ N°æ≤ ıf wfiCb°Ÿfi°Nů* (sÙd b°Ÿfi°) Ÿu Ÿt¿∏bw Fůw° Fæ wf tfiC‹∫, Ìub, y∏@bÕ N°<Ì ∫ů<fi∫ů* tu* ≈®°›w Fůw° Fæ $ w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ b°Ÿfi°Nů*

Ju¡ s∫ Ju¡ w°≤w‡∫ Ÿu W≤ůW≤ „C˚∫ů<fi J¡∑ ≈®°<›w FůwÙ Fæ $$66$$
b°Ÿfi°Nů* Ju¡ s∫w°≤w‡∫ Ÿu bæ<ªc∫ J¡∑ N<˚Δ∫<•w fwÔ°fiu Ju¡ ≈ÿª°wg y®°fl, y®Fd N°<Ì Ju¡
bæ<ªc∫ Ÿu ˚Ù bæ<ªc∫°<˚Δ∫<•w fwÔ°wu Fæ* $

ŸCTC<›w J¡∑ <bh∫C<w Ju¡ Ÿt∫ ıf ÌuF Ju¡ ˚Ùw≤ fi© Ju¡ Ny®˚°y Ÿu ÔuJ¡≤ Δ∫°›w ≈®°dů* tu* NF‡˚°b Ÿu "ÌuF≈¿≤t°db°Ô° FÙ tæ* Fq≥' ∫ů* ıf ≈¿≤h~>uÌ Fůw° Fæ wf |¸> N°<Ì ≈Ì°SÕ f°F≤ Ã≈∏fi Fů ı°wu Fæ* $

(bu f°F≤ Fůbu, ŸŸu •∫° ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $) bæŸÙ ¿_S<w tu* ªsC N°<Ì π°≤ů* Ÿu <fiJ¡Ôu F…Î N∏w#J¡≤d π°≤° f°F≤ <fiJ¡Ô° F…N° N∏w#J¡≤db¨¿WNb¿h~>∏fi ªæw∏∫°Ãt° ıÙb f°fl |¸>°<Ì <bT∫ů* Ju¡ Ÿ°S

Δ∫°<›w J¡≤w° Fæ $ ≈ÿª°wg "tæ* |¸> J¡ů ı°fiw° Fq≥' ∫ů* y®°fl Îba y®°FJ¡ J¡∑ b°Ÿfi°¿ÃtJ¡° ŸW° wWwg bæ<ªc∫ Ÿu _≈‹¸>w# N<˚Δ∫•w Fů ı°wÙ Fæ $$67$$

ŸÙJ¡° _≈‹¸>ÙJ¡≤d J¡≤wu Fæ* $

N∏Ì≤ ≤Ffiub°Ô° ıÙb f°F≤ Nfi°Ãt ≈Ì°Sů˘ ≈≤ ıf N°R¡» Fů ı°w° Fæ, wf y®°fly®°FJ¡b°Ÿfi°,

1442

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
t¨yw¨‹d° J¡∑ fi°o˘, Nº∫_w <b˚°y Ÿu ≈®J¡¸> Fů ı°wÙ Fæ $$68$$
oŸÙ ≈®J¡°≤ Fu∫-≈°Ìu∫ J¡∑ <b<ª`w° ˚Ù b°Ÿfi°º∫_w FÙ Fæ, b°_w<bJ¡ fiFÙ*, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

N°Ãt° ∫F°≥ fi <J¡ŸÙ J¡° Ã∫°y J¡≤w° Fæ N°æ≤ fi <J¡ŸÙ J¡° y®Fd FÙ J¡≤w° Fæ $ b°_wb tu* N°Ãt° Ÿu

<˚∏fi <J¡ŸÙ J¡° N¿_wÃb Fæ FÙ fiFÙ* $ Nw# ∫F°≥ f°fl N°æ≤ N°∏w≤ J¡Ô°Nů* Ju¡ N°J¡°≤b°Ô° ÎJ¡t°`

<ªÌ°Ãt° FÙ ≈®J¡°„w° Fæ $$69$$ ∫u wÙfiů* ıywg ªæw∏∫°Ãt° J¡∑ ÎJ¡ ªtÃJ¨¡<w FÙ Fæ $ oŸ<ÔÎ ˚uÌJ¡

ŸaJ¡v≈ů* Ÿu ≈®∫ůıfi FÙ •∫° ≤F° ? Nf Ft w[bI°fi Ÿu N≈fiu ªæw∏∫_bR¡≈ tu* <ª≤J¡°Ô Ÿu <b≤°ıt°fi Fæ* $ ∫F f°fl-N°∏w≤ ıywg wÙfiů* J¡°Ô tu* ˚Ù fiFÙ* Fæ $$70$$ w[bw# <bª°≤° y∫° ŸtCB ıæŸu w≤ay N°<Ì

Ÿt_w <b˚uÌů* Ÿu „¥∏∫ F…N°-N°J¡°„ Ÿu ˚Ù _bh~>-Ÿ‡≈¥dÕR¡≈ Ÿu Ju¡bÔ <b„C] Bb°ÃtJ¡ ıÔ _bR¡≈

FÙ Fæ, bæŸu FÙ ∫F ıywg ˚Ù w[bw# I°w F…N° b°Ÿfi°J¡°ÔÙfi Ÿt_w <b˚uÌů* Ÿu „¥∏∫ <bJ¡°≤b<ıÕw Ju¡bÔ ≈≤t≈Ì f®Ê_bR¡≈ FÙ Fæ $$71$$
o•∫°bfib°≥ ŸyÕ Ÿt°›w
f°bfib°≥ ŸyÕ

N°<Ì ıÙb <F≤^∫y˚Õ J¡° _b›fi FÙ ıywg Fæ, Ÿtu* Nfi°Ÿ<•w Ÿu ŸJ¡° <bfi°„ Fů ı°w° Fæ oŸ NSÕ J¡° Â»ÙJ¡≤d J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ π°≤° NıCÕfi°¶∫°fi J¡° ≈J®¡t $

Ÿ˚Ù ıÙbů* tu* ≈®Ã∫uJ¡ J¡° _b›fi NÔy-NÔy Fůw° Fæ, ≈≤awC ı°y®wg-≈®≈aª wů ŸfJu¡ <ÔÎ ÎJ¡-Ÿ°

FÙ Fæ N°æ≤ _b›fiR¡≈ Jæ¡Ÿu Fů ŸJ¡w° Fæ ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ZÙ≤°tª∏BıÙ, Ÿ‡≈¥dÕ ıÙbŸt<‹¸>_bR¡≈ <F≤^∫y˚Õ J¡° NfiuJ¡<b@

J¡v≈fi°Nů* Ÿu J¡ůtÔ (≤tdÙ∫) ıů ≈®St _b›fi Fæ, bFÙ Ft Ôůyů* J¡° "ı°y®wg ŸaŸ°≤' Fæ, ∫F N°≈
ı°<fiÎ $ bF ŸaŸ°≤ fi ŸÃ∫R¡≈ Fæ N°æ≤ fi NŸÃ∫R¡≈ FÙ Fæ $$1$$

<J¡Ÿ¿ÔÎ ÎuŸÙ J¡v≈fi° J¡≤wu Fæ* ? ∫<Ì ∫F ≈¥<~>Î wů oŸJ¡° W≤ ∫FÙ Fæ <J¡ Δ∫<‹¸>-ıÙb J¡∑ w≤F

Ÿt<‹¸>-ıÙb J¡° (<F≤^∫y˚Õ J¡°) J¡ůoÕ ÌqŸ≤° _b›fi ≈®<Ÿ] FÙ fiFÙ* Fæ oŸ<ÔÎ, ∫FÙ J¡Fwu Fæ* $

ª¥≥<J¡ Δ∫<‹¸>-ıÙbů* Ju¡ Ÿt°fi N°<Ì≈C”T <F≤^∫y˚Õ J¡° oŸ _b›fi J¡ů ~>ůnJ¡≤ ÌqŸ≤° J¡ůoÕ _b›fi J¡˚Ù ˚Ù fiFÙ* Fů ŸJ¡w°, oŸ<ÔÎ Δ∫<‹¸>R¡≈ Ft Ôůyů* Ju¡ ı°y®wg-J¡°Ô Ju¡ ≈®<Ÿ] ∫u ˚¥w-˚Cbfi°<Ì˚°b

Ÿ <F≤^∫y˚Õ J¡∑ ˚Ù ı°y®wg N°æ≤ _b›fi Ìůfiů* Nb_S°Nů* tu* <Ìw F…Î w[bw# _b›fi Ÿu <˚∏fi fiFÙ* Fæ*,

∫F ˚°b Fæ $$2$$

NŸÃ∫Ãb N°æ≤ Nb_wCÃb - ofi Ìůfiů* FuwCNů* Ÿu ˚Ù ≈®≈aª tu* _b›fiR¡≈w° J¡° Ÿ°@fi J¡≤ ≤Fu tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ _b›fi-bæ@‡∫°ÕfiC˚b tu* J¡°≤d <Ì©Ô°wu Fæ* $
w[bIů* tu* Zu‹™> ZÙ≤°tª∏BıÙ, w[bI°<fi∫ů* J¡∑ Â<‹¸>> tu* NŸÃ∫˚¥w N°æ≤ Nb_wC_bR¡≈ Fůfiu Ju¡

J¡°≤d ˚Ù oŸ ŸaŸ°≤ J¡ů Ÿ Ÿt<‹¸>-ıÙb J¡° (<F≤^∫y˚Õ J¡°) Δ∫<‹¸>R¡≈ Ft Ôůyů* Ju¡ _b›fi Ju¡

Ÿt°fi „Ù|® f°@ J¡° ≈®<w˚°Ÿ fi Fůfiu Ÿu ÎJ¡ Ô‡f° _b›fi FÙ Ÿt<HÎ $ ≈®≈aª tu* _b›fi-bæ@‡∫Õ J¡° ıů

˚®t Fůw° Fæ, Ÿtu* ŸJ¡∑ ÌÙ|Õw° FÙ ÎJ¡t°` J¡°≤d Fæ, ∫F ˚°b Fæ $$3$$ Fu Nfi|, ÎJ¡ _b›fi Ÿu t°fiů*

ÌqŸ≤u _b›fi J¡° NfiC˚b J¡≤ ≤Fu Ÿt<‹¸>-ıÙb Ju¡ ÎJ¡Ìu„˚¥w Δ∫<‹¸>-ıÙb NŸÃ∫ b_wC J¡° FÙ NJ¡°ˆ

ŸyÕ - 52]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1443

ŸÃ∫R¡≈ Ÿu NbÔůJ¡fi <J¡∫° J¡≤wu Fæ* $$4$$
b_wC_b˚°b Ÿu ¿b≈≤Ùww° <Ì©°oÕ ≈nfiu Ju¡ J¡°≤d ˚Ù oŸJ¡∑ _b›fiw° <Ÿ] FůwÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu w°w, Ÿt<‹¸>-ıÙb Ju¡ ÎJ¡Ìu„˚¥w ıů Δ∫<‹¸>-ıÙb Fæ*, fiJu¡ NfiC˚b_bR¡≈ ˚®°¿∏w Ÿu ınw°„¥∏∫ f®Ê tu* ˚¥w-˚Cbfi°<Ì J¡∑ ınw°, NFaJ¡°≤ Ÿu ÔuJ¡≤ ÌuF≈∫Õ∏w Ÿ˚Ù ın-≈Ì°Sů˘ tu*

N°ÃtÃb°<˚t°fi Ÿu Nınw° Îba NŸÃ∫ tu* ŸÃ∫w° <Ìw F…oÕ Fæ $$5$$ ≈®J¡°„ Ju¡ ≈®J¡°„J¡ f®ÊR¡≈ Ÿ¥∫Õ

Ju¡ ˚Ù ˚Ùw≤ Ÿ‡≈¥dÕ wÙfiů* ÔůJ¡ů* J¡° ˚®t Ìu© ≤Fu _b›fi tu* Ÿa˚®°∏w-Ÿu Ÿf ıÙb ˚uÌ-J¡v≈fi°Nů* J¡∑

≈≤‡≈≤°Nů* Ÿu ŸaŸ°≤ tu* ˚®td <J¡∫° J¡≤wu Fæ* $$6$$

J¡¿v≈w ˚uÌů* tu* ŸÃ∫w° Ju¡ N°≤ů≈ tu* J¡°≤d fwÔ°wu Fæ* $

_b∫a Δ∫<‹¸>R¡≈ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d FÙ Ÿt<‹¸>-ıÙb J¡∑ N≈us° ˚Ù NÃ∫aw ıÙb˚¥w ∫u -≈≤t°SÕw#

ŸbÕy°tÙ N°æ≤ Nfi∏w, NwÎb ≈¿≤h~>uÌ„¥∏∫-ŸÃ∫_bR¡≈ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d <ıŸ -<ıŸ J¡∑ ˚°bfi°

J¡≤wu Fæ*; ŸÙJ¡ů - Ÿtu* N°Ÿ<•w Fůfiu Ÿu N≈fiÙ ŸW° Ju¡ N°≤ů≈ π°≤°-„Ù|® FÙ ŸÃ∫-Ÿ° ŸtH

Ôuwu Fæ* $$7$$

∫FÙ NSÕ ˚ybÌgyÙw° tu* ˚yb°fig π°≤° ≈<Ì‹¸> Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
tF°f°Fů ZÙ≤°tıÙ, ˚yb°fig ZÙJ¨¡‹dª∏B Ÿu ≈<Ì‹¸>, „C˚k¡ÔÌ°∫J¡ Ÿ Nfi°Ÿ<•w-∫ůy J¡°

N°≈ Zbd J¡∑<ıÎ, <ıŸJ¡° NbÔ‡ffiJ¡≤ ≈®°dÙ ıÙb∏tC•w tF°tC<fi ffi ı°w° Fæ $$8$$

ŸJu¡ <ÔÎ NıCÕfiů≈°¶∫°fi J¡∑ ˚¥<tJ¡° f°≥@wu Fæ* $

ZÙ≤°tª∏BıÙ, NıCÕfi fi°t@°≤Ù tF°≤°ı ≈°^±C> J¡° ≈C` <ıŸ w≤F ıÙb∏tC<•wR¡≈ ŸC© Ÿu ∫C•w Fůw° F…N° N≈fi° ıÙbfi „Ù|® <fw° Ìuy°, ŸÙ w≤F N°≈ ˚Ù Ì…#©≤<Fw N≈fi° ıÙbfi <fw° ÌÙ<ıÎ $$9$$

ZÙ≤°tª∏BıÙ fiu J¡F° # f®Êfig, (J¨¡≈°J¡≤ N°≈ tCHu fwÔ°o∫u <J¡) bF ≈°^±C>fi∏Ìfi (oŸ ≈¨ØbÙ ≈≤) J¡f Ã≈∏fi Fůy° N°æ≤ ŸJ¡∑ Nfi°Ÿ<•w J¡° bdÕfi ˚yb°fig ZÙJ¨¡‹d <J¡Ÿ w≤F J¡≤u*yu ? $$10$$

NıCÕfi Nbw°≤ tu* J¡°≤d fwÔ°fiu Ju¡ <ÔÎ ŸfJu¡ t¥Ô˚¥w f®Ê J¡° ≈J®¡t J¡≤wu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ZÙ≤°tª∏BıÙ, N°J¡°„ tu* tF°J¡°„ J¡∑ fi°o˘ ≈¿≤J¡¿v≈w fi°tb°Ô°

Ÿ∏t°`_bR¡≈ ∫F N°Ãt° N°<Ì N°æ≤ N∏w Ÿu „¥∏∫ N≈fiÙ t<Ft° tu* FÙ ≈®<w<‹™>w Fæ $$11$$ ıæŸu ŸCbdÕ
tu* J¡¸>J¡ N°<Ì wS° ıÔ tu* w≤ay N°<Ì <Ì©°oÕ ≈nwu Fæ*, bæŸu FÙ <fitÕÔ Ÿ∏t°`_bR¡≈ ≈≤t°Ãt° tu* ∫F

ŸaŸ°≤-<b˚®t (ıyÌg<bÔ°Ÿ) <Ì©°oÕ ≈nw° Fæ $$12$$ ıæŸu ı°Ô tu* k≥¡ŸÙ F…oÕ <ª<n∫° ˚°yfiu tu* NŸtSÕ

FůJ¡≤ ÎJ¡t°` N≈fiu ≈a© k¡n-k¡n°wÙ ≤FwÙ Fæ*, bæŸu FÙ Â<‹¸>yůª≤ Fů ≤Fu oŸ ŸaŸ°≤R¡≈Ù ı°Ô tu*
k≥¡ŸÙ F…oÕ ª°æÌF ≈®J¡°≤ J¡∑ ıÙbı°<w∫°≥ ~C>¸>J¡°≤° ≈°fiu tu* NŸtSÕ FůJ¡≤ N°bÿ∫J¡w° Ÿu N<@J¡ kC¡ÌJ¡

≤FÙ Fæ* ∫°fiÙ ~>Ô-J¥¡Ì tª° ≤FÙ Fæ* $$13$$ fi ıÙb-ı°<w∫ů* Ju¡ fÙª ≈°aª˚°æ<wJ¡ ŸaŸ°≤ tu* ZC<w, _t¨<w N°<Ì Ÿu b<dÕw ª¿≤`b°Ôu ∫t, ª∏Ì®, Ÿ¥∫Õ, o∏B N°<Ì wwg-wwg ÔůJ¡ Ju¡ N<@≈<w Fů ªCJu¡

Fæ* $$14$$ ª¥≥<J¡ ZC<w, _t¨<w N°æ≤ ŸÌ°ª°≤ Ÿu <b<Fw Fůfiu Ÿu ∫F ≈C^∫ Fæ, oŸ<ÔÎ ≈°Ìu∫ Fæ (y®°fl Fæ) wS° ZC<w, _t¨<w N°æ≤ ŸÌ°ª°≤ Ÿu <fi<T] Fůfiu Ÿu ∫F ≈°≈ Fæ, oŸ<ÔÎ Fu∫ Fæ ∫°fiÙ Ã∫°≠∫ Fæ-∫ů* fi Ôůyů* fiu N≈fiu-N≈fiu N<@J¡°≤ Ju¡ NfiCŸ°≤ ŸaJ¡v≈|<¸>w I°fi Ÿu t∫°ÕÌ° ffi° ≤•©Ù Fæ $$15$$

™>ÙJ¡ Fæ ? ÎuŸ° FÙ ŸFÙ, ≈≤ oŸŸu ≈®J¨¡w tu* •∫° N°∫° ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

1444

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Fu Nfi|, Ÿ ∫t≤°ı J¡° <ªW Ÿ¨<‹¸> Ju¡ ≈®°≤‡˚ Ÿu ÔuJ¡≤ N°ı wJ¡ ≈®b°F≈<ww N≈fiu N<@J¡°≤-

J¡tÕ tu*, ≈bÕw Ju¡ ŸÂ„ N<±>y FůJ¡≤, ≠∫ů* J¡° Ã∫ů* Nb¿_Sw Fæ $$16$$ bu ˚yb°fig ∫t≤°ı, ≈®<w ªwC∫CÕy tu* JC¡~> Ÿt∫ Ÿt°›w Fů ı°fiu ≈≤ ∫° π°≈≤ Ju¡ N∏w tu*-ıÙbů* Ju¡ fi°„ Ÿu ı<fiw ≈°≈ J¡∑

N°„aJ¡° Fůfiu Ÿu - J¡Ì°<ªwg JC¡~> w≈_∫° ˚Ù J¡≤wu Fæ* $$17$$

∫t≤°ı J¡∑ Ÿ w≈_∫° tu* Ÿt∫ J¡° <fi∫t fiFÙ* Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

J¡˚Ù wů N°™> bTÕ, J¡˚Ù ÌŸ NSb° f°≤F bTÕ, J¡˚Ù ≈°≥ª ∫° Ÿ°w bTÕ N°æ≤ J¡˚Ù ŸůÔF bTÕ wJ¡

˚Ù bu w≈_∫° J¡≤wu ≤Fwu Fæ* $$18$$ Ÿ ∫t≤°ı Ju¡ Ì°ŸÙfi Ju¡ Ÿt°fi w≈_∫° tu* N°ŸÙfi ≤Ffiu ≈≤

ŸaŸ°≤R¡≈Ù ı°Ô tu* k≥¡Ÿu F…Î <J¡∏FÙ* ıÙbů* J¡° t¨Ã∫C fi°„ fiFÙ* J¡≤wÙ $$19$$ Ÿ Ÿt∫ <J¡ŸÙ ÎJ¡ ˚Ù

≈®°dÙ J¡∑ <F*Ÿ° fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ∫F ≈¨<SbÙ bT°Õ-M¡wC tu* th~>≤ů* Ÿu ≈ŸÙfiu Ÿu w≤f≤ F°SÙ Ju¡ Ÿt°fi-NfiuJ¡<b@ ıÙbŸt¥Fů* Ÿu Ÿaª°≤ Ju¡ N∫ůÀ∫ ffi ı°wÙ Fæ $$20$$

ZÙ≤°tª∏BıÙ, wÌfi∏w≤ (ıf ∫F ≈¨<SbÙ ≈®°<d∫ů* Ju¡ ˚°≤ Ÿu Ìffiu ÔywÙ Fæ wf) Ÿ ≈≤ ≈nu fůH J¡∑ <fib¨<W Ju¡ <ÔÎ ˚yb°fig J¨¡‹dª∏B N°<Ì Ÿf Ìubw° NfiuJ¡ ≈®J¡°≤ J¡∑ ∫C<•w∫ů* Ÿu ∫°fiÙ

N≈fiu Na„°bw°≤ wS° tF°˚°≤w J¡∑ Ôn°oÕ N°<Ì NfiuJ¡ ≈°∫ů* Ÿu ofi <b<ª` ≈®°<d∫ů* J¡ů t°≤

±>°Ôwu Fæ* $$21$$

N°æ≤ ∫F ˚°≤ w°≤fiu Ju¡ <ÔÎ Nbw°≤°<Ì-Δ∫bF°≤ ˚Ù NfiuJ¡ f°≤ Fů ªCJ¡° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ, oŸ w≤F Fı°≤ů* ∫Cy, ŸæJ¡nů* Δ∫bF°≤ wS° Nfi∏w ıÙb Îba ıywg Δ∫wÙw Fů ªCJu¡

Fæ* $$22$$ Fu Ÿ°@ů, ∫F ıů bæb_bw ∫t Fæ, bF N°ı wů <≈w≤ů* J¡° (t¨wıÙbů* J¡°) <fi∫°tJ¡ Fæ; (≈≤awC) Nf oŸu ˚Ù <J¡∏FÙ* ∫Cyů* Ju¡ Δ∫wÙw Fů ı°fiu ≈≤ (N≈fiu) ≈°≈ů* Ju¡ <bfi°„ Ju¡ <ÔÎ f°≤F bTÕ wJ¡

N<F*Ÿ°<Ì|<¸>w <fi<bÕJ¡v≈¡Ÿt°<@R¡≈ b®wª∫°Õ (w≈ÿª∫°Õ) J¡≤fiÙ ≈nuyÙ, <ıŸtu* tfiC‹∫ů* J¡° Ã≈Ù±>fi J¡ůŸů* Ìq≤ <fiJ¡Ô ı°∫uy° ∫°fiÙ ≈°<≈∫ů* J¡° J¡ůoÕ Ì^±>Ì°w° fi ≤Fuy°, ∫F ˚°b Fæ $$23,24$$ Ÿ
b®wª∫°Õ Ju¡ J¡°≤d ∫F ≈¨<SbÙ t¨Ã∫CÔůJ¡ tu* N°∫u F…Î, ˚°≤_bR¡≈, t¨Ã∫C≤<Fw ≈®°<d∫ů* Ÿu Δ∫°›w bfi-yCvtů* Ÿu ŸaJ¡∑dÕ-ŸÙ, NwÎb ÌÙfi Fů ı°∫uyÙ $$25$$ Ÿ Ÿt∫ tfiC‹∫ů* Ju¡ ˚°≤ Ÿu ≈¿≤≈Ù<nw Nayůb°ÔÙ

∫F ÌÙfi ≈¨<SbÙ „≤d ≈°fiu Ju¡ <ÔÎ ˚yb°fig <b‹dC Ju¡ ŸtÙ≈ Ÿ w≤F N°∫uyÙ, <ıŸ w≤F ÔC¸>u≤ů* Ÿu Ô¥¸>Ù
yoÕ, NwÎb J¡°w≤ ˜Ù N≈fiu ≈<w Ju¡ ŸtÙ≈ N°wÙ Fæ $$26$$ wÌfi∏w≤ Ÿ‡≈¥dÕ Ìub°a„ů* Ju¡ Ÿ°S, ıů fi≤

N°æ≤ fi°≤°∫d Ju¡ ŸF°∫w°SÕ Ã≈∏fi Fů*yu, <b‹dC˚yb°fig Ìů „≤Ù≤ů* Ÿu ≈¨<SbÙ ≈≤ Nbw°≤ Ôu*yu $$27$$

fitu* ÎJ¡ wů bŸCÌub J¡° ≈C` "b°ŸCÌub' oŸ fi°t Ÿu <b¶∫°w <b‹dC J¡° „≤Ù≤ Fůy° N°æ≤ ÌqŸ≤° „≤Ù≤

Fůy°-≈°^±C> J¡° ≈C` "NıCÕfi' oŸ fi°t Ÿu <b¶∫°w $$28$$ N°æ≤, ª°≤ů* ŸtCBR¡≈Ù J¡≤|fiÙ ≈FfiÙ F…oÕ

≈¨<SbÙ J¡° N<@≈<w Îba @tÕ J¡° ≈C` "∫C<@¿‹™>≤' oŸ fi°t Ÿu ≈®<Ÿ] Fůy° $ bF ≈°^±C>≈C` "@tÕI'

Fůy° $$29$$ ŸJ¡° ªªu≤° ˚°oÕ "Ì…∫ůÕ@fi' fi°t Ÿu <b¶∫°w Fůy° $ N°æ≤ Ÿ Ì…∫ůÕ@fi J¡° bæŸ° FÙ

≈®<wπ∏πÙ ∫ů]° "˚Ùt' 'fi°tJ¡ <πwÙ∫ ≈°^±C>-≈C` Fůy°, ıæŸ° Ÿ≈Õ J¡° ≈®<wπ∏πÙ fiubÔ° $$30$$ ≈≤_≈≤

≈¨ØbÙ J¡° N≈F≤d J¡≤ ≤Fu, ∫C] J¡≤fiu tu* wÃ≈≤ fi Ìůfiů* J¡∑ ˚∫aJ¡≤ N™>°≤F Ns°æ<FdÙ Ÿufi° JC¡”sù tu* Fůfiub°ÔÙ tF°˚°≤w J¡∑ Ôn°oÕ tu* oJ¡l>Ù FůyÙ $$31$$ Fu ≤°|b, tF°fig y°^±>Ùb@fiC@°Õ≤Ù NıCÕfi J¡∑

ÌuF Ÿu fi Ÿufi°Nů* J¡ů fi‹¸>J¡≤ <b‹dC ˚yb°fig ≈¨ØbÙ J¡ů ˚°≤ Ÿu tC•w J¡≤ Ìu*yu $$32$$ ∫C] Ju¡ ≈®°≤‡˚ tu*

ŸyÕ - 53]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1445

NıCÕfifi°t@°≤Ù ˚yb°fig <b‹dC J¡° „≤Ù≤ ≈®°J¨¡w ˚°b tu* ¿_Sw FůJ¡≤ FTÕ N°æ≤ „ůJ¡ Ÿu ∫C•w tfiC‹∫@t°Õ
ffiuy° ∫°fiÙ NI≈®°∫ Fů ı°∫uy° $$33$$ Ìůfiů* Ÿufi°Nů* tu* ≈F…≥ªu F…Î N°æ≤ t≤fiu Ju¡ <ÔÎ wæ∫°≤ N≈fiu f∏@CNů* J¡ů Ìu©J¡≤ bF NıCÕfi <bT°Ì J¡ů ≈®°›w Fůy° N°æ≤ ∫C] Ju¡ <ÔÎ Ωůy fi J¡≤uy° $$34$$ Fu

≤°|b, wf Ÿ NıCÕfifi°tJ¡ ÌuF J¡ů, ≈¿_Sw J¡°∫Õ J¡∑ <Ÿ<] Ju¡ <ÔÎ, ZÙ<b‹dC ˚yb°fig _bw# <Ÿ]

N°Ãtfů@b°ÔÙ N≈fiÙ ÌuF Ÿu ∫°fiÙ ZÙJ¨¡‹d-ÌuF Ÿu ≈Ìu„ Ìuyuu* $$35$$

≈Ìu„ Ju¡ ≈®J¡°≤ J¡° FÙ <b_w°≤ Ÿu bdÕfi J¡≤wu Fæ* $

∫F Nı N°Ãt° fi wů J¡˚Ù Ã≈∏fi Fůw° Fæ N°æ≤ fi J¡˚Ù fi‹¸> FÙ Fůw° Fæ $ ((c) N°<Ì N°æ≤ N∏w Ju¡ <bJ¡°≤ů* J¡° <fiTu@ J¡≤fiu ≈≤ ≈®Ÿ•w F…Î tº∫wfi ª°≤ <bJ¡°≤ů* J¡° NSb° ˚°<bı∏t N°<Ì J¡° <fiTu@

J¡≤wu Fæ* $) ∫F fi J¡˚Ù ı∏t ≈°J¡≤ ≈Cfi# N≈fiu N¿_wÃb J¡ů ≈®°›w J¡≤w° Fæ N°æ≤ fi J¡˚Ù „≤Ù≤ J¡° ©±>gy N°<Ì Ÿu ~>uÌfi J¡≤fiu ≈≤ oŸJ¡° ~>uÌfi FÙ Fůw° Fæ $ ∫F Nı, <fiÃ∫, „°ÿbw N°æ≤ ≈C≤°d Fæ $$36$$
ıů ≈C”T •w_b˚°b NFa ≈Ì°SÕ N°Ãt° J¡ů Ffifi-<J®¡∫° J¡° J¡w°Õ ŸtHw° Fæ N°æ≤ ıů ≈C”T oŸu (NFa≈Ì°SÕ N°Ãt° J¡ů) Ffifi-<J®¡∫° J¡° <bT∫ t°fiw° Fæ bu Ìůfiů* N°Ãt° J¡ů w[bw# fiFÙ* ı°fiwu,

•∫ů*<J¡ N°Ãt° fi wů t≤w° Fæ N°æ≤ fi t°≤° FÙ ı°w° Fæ $ fi Ìůfiů* J¡∑ F∏w¨-F∏wΔ∫bw° <bT∫J¡ ˚®°<∏w tu* NI°fi FÙ <fi<tW Fæ, ∫F ˚°b Fæ $$37$$ Nfi∏w, ÎJ¡R¡≈, ŸÌ°ÃtJ¡ N°æ≤ N°J¡°„ Ÿu ˚Ù NÃ∫∏w Ÿ¥‚t ≈≤f®Ê ≈≤t°Ãt° J¡° <J¡ŸŸu <J¡Ÿ w≤F •∫° fi‹¸> Fůw° Fæ ? $$38$$ Fu I°fi°ÃtJ¡ ≈°SÕ, wCt Nfi∏w, N°<Ì N°æ≤ tº∫ Ÿu ≤<Fw Îba NΔ∫•w N≈fiu _bR¡≈ J¡° NbÔůJ¡fi J¡≤ů $ wCt N≈¿≤¿h~>∏fi N°J¡°≤b°Ôu, NwÎb <J¡ŸÙ ≈®J¡°≤ Ju¡ ÌůT J¡ů fi ≈®°›w <J¡∫u F…Î ªæw∏∫_bR¡≈ FÙ Fů $ ∫FÙ J¡°≤d Fæ <J¡
wCt Nı Fů, <fiÃ∫ Fů N°æ≤ <fi≤°t∫ Fů-∫°fiÙ NI°fi N°æ≤ ŸJu¡ J¡°∫Õ Ÿu <fitCÕ•w; Nw# f∏@CNů* tu*

N°Ÿ<•w N°æ≤ fiJu¡ t≤d N°<Ì J¡∑ Ÿ‡˚°bfi° Ÿu Ì…#© J¡≤fi° wC‡Fu* <ªw fiFÙ*, ∫F ˚°b Fæ $$39$$
f°bfib°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

<w≤≈fib°≥ ŸyÕ

NFaJ¡°≤ J¡° Ã∫°y, ŸayÃ∫°y N°<Ì J¡° Ôsd N°æ≤ Ì„°Nů* Ju¡ ˚uÌ Ÿu Δ∫b¿_Sw ≈°_∫ N°æ≤

Iu∫ J¡° _bR¡≈-ofi ŸfJ¡° bdÕfi $

"N≈fiu f∏@CNů* J¡ů t°≤fiub°Ô° tæ* Fq≥' oŸ ≈®J¡°≤ J¡° NF∏w°<˚t°fi wS° "∫u tu≤u FÙ f°∏@b Fæ*'

oÃ∫°<ÌR¡≈ ttw°<˚t°fi FÙ wC‡F°≤u Ÿf Ì…#©ů* Ju¡ t¥Ô J¡°≤d Fæ*, oŸ<ÔÎ ŸbÕ≈®St ∏Fu* FÙ wCt ~>ůn Ìů, ∫F J¡Fwu Fæ* $

(c) w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ 1. ı∏t, 2-¿_S<w, 3- b¨<], 4- <b≈¿≤d°t, 5-N≈s∫ N°æ≤ 6-fi°„- ∫u ~># ˚°b<bJ¡°≤ Fæ*, ıů f®Ê tu* fiFÙ* ≤Fwu $ oŸÙ<ÔÎ bF (N°Ãt°) <fiÃ∫, J¥¡¸>_S, NŸay N°<Ì J¡F° y∫° Fæ $ ≈®_wCw ÿÔůJ¡ tu* ∫Ω<≈ "Nı' oŸ <b„uTd Ÿu f®Ê tu* Ÿt_w ˚°b<bJ¡°≤-

„¥∏∫w° NSÕw# <Ÿ] Fů ı°wÙ Fæ; wS°<≈ „ÆÌw# ∫F°≥ ≈®Ã∫uJ¡ <bJ¡°≤ J¡° <fiTu@ <J¡∫° y∫° Fæ $ bF°≥

"fi ı°∫wu' Ÿu ≈FÔu N°æ≤ "fi <t®∫wu' Ÿu N¿∏wt ˚°b<bJ¡°≤ J¡° f®Ê tu* <fiTu@ J¡≤ ªCJu¡; Nf tº∫≈<ww ª°≤ ˚°b<bJ¡°≤ů* J¡° <fiTu@ J¡≤fi° ˚Ù ≈®Ÿay≈®°›w Fæ, <ıŸu "fi°&∫tg' Ÿu J¡≤ ≤Fu Fæ* $

1446

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

˚yb°fi ZÙJ¨¡‹d fiu J¡F° # Fu NıCÕfi, Nw# wCt ı∏t-t≤d N°<Ì ~># «¡<tÕ∫ů* Ÿu <fitCÕ•w Fů, NwÎb <fiÃ∫ Fů N°æ≤ N≈fiu ˚°oÕ-f∏@CNů* wS° Ÿ‡≈¥dÕ ˚¥wů* Ju¡ _b∫a Ÿ°s°wg N°ÃtR¡≈ Fů, Nw#
wCt <J¡ŸÙJ¡ů t°≤fiub°Ôu fiFÙ* Fů $ "tæ* Ffifi J¡≤fiub°Ô° Fq≥' oŸ ≈®J¡°≤ Ju¡ N<˚t°fi J¡ů ˚ÔÙ˚°≥<w

~>ůn Ìů $$1$$

N<˚t°fi-Ã∫°y J¡° k¡Ô J¡Fwu Fæ* $
b@°<Ì≈®b¨<WJ¡°Ô tu* <ıŸ ≈C”T tu* "tæ* oŸu t°≤w° Fq≥' ∫ů* N<˚t°fi fiFÙ* Fůw° N°æ≤ ŸJu¡ (b@°<Ì

Ju¡) W≤J¡°Ô tu* <ıŸJ¡∑ fC<] ŸJu¡ k¡Ô FTÕ, „ůJ¡ N°<Ì Ÿu <Ô›w fiFÙ* FůwÙ, bF ≈C”T Ÿ‡≈¥dÕ

ªwC<bÕ@ ˚¥wı°<w∫ů* J¡ů t°≤J¡≤ ˚Ù <J¡ŸÙ ÎJ¡ J¡ů ˚Ù fiFÙ* t°≤w°; •∫ů*<J¡ ŸbÕ` b@°<Ì <bJ¡°≤Ju¡

_≈„Õ Ÿu ≤<Fw „°ÿbw ÎJ¡°Ãtw[b N<bJ¡°≤Ù FÙ Fæ wS° t°∫°t°` Fůfiu Ÿu ÌuF N°<Ì Ju¡ ŸÌ° NŸBq≈

Fůfiu Ju¡ J¡°≤d b∏º∫°≈C` J¡∑ fi°o˘ b@ tu* ŸJ¡∑ ≈®Ÿ<•w fiFÙ* Fæ $ oŸ<ÔÎ oÕÿb≤ Ju¡ Ÿt°fi wÃ≈®∫C•w

≈°≈k¡Ô Ÿu ˚Ù bF <fif] fiFÙ* Fůw°, ∫F ˚°b Fæ $$2$$

F∏w¨Ãb°<Ì @tÕb°Ôu ÌuF°<Ì tu* w°Ì°Ã‡∫-˚®t Fůfiu Ÿu FÙ ÌuF Ju¡ @tÕ F∏w¨Ãb°<ÌJ¡° N°Ãt° tu* ≈®<w˚°Ÿ

Fůw° Fæ, fi <J¡ _bw# $ Nw# ŸfŸu ≈FÔu ŸÙJ¡° Ã∫°yJ¡≤ Ìů, ∫F J¡Fwu Fæ* $

⁄Ì∫-<_Sw N°Ãt° tu* ÌuF°<Ì N<˚t°fiR¡≈° ∫° N°æ≤ <J¡ŸÙ ÌqŸ≤Ù w≤F J¡∑ ıů FÙ fC<]b¨<W Ã≈∏fi FůwÙ Fæ, bFÙ NfiC˚¥w FůwÙ Fæ $ Nw# "N∫tg' ∫°fiÙ J¡°∫ÕJ¡≤dŸt¥F, "Ÿů&Ftg' ∫°fiÙ t°≤fiub°Ô° "tæ*',

"oÌtg' ∫°fiÙ oŸ ÌuF N°<Ì Ju¡ Ÿ‡f∏@Ù N°æ≤ "w∏tu' ∫°fiÙ bu f∏@C N°<Ì tu≤u Fæ*, oŸ w≤F J¡∑ N∏Ì≤

Ã≈∏fi F…oÕ ˚®°¿∏wb¨<W J¡° Ã∫°y J¡≤ Ìů $$3$$ Fu ˚°≤w, oŸÙ fC<]b¨<W Ju¡ J¡°≤d "tæ* F∏w¨Ãb°<Ì @tů˘ Ÿu

∫C•w Fq≥, ' "F∏w¨Ãb°<Ì≈®∫C•w ≈°≈ů* Ÿu tæ* fi‹¸> Fq≥' wS° "N≈fiu f∏@CNů* Ju¡ fi°„°<ÌR¡≈ Îu<FJ¡ NfiSů˘ Îbaa fi≤J¡≈°w N°<Ì ≈°≤Ô°æ<J¡J¡ NfiSů˘ Ÿu tæ* y®_w Fq≥' oÃ∫°<Ì ˚®°<∏w∫ů* Ÿu ≈≤°@Ùfi FůJ¡≤ wCt ª°≤ů* Nů≤

ŸC©-Ì…#©ů* Ÿu ≈¿≤w›w Fů ≤Fu Fů $$4$$ Na„ů* Ju¡ ŸÂ„ _b°Ãt° Ju¡ ≈¿≤h~>uÌJ¡ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d Na„R¡≈

ÌuF, o¿∏B∫ N°<Ì ıů Ÿ[b°<Ì yCdů* Ju¡ <bJ¡°≤ Fæ*, ÎJ¡t°` ∏FÙ* Ÿu ∫u Ÿ°≤u J¡tÕ<b˚°y„# <J¡∫u ı°wu Fæ* $

≈≤awC NFaJ¡°≤ Ÿu <btů<Fw N∏w#J¡≤db°Ô° ≈C”T "tæ* FÙ J¡≤fiub°Ô° Fq≥' ∫ů* t°fiw° Fæ $$5$$

<bª°≤ J¡≤fiu ≈≤ wů R¡≈°<Ì <bT∫ů* tu* N°≥© N°<Ì o¿∏B∫ů* J¡∑ FÙ ≈®b¨<W Fæ, fi <J¡ N°Ãt° J¡∑ $
oŸ<ÔÎ fiù N°<Ì o¿∏B∫ů* π°≤° <J¡∫u y∫u J¡°∫ů˘ Ÿu N°Ãt° J¡w°Õ fiFÙ* J¡F° ı° ŸJ¡w°, oŸ N°„∫

Ÿu J¡Fwu Fæ* $

N°≥©u* Ìu©° J¡≤u*, J¡°fi ŸCfi° J¡≤u*, ∫u Ãbª°Î≥ _≈„Õ <J¡∫° J¡≤u* N°æ≤ <ıà° ≤Ÿ°_b°Ì <Ô∫° J¡≤u, ofitu*

(ªsC≤°<Ì-J¡≤dJ¡°∫ÕŸt¥F tu*) tæ J¡°æfi Fq≥ ? NS°Õwg fitu* tBq≈ wů J¡ůoÕ Fæ FÙ fiFÙ*,Nw# fitu* tCHu "tæ*'

oŸ R¡≈ Ÿu ¿_S<w J¡≤fi° ∫C•w fiFÙ* Fæ $ w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ ªsC N°<Ì J¡°∫ÕJ¡≤dŸa|°w FÙ Ÿf JC¡~

>J¡≤fiub°Ô° Fæ, Ÿtu* tBq≈ J¡ůoÕ Fæ FÙ fiFÙ*; Nw# "tæ* J¡w°Õ Fq≥' ∫F N<˚t°fi J¡≤fi° ŸbÕS° N∫C•w Fæ $$6$$ oŸ tfi N°<Ì N∏w#J¡≤d Ÿa|°w Ju¡ ŸaJ¡v≈°<ÌR¡≈ N≈fiu J¡°∫Õ tu* wÃ≈≤ ≤Ffiu ≈≤ ˚Ù "Ÿtu* tæ*

J¡ůoÕ fiFÙ* Fq≥' ∫ů* Ìu© ≤Fu wCt tF°Ãt° J¡∑ Â<‹¸> tu* ÎuŸ° J¡°æfi ≈Ì°SÕ •Ôu„˚°y tu* ≈®<b‹¸> Fæ, <ıŸJu¡

<bT∫ tu* wCt „ůJ¡ J¡≤ ≤Fu Fů ? NS°Õwg J¡ůoÕ Fæ FÙ fiFÙ* $$7$$

<J¡ŸÙ ıfiŸtCÌ°∫ π°≤° J¡ůoÕ ÎJ¡ J¡°∫Õ <J¡∫° y∫° Fů, bF°≥ ≈≤ Ÿ ŸtCÌ°∫ J¡° F≤ ÎJ¡ ≈C”T

ŸyÕ - 53]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1447

N≈fiu tu* ŸtCÌ°∫N<˚t°fi J¡≤ ∫<Ì Ÿ J¡°∫Õ Ju¡ <bT∫ tu* ıf „ůJ¡ J¡≤w° Fæ wů ≈F°_∫ Fů ı°w° Fæ, wf ŸtCÌ°∫ tu* fi ≤Ffiub°Ô° f°F≤ J¡° J¡ůoÕ ∫<Ì Ÿ <bT∫ tu* „ůJ¡ J¡≤u wů ŸJ¡∑ ≈F°_∫w° tu* J¡Ffi°

FÙ •∫° ? oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Fu ˚°≤w, fF…wů* fiu <tÔJ¡≤ ÎJ¡ Ÿ°S <ıŸ J¡°∫Õ J¡° Ÿ‡≈°Ìfi <J¡∫° Fů, Ÿtu* ∫<Ì <J¡ŸÙ ÎJ¡ J¡ů

"tæ*fiu FÙ <J¡∫° Fæ', ∫ů* N<˚t°fiı∏∫ Ì…#© ≈J¡n Ôuw° Fæ wů bF F≥ŸÙ Ju¡ <ÔÎ FÙ Fůw° Fæ $$8$$ ()

<fi≤FaJ¡°≤Ù ≈C”T J¡° k¡Ô J¡∑ N<˚Ô°T° Ÿu ≤<Fw, J¡°<∫J¡, b°<ªJ¡ N°æ≤ t°fi<ŸJ¡ J¡tÕ <ªW„C<]

π°≤° I°fi J¡° œÙ≈J¡ Fůfiu Ÿu ≈≤t≈C”T°SÕ Ju¡ <ÔÎ FÙ Fůw° Fæ $ oŸ<ÔÎ Fu NıCÕfi, wC‡Fu* _b@tÕ_bR¡≈

∫C] Ÿu Ì…#©≈®Ÿ<•w fiFÙ* Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

∫ůyÙ Ôůy (N°””sC ∫° tCtCsC Ôůy) ÌuF Ÿu, tfi Ÿu, fC<] Ÿu N°æ≤ Ju¡bÔ o¿∏B∫ů* Ÿu ˚Ù k¡Ô J¡∑

N<˚Ô°T° J¡° Ã∫°yJ¡≤ N°Ãt„C<] Ju¡ <ÔÎ J¡tÕ J¡≤wu Fæ* $$9$$ <ıŸJ¡° „≤Ù≤ NF∏w°R¡≈Ù <bTª¥dÕ Ÿu t°≤d Ju¡ <ÔÎ Δ∫°≈°¿≤w fiFÙ* F…N° Fæ, ∫°fiÙ f°≤f°≤ t≤d Ju¡ FuwC˚¥w ˚ůyů* tu* Ô‡≈¸> fiFÙ* F…N° Fæ, ÎuŸu

≤°y°<ÌR¡≈Ù Fæıu Ÿu <fitCÕ•w ∫ůyÙ Ô°æ<J¡J¡ Îba „°˜Ù∫ J¡tÕ J¡≤ ≤Fu wS° ŸJu¡ N°fiCTa<yJ¡ k¡Ô J¡°

≈˚ůy J¡≤ ≤Fu ˚Ù ≈≤t°SÕw# fi wů J¡tÕ J¡≤ ≤Fu Fæ* N°æ≤ fi ŸJu¡ k¡Ô J¡° ≈˚ůy FÙ J¡≤ ≤Fu Fæ* $$10$$

≈®°I Fůfiu ≈≤ ˚Ù, N<wfF…I°fiÙ Fůfiu ≈≤ ˚Ù Ì…‹¸> ≈®J¨¡<w ≈C”T ıæŸu J¡FÙ* (Ô°æ<J¡J¡ ∫° „°˜Ù∫ Δ∫bF°≤ů*
tu*) fiFÙ* „ů˚w°, bæŸu FÙ ttw°R¡≈Ù ÌůT Ÿu Ìq<Tw „≤Ù≤ J¡FÙ* (Ô°æ<J¡J¡ ∫° „°˜Ù∫ ≈®Ÿayů* tu*) fiFÙ*

„ů˚w° ∫°fiÙ ≈≤t ≈C”T°SÕ Ju¡ ŸtSÕ fiFÙ* Fůw° $$11$$
ıů ttw°≤<Fw, NFaJ¡°≤ Ÿu „¥∏∫, ŸC© N°æ≤ Ì…#© Fůfiu ≈≤ FTÕ-<bT°Ì Ÿu ≤<Fw wS° st°b°fig, Fæ bF Nbÿ∫J¡wÕΔ∫ („°˜Ù∫ J¡tÕ) NSb° Nfibÿ∫J¡wÕΔ∫ (Ô°æ<J¡J¡ J¡tÕ) J¡≤ ≤F° ˚Ù fiŸu <Ô›w fiFÙ* Fůw° $$12$$ Fu ≈°^±C>≈C`, wC‡F°≤° ∫F Wt s°` J¡tÕ ∫°fiÙ s<`∫ů* Ju¡ <ÔÎ „°˜<b<Fw ∫C]

tu* ≈Ù™> fi <Ì©°fi° N°<Ì N≈fi° J¡tÕ Fæ $ bF f∏@Cb@R¡≈ Fůfiu Ÿu J®¥¡≤ Fůw° F…N° ˚Ù <ªW„C<] π°≤°
f®ÊI°fi°<ÌR¡≈ ŸC© J¡° Ÿ°@fi wS° @tÕ, ∫„, ≤°≠∫, _byÕ N°<Ì NU∫CÌ∫ J¡° Ÿ°@fi Fůfiu Ÿu N<wJ¡v∫°dR¡≈ FÙ Fæ $$13$$
wf wů f∏@Cb@ Ÿu N<w¿≤•w Bůd, ˚Ù‹t, J¨¡≈°ª°∫Õ N°<Ì yC”ıfiů* J¡° b@R¡≈ ıů JC¡¿ÃŸw J¡tÕ

Fæ, bF ˚Ô° tCHŸu Jæ¡Ÿu <J¡∫° ı° ŸJ¡w° Fæ ? oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ yC”b@ tu* F…oÕ NıCÕfi J¡∑ N@tÕÃb„aJ¡° J¡°

ŸÃ∫„≈Sy®Fd≈¥bÕJ¡ N°„Ùb°ÕÌ Ìuwu F…Î <fib°≤d J¡≤ ≤Fu ˚yb°fig J¡Fwu Fæ* $

N°æ≤ ÌqŸ≤° ˚Ù ∫°fiÙ ≈¥ıfiÙ∫ tF°fiC˚°bů* Ju¡ «¡≈≤ fiJu¡ <b”] „˜ ™>°fi° N°<Ì N@tÕ≈®ªC≤J®¡t Ÿu ∫C•w JC¡¿ÃŸw ˚Ù wC‡F°≤° ∫C]J¡tÕ, ıæŸu ∫°fiÙ <ıŸ ŸÃ∫_bR¡≈ „°˜≈®°t°^∫ Ÿu Zu‹™> Fæ, bæŸu FÙ

∫°fiÙ ŸÙ ŸÃ∫ Ÿu wCt oŸ ∫C] tu* Nt≤d@t°Õ <bı∫Ù ffi ı°Nů $$14$$
ıf NI°fiÙ J¡° ˚Ù _b@tÕ Zu∫ Ju¡ <ÔÎ Fæ, wf w[bI°fiÙ J¡ů _b@tÕ Ÿu fi≤J¡°<Ì-≈®Ÿ<•w wů

<J¡ŸÙ w≤F Fů FÙ fiFÙ* ŸJ¡wÙ; ≈wfi J¡ů Ã≈∏fi J¡≤fiub°Ôu J¡≤ůnů* ˚Ù tF°≈°wJ¡ NFaJ¡°≤≤<Fw ≈C”T

J¡∑ fC<] J¡ů <Ô›w fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡wu oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

() oŸ <bT∫ tu* J¡F° ˚Ù y∫° Fæ <J¡ ŸtCÌ°∫ Ÿu ı<fiw Ì…#© Ju¡ <ÔÎ ŸtCÌ°∫bwÙÕ <J¡ŸÙ ÎJ¡

J¡ů „ůª J¡≤fi° ™>ÙJ¡ fiFÙ* Fůw° - "fi Ÿ°tb°<∫Ja¡ Ì…#©tuJ¡# „ů<ªwCtFÕ<w'$

1448

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
ıf t¥©Õ J¡° ˚Ù N≈fi° J¡tÕ Zu∫ Ju¡ FÙ <ÔÎ Fæ wf fC<]t°fig Ju¡ _bJ¡tÕ Ju¡ <ÔÎ wů J¡Ffi° FÙ •∫° ?

NFaJ¡°≤ Ÿu <fitCÕ•w fC<]t°fig J¡∑ fC<] wů ≈<ww Fůfiu ≈≤ ˚Ù tF°≈°wJ¡ů* Ÿu <Ô›w fiFÙ* FůwÙ $$15$$

≤°≠∫Ô°˚ N°<Ì Ôů˚≈®∫C•w ∫C] tu* "Ôů˚t¥Ô°<fi ≈°≈°<fi ≤Ÿt¥Ô°_wS° t∫°#' oŸ ∏∫°∫ Ÿu J¡Ì°<ªwg N@tÕ J¡∑ ≈®Ÿ<•w Fů ˚Ù ŸJ¡wÙ Fæ; ≈≤awC ∫ůy tu* - ıů <J¡ <Ÿ<] N°æ≤ N<Ÿ<] tu* Ÿt˚°b

≤Ffi° FÙ Fæ-¿_Sw F…Î ∫ůyÙ J¡∑ wů k¡Ô tu* N°Ÿ<•w fi ≤Ffiu Ÿu ≈®Ÿ<•w FÙ fiFÙ* Fæ $ oŸ<ÔÎ Ÿ

∫ůy¿_S<w J¡° ˚yb°fig ≈Ìu„ Ìuwu Fæ* $

Fu @fiaı∫, f®Ê˚°b°≈∏fi FůJ¡≤, Ÿay J¡° Ã∫°yJ¡≤ wCt J¡tů˘ J¡ů J¡≤ů, •∫ů*<J¡ N°Ÿ<•w≤<Fw FůJ¡≤ ∫S°≈®°›w J¡tÕ J¡≤fiub°Ô° fiJu¡ k¡Ôů* Ÿu <fif] fiFÙ* Fůw° $$16$$

NSb° f®Ê°≈ÕdfC<] Ÿu, <ıŸJ¡° Ôsd N°yu ªÔJ¡≤ <J¡∫° ı°∫uy°, Ÿ‡≈°<Ìw F…N° bF „°˜Ù∫

J¡tÕ wC‡F°≤u ŸaŸ°≤-f∏@fi Ju¡ <ÔÎ fiFÙ* Fůy°; ∫F J¡Fwu Fæ* $

„°aw f®Ê„≤Ù≤ FůJ¡≤ J¡tÕ J¡ů f®Êt∫ J¡≤ Ìů $ N≈fiu ŸÃJ¡tů˘ J¡ů f®Ê°≈Õd J¡≤ Ìufiu ≈≤ wCt „Ù|®
f®Ê FÙ Fů ı°Nůyu $$17$$

<fi<bÕ„uT f®Êw[b Ju¡ I°fi Ÿu NSb° ŸJ¡∑ NŸ°tØ∫Õ tu* (<fi<bÕ„uT f®Ê Ju¡ w[bI°fi tu* ŸtSÕ
fi Fůfiu ≈≤) ŸyCd oÕÿb≤ Ju¡ ≈®<w J¡tÕ-Ÿt≈ÕdfC<] Ÿu J¡tÕ J¡≤ů $ ŸŸu ˚Ù J¡tÕf∏@ fiFÙ* Fůy°,

∫F J¡Fwu Fæ* $

≈°SÕ, „C˚ ∫° N„C˚ R¡≈ N≈fiu Ÿf NSů˘ J¡ů oÕÿb≤ tu* Ÿt<≈Õw J¡≤ wS° N≈fiÙ N°Ãt° J¡ů ˚Ù
oÕÿb≤ tu* Ÿt<≈Õw J¡≤ <fi≤°t∫ (Ÿ°aŸ°¿≤J¡ ŸC©, Ì…#©, ≤°y, πuT, N°<ÌR¡≈ Δ∫°<@∫ů* Ÿu ≤<Fw) Fůwu F…Î Îba ŸbÕ˚¥wů* J¡∑ N°Ãt° ffiJ¡≤ oŸ ˚¥wÔ J¡ů <b˚¥<Tw J¡≤wu F…Î wCt oÕÿb≤ Fů ı°Nů $$18$$

NSb°, ŸbÕŸaJ¡v≈Ã∫°yR¡≈Ù Ÿa∏∫°Ÿ ∫ůy tu* N°Ãt° J¡ů Ôy° Ìufiu Ÿu ˚Ù wC‡Fu* J¡tÕf∏@fi J¡∑ ≈®Ÿ<•w fiFÙ* FůyÙ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

NıCÕfi, wCt Ÿ˚Ù ŸaJ¡v≈ů* J¡° Ã∫°y J¡≤ ªCJu¡, oŸ<ÔÎ Nf Ÿt_bR¡≈, „°∏w<ªW tC<fi ffiJ¡≤

J¡tÕk¡ÔÃ∫°yR¡≈Ù Ÿa∏∫°Ÿ∫ůy tu* N°Ãt° J¡ů ∫C•w J¡≤Ju¡ J¡tÕ J¡≤ ≤Fu wCt tC•w t<w Fů ı°Nů $$19$$
oŸ w≤F ≈Ìu„ ≈®°›w J¡≤ ªCJu¡ NıCÕfi, wwg-wwg Ôsdů* Ÿu Ÿay N°æ≤ Ã∫°y N°<ÌJ¡° <b˚°y ı°fifiu Ju¡ oh~C>J¡ FůJ¡≤ ≈¥~>wu Fæ* $

NıCÕfi fiu J¡F° # ˚ybfig, Ÿay-Ã∫°y J¡°, f®Ê°≈Õd J¡°, oÕÿb°≤°≈ÕdR¡≈ J¡°, ŸbÕS°Ÿa∏∫°Ÿ J¡°
wS° I°fi N°æ≤ ∫ůy J¡° <b˚°y Jæ¡Ÿ° Fæ ? Fu ≈®˚ů, tu≤u tF°tůF J¡∑ <fib¨<W Ju¡ <ÔÎ ∫F Ÿf J®¡t„#

J¡<FÎ $$20,21$$
w[b≈¿≤I°fi Ju¡ <ffi° N°Ã∫¿∏wJ¡ ŸayÃ∫°y fiFÙ* Fů ŸJ¡w°, oŸ<ÔÎ ˚yb°fig ZÙ J¨¡‹dª∏BıÙ

Ôsd π°≤° ≈FÔu f®Ê°Ãtw[b J¡° FÙ <fiÌuÕ„ J¡≤wu Fæ* $

ZÙ˚yb°fig fiu J¡F° # Ÿf ŸaJ¡v≈ů* J¡∑ (J¡°tfi°Nů* J¡∑) Ÿa„°¿∏w Fů ı°fiu ≈≤ Ÿ|fib°Ÿfi°Nů* Ÿu

≤<Fw, NwÎb ˚°bfi° J¡≤fiu ∫ůÀ∫ JC¡~> ˚Ù R¡≈ fi ≤©fiub°Ô° ıů <b„C] <ª∏t°`w[b Fæ, bFÙ ≈≤f®Ê

J¡F° y∫° Fæ $$22$$ f®Ê°J¡°≤ Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ <ªW J¡∑ b¨<W J¡ů, ıů <J¡ NI°fi J¡∑ <fib¨<WR¡≈ k¡Ô Ÿu

≈<Fw Fæ, ≈¿≤≈•b¡fC<]b°Ôů* fiu I°fi J¡F° Fæ $ N°æ≤ NI°fi<fib¨<W ≈<Fw f®Ê°J¡°≤ Ju¡ NfiCJ¥¡Ô

ŸyÕ - 53]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1449

≈®b°F t°`_bR¡≈ <ªWb¨<W J¡ů wů ∫ůy J¡F° Fæ $ (N<˚t°fi Ju¡ <bT∫ ıywg N°æ≤ N<˚t°fi J¡≤fiub°Ôu NFaJ¡°≤ J¡° f®Ê tu* f°@ FÙ tC¶∫ f®Ê°≈Õd Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ*) wS° "Ÿ‡≈¥dÕ ŸaŸ°≤ f®Ê FÙ Fæ', N°æ≤ "tæ*
f®ÊR¡≈ Fq≥' - oŸ ≈®J¡°≤ Ju¡ f°@ J¡ů f®Ê°≈Õd J¡F° Fæ $$23$$
f®Ê tu* ıywg N°æ≤ NFaJ¡°≤ - ofi Ìůfiů* Ju¡ f°@ J¡∑ ≈≈<W Ju¡ <ÔÎ Ÿtu* Nº∫_ww° J¡Ffiu Ju¡

<ÔÎ f®Ê_bR¡≈ J¡Fwu Fæ* $
bF f®Ê ˚Ùw≤ „¥∏∫ Fæ, f°F≤ ˚Ù „¥∏∫ Fæ N°æ≤ ŸJ¡∑ ≈t° ≈ÃS≤ Ju¡ ⁄Ì∫ Ÿu ÌÙ ı° ŸJ¡wÙ Fæ $
bF „°∏w_bR¡≈ Fæ, N°J¡°„-J¡ů„ Ju¡ Ÿt°fi NÃ∫∏w _bh~> Fæ $ bF Âÿ∫_bR¡≈ fiFÙ* Fæ $ (Ÿ‡≈¥dÕ

Âÿ∫ů* J¡° <fiTu@ Fů ı°fiu ≈≤ Âÿ∫_bR¡≈ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d B‹¸>° J¡° ˚Ù <fiTu@ •∫ů* fiFÙ* Fůy° ? ÎuŸÙ

N°„aJ¡° J¡≤ J¡Fwu Fæ* $) N°æ≤ fi Fæ B‹¸>° Ÿu NÔy $ B‹¸>° tu* Âÿ∫w° J¡° <fiTu@ Ÿ Ÿt∫ Fů ŸJ¡w°, ıf B‹¸>° Ju¡ N<w¿≤•w J¡ůoÕ Ì¥Ÿ≤° B‹¸>° Fůw°, bF wů Fæ fiFÙ*, ∫F ˚°b Fæ $$24$$ w°Âÿ∫˚°b f®Ê Ÿu JC¡~> Ì¥Ÿ≤u R¡≈ Ÿu <Ìw ıů JC¡~> Sůn°-Ÿ° ŸtCÃS°fi Fæ, bFÙ ∫F ıywg J¡° ≈®<w˚°Ÿ Fæ $ N°æ≤ bF y∏@bÕfiy≤

Ju¡ N°J¡°„ J¡∑ fi°o˘ „¥∏∫_bR¡≈ FÙ Fæ $$25$$

Ÿa∏∫°Ÿ-bdÕfi J¡∑ ≈≈<W Ju¡ <ÔÎ f®Ê tu* ıyÌ°≤ů≈ Ju¡ Ÿt°fi FÙ f®Ê Ju¡ Na„˚¥w ≈®Ã∫uJ¡ ıÙb tu*

NFa˚°b°º∫°Ÿ t°fifi° ∫C•w Fæ $ oŸ<ÔÎ oŸ <bT∫ tu* N°y®F J¡≤fi° ™>ÙJ¡ fiFÙ* ı≥ªw°, ∫F J¡Fwu Fæ* $

" tæ*' oŸ ≈®J¡°≤ J¡° J¡ůoÕ ÎJ¡ N<fibÕªfiÙ∫ ˚°b ∫°fiÙ NFaJ¡°≤°º∫°Ÿ ≈®Ã∫uJ¡ ıÙb tu* Ã≈∏fi FCN°

Fæ, ıů <ª<w Ju¡ J¡≤ůnů*-J¡≤ůnů* Na„ůa Ÿu ≈¿≤J¡¿v≈w Fæ $ oŸJu¡ ≈®<w ˚Ô° J¡°æfi-Ÿ° N°y®F ? $$26$$

" tæ*' oŸ ≈®J¡°≤ J¡° ∫F NFa˚°b N≈fiu N<@‹™>°fi_bR¡≈ f®Ê Ÿu b°_wb tu* <˚∏fi Fæ FÙ fiFÙ*, Ju¡bÔ

NI°fi Ÿu ŸŸu <˚∏fi-Ÿ° ¿_Sw ı°fi ≈nw° Fæ; •∫ů*<J¡ ≈¨SJg¡Ãb J¡° fi°t Fæ ≈¿≤h~>uÌ, N°æ≤ bF f®Ê
tu* Fæ fiFÙ* $ N°æ≤ "NŸBq≈' tæ* fiFÙ* F¥≥,' ∫ů* Ÿf J¡ůoÕ ı°fiw° Fæ $ ÎuŸÙ ¿_S<w tu* Nby∏w° Fůfiu Ÿu ≈¨SJg¡Ãb J¡∑ ≈≈<W N°æ≤ ≈¨SJg¡Ãb Fůfiu Ÿu Nby∏w° J¡∑ ≈≈<W-ofi Ìůfiů* tu* <J¡ŸÙ ÎJ¡ Ju¡ Ã∫°y tu* ≈≈<W≤<Fw

≈¨SJg¡Ãb J¡° FÙ Nbÿ∫ Ã∫°y J¡≤ Ìufi° ª°<FÎ, ∫F ˚°b Fæ $$27$$

NF∏w° Ju¡ <bT∫ tu* J¡F° y∫° ∏∫°∫ |¸>°<Ì <bT∫ů* tu* Fůfiub°Ôu ttw°˚°b tu* ˚Ù Ôy°fi° ª°<FÎ,

∫F <Ì©Ô°wu FCÎ w∏t¥Ô˚¥w NF∏w°º∫°Ÿ Ju¡ Ã∫°y J¡ů FÙ Â» J¡≤wu Fæ* $
ıæŸu NFa˚°b ≈®Ã∫Jg¡ªæw∏∫ Ÿu ≈¨SJg¡ fiFÙ* Fæ, bæŸu FÙ ≈®Ã∫Jg¡ ªuwfi Ÿu |¸>°<Ì<bT∫ů* tu* Fůfiub°Ô°
ttw°˚°bR¡≈ f∏Ì≤ ˚Ù ≈¨SJg¡ fiFÙ* Fæ $ ÎuŸÙ ≈¿≤¿_S<w tu* Ìůfiů* ≈®J¡°≤ Ju¡ ˚°b, Ÿ°y≤ Ju¡ Ÿt°fi, ≈¥dÕ
f®ÊR¡≈ FÙ Fæ*; oŸ<ÔÎ NF∏w° Ju¡ ≈®<w N°y®F FÙ •∫° ? ∫°fiÙ NF∏w° J¡° N°y®F ∫C•w fiFÙ* Fæ $$28$$
ıf wwg-wwg <bT∫ů* J¡∑ <b<ª`w° Ÿu <ª`-<b<ª` FůJ¡≤ NFa wS° ttw°<Ì _bR¡≈ Ÿ‡≈¥dÕ <bJ¡v≈˚uÌů*

J¡° _kC¡≤d Fůw° Fæ, wf fiJ¡∑ ŸW° J¡∑ _k¥¡<wÕ tu* <fi¿tW, wÙfiů* Nb_S°Nů* tu* NfiCyw, ÎJ¡t°`

Ÿa<bÃŸ°≤_b˚°b Îba Ÿf <bJ¡v≈ů* Ju¡ N°yt N°æ≤ N≈°∫ tu* Ÿ°sÙ FůJ¡≤ ¿_Sw ≤Ffiub°Ôu ≈®Ã∫y°Ãt° tu*

ÎJ¡Ãb J¡° ˚Ù _kC¡≤d Fůw° FÙ Fæ $ ÎuŸÙ Nb_S° tu* Ÿtu* ˚Ù N°y®F J¡≤fi° ∫C•w Fæ, <k¡≤ bF •∫ů* fiFÙ*

<J¡∫° ı°w° ? $$29$$ •w ≤Ù<w Ÿu <bª°≤J¡≤ Ÿ°≤ N°æ≤ NŸ°≤ Ju¡ <b˚°y J¡° I°fi ≈®°›w J¡≤ ªCJu¡

≈C”T J¡∑ fC<] tu* NFa N°æ≤ ttw° Ju¡ N°y®F J¡° ıů ≈¿≤s∫ Fůw° Fæ, ŸÙŸu Ÿf k¡Ôů* tu* N_≈¨F°R¡≈

Ã∫°y NSÕw# <Ÿ] Fů ı°w° Fæ $ Ÿu FÙ I°<fi∫ů* fiu "Ÿa∏∫°Ÿ' J¡F° Fæ $$30$$

1450

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

N°æ≤ ŸŸu Ÿf ŸaJ¡v≈ů* J¡° Ã∫°yR¡≈ NŸay <Ÿ] Fůw° Fæ ∫F ≈®St ≈®ÿfi J¡° ˚Ù W≤ Fů ªCJ¡°,

∫F J¡Fwu Fæ* $

ŸaJ¡v≈Ÿt¥Fů* J¡° ıů Ã∫°y Fæ, bFÙ NŸay (N°Ÿ<•w J¡° N˚°b) J¡F° y∫° Fæ $ (ª°æSu ≈®ÿfi J¡°

W≤ Ìuwu Fæ*) Ÿ˚Ù ŸaJ¡v≈-<bJ¡v≈Ÿt¥Fů* tu* ˚uÌ°b˚°Ÿ≤<Fw ıů oÕÿb≤t°` J¡∑ ÎJ¡ ˚°bfi° Fæ - Ÿ˚Ù

Ju¡ ≈°Ì°fiJ¡°≤d Ÿb°Õ∏w∫°ÕtÙ oÕÿb≤ FÙ Ÿ w≤F J¡°∫ů˘ tu* ≈®b¨W J¡≤°wu Fæ*, ∫F Ÿf Δ∫bF°≤ ŸÙ Ju¡

<bÔ°Ÿ Fæ*, oŸ w≤F J¡∑ ıů oÕÿb≤ tu* w∏t∫w° J¡∑ ˚°bfi° Fæ-∫FÙ (Ÿtu* Ÿ˚Ù Δ∫bF°≤ů* J¡ů Ÿt<≈Õw J¡≤ Ìufi° FÙ) oÕÿb≤°≈Õd J¡F° y∫° Fæ $$31$$ oŸ <ªÌ°Ãt° tu* NI°fi Ju¡ J¡°≤d ofi ıÙb, ıywg N°<Ì

J¡° fi°t Ÿu FÙ ˚uÌ Fæ, ≈≤t°SÕw# ∫F fi°tR¡≈°ÃtJ¡ Ÿ‡≈¥dÕ ıywg fů@°ÃtJ¡ Fæ, Nw# ıywg ÎJ¡ f®Êt∫

FÙ Fæ, oŸtu* w<fiJ¡ ˚Ù Ÿa„∫ fiFÙ* Fæ $$32$$

Ÿu FÙ Â» J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ˚yb°fig N≈fiÙ Ÿb°ÕÃtJ¡ <b˚¥<w J¡° bdÕfi J¡≤wu Fæ* $

<Ì„°Î≥ tæ* F¥≥, ıywg tæ* F¥≥, J¡tů˘ J¡° N°Z∫ tæ* F¥≥ N°æ≤ J¡tÕ ˚Ù tæ* FÙ F¥≥ $ J¡°Ô tæ* F¥≥, Nπæw N°æ≤
πæw tæ* F¥≥ wS° Nπæw N°æ≤ πæwR¡≈Ù N≈fiu ≈≤ N°æ≤ N≈≤ Ìů R¡≈ N°æ≤ fiŸu <fi∫‡∫ ıywg tæ* FÙ

F¥≥ $$33$$ ∫ů* Ìů R¡≈ů*b°Ôu tCHtu* N<@J¡°≤ Ju¡ w°≤w‡∫ Ÿu N≈fi° tfi Ôy°J¡≤ ¿_Sw ≤Fů, w°Â„

_bR¡≈b°Ôu tCHtu* bæŸu FÙ ˚•w FůNů ∫°fiÙ Zbd, J¡∑wÕfi N°<Ì fib ≈®J¡°≤ J¡∑ ˚<•w Ÿu ∫C•w FůNů, I°fi∫I Ÿu ∫° J¡tÕ∫I Ÿu w°Â„_bR¡≈ tu≤u ∫ıfi„ÙÔ FůNů, •w_bR¡≈ tCHu fit_J¡°≤

J¡≤ů N°æ≤ tu≤Ù „≤d tu* ≤Fů $ J¡Fu y∫u Ìůfiů* ≈®J¡°≤ů* Ÿu ˚Ù tCHtu* <ªW Ôy°J¡≤ Ÿ°s°wg ∫° ≈≤‡≈≤∫°

_b°Ãt˚¥w tCHJ¡ů FÙ ≈®°›w J¡≤ůyu $$34$$

∫ů* ˚yb°fig Ÿu J¡Fu y∫u NıCÕfi # fi Ìůfiů* R¡≈ů* J¡∑, fiJ¡∑ ≈®°<›w Ju¡ <ÔÎ ∫ůÀ∫ N<@J¡°≤ J¡∑ N°æ≤

J¡°Ô Ju¡ <b˚°y J¡∑ - <ıI°Ÿ° J¡≤wu F…Î ≈¥~>wu Fæ* $

NıCÕfi fiu J¡F° # Fu Ìubu„, N°≈Ju¡ bu ≈≤ N°æ≤ N≈≤ Ìů R¡≈ Jæ¡Ÿu Fæ* ? N°æ≤ N≈fiÙ <Ÿ<] Ju¡ <ÔÎ <J¡Ÿ

Ÿt∫ <J¡Ÿ R¡≈ J¡° N°Z∫ J¡≤ tæ* ¿_Sw ≤Fq≥ ? $$35$$ ZÙ˚yb°fig fiu J¡F° # Fu ≈°≈„¥∏∫ NıCÕfi, ∫F
ı°fi Ôů <J¡ tu≤u Ìů R¡≈ Fæ* - ÎJ¡ wů Ÿ°t°∏∫ R¡≈ ∫°fiÙ ŸbÕıfiŸ°@°≤d (ŸCfů@) N°æ≤ ÌqŸ≤° ≈≤t

ÃJ¨¡‹¸> ∫°fiÙ N„C] <ªWb°Ôů* Ÿu Ì…≤<@y‡∫ $ F°S N°<Ì Ÿu ∫C•w, „a©, ªJ®¡, yÌ° N°æ≤ ≈μ @°≤d J¡≤fiub°Ô° tu≤° Ÿ°t°∏∫R¡≈ Fæ N°æ≤ ıů tu≤° <bJ¡°≤b<ıÕw, N<πwÙ∫, N°<Ì N°æ≤ N∏w Ÿu ≤<Fw ≈≤tR¡≈

Fæ; bF f®Ê, N°Ãt°, ≈≤t°Ãt° N°<Ì „ÆÌů* Ÿu J¡F° ı°w° Fæ $$36,37$$ ≈°SÕ, ıf wJ¡ wCt N≈®fC]

FůJ¡≤ Nfi°ÃtIR¡≈ Ÿu ¿_Sw Fů wf wJ¡ wů ªwC˚CÕı°J¡°≤ Ìub J¡∑ ≈¥ı° tu* FÙ wÃ≈≤ ≤Fů $$38$$
wÌfi∏w≤ wCt <ªW„C<]J®¡t Ÿu Ÿa≈®fC] FůJ¡≤ ≈≤t ÃJ¨¡‹¸>, N°<Ì N°æ≤ N∏w Ÿu ≤<Fw tu≤u Ÿ R¡≈ J¡ů ı°fi ı°Nůyu, <ıŸJu¡ I°fi Ÿu ≈®°dÙ oŸ ŸaŸ°≤ tu* <k¡≤ Ã≈∏fi fiFÙ* Fůw° $$39$$ Fu N¿≤tÌÕfi, ∫F

ŸyCd Ìub J¡° ˚ıfi tæ*fiu wCtŸu <ªW„C<] Ju¡ N˚°b J¡∑ Ÿa˚°bfi° J¡≤Ju¡ FÙ J¡F° Fæ $ ∫<Ì wC‡F°≤° <ªW

<bI°fiæJ¡_b˚°b f®Ê Ju¡ I°fi J¡≤fiu Ju¡ ∫ůÀ∫ Fů y∫° Fæ ∫°fiÙ N≈fiu <ªW J¡ů <b„C] F…N° t°fiwu Fů, wf wů tCH oÕÿb≤ J¡∑ N°Ãt° J¡ů (≈°≤t°<SÕJ¡_bR¡≈˚¥w „ů<@w wÃ≈Ì°SÕ J¡ů) N°æ≤ N≈fiÙ N°Ãt° J¡ů („ů<@w Ãba ≈Ì°SÕR¡≈ N°Ãt° J¡ů) ÎJ¡≤ŸJ¡≤ N©^±> ≈¿≤≈¥d°ÕÃt° J¡° wÃJ¡°Ô N°Z∫ J¡≤ů NS°Õwg oŸJ¡° Ÿ°s°ÃJ¡°≤ J¡≤Ju¡ w<∏fi‹™> Fů ı°Nů $$40$$

ŸyÕ - 53]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1451

"tæ* <Ì„°_bR¡≈ Fq≥' "tæ* ıyBq≈ Fq≥' oÃ∫°<Ì <b˚¥<w∫ů* Ju¡ ≈Ìu„ J¡° ˚Ù fi -fi ≈Ì°Sů˘ Ju¡

N<@‹™>°fi˚¥w _b-_bR¡≈ Ju¡ Ÿa„ů@fi tu* FÙ w°Ã≈∫Õ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

≈°SÕ, "∫F tæ* Fq≥' N°æ≤ "∫F ˚Ù tæ* Fq≥' oÃ∫°<Ì ıů JC¡~> tæ* J¡Fw° Fq≥, bF Ÿf oŸ N≈≤ůs N°Ãtw[b J¡° FÙ tæ* wC‡Fu* ≈Ìu„ Ìuw° Fq≥ $$41$$
tu≤u ≈Ìu„ Ju¡ I°fi Ÿu wÃJ¡°Ô FÙ N≈fiu _bR¡≈ tu* wC‡Fu* <bZ°<∏w ≈®°›w Fů ı°∫uyÙ, ∫ů* ÃŸ°Fb¨<]

Ju¡ <ÔÎ <Ÿ]bwg t°fiJ¡≤ J¡Fwu Fæ* $

Fu NıCÕfi, tæ* ŸtHw° Fq≥ <J¡ tu≤u ≈Ìu„ Ÿu wCt ˚ÔÙ ≈®J¡°≤ ≈®fC] Fů ªCJu¡ Fů, f®Ê≈Ì tu* <bZ°<∏w

≈° ªCJu¡ Fů N°æ≤ ŸbÕ-ŸaJ¡v≈ů* Ÿu ˚Ù tC•w Fů ªCJu¡ Fů $ Nf wCt ŸÃ∫ Îba N<πwÙ∫ N°Ãt_bR¡≈ FůJ¡≤

¿_Sw ≤Fů $$42$$ ≈°SÕ, ∫ůy Ÿu ∫C•w N∏w#J¡≤db°Ôu N°æ≤ <ª≤J¡°Ô Ju¡ ∫ůyŮ∫°Ÿ Ÿu ŸbÕ` Ÿ∏t°`

J¡° Ÿ°s°ÃJ¡°≤ J¡≤fiub°Ôu f®ÊI FůJ¡≤ wCt Ÿ‡≈¥dÕ ˚¥wů* tu* N<@‹™>°fiR¡≈ Ÿu NfiCyw N°Ãt° J¡ů wS°

Ÿ N°Ãt° tu* Nº∫_w Ÿ‡≈¥dÕ ˚¥wů* J¡ů Ìu©ů $$43$$ ıů f®ÊI "Ÿf bF f®Ê FÙ Fæ' ∫ů* Îu•∫ J¡°

N°Z∫ J¡≤ Ÿ‡≈¥dÕ ˚¥wů* tu* ¿_Sw N°Ãt° J¡ů ˚ıw° Fæ, bF Ÿf ≈®J¡°≤ Ÿu ∫°fiÙ Ÿt°<@b¨<W ∫°

Δ∫bF°≤b¨<W Ÿu ¿_Sw ≤Fw° F…N° ˚Ù ≈Cfi# oŸ ŸaŸ°≤ tu* Ã≈∏fi fiFÙ* Fůw° $$44$$

_b∫a FÙ "ŸbÕ˚¥w_St°Ãt°fitg oŸ ÿÔůJ¡ Ju¡ w°Ã≈∫Õ J¡° bdÕfi J¡≤wu Fæ* $

Fu NıCÕfi, ŸbÕ„ÆÌ J¡° NSÕ Fæ ÎJ¡Ãb N°æ≤ bF ÎJ¡„ÆÌ°SÕ N°Ãt° J¡° (_b˚°b Fæ) $ bF N°Ãt° ˚Ù

"fi Ÿwg Fæ N°æ≤ fi NŸwg Fæ' ∫ů* <ıŸ <J¡ŸÙJ¡ů ıf NfiC˚¥w Fůw° Fæ wf „Ù|® FÙ Ÿu Jæ¡bv∫ ≈®°›w Fů ı°w° Fæ $ w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ ıf Ÿf ˚¥wů* tu* N<@‹™>°fiR¡≈ Ÿu ¿_Sw N°Ãt° J¡ů Ìu©w° Fæ wf bF

ŸbÕ„ÆÌ Ju¡ NSÕ-N<@‹™>>°fi_bR¡≈ Ÿu N<w¿≤•w ÌqŸ≤uJ¡° Ô°˚ fi Fůfiu Ÿu ÎJ¡Ãb FÙ Fůw° Fæ $ bF ÎJ¡

„ÆÌ°SÕ ≈®Ã∫y°Ãt° Ju¡ _b˚°b tu* ≈∫Õb<Ÿw Fůw° Fæ $ bF N°Ãt° ˚Ù fi Ÿwg Fæ ∫°fiÙ fi wÙfi t¥wÕ˚¥wů* Ju¡

_b˚°bb°Ô° Fæ N°æ≤ fi NŸwg Fæ ∫°fiÙ fi Nb<„‹¸> Ìů Ÿ¥‚t˚¥wů* Ju¡ _b˚°bb°Ô° Fæ, <J*¡wC ˚¥t°fiaÌ

<ªÌuJ¡≤Ÿ _b˚°b FÙ Fæ $ Ÿ ≈®J¡°≤ Ju¡ _b˚°b Ÿu ∫C•w N°Ãt° <ıŸJu¡ NfiC˚b≈S tu* N°w° Fæ, Ÿu wÃsd FÙ ∫°fiÙ Ÿ ≈®J¡°≤ J¡∑ I°fiůÃ≈<W Ju¡ NΔ∫b<Fw W≤sd tu* FÙ ı∏t N°<Ì <bJ¡°≤ů* Ÿu ≤<Fw,

˚¥t°fiaÌ_bR¡≈ Jæ¡bv∫ ≈®°›w Fů ı°w° Fæ $$45$$

<J¡ŸÙ Ju¡ π°≤° NfiC˚¥w fi Fůfiu Ÿu Ÿ N°Ãt° tu* ≈®Ÿ•w F…oÕ NÃ∫aw ≈≤ůsw° J¡° <fib°≤d J¡≤wu Fæ* $
wÙfiů* ÔůJ¡ů* Ju¡ <ªWů* tu* ˚Ùw≤ ≈®J¡°„ J¡≤fiub°Ô° ıů N°ÔůJ¡ Fæ N°æ≤ I°<fi∫ů* J¡∑ NfiC˚¥<w tu*

Ÿ°sÙR¡≈ Ÿu ıů N°R¡» Fæ, bFÙ NFa„ÆÌ J¡° Ô‚∫ N°Ãt° Fæ - ∫FÙ <fiÿª∫ Fæ ∫°fiÙ ∫S°SÕ <bª°≤

Fæ $$46$$ Fu ˚°≤w, wÙfiů* ÔůJ¡ů* tu* ¿_Sw ıÔů* Ju¡ ˚Ùw≤ ıů ≤Ÿ°fiC˚b <bΩt°fi Fæ, y«¡ Ju¡

<bJ¡°≤_bR¡≈ Ìq@ N°<Ì Ju¡ ˚Ùw≤ ıů ≤Ÿ°fiC˚b ¿_Sw Fæ, Ôbd N°<Ì Ju¡ ˚Ùw≤ ıů ≤Ÿ°fiC˚b ¿_Sw Fæ wS° oÕ©, t@C N°<Ì Ju¡ ˚Ùw≤ ıů ≤Ÿ°fiC˚b ¿_Sw Fæ; bFÙ oÌa≈Ì°SÕ ∫°fiÙ ∫F N°Ãt° Fæ ∫FÙ

<fiÿª∫ Fæ $ w°Ã≈∫Õ ∫F <J¡ ∫ů* ıů ŸfJu¡ NfiC˚bů* J¡° <bT∫ Fůw° Fæ, Ÿtu* wů NÃ∫aw ≈≤ůsw° J¡∑

≈®Ÿ<•w FÙ fiFÙ* Fæ $$47$$ Ÿ‡≈¥dÕ „≤Ù≤ů* Ju¡ ˚Ùw≤ <bT∫ Ÿt¥Fů* Ÿu <fitCÕ•w, NwÎb Ÿ¥‚tR¡≈ Ÿu ıů NfiC˚b ¿_Sw Fæ, bFÙ ∫F ŸbÕΔ∫°≈Ù N°Ãt° Fæ $$48$$ <ıŸ ≈®J¡°≤ Ÿ‡≈¥dÕ Ìq@ů* Ju¡ ˚Ùw≤ |Ù

¿_Sw FÙ Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ Ÿ‡≈¥dÕ ≈Ì°Sů˘ Ju¡ ˚Ùw≤ N<@‹™>°fiR¡≈ Ÿu N°æ≤ Ÿ‡≈¥dÕ ÌuFů* Ju¡ ˚Ùw≤

1452

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

≈®J¡°„J¡R¡≈ Ÿu bF ≈≤t°Ãt° ¿_Sw Fæ $$49$$

Â‹¸>°∏wů* π°≤° N°Ãt° J¡∑ ÌuF Ju¡ N∏Ì≤ ¿_S<w J¡° <b„ÌR¡≈ Ÿu bdÕfi J¡≤wu Fæ* $
ıæŸu ŸtCB Ju¡ Ÿ‡≈¥dÕ ≤Ãfiů* tu* ¿_Sw wuı f°F≤ N°æ≤ ˚Ùw≤ ≈®J¡°„ J¡≤w° Fæ, bæŸu FÙ f°F≤-˚Ùw≤

≈®J¡°„ J¡≤fiub°Ô° wuı_bR¡≈ tæ* ÌuFů* Ju¡ ˚Ùw≤ <bΩt°fi ≤Fw° F…N° ˚Ù N<bΩt°fi-Ÿ° Fq≥ $$50$$

"NŸa¿_Sw ob' oŸ J¡Sfi J¡° w°Ã≈∫Õ, ıů <J¡ N°Ãt° J¡∑ NÔu≈J¡w° fwÔ°fi° FÙ Fæ, N∏∫ Â‹¸>°∏wů*
π°≤° <b„ÌR¡≈ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

<ıŸ w≤F Fı°≤ů* |¸>ů* Ju¡ f°F≤ N°æ≤ ˚Ùw≤ N°J¡°„ ¿_Sw Fæ, ŸÙ w≤F wÙfiů* ıywg tu* ¿_Sw

„≤Ù≤ů* Ju¡ ˚Ù f°F≤ N°æ≤ ˚Ùw≤ tæ* ¿_Sw Fq≥ $ w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ fi |¸>ů* Ju¡ f°F≤ N°æ≤ ˚Ùw≤ ¿_Sw Fůw°

F…N° ˚Ù N°J¡°„ ıæŸu NÔu≈J¡ (<fiÔuÕ≈) FÙ Fæ, bæŸu FÙ „≤Ù≤ů* Ju¡ f°F≤ N°æ≤ ˚Ùw≤ ¿_Sw F…N° N°Ãt°

˚Ù NÔu≈J¡ FÙ Fæ $$51$$

Ÿt_w ÌuFů* Ju¡ ˚Ùw≤ ¿_Sw FůJ¡≤ N∏w∫°ÕtÙR¡≈ Ÿu fiJ¡° <b@°≤J¡ Fůfiu ≈≤ ˚Ù bF (N°Ãt°) NÔ‚∫ FÙ Fæ, oŸtu* Â‹¸>°∏w fwÔ°wu Fæ* $

ŸæJ¡nů* tů<w∫ů* Ju¡ Ÿt¥Fů* Ju¡ <~>Bů* tu* ¿_Sw ≈®ůw-N°J¡°≤b°Ô° w∏wC ıæŸu Ô<sw fiFÙ* Fůw°, bæŸu FÙ Ô°©ů* ÌuFů* Ju¡ ˚Ùw≤ ¿_Sw ∫F N°Ãt° Ô<sw fiFÙ* Fůw° $$52$$
bF°≥ N<@‹™>°fiR¡≈ Ÿu <fi<bÕJ¡°≤ N°Ãt° J¡∑ ıů ¿_S<w Fæ, bFÙ f®ÊR¡≈w° Fæ N°æ≤ bFÙ <`J¡°Ô°f°<@w ŸÃ∫ Fæ $ N°æ≤ ıů tů<w∫ů* tu* w∏wC J¡∑ fi°o˘ N∏w∫°ÕtÙR¡≈ Ÿu ¿_S<w Fæ wS° ıů ≤Ãfiů* tu* ≈®˚° J¡∑ fi°o˘

≈®J¡¸> ıÙbR¡≈ Ÿu ¿_S<w Fæ, Nº∫_w ≈Ì°Sů˘ J¡∑ N≈us° J¡≤fiub°ÔÙ bu Ìůfiů* ¿_S<w∫°≥ ı°y<wJ¡ Δ∫bF°≤ů*

Ju¡ Ÿaª°Ôfi Ju¡ <ÔÎ FÙ J¡¿v≈w Fæ* $ oŸ<ÔÎ ∫S°SÕ tu* fi J¡ůoÕ t°≤fiu ∫ůÀ∫ Fæ, fi t°≤fiub°Ô° Fæ, fi t≤d≈®∫C•w (<F*Ÿ°≈®∫C•w) ≈°≈ Fæ N°æ≤ fi J¡ůoÕ _b°Ãt° Ÿu N<w¿≤•w ŸJ¡° (<F*Ÿ°≈®∫C•w ≈°≈ J¡°) k¡ÔÌ°w° FÙ Fæ; oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
f®Ê° Ÿu ÔuJ¡≤ w¨d≈∫Õ∏w <ıwfi° ˚Ù ≈Ì°SÕ-Ÿt¥F Fæ, Ÿtu* ŸW°Ÿ°t°∏∫R¡≈ Ÿu ıů ¿_Sw Fæ;

<bπ°fig Ôůy Ÿu FÙ <fiÃ∫ N°Ãt° ı°fiwu Fæ* $$53$$ oŸ<ÔÎ NfiuJ¡<b@ ˚®tůÃ≈°ÌJ¡ NI°fi Ÿu J®¡t„#

NF∏w° N°<Ì wS° ıyW° N°<Ì Ÿu ∫C•w <J*¡<ªwg _kC¡¿≤w N°J¡°≤b°Ô° bF f®Ê f®ÊR¡≈ Ÿu FÙ ¿_Sw

≤Fw° Fæ, N∏∫R¡≈ Ÿu fiFÙ* $$54$$ ª¥≥<J¡ ∫F ıyBq≈ N°Ãt° FÙ Fæ, Nw# "∫F t°≤° ı°w° Fæ' ∫° "∫F
t°≤w° Fæ' oŸtu* <bT∫ FÙ •∫° Fæ ? NS°Õwg fi J¡ůoÕ t°≤w° Fæ ∫° fi J¡ůoÕ t°≤° FÙ ı°w° Fæ $ Fu NıCÕfi, „C˚

Îba N„C˚ _bR¡≈ ıywg Ju¡ Ì…#©ů* Ÿu oŸJ¡° •∫° <Ô›w Fůw° Fæ ? NS°Õwg JC¡~> fiFÙ* $$55$$

Nº∫_w F…Î b@°<Ì ÌůTů* Ÿu N°Ãt° <Ô›w fiFÙ* Fůw°, oŸtu* ÌqŸ≤° Â‹¸>°∏w fwÔ°wu Fæ* $

≈®<w<f‡fů* Ju¡ ŸÂ„ fi‹¸> Fů ≤Fu ≈Ì°Sů˘ tu* Ì≈Õd-ŸÂ„ ∫°fiÙ ≈®<w<f‡fů* Ju¡ fi‹¸> Fůfiu ≈≤ ˚Ù Ì≈Õd J¡∑ fi°o˘ Ÿ°<s_bR¡≈ Ÿu ¿_Sw N<bfi°„Ù N°Ãt° J¡ů ıů Ìu©w° Fæ, bFÙ Ÿ‡∫ÀÌ„ÙÕ Fæ $$56$$

Ÿt_w ÌuFů* tu* "tæ*' ∫ů* ˚°Ÿt°fi <ªÌa„ FÙ NFa≈Ì°SÕ Fæ, ın_bR¡≈ ÌuF, o¿∏B∫ <bT∫°a„ NFa≈Ì°SÕ
fiFÙ* Fæ - ∫F <b˚°yů<•w ˚Ù Ì≈Õd tu* ≈®<w<f¿‡fw F…Î ÌqŸ≤u NfiuJ¡ Ì≈Õdů* N°æ≤ |¸>°<ÌJ¡ů* tu* Δ∫°b¨W

Ì≈Õd_bR¡≈ J¡° ≈¿≤ª∫ J¡≤°fiu Ju¡ <ÔÎ Ì≈Õd-NÌ≈Õd-<b˚°yů<•w J¡∑ fi°o˘ FÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu ≈°^±C>fiaÌfi, "Ÿt_w „≤Ù≤ů* tu* ≈®J¡°„t°fi ªuwfi°a„ FÙ tæ* Fq≥' N°æ≤ "ÌuF, o¿∏B∫ N°<Ì ın Na„

ŸyÕ - 54]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1453
tæ* fiFÙ* Fq≥' - oŸ ≈®J¡°≤ J¡° NSÕ<b˚°y N°æ≤ „ÆÌ<b˚°y ıů tCHŸu J¡F° ı°w° Fæ, bF Ì≈Õd_bR¡≈ J¡°

≈¿≤ª∫ J¡≤°fiu Ju¡ <ÔÎ Ì≈ÕdNÌ≈Õd <b˚°y J¡Sfi Ju¡ ŸÂ„ N°Ãt_bR¡≈ J¡° ≈¿≤ª∫ J¡≤°fiu Ju¡ <ÔÎ FÙ

J¡F° ı°w° Fæ $ Ì≈Õd Ju¡ ŸÂ„ <Ô›w fi Fůfiub°Ô° N<πwÙ∫ N°ÃtR¡≈ tæ Ÿb°ÕÃt° Fq≥ $ ŸÙ w≤F J¡° wCt tCHu w[bw# ı°fiů $$57$$ NıCÕfi, ∫u NFt<˚t°fib°Ôu <ªW tu* ≤Ffiub°ÔÙ Ÿ¨<‹¸>-≈®Ô∫°ÃtJ¡ Ÿf w≤F

J¡∑ <J®¡∫°Î≥ b°_wb tu* N°Ãt° tua ÎuŸu ≈®b¨W FůwÙ Fæ*, ıæŸu ŸtCB tu* ıÔ J¡∑ w≤ay°<Ì _≈∏Ìfi <J®¡∫°Î≥ ≈®b¨W

FůwÙ Fæ* $$58$$ <ıŸ ≈®J¡°≤ ≈bÕwů* J¡° ≈°≤t°<SÕJ¡ _bR¡≈ ≈°T°dw° FÙ Fæ, b¨sů* J¡° _bR¡≈ J¡°‹™>w° FÙ

Fæ N°æ≤ w≤ayů* J¡° _bR¡≈ ıÔw° FÙ Fæ; ŸÙ ≈®J¡°≤ Ÿ‡≈¥dÕ ≈Ì°Sů˘ J¡° ≈°≤t°<SÕJ¡ _bR¡≈ N°Ãtw° FÙ

Fæ $$59$$ Ÿ‡≈¥dÕ ˚¥wů* tu* N<@‹™>°fiR¡≈ Ÿu ¿_Sw N°Ãt° J¡ů, Ÿ N°Ãt° tu* Nº∫_wR¡≈ Ÿu ¿_Sw Ÿ‡≈¥dÕ ˚¥wů* J¡ů wS° NJ¡w°Õ N°Ãt° J¡ů ∫°fiÙ ≈®<w<f‡fů* J¡∑ <ª`-<b<ª` ªu‹¸>°Nů* Ÿu N<Ô›w Ì≈Õd J¡∑ fi°o˘ J¡wÕ¨Ãb N°<Ì @tů˘ Ÿu „¥∏∫ N°Ãt° J¡ů ıů Ìu©w° Fæ, bFÙ f®Ê J¡° Ÿ°s°ÃJ¡°≤ J¡≤w° Fæ $$60$$

Fu NıCÕfi, fi°fi° ≈®J¡°≤ Ju¡ N°J¡°≤ů* Îba <bJ¡°≤ů* b°Ôu w≤ayů* tu* ıæŸu ıÔ NfiCyw Fæ ∫° J¡¸>J¡ N°<Ì tu*

ŸCbdÕ NfiCyw Fæ, bæŸu FÙ <b<b@ ≈®J¡°≤ Ju¡ Ÿt_w ˚¥wů* tu* N°Ãt° ˚Ù NfiCyw Fæ $$61$$ <ıŸ ≈®J¡°≤ ıÔ
tu* fi°fi° ≈®J¡°≤ Ju¡ ªaªÔ w≤ayŸt¥F ≤Fwu Fæ* ∫° ŸCbdÕ tu* J¡¸>J¡ N°<Ì ≤Fwu Fæ*, ŸÙ ≈®J¡°≤ ≈≤t°Ãt° tu* ∫u Ÿt_w ˚¥w ˚Ù ≤Fwu Fæ* $$62$$ Fu ˚°≤w, ˚¥w N°<Ì Ÿ‡≈¥dÕ ≈Ì°SÕ N°æ≤ f¨FÌg f®Ê-ofi ŸfJ¡ů, Ì≈Õd wS° Ÿtu* Ju¡ ≈®<w<f‡f J¡∑ fi°o˘, ÎJ¡R¡≈ FÙ ı°fiů; ofitu* Ôu„t°` ˚Ù ≈¨S•Ãb fiFÙ* Fæ $$63$$ Fu ≈°SÕ, wÙfiů* ıywg tu* ıf ÎJ¡t°` <fi<bÕJ¡°≤ f®Ê FÙ Fæ, wf ı∏t N°<Ì ˚°b<bJ¡°≤ů* J¡° N°Z∫˚¥w ÌqŸ≤° •∫°

Fæ ? NSb° wC‡F°≤u f∏@Cb@ N°<Ì ˚°b<bJ¡°≤ ˚Ù J¡F°≥ Fæ ? <J*¡b° ∫F ıywg ˚Ù f®Ê J¡ů ~>ůnJ¡≤ ÌqŸ≤°

•∫° Fæ ? NS°Õwg JC¡~> fiFÙ* Fæ $ Nw# wCt Δ∫SÕ FÙ ofitu* tůF •∫ů* J¡≤wu Fů ? $$64$$
oŸ ≈®J¡°≤ Ju¡ ≈Ìu„ů* J¡ů ŸCfiJ¡≤ N°æ≤ <fiÿª∫≈¥bÕJ¡ ˚Ùw≤ N˚∫ f®Ê J¡∑ ˚ÔÙ˚°≥<w ˚°bfi°J¡≤

Ÿt<ªW tF°Ãt° Ôůy ıÙb∏tC•w FůJ¡≤ oŸ Δ∫bF°≤ ˚¥<t tu* <bª≤d J¡≤wu Fæ* $$65$$
b‚∫t°d Ôsdů* Ÿu ∫C•w fi ıÙb∏tC•wů* J¡ů <bÌuFtC…<•w ˚Ù ≈®°›w FůwÙ Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Fu ≈°SÕ, t°fi N°æ≤ tůF Ÿu ≤<Fw, f°F≤ Ju¡ <bT∫ů* tu* N°Ÿ<•w„¥∏∫, N°ÃtI°fi tu* <fi≤w,

<bT∫b°Ÿfi°Nů* Ÿu ≤<Fw, ŸC©, Ì…#© N°<Ì π∏πů* Ÿu <fitCÕ•w wS° "NFtg' "tt' oÃ∫°<Ì ˚uÌ-≈®Ã∫∫ů*

Ÿu „¥∏∫ Nt¥»t<w tF°Ãt° Ÿ N<bfi°„Ù ≈≤t-≈Ì J¡ů ≈®°›w Fůwu Fæ* $$66$$

<w≤≈fib°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ª°æbfib°≥ ŸyÕ

ŸC©, Ì…#© N°<Ì Ju¡ Ÿ‡f∏@ tu* FuwC, fiŸu ~C>¸>J¡°≤° ≈°fiu J¡° ≈°∫ wS°

<ıŸJu¡ NbÔ‡ffi Ÿu fiŸu ~C>¸>J¡°≤° Fůw° Fæ-ofi ŸfJ¡° bdÕfi $

"ŸC©, Ì…#© N°<Ì π∏πů* Ÿu <b<fitCÕ•w tF°Ãt° f®Ê≈Ì ≈°wu Fæ*' ∫F ıů ≈FÔu J¡F° y∫° Fæ, Ÿtu*
π∏πů* Ju¡ Ÿ‡f∏@ tu* J¡°≤d •∫° Fæ ? fiŸu ~C>¸>J¡°≤° ≈°fiu J¡° ≈°∫ •∫° Fæ ? wS° <J¡ŸJu¡ NbÔ‡ffi Ÿu ~C>¸>J¡°≤° Fůw° Fæ ? ofi Ÿf N°„aJ¡°Nů* J¡° ≈¿≤F°≤ J¡≤wu F…Î N°Ãtw[b J¡° ≈Ìu„ Ìufiu J¡∑ oh~>°b°Ôu

1454

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

˚yb°fig ZÙJ¨¡‹dª∏BıÙ J¡Fwu Fæ* $

ZÙ˚yb°fig fiu J¡F° # Fu tF°f°Fů, <k¡≤ tu≤u Wt bªfi ŸCfiů, <ı∏Fu* ≈®ut Ÿu ŸCfifiu J¡∑ oh~>° J¡≤ ≤Fu wCtŸu tæ* Ju¡bÔ J¡v∫°d J¡∑ J¡°tfi° Ÿu J¡Fw° Fq≥ $$1$$

Ÿtu* ≈FÔu "<bT∫ FÙ ŸC©-Ì…#©R¡≈ Fæ*' ∫ů* N˚uÌ-˚®t J¡° <fi≤°Ÿ J¡≤ ≤Fu ˚yb°fig J¡Fwu Fæ* $

Fu J¡°æ∏wu∫, o¿∏Ì®∫ů* Ju¡ <bT∫Ÿ‡f∏@ FÙ „ůwů‹d°<Ì NfiC˚bů* Ÿu ı<fiw ŸC©-Ì…#© Ìuwu Fæ* $ Fu

˚°≤w, bu o¿∏B∫-<bT∫-Ÿ‡f∏@ ŸÌ° Ã≈Ωt°fi N°æ≤ <bfiÿ∫t°fi Fæ*, Nw#∏Fu* wCt ŸFů $$2$$ (∫F°≥

„Ùw N°æ≤ ‹d „ÆÌ Â‹¸>°∏w°SÕJ¡ Fæ* ∫°fiÙ y®Ù‹tJ¡°Ô tu* „Ùw ŸC©Ì Fæ N°æ≤ ‹d Ì…#©Ì Fæ; <„<„≤J¡°Ô
tu* ‹d ŸC©Ì N°æ≤ „Ùw Ì…#©Ì Fæ; oŸ<ÔÎ <bT∫ J¡˚Ù ŸC©-Ì…#©R¡≈ fiFÙ* Fů ŸJ¡wu $ oŸÙ w≤F

"<w<ws_b' ∫F „ÆÌ bæ≤°À∫ J¡° ˚Ù ≈Ôsd Fæ $ oŸŸu <fi‹J¡TÕ ∫FÙ <fiJ¡Ô° <J¡ <≈®∫ <bT∫ů* Ÿu

<b≤•w Fů ı°Nů N°æ≤ N<≈®∫ <bT∫ů* J¡ů ŸFů $)

<ıŸ fC<] Ÿu bæ≤°À∫ N°æ≤ <w<ws° - ∫u Ìůfiů* <Ÿ] Fůwu Fæ*, Ÿu J¡Fwu Fæ* $
o¿∏B∫°≥, o¿∏B∫ů* J¡° <bT∫ŸaŸyÕ, ŸC©-Ì…#© N°<Ì π∏π ∫° ofiŸu <˚∏fi ıů JC¡~> ˚Ù Fæ* bu ŸfJu¡

Ÿf Nπ∫, ≈¥d°Õfi∏Ì_b˚°b _b°Ãt° Ÿu w<fiJ¡ ˚Ù ≈¨SJg¡ fiFÙ* Fæ* $ Nw# Ÿ ≈®J¡°≤ Ju¡ ŸbÕ` N°ÃtÌ„Õfi Ÿu J¡F°≥ ŸC© N°æ≤ J¡F°≥ Ì…#© Fůy° ? ("<≈®∫wt @fi N°<Ì Ÿ‡≈<W Ÿu tæ* ≈¿≤≈¥dÕ Fq≥' oŸ ˚®°<∏w Ÿu N°<˚t°<fiJ¡ ŸC© N°æ≤ ŸJu¡ <b∫ůy tu* ∫° N<≈®∫ b_wC J¡∑ ≈®°<›w tu* "tæ* ©<^±>w F…N°' oŸ ˚®°<∏w Ÿu Ì…#© Fů ŸJ¡w° Fæ, ≈≤awC bF ˚Ù <fi≤b∫b N°Ãt° tu* ≈¥≤d N°æ≤ ©^±>fi J¡° NŸa˚b I°w Fůfiu ≈≤

<fib¨W Fů ı°w° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $) N°<Ì-N∏w Ÿu „¥∏∫ wS° Nb∫b≤<Fw _b°Ãt° tu* ≈¥≤d N°æ≤

©^±>fi Jæ¡Ÿu Fů ŸJ¡w° Fæ ? $$3$$ <ıŸ tF°t<w J¡∑ <bT∫ů* N°æ≤ o¿∏B∫ů* tu* ŸÃ∫w°-˚®°<∏w

≈„°∏w Fů ı°wÙ Fæ, bF o¿∏B∫<bT∫ ˚®t°ÃtJ¡ ıÙb w[bÌ„ÙÕ N°æ≤ wCv∫ ŸC©-Ì…#© FůJ¡≤

Nt¨w≈Ì Ju¡ <ÔÎ ∫ůÀ∫ Fů ı°w° Fæ $$4$$

∫<Ì „aJ¡° Fů <J¡ N<≈®∫ Ì…#© N°<Ì N≈fiu-N≈fiu ≈®<wJ¥¡Ô buÌfiÙ∫Ãb_b˚°b J¡° ıf ≈¿≤Ã∫°y J¡≤u*, w˚Ù wů bu Ÿfl Fů*yu; ≈≤awC bu Jæ¡Ÿu ŸJ¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ ŸJu*¡yu ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

<fi≤<w„∫ N°fi∏Ì≤Ÿ Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ N°Ãt° FÙ Ÿf JC¡~> Fæ, oŸ<ÔÎ ŸC©, Ì…#© N°<Ì Ÿf <bT∫˚uÌ

ÎJ¡ w≤F Ÿu ŸC˚uÌR¡≈ ∫°fiÙ <≈®∫wt @fi, ≈C` N°<Ì_bR¡≈ FůJ¡≤ FÙ Nb¿_Sw Fæ $ fi π∏πů* tu* ≈¥bÕ-

J¡°ÔÙfi ıů ≈®<wJ¥¡Ô buÌfiÙ∫Ãb Fæ, ŸR¡≈ Ÿu wů bu NŸwg_bR¡≈ FÙ Fæ*, oŸ<Ô∫u bu •∫ů* fiFÙ* ŸFu ı°

ŸJu*¡yu $ NS°Õwg ŸFu FÙ ı° ŸJu*¡yu $$5$$

ŸÙJ¡° _≈‹¸>ÙJ¡≤d J¡≤ ŸtSÕfi J¡≤wu Fæ* $

Ÿ˚Ù w≤F Ÿu ŸC©-Ì…#©ů* J¡° N<_w[b w<fiJ¡ ˚Ù fiFÙ* Fæ $ N°Ãtw[b FÙ wů ŸbÕ_bR¡≈ Fæ $
oŸ<ÔÎ Fu ˚B, Nfi°Ãt° J¡∑ ŸW° Jæ¡Ÿu FůyÙ ? $$6$$

NŸwg ˚Ù ŸC©, Ì…#© N°<Ì N°Ãt° tu* Ã≈∏fi Fůwu Fæ*, •∫ů*<J¡ NŸwg J¡° N≈fiu J¡°≤d tu* Ÿtb°∫, N≈fiÙ ŸW° J¡° Ÿ‡f∏@ NSb° N°ΩsdŸ‡f∏@ FÙ Ã≈<W ≈Ì°SÕ Fæ, oŸ w≤F J¡∑ J¡d°Ìů<•w (J¡d°Ì
tC<fi Ju¡ tw) J¡° ©^±>fi J¡≤wu Fæ* $

Ì…#© N°<Ì NŸwg ≈Ì°Sů˘ J¡∑ ŸW° fiFÙ* ≤FwÙ N°æ≤ N°ÃtR¡≈ Nf°<@w Ÿwg-b_wC J¡∑ NŸW°

ŸyÕ - 54]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1455
fiFÙ* ≤FwÙ $ Ÿwg N°æ≤ NŸwg b_wCNů* J¡° ∫FÙ _b˚°b Fæ, <b≈≤Ùw fiFÙ*; ∫F b°ª°≤‡˚dZC<w Ÿu

<fi¿ÿªw Fæ $ oŸ <bT∫ tu* ∫<Ì ∫F „aJ¡° Fů <J¡ Ÿf <bJ¡°≤ NŸBq≈ Fů*yu wů <≈^±> N°<Ì tu* Ÿu <J¡ŸÙ

ÎJ¡ <bJ¡°≤ Ÿu N_≈¨‹¸> t¨<WJ¡°R¡≈ ≈®J¨¡<w Ju¡ fi ÌÙ© ≈nfiu Ju¡ J¡°≤d Ÿu ˚Ù NŸBq≈ t°fiu*yu wů

≈¿≤„uT tu* „¥∏∫w°≈<W Fů ı°∫uyÙ, wů ∫F „aJ¡° ∫C•w fiFÙ* Fæ $ •∫ů*<J¡ <bJ¡°≤ů* tu* NfiCyw ŸÌgfC<]

<fi<bÕT∫J¡ fi Fů ŸJ¡fiu Ju¡ J¡°≤d _bw# <bJ¡°≤ů* Ju¡ NŸ[b tu* ˚Ù ≈¿≤„uT tu* „¥∏∫w° fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ $

∫<Ì NfiCyw b_wC NŸwg FůwÙ wů "|¸># NŸfig' ∫ů* |¸>°<Ì tu* NŸwg J¡∑ NfiCb¨<W FůwÙ; ≈≤awC bF

"|¸># Ÿfig' ∫ů* ŸBq≈ Ÿu NfiCb¨W FůwÙ Fæ $ oŸ<Ô∫u Ÿ∏t°` FÙ ≈¿≤„uT tu* ≤Fw° Fæ $ ıů <bT∫ů* tu*

ŸÌgN<˚t°fi Fůw° Fæ, bF N<@‹™>°fi ŸW° J¡ů ÔuJ¡≤ FÙ Fůw° Fæ, _bw# fiFÙ*; Nw# Ì…#© N°<Ì J¡∑

ŸW° fiFÙ* Fæ N°æ≤ Δ∫°≈J¡ ≈≤t°Ãt° J¡∑ FÙ ŸW° Fæ $$7$$ ıywg ŸÃ∫ Fæ, N°æ≤ <fi≤<w„∫ N°fi∏Ì-

_bR¡≈ f®Ê NŸÃ∫ Fæ-ofi fC<]∫ů* J¡ů ~>ůnJ¡≤ wS° ıywg Îba N°Ãt° Ju¡ N∏w≤°Ô tu* Ìůfiů* Ju¡

Ÿa|¸>fi tu* FuwC˚¥w tfi N°æ≤ wt J¡ů, wCh~>Ãb-fC<] Ÿu ~>ůnJ¡≤ ıů <ªÌ°Ãt° Nb<„‹¸> ≤Fw° Fæ,

Ÿtu* wCt ≈®<w<‹™>w Fů ı°Nů $$8$$ Fu NıCÕfi, ∫Ω<≈ N°Ãt° FTÕ, ÀÔ°<fi N°<Ì Âÿ∫ ≈Ì°Sů˘ J¡°

Ÿ°<sR¡≈ Ÿu Ÿ°s°ÃJ¡°≤ J¡≤fiub°Ô° <ª<w_bR¡≈ Fæ N°æ≤ „≤Ù≤ Ju¡ N∏Ì≤ ≤Fw° ˚Ù Fæ, wS°<≈ bF

ŸC©ů* Ÿu fi wů F<TÕw Fůw° Fæ N°æ≤ fi Ì…#©ů* Ÿu ‡Ô°fi FÙ Fůw° Fæ $ w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ FTÕ N°<Ì Âÿ∫

≈Ì°SÕ B‹¸>° Ju¡ @tÕ fiFÙ* Fů ŸJ¡wu $$9$$
wf <k¡≤ J¡°æfi Ì…#©, FTÕ N°<Ì J¡° ˚°yÙ Fůw° Fæ ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

≈°SÕ, „≤Ù≤R¡≈w° J¡ů ≈®°›w F…Î ın_bR¡≈ <ªW N°<Ì FÙ Ì…#© Ju¡ ˚°yÙ Fůwu Fæ* $ ofi <ªW

N°<Ì Ju¡ fi‹¸> ∫° sÙd Fůfiu ≈≤ N°Ãt° J¡° JC¡~> ˚Ù fi‹¸> fiFÙ* Fůw° $$10$$ <≈®∫ ≈°SÕ, ÌuF N°<Ì Ì…#©

N°<Ì Ju¡ ˚ů•w°R¡≈ Ÿu ıů ∫F <ªW°<Ì|<¸>w ınw°≈®@°fi ıÙbR¡≈ Nb¿_Sw Fæ, Ÿu NI°fib„

Ã≈∏fi t°∫°˚®t FÙ wCt ı°fiů $$11$$ Nw# N°Ãt° Ÿu ≈¨SJg¡˚¥w ÌuF N°<Ì JC¡~> ˚Ù fiFÙ* Fæ* N°æ≤ fi Ì…#© N°<Ì FÙ N≈fiÙ JC¡~> ŸW° ≤©wu Fæ*, Nw# J¡°æfi ≈Ì°SÕ <J¡ŸJ¡° NfiC˚b J¡≤uy° ? NS°Õwg J¡ůoÕ

<J¡ŸÙJ¡° NfiC˚b fiFÙ* J¡≤uy° $$12$$ Fu ˚°≤w, ª¥≥<J¡ Âÿ∫t°fi ∫F Ì…#© f®Ê Ju¡ NI°fi Ÿu ı<fiw ÎJ¡ ≈®J¡°≤ J¡∑ ˚®°<∏w FÙ Fæ, Nw# w[bI°fi Ÿu bF fi‹¸> Fů ı°w° Fæ, oŸ <bT∫ tu* tæ* wC‡Fu* Â‹¸>°∏w fwÔ°w° Fq≥ $$13$$ <ıŸ ≈®J¡°≤ ≤≠ıC Ju¡ NI°fi Ÿu Ã≈∏fi FCN° ≤≠ıC tu* Ÿ≈Õ˚∫ ≤≠ıC Ju¡ ∫S°SÕI°fi Ÿu fi‹¸> Fů ı°w° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ N°Ãt° Ju¡ NI°fi Ÿu Ã≈∏fi F…Î ÌuF N°<Ì Îba Ì…#©°<Ì ˚∫ N°Ãt°

Ju¡ w[bI°fi Ÿu fi‹¸> Fů ı°wu Fæ* $$14$$
bF fů@ <J¡Ÿ ≈®J¡°≤ J¡° Fæ ? ∫F J¡Fwu Fæ* $

∫F <bÿb <fiÃ∫ Îba ≈¥dÕ f®ÊR¡≈ FÙ Fæ, bF fi wů fi‹¸> Fůw° Fæ N°æ≤ fi Ã≈∏fi FÙ Fůw° Fæ, ∫FÙ

NJ¡°ˆ ŸÃ∫ Fæ, ∫F ı°fiů N°æ≤ ∫FÙ bF Wt fů@ Fæ $$15$$ J¡°æ∏wu∫, f®ÊR¡≈Ù tF°fig Ÿ°y≤ tu*

JC¡~> w≤ayR¡≈ Ã≈∏fi FůJ¡≤ <bÔÙfi Fů ı°w° Fæ, N°ı fů@ůÌ∫J¡°Ô tu* f®Ê°bwÕ tu* wCt _kC¡¿≤w Fů

≤Fu Fů, wCt ŸbÕ<b@ <bJ¡°≤b<ıÕw f®ÊR¡≈ FÙ Fů, ≈¨SJg¡ fiFÙ* $$16$$ J¡°Ô, <J®¡∫°, Ìu„, wCt, tæ*

N°<Ì <ıwfiu ≈Ì°SÕ Fæ*, bu ŸfJu¡ Ÿf Ÿ Ÿt®°¸>g Ju¡ ˚Ù Ÿt®°¸>g ≈≤f®Ê Ju¡ ÎJ¡ w≤F Ÿu Ÿæ<fiJ¡ Fæ*, bu Ÿf f®Ê°Ãt° tu* ÎJ¡ w≤F Ÿu ≈¿≤_≈∏ÌfiR¡≈ Fæ*, Nw# N°Ãt° tu* ˚°b-N˚°b<bJ¡v≈ Fæ* FÙ fiFÙ* $$17$$

1456

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

NıCÕfi, wCt t°fi, tÌ, „ůJ¡, ˚∫, oh~>°, ŸC©, Ì…#© - ∫F Ÿ‡≈¥dÕ NŸBq≈ πæw≈®≈aª ~>ůn Ìů N°æ≤

ÎJ¡t°` N<πwÙ∫ ŸBq≈ Fů ı°Nů $$18$$ wC‡F°≤u π°≤° <J¡∫° ı°fiub°Ô° Ns°æ<FdÙ Ÿufi° J¡° <bfi°„

˚Ù f®ÊR¡≈ FÙ Fæ, Nw# s∫°Ãtfi° ˚Ù f®Ê FÙ <b_wÙdÕ Fæ, oŸ<ÔÎ wCt NfiC˚bR¡≈ „C] f®Ê J¡ů FÙ f®Êt∫ J¡≤ Ìů $$19$$ Fu ˚°≤w, ŸC©, Ì…#©, Ô°˚, F°<fi, ı∫ N°æ≤ ≈≤°ı∫ <J¡ŸÙ ≈≤ ˚Ù Â<‹¸> fi ÌuJ¡≤ ∫C] J¡≤ ≤Fu wCt ÎJ¡t°` f®ÊR¡≈ Fů ı°Nů, •∫ů*<J¡ wCt Nbÿ∫ f®ÊR¡≈ ŸtCB Fů $$20$$

Ô°˚ N°æ≤ NÔ°˚ tu* ŸtfC<] FůJ¡≤ w[b<fiÿª∫ Ÿu ÌuF°<ÌR¡≈ fi FůJ¡≤, yCF°≈¿≤¿h~>∏fi b°∫C Ju¡

ŸÂ„, J¡‡≈fi„¥∏∫ FůJ¡≤ wCt ≈¿_Sw J¡°∫Õ J¡≤ů $$21$$

Ÿf JC¡~> f®ÊR¡≈ FÙ Fæ, oŸ <fiÿª∫ tu* ¿_S≤ ≤Ffi° FÙ Ÿt_w J¡tů˘ J¡ů tu≤u N≈Õd J¡≤fi° Fæ, oŸ

N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Fu J¡°æ∏wu∫, ıů JC¡~> J¡≤wu Fů, ıů JC¡~> ©°wu Fů, ıů JC¡~> Fůtwu Fů, ıů JC¡~> Ìuwu Fů N°æ≤

˚<b‹∫ tu* ıů JC¡~> „°_`°fiCJ¥¡Ô NfiC‹™>°fi J¡≤ůyu; bF Ÿf N°ÃtR¡≈ FÙ Fæ - oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ fC<]

tu* ŸC¿_S≤ Fů ı°Nů $$22$$ ıů ≈C”T N≈fiu ⁄Ì∫ Ju¡ ˚Ùw≤ <ıŸ <J¡ŸÙ N°J¡°≤ Ÿu ∫C•w Fůw° Fæ

∫°fiÙ N≈fiu <ªW tu* <ıŸ _bR¡≈ J¡∑ Â» ˚°bfi° J¡≤ Ôuw° Fæ, bF <fi#Ÿa„∫ Ÿu ≈®°›w J¡≤ Ôuw°

Fæ - ∫F <fi∫t Fæ $ oŸ<ÔÎ Fu NıCÕfi, f®Ê_bR¡≈ ŸÃ∫ J¡ů ≈®°›w J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ wCt f®ÊR¡≈

ŸÃ∫t∫ Fů ı°Nů ∫°fiÙ <fi≤aw≤ N≈fiu ⁄Ì∫ tu* f®Ê°J¡°≤ J¡∑ ˚°bfi° J¡≤ů $$23$$ ≈°SÕ, <ıŸu f®ÊI°fi Fů ªCJ¡° Fæ, bF _b∫a FÙ - Ÿ‡≈¥dÕ J¡°tfi°Nů* J¡∑ <ıŸtu* ≈¿≤Ÿt°<›w ≤FwÙ Fæ, ÎuŸ° -

≈C”T°SÕR¡≈ f®Êk¡Ô ffiJ¡≤ ≈®°≤Æ@b„ ≈®°›w, "f®Ê' oŸ ˚°bfi° Ÿu f°<@w FÙ ªu‹¸>°R¡≈ J¡tÕ

J¡≤w° Fæ $$24$$ ıů ≈C”T, •w ≤Ù<w Ÿu J¡tÕ tu* NJ¡tÕ Ìu©w° Fæ ∫°fiÙ <fi<‹J®¡∫ f®Ê J¡° NbÔůJ¡fi J¡≤w° Fæ N°æ≤ NJ¡tÕ tu* (<fi<‹J®¡∫ f®Ê tu*) N<bh∫Cw-≈®<w‹™>°R¡≈ Nbÿ∫J¡wÕΔ∫J¡tÕ J¡° NbÔůJ¡fi J¡≤w° Fæ, bFÙ tfiC‹∫ů* tu* <bbuJ¡∑ ≈C”T Fæ; N°æ≤ bFÙ _bR¡≈w# wS° k¡Ôw# N„uTJ¡tÕ J¡≤fiub°Ô°

Fæ $ oŸ<ÔÎ ŸÙJ¡ů <bπ°fiů* fiu "J¨¡Ã_fiJ¡tÕJ¨¡wg' (N„uT J¡tů˘ J¡° J¡w°Õ) J¡F° Fæ $$25$$ Fu @fiaı∫,

≈®b¨<W tu* <fi<tW˚¥w Ô°˚°<ÌR¡≈ J¡tÕ-k¡Ô Ÿu ∫C•w tw FůNů N°æ≤ NJ¡tÕ tu* ∫°fiÙ ≈®°›w J¡tÕ Ju¡
fi J¡≤fiu tu* wC‡Fu* N°Ÿ<•w fi Fů $ ∫ůy tu* ¿_Sw FůJ¡≤ (≈¥bÕJ¡<Sw <Ÿ<]-N<Ÿ] tu* ŸtÂ<‹¸>R¡≈Ù

∫ůy tu* ≈®<w<‹™>w FůJ¡≤) N°Ÿ<•w ~>ůnJ¡≤ J¡tÕ J¡≤wu ªÔů $$26$$ J¡tů˘ tu* N°<Ÿ•w J¡° N°Z∫
fi J¡≤, w[bÂ<‹¸> tu* ≈®t°Ì J¡° N°Z∫ fi J¡≤ N°æ≤ fiæ‹J¡‡∫Õ J¡° ˚Ù N°Z∫ fi J¡≤ Ÿt FůJ¡≤

∫S°¿_Sw fæ™>u ≤Fů $$27$$ J¡tÕk¡Ôů* tu* N°Ÿ<•w ~>ůnJ¡≤ ıů ≈C”T <fiÃ∫w¨›w N°æ≤ <fi≤°Z∫ FůJ¡≤

¿_Sw ≤Fw° Fæ, bF J¡tÕ tu* ˚ÔÙ-˚°≥<w ≈®b¨W F…N° ˚Ù JC¡~> fiFÙ* J¡≤w° $$28$$ <bπ°fig Ôůy N°Ÿ<•w J¡ů FÙ J¡w¨ÕÃb J¡Fwu Fæ*, tfi tu* ≈®t°Ì ≤Ffiu ≈≤ J¡tÕ fi J¡≤fiub°Ôu ≈C”T J¡ů bF N°Ÿ<•w Nbÿ∫ FůwÙ Fæ, Nw# t¥©Õw° J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ Ìufi° ª°<FÎ, •∫ů*<J¡ t¥©Õw° Ÿu FÙ NfiSÕ≈≤‡≈≤°

FůwÙ Fæ $$29$$
w[bI°fi Ÿu ≈®t°Ì fi‹¸> Fů ı°fiu ≈≤ wů N°Ÿ<•w fiFÙ* <¸>J¡wÙ, Nw# N°Ÿ<•w≤<Fw Ÿ ≈C”T tu*

NJ¡wÕ¨Ãb _bw# FÙ <Ÿ] Fů ı°w° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

≈≤t w[bI°fi J¡° N°Z∫ ÔuJ¡≤ N°Ÿ<•w≤<Fw F…Î, Ÿf J¡tů˘ tu* wÃ≈≤ ˚Ù tF°Ãt° tu* J¡˚Ù ˚Ù

ŸyÕ - 54]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1457

J¡w¨ÕÃb <Ìw fiFÙ* Fůw° $$30$$

NJ¡w¨ÕÃb <Ÿ<] Ÿu ˚¥<tJ¡° J®¡t Ju¡ NfiCŸ°≤ <bÌuF Jæ¡bv∫ wJ¡ J¡∑ <Ÿ¿] Fů ı°wÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

J¡w¨ÕÃb°<˚t°fi fi ≤Ffiu Ÿu N˚ů•w¨Ãb J¡∑ <Ÿ¿] FůwÙ Fæ N°æ≤ ˚ů•w¨Ãb Ju¡ N˚°b Ÿu ŸtæJ¡R¡≈w°

J¡∑ <Ÿ<] FůwÙ Fæ $ ŸtæJ¡R¡≈w° J¡∑ <Ÿ¿] Fů ı°fiu Ÿu Nfi∏ww° N°æ≤ ŸJu¡ Nfi∏w≤ <b_w¨w f®ÊR¡≈w° J¡∑ <Ÿ¿] FůwÙ Fæ $$31$$ Fu NıCÕfi, NfiuJ¡w°R¡≈Ù tÔ J¡° ÃŸyÕ J¡≤Ju¡ ≈≤t°Ãt° Ju¡ Ÿ°S

ÎJ¡Ãb ≈®°›w J¡≤ wCt J¡°∫Õ ∫° NJ¡°∫Õ J¡° (≈®t°Ì Ÿu <fi<T] J¡tů˘ J¡°) Ÿ‡≈°Ìfi J¡≤ ≤Fu ˚Ù <J¡ŸÙ

Ju¡ J¡w°Õ fiFÙ* FůNůyů $$32$$ <ıŸ ≈C”T, Ju¡ Ÿ˚Ù J¡tÕ J¡°tŸaJ¡v≈ Ÿu b<ıÕw Fæ* NwÎb I°fiR¡≈Ù

N<Àfi Ÿu ÌÀ@ J¡tÕb°Ôu Ÿ ≈C”T J¡ů Ÿ˚Ù <bπ°fi "≈¿^±>w' J¡Fwu Fæ* $$33$$ ıů Ÿt, Ÿ°æ‡∫, ¿_S≤, _b_S, „°aw N°æ≤ Ÿf ≈Ì°Sů˘ Ÿu <fi_≈¨F FůJ¡≤ Nb¿_Sw ≤Fw° Fæ, bF J¡tÕ∫C•w Fůw° F…N° ˚Ù

NJ¡tÕw° J¡ů ≈®°›w Fůw° Fæ $$34$$ Fu ≈°SÕ, ŸC©-Ì…#©, ≤°y-πuT N°<Ì π∏πů* Ÿu <fitCÕ•w, <fiÃ∫

Ÿ[b_S, ∫ůy Îba sut Ÿu „¥∏∫ ∫°fiÙ NÔÆ@ b_wC Ju¡ Ô°˚ N°æ≤ ÔÆ@ b_wC J¡° ≈°Ôfi - ofi Ìůfiů*

J¡∑ <ª∏w° Ÿu „¥∏∫ N°Ãtb°fig, ≈®°≤Æ@≈®°›w <bT∫ů* ∫° J¡tů˘ J¡° NfiCŸ≤d J¡≤ ≤Fu wCt ≈¨<SbÙ J¡ů NÔaJ¨¡w J¡≤fiub°Ôu Fů ı°Nů $$35$$

Ÿf J¡tů˘ J¡° Ã∫°y J¡≤fiu ≈≤ ˚Ù ∫<Ì tfi tu* <bT∫ů* Ju¡ ≈®<w N°Ÿ<•w ffiÙ ≤Fu wů bF Ã∫°y Ì°¿‡˚J¡

Ã∫°y FÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu NıCÕfi, ıů <bt¥i>°Ãt° (J¡°∫Õ-NJ¡°∫Õ Ju¡ <bbuJ¡ Ÿu „¥∏∫) ≈C”T (tC<•w Ju¡ Ÿ°@fi-˚¥w N≈fiu bæ<ÌJ¡ J¡tů˘ J¡ů ~>ůnJ¡≤) f°F≤ Ÿu J¡tuÕ¿∏B∫ů* J¡° <fi≤ů@J¡≤ (N°≥© N°<Ì J¡ů ıf≤fi tC≥ÌJ¡≤) tfi Ÿu o¿∏B∫°Sů˘ J¡° („ÆÌ°<Ì <bT∫ů* J¡°) <ª∏wfi J¡≤w° F…N° ¿_Sw ≤Fw° Fæ, bF Ÿ≠ıfiů* π°≤° N°ÃtbaªJ¡

J¡F° ı°w° Fæ $$36$$

N°æ≤ ıů tfiŸ<Fw Ÿ˚Ù o¿∏B∫ů* J¡° <fiy®F J¡≤w° Fæ, bF „°˜°fiCŸ°≤ <b<Fw J¡tů˘ J¡ů J¡≤w° F…N°

˚Ù, fiJu¡ k¡Ôů* tu* N°Ÿ<•w fi Fůfiu Ÿu, Ÿa∏∫°Ÿ Ju¡ k¡Ô J¡° ˚°yÙ Fůw° Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu ŸJ¡∑

≈®„aŸ° J¡≤wu F…Î J¡Fwu Fæ* $

Fu NıCÕfi ıů tCtCsC <bπ°fig I°fiu¿∏B∫ů* J¡° tfi Ÿu Ÿa∫tJ¡≤ ∫°fiÙ ªsC N°<Ì o¿∏B∫ů* J¡ů ≤°y, πuT

N°<Ì ÌůTů* Ÿu Ìq≤J¡≤ J¡tuÕ¿∏B∫ů* Ÿu (<ªW„C<] Ju¡ ≈∫ůyÙ) Z°æw-_t°wÕ J¡tů˘ J¡ů (oÕÿb≤°≈ÕdfC<]

Ÿu) J¡≤w° Fæ, bF ≈¥bůÕ•w N°ÃtbaªJ¡ J¡∑ N≈us° J¡FÙ* N<@J¡ Zu‹™> Fæ $$37$$
oŸŸu ∫F <Ÿ] F…N° <J¡ Ÿ‡≈¥dÕ o¿∏B∫ů* J¡° <fiy®F J¡≤ ªCJu¡ Ÿa∏∫°ŸÙ J¡ů FÙ, Ÿ‡≈¥dÕ oh~>°Nů* Ju¡

„°∏w Fů ı°fiu Ÿu, ≈≤t≈C”T°SÕ (tůs) ≈®°›w Fůw° Fæ, ÌqŸ≤u J¡ů fiFÙ* ∫ů* ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

<ıŸ ≈®J¡°≤ fi<Ì∫°≥ ŸtCB tu* ≈®<b‹¸> Fů ı°wÙ Fæ* ∫°fiÙ ŸtCB˚°b ≈®°›wJ¡≤ ŸÙ tu* <bÔÙfi Fů ı°wÙ Fæ*, ŸÙ ≈®J¡°≤ NªÔ f®Ê tu* ≈®<w<‹™>w F…Î <ıŸ Ÿa∏∫°ŸÙ tu* Ÿf J¡°tfi°Î≥ <tØ∫°ÃbfC<] Ÿu f°<@w<bT∫ FůwÙ F…oÕ ≈®<b‹¸> Fů ı°wÙ Fæ* ∫°fiÙ N°Ãt° tu* FÙ <bÔÙfi FůJ¡≤ ÎJ¡t°` N°ÃtR¡≈w° J¡ů

≈®°›w Fů ı°wÙ Fæ*; bFÙ Ÿ‡≈¥dÕ NfiSů˘ J¡∑ „°a<wR¡≈ tůs ≈®°›w J¡≤w° Fæ, fi <J¡ <bT∫ů* J¡∑ J¡°tfi°

J¡≤fiub°Ô° ≈C”T ∫F ˚°b Fæ $$38$$

ª°æbfib°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

1458

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

≈ª≈fib°≥ ŸyÕ

ÌuF J¡° fi°„ Fů ı°fiu ≈≤ ˚Ù N<bfi°„Ù N°Ãt° t¥» N°æ≤ w[bI Ìůfiů* tu* Ÿt°fi Fæ,

≈≤∏wC ˚®°<∏w Ÿu t¥» ı∏t°<Ì J¡° ˚°yÙ ffiw° Fæ N°æ≤ w[bI°fiÙ fiFÙ* ffiw° - ∫F bdÕfi $

ZÙ˚yb°fi fiu J¡F° # Fu ≈°SÕ, fC<]t°fig ÌuF@°≤d Ju¡ <fi<tW˚¥w N∏fi≈°fi°<ÌR¡≈ ˚ůyů* J¡° Ã∫°y fi J¡≤u N°æ≤ fi J¡≤u ˚ůyů* J¡∑ ≈®°<›w Ju¡ <ÔÎ <ª∏w° ∫°fiÙ ˚ůyŸ°æ∏Ì∫Õ-Ÿ‡≈°Ìfi Ju¡ <ÔÎ Δ∫Ÿ<fiw° $

∫S°≈®°›w ˚ůyů* J¡° ≈˚ůy J¡≤wu FCÎ Ÿt˚°b Ÿu ¿_Sw ≤Fu fiJ¡∑ ≈®°<›w N°æ≤ N≈®°<›w tu* ÎJ¡ ˚°b Ÿu

¿_Sw ≤Fu $$1$$
oŸÙ w≤F ÌuF°Ãt˚°bfi° (ÌuF tu* N°Ãt° J¡∑ ˚°bfi° ) ˚Ù fi J¡≤u, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu NıCÕfi, ı∏t°<Ì<bJ¡°≤_b˚°b Nfi°ÃtR¡≈ ÌuF tu* N°Ãtw° J¡∑ ˚°bfi° tw J¡≤ů, ≈≤∏wC
ı∏t°<Ì<b<J®¡∫°„¥∏∫_b˚°b ŸÃ∫ N°Ãt° tu* FÙ N°Ãt° J¡∑ ˚°bfi° J¡≤ů $$2$$ Fu tF°f°Fů, ÌuF J¡° fi°„

Fůfiu ≈≤ oŸJ¡° JC¡~> ˚Ù fi‹¸> fiFÙ* Fůw° $ N°Ãt° J¡° fi°„ Fůfiu ≈≤ oŸJ¡° JC¡~> fi°„ Fů ŸJ¡w° Fæ, <J¡∏wC

N<bfi°„Ù N°Ãt° J¡° fi°„ fiFÙ* Fůw° $$3$$

•w NSÕ tu* "N„Ù∫ůÕ fi<F „Ù∫Õwu' oŸ ZC<w J¡ů ≈®t°dR¡≈ Ÿu ≈¿_Sw J¡≤ ≤Fu ˚yb°fig „ÙdÕw°

N°<Ì ÌuF Ju¡ @tÕ Fæ*, o∏Fu* N°Ãt° tu* ≈®Ÿ•w J¡≤fiub°Ô° N°<˚t°<fiJ¡ ≈¿≤y®F (NFafC<]) FÙ Fæ $ NFafC<]

J¡° Ã∫°y Fů ı°fiu ≈≤ wů „ÙdÕw°<Ì J¡∑ ≈®Ÿ<•w fiFÙ* FůwÙ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Ÿ‡≈¥dÕ ≈¿≤y®Fů* Ÿu ≤<Fw NwÎb ÌuF°<Ì Ju¡ ≈¿≤y®F tu* <fi<tW˚¥w <ªW Ÿu <b<b•w N°Ãt° fi‹¸> fiFÙ*

Fůw° N°æ≤ ∫C]°<Ì J¡tÕ tu* ≈®b¨W FCN° ˚Ù bF JC¡~> fiFÙ* J¡≤w° $$4$$ tfi Ju¡ NIw° Ÿu ∫C•w ≤Ffiu ≈≤ FÙ

N°Ÿ<•w FůwÙ Fæ, <ıŸu J¡w¨ÕÃb J¡Fwu Fæ* $ bF N°Ÿ<•w J¡tÕ fi J¡≤fiub°Ôu J¡ů ˚Ù t¥©Õw°≈¥dÕ <ªW ≤Ffiu

≈≤ FůwÙ FÙ Fæ, Nw# t¥©Õw° ~>ůn Ìufi° ª°<FÎ $$5$$

Ÿtu* ≈°∫ fwÔ°wu Fæ* $

≈≤t w[bI°fi J¡° N°Z∫ J¡≤fiu Ju¡ J¡°≤d N°Ÿ<•w≤<Fw FCÎ tF°Ãt° tu*, Ÿ‡≈¥dÕ J¡tů˘ tu* wÃ≈≤

Fůfiu ≈≤ ˚Ù, J¡w¨ÕÃb <J¡ŸÙ Ÿt∫ <Ìw fiFÙ* Fůw° $ Fu NıCÕfi, ∫F N°Ãt° N<bfi°„Ù, N°<Ì N°æ≤ N∏w Ÿu „¥∏∫ Nı≤ J¡F° y∫° Fæ oŸ<ÔÎ "N°Ãt° fi‹¸> Fůw° Fæ' ∫F ÌC#©Ì°∫Ù ÌCfůÕ@ wC‡Fu* fi Fů $ Wt N°ÃtI°fiÙ Ôůy "N°Ãt° fi‹¸> Fůw° Fæ, oŸ R¡≈ Ÿu N°Ãt° J¡ů fiFÙ* Ìu©wu $ (•∫ů* fiFÙ* Ìu©wu ? ∫<Ì ∫F

≈¥<~>∫u wů oŸJ¡° W≤ ∫F Fæ) ª¥≥<J¡ bu N°Ãt° tu* FÙ N°Ãt° J¡° NbÔůJ¡fi <J¡∫° J¡≤wu Fæ*, oŸ<ÔÎ N≈fiu N°Ãt° J¡ů Nfi°Ãt (ÌuF°<ÌR¡≈) fiFÙ* Ìu©wu $$6-8$$

ÎuŸÙ ≈¿≤¿_S<w tu* t¥» Ôůy N°ÃtfC<] Ÿu ÌuF°<Ì J¡° NbÔůJ¡fi <J¡∫° J¡≤u*, wS°<≈ ÌuF°<Ì J¡°
fi°„ Fů ı°fiu ≈≤ N°Ãt° J¡° fi°„ fiFÙ* Fůw°, oŸ<ÔÎ fiJ¡ů t≤d°<ÌR¡≈ NfiSÕ b_wC FÙ fi ≤FÙ, ÎuŸÙ

NıCÕfi „aJ¡° J¡≤wu Fæ* $

NıCÕfi fiu J¡F° # tu≤° Ÿ‡t°fi J¡≤fiub°Ôu Fu <`ıy∏fi°S, ÎuŸÙ ≈¿≤¿_S<w tu* ÌuF J¡° fi°„ Fů ı°fiu ≈≤

˚Ù t¥©ů˘ J¡∑ J¡ůoÕ <≈®∫wt b_wC fi‹¸> wů fiFÙ* FCoÕ $$9$$

∫F ıů wCt N°≈<W Ìu ≤Fu Fů, bF Ftu* o‹¸> Fæ, ∫ů* o‹¸>°≈<W Ÿu ˚yb°fig ŸJ¡° ≈¿≤F°≤ J¡≤wu Fæ* $

ZÙ˚yb°fi fiu J¡F° # Fu tF°f°Fů, ıæŸ° wCt J¡F ≤Fu Fů, ™>ÙJ¡ bæŸ° FÙ Fæ, J¡FÙ* <J¡ŸÙ J¡° JC¡~> fi‹¸>

ŸyÕ - 55]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1459
fiFÙ* Fůw°, •∫ů*<J¡ ıf N°Ãt° N<bfi°„°Ãt° FÙ Fæ, wf ˚Ô° ŸJ¡° J¡F°≥ •∫° <bfi‹¸> Fů ŸJ¡w° Fæ ?

NS°Õwg JC¡~> fiFÙ*, ∫F ˚°b Fæ $$10$$
wf t¥©ů˘ J¡ů ÌuFfi°„, ≈C`Ô°˚ N°<Ì tu* NfiSÕÃb N°æ≤ NSÕÃb J¡° Δ∫bF°≤ Jæ¡Ÿu Fůw° Fæ ? oŸ ≈≤

J¡Fwu Fæ* $

∫F fi‹¸> FCN° N°æ≤ ∫F ≈®°›w FCN°, oÃ∫°<Ì t¥»-Δ∫bF°≤ů* J¡ů tæ* NŸwg tůF˚®t Ju¡ <Ÿb° ŸÌ®¥≈

Ÿ ≈®J¡°≤ fiFÙ* Ìu©w°, <ıŸ ≈®J¡°≤ NŸwg b∏º∫° ˜Ù Ju¡ ≈C` J¡ů $ <fi‹J¡TÕ ∫F <fiJ¡Ô° <J¡ _b›fi tu* ˚Ù

≈C`t≤d N°æ≤ ≈C`ı∏t Ju¡ ˚®t Ÿu NfiSÕÃb N°æ≤ NSÕÃb Δ∫bF°≤ ıæŸu Ìu©° ı°w° Fæ, bæŸu FÙ t¥»ů* J¡ů ˚Ù

˚®t Ÿu Δ∫bF°≤ Fůw° Fæ $$11$$

NwÎb tæ*fiu ≈FÔu FÙ J¡F <Ì∫° S° <J¡ Ÿwg ˚°b J¡° NŸ[b Ju¡ Ÿ°S <b≤ů@ Fůfiu Ÿu ÌuF°<Ì tu* Ÿ[b fiFÙ* Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Ÿwg Ÿu <bÔsd NŸBq≈ oŸ ıywg J¡° ˚°b (N¿_wÃb) fiFÙ* Fů ŸJ¡w° N°æ≤ ŸÃ_bR¡≈ f®Ê

J¡° N˚°b ∫°fiÙ NŸ[b fiFÙ* Fů ŸJ¡w° Fæ $ oŸ ≈®J¡°≤ Ÿwg N°æ≤ NŸwg ofi Ìůfiů* Ju¡ <bT∫ tu* Ÿwg Ÿwg FÙ Fæ N°æ≤ NŸwg NŸwg FÙ Fæ, <b≈≤Ùw fiFÙ* ∫ů* w[bÌ<„Õ∫ů* fiu <fidÕ∫ <J¡∫° Fæ, t¥©ů˘ fiu fiFÙ*,

∫F ˚°b Fæ $$12$$
oŸ w≤F ıů Ÿπ_wC Fæ, bF N<bfi°„Ù Fæ N°æ≤ ıů <bfi°„Ù Fæ, bF NŸBq≈ FÙ Fæ, oŸ<ÔÎ NŸBq≈
f∏@CNů* Ju¡ ÌuF°<Ì J¡° ∫C] tu* fi°„ Fůfiu ≈≤ ˚Ù J¡ůoÕ NfiSÕ fiFÙ* Fů ŸJ¡w°, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Fu ≈°SÕ, <ıŸŸu ∫F Ÿ‡≈¥dÕ ıywg Δ∫°›w FCN° Fæ, Ÿ Ÿ¥‚twt b_wC J¡ů wCt N<bfi°„Ù ŸtHů $
oŸ N<bfi°„Ù b_wC J¡° J¡ůoÕ ˚Ù <bfi°„ fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡w° $ ≈¿≤h~>uÌ„¥∏∫, N≈®tu∫ N°æ≤ <fiÃ∫ „≤Ù≤Ù

N°Ãt° Ju¡ ∫u „≤Ù≤ N<fiÃ∫ J¡Fu y∫u Fæ*, oŸ<ÔÎ Fu ˚°≤w, wCt ∫C] J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ wæ∫°≤ Fů ı°Nů $$13,14$$

Nπ∫ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ŸJu¡ <bfi°„J¡w°Õ J¡∑ N≈®<Ÿ<] Ÿu ˚Ù N°Ãt° Ju¡ fi°„ J¡∑ ≈®Ÿ<Jw fiFÙ* Fæ,

∫F J¡Fwu Fæ* $

N°Ãt° ÎJ¡ Fæ, N°æ≤ πæw Fæ FÙ fiFÙ* Nw# Ÿwg J¡∑ Ã≈<W FÙ J¡F°≥ Ÿu Fů ŸJ¡wÙ Fæ $ ª¥≥<J¡ Ÿwg J¡°
fi°„ fiFÙ* Fůw°, oŸ<ÔÎ ∫F ŸBq≈ ≈≤t°Ãt° <bfi°„„¥∏∫ N°æ≤ Nfi∏w Fæ $ <πÃb N°æ≤ ÎJ¡Ãb J¡° ∫°fiÙ

J¡°≤d N°æ≤ J¡°∫Õ J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ Ìufiu ≈≤ ıů Ÿwg (J¡°≤d) N°æ≤ NŸwg (J¡°∫Õ) Ju¡ tº∫ tu* N<@‹™>°fiR¡≈

Ÿ∏t°` „uT fª ı°w° Fæ, „°∏w_bR¡≈ bF ∫F°≥ ≈≤t≈Ì N°Ãt° Fæ $$15,16$$

∫ů* N≈¿≤¿h~>∏fi N°Ãt° Ju¡ t≤d°<Ì-≈¿≤h~>uÌ N°æ≤ ÌC#©°<Ì-˚®t tu* FuwC •∫° Fæ ?

NıCÕfi fiu J¡F° # Fu ˚ybfig, wf wů "tæ* t¨wJ¡ F¥≥' oŸ ≈®J¡°≤ tfiC‹∫ů* J¡∑ t≤d¿_S<w <J¡Ÿ FuwC Ÿu

≈®°›w FůwÙ Fæ ? N°æ≤ Ÿ ¿_S<w tu* Fu ≈®˚ů, Ôůyů* J¡ů ≈®<Ÿ] _byÕ N°æ≤ fi≤J¡ ∫°fiÙ ŸC© N°æ≤ ÌC#© Jæ¡Ÿu Fůwu Fæ* ? $$17$$

"ÎwuU∫ů ˚¥wuU∫# ŸtCÃS°∫ w°∏∫ub°fiC <bfiÿ∫<w' oŸ ZC<w J¡° w°Ã≈∫Õ ÔuJ¡≤ ˚yb°fig Ÿt°@°fi J¡≤wu Fæ* $

ZÙ˚yb°fi fiu J¡F° # Fu NıCÕfi, ≈¨<SbÙ, ıÔ, wuı, b°∫C, N°J¡°„, tfi N°æ≤ fC<] ofiŸu ∫C•w

1460

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
w∏t°`°Nů* J¡° ıů Ÿt¥F Fæ, wÃ_bR¡≈ FCN° FÙ ıÙb ÌuFů* tu* ¿_Sw ≤Fw° Fæ $ ˚°b ∫F Fæ <J¡ ≈°≥ª

˚¥wt°`°Nů* Ÿu <fi<tÕw, tfi, fC<] N°<Ì Ÿu |<¸>w Δ∫<‹¸>Ÿt<‹¸>R¡≈ _S¥Ô-Ÿ¥‚t˚¥w ÌuFů* tu* ıů w°Ì°Ã‡∫°≈<W Fæ, bFÙ Ÿ ≈≤t°Ãt° J¡° ıÙb˚°b Fæ N°æ≤ bFÙ ı∏t-t≤d Îba ŸC©-ÌC#©°<ÌR¡≈ ˚®t J¡∑ ¿_S<w tu* <fi<tW Fæ $$18$$

Ÿ ıÙb Ju¡ <b<ª` ÌuFů* Ju¡ ≈¿≤y®F wS° fi <˚∏fi-<˚∏fi ÌuFů* Ju¡ NfiCR¡≈ Fůfiub°ÔÙ <b<ª`

ªu‹¸>°Nů* tu* <fi<tW J¡Fwu Fæ* $
bF ıÙb b°Ÿfi° Ÿu oŸ w≤F ©Ù*ª° ı°w° Fæ, <ıŸ w≤F ≤_ŸÙ Ÿu f~>n° $ bF „≤Ù≤ Ju¡ N∏Ì≤ Ÿ
w≤F fæ™>° ≤Fw° Fæ, <ıŸ w≤F <≈*ınu tu* ≈sÙ $$19$$

≈¥bÕ ÌuF Ÿu Ì¥Ÿ≤Ù ÌuF tu* ı°fiu tu* b°Ÿfi° FÙ <fi<tW Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Ìu„ N°æ≤ J¡°Ô Ÿu ııÕ≤ FCÎ „≤Ù≤ Ÿu ∫F ıÙb b°Ÿfi° ÔuJ¡≤ Ÿ w≤F <fiJ¡Ô ı°w° Fæ, <ıŸ w≤F

Ìu„ N°æ≤ J¡°Ô Ÿu ııÕ≤ FCÎ b¸>b¨s Ju¡ ≈Wu Ÿu ≤Ÿ $ J¡°fi, N°≥©, Ãbª°, <ıà° N°æ≤ fi© ofi o¿∏B∫ů* J¡ů ÔuJ¡≤ ≈¥bÕ „≤Ù≤ Ÿu Ì¥Ÿ≤u „≤Ù≤ tu* ıÙb Ÿ w≤F ªÔ° ı°w° Fæ, <ıŸ w≤F k¡¥Ôů* Ÿu y∏@ ÔuJ¡≤ b°∫C

N∏∫` ªÔ° ı°w° Fæ $$20,21$$

NwÎb oŸJ¡° _S¥ÔÌuF ˚Ù b°Ÿfi°ÃtJ¡ FÙ Fæ, ≈≤∏wC <ª≤J¡°<ÔJ¡ NfiCb¨<W Ÿu Ÿtu* _S¥Ôw° J¡°

˚®t Fůw° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
oŸJ¡° _S¥Ô-„≤Ù≤ ˚Ù ÎJ¡t°` b°Ÿfi°R¡≈ FÙ Fæ ∫°fiÙ Ju¡bÔ b°Ÿfi° Ÿu FÙ Ã≈∏fi FCN° Fæ, N∏∫

<J¡ŸÙ Ì¥Ÿ≤u J¡°≤d Ÿu fiFÙ* $ NwÎb b°Ÿfi° J¡° Ã∫°y Fůfiu ≈≤ bF sÙd Fů ı°w° Fæ N°æ≤ ŸJu¡ sÙd Fů ı°fiu ≈≤ bF _b∫a FÙ ≈≤t≈ÌR¡≈ Fů ı°w° Fæ $ ∫F b°Ÿfi°bu<‹¸>w ıÙb Ì¥Ÿ≤u Ÿu ∫°fiÙ N°Ãt˚¥w N∏fi≈°fi°<Ì Ÿu FÙ ≈¿≤≈C‹¸> FůJ¡≤ NSb° <Ô*yÌuF tu* Nbh~>uÌ N°æ≤ ≈®<w<f‡f ˚°b Ÿu <πyC<dw ≈®bu„ Ÿu

≈≤t°Ãt° π°≤° ≈¿≤≈C‹¸> (N<˚Δ∫•w) FůJ¡≤ NfiuJ¡ ˚®tů* J¡° ˚°≤ i>ůw° FCN° NfiuJ¡ ∫ů<fi∫ů* tu* Ÿ
w≤F ˚®td J¡≤w° Fæ <ıŸ w≤F t°∫° Ÿu Îu∏Bı°<ÔJ¡ ≈C”T (ı°Ì¥y≤) N°J¡°„ tu* ˚®td J¡≤w° Fæ $
b°Ÿfi°bu<‹¸>w ∫F ıÙb Zů` N°<Ì J¡∑ Ÿ‡≈¥dÕ „ÆÌ°<Ì-y®Fd„<•w∫ů* J¡ů ÔuJ¡≤ Ÿ w≤F oŸ „≤Ù≤

Ÿu fi¥wfi „≤Ù≤ tu* ı°w° Fæ, <ıŸ w≤F ≈C‹≈ Ÿu y∏@ ÔuJ¡≤ b°∫C _S°fi°∏w≤ tu* ı°w° Fæ $$22-24$$

ÔůJ¡ tu* bFÙ t≤dR¡≈ Ÿu ≈®<Ÿ] Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu J¡°æ∏wu∫, „≤Ù≤ Ÿu ıÙb Ju¡ <fiJ¡Ô ı°fiu ≈≤ ÌuF Ÿ ≈®J¡°≤ ÎJ¡Ìt J¡‡≈fi„¥∏∫ Fů ı°wÙ Fæ, <ıŸ

≈®J¡°≤ b°∫C Ju¡ „°∏w Fů ı°fiu ≈≤ _≈∏Ìfi„¥∏∫ N≈fiÙ „°©°-≈®„°©°Nů* Ju¡ <b_w°≤ Ÿu ∫C•w b¨s J¡‡≈fi„¥∏∫ Fů ı°w° Fæ $ ~>uÌfi, ˚uÌfi N°<Ì ÌůTů* Ÿu ªu‹¸>°≤<Fw FůJ¡≤ ıÙb≤<Fw FCN° „≤Ù≤ ıf NÂÿ∫ Fů ı°w° Fæ wf ŸÙ Ÿu bF "t¨w#' (t≤ y∫°) ∫ů* J¡F° ı°w° Fæ $ bF ≈®°d_bR¡≈ ıÙb <ªÌ°J¡°„

∫° ˚¥w°J¡°„ tu* ıF°≥-ıF°≥ ∫°fiÙ ÌuF, Ìu„, J¡°Ô, ˚ůÀ∫ N°<Ì <ıŸ-<ıŸ N°J¡°≤ tu* Nb¿_Sw Fůw°

Fæ (˚ůyıfiJ¡ NÂ‹¸> Ÿu Ìg˚¥w FCoÕ b°Ÿfi° Ÿu ∫C•w Fůw° Fæ), <b_w¨w Ÿ-Ÿ N°J¡°≤ J¡° N≈fiÙ
b°Ÿfi° Ju¡ NU∫°Ÿ Ÿu NbÔůJ¡fi <J¡∫° J¡≤w° Fæ $ Fu NıCÕfi, Nw# ıÙb π°≤° NŸÃ_bR¡≈ FÙ (<tØ∫°R¡≈

FÙ) ∫F „≤Ù≤ Ìu©° ı°w° Fæ, oŸ<ÔÎ ÌuFfi°„ ˚Ù wCt ŸÙ w≤F NŸBq≈ Ìu©ů $ NSb° ŸCTC›w ≈C”T

J¡∑ fi°o˘ Ÿu tw Ìu©ů NS°Õwg ıæŸu ŸCTC›w ≈C”T JC¡~> ˚Ù fiFÙ* Ìu©w° bæŸu FÙ wCt ˚Ù ÌuF, ÌuFfi°„

ŸyÕ - 55]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1461

ŸJ¡∑ NŸÃ∫w° N°<Ì JC¡~> fi Ìu©ů $$25-28$$
ıf ≈®<w∫ůyÙ FÙ b°Ÿfi° Ÿu J¡¿v≈w Fæ*, wf fiJu¡ fi°„ ˚Ù b°Ÿfi° J¡¿v≈w Fæ*, ∫F Ÿ¨<‹¸> Ju¡

N°≤‡˚ Ÿu <fi¿ÿªw Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Ÿ¨<‹¸> Ju¡ N°≤a˚ tu* ªwCtCÕ© f®Ê°ıÙ fiu ofi y°æ, Nÿb N°<Ì N°J¡°≤b°Ôu ≈Ì°Sů˘ tu* ≈¥bÕŸ¨<‹¸>∫ů* Ju¡

NfiC˚bů* Ÿu ı<fiw b°Ÿfi° π°≤° FÙ <b˚°bfi°b„ oŸ w≤F Ju¡ R¡≈ů* J¡∑ Ju¡bÔ J¡v≈fi° FÙ J¡∑ Fæ, <t\>Ù

N°æ≤ Ì^±> ÔuJ¡≤ JC¡‡F°≤ J¡∑ fi°o˘ <J¡ŸÙ J¡° <fit°Õd fiFÙ* <J¡∫° Fæ, ∫F ≈C≤°dů* tu* ≈®<Ÿ] Fæ $ bF <ıŸ
w≤F ofiJu¡ R¡≈ů* J¡∑ J¡v≈fi° J¡≤w° Fæ, ŸÙ w≤F fiJu¡ fi°„ů* J¡∑ ˚Ù J¡v≈fi° J¡≤w° Fæ $$29$$

Ã≈<W-J¡°Ô tu* b°Ÿfi°t∫ ıywg ˚Ôu FÙ <tØ∫°˚¥w Fů, ≈≤∏wC ¿_S<wJ¡°Ô tu* NSÕ<J®¡∫°ŸtSÕ

Fůfiu Îba ŸbÕıfiÙfi ŸÃ∫w° J¡° NfiC˚b Fůfiu Ÿu b°_wb FÙ Fæ, ÎuŸÙ N°„aJ¡° J¡≤ J¡Fwu Fæ* $

Ã≈<W-J¡°Ô tu* ≈®St sd tu* ÌuF, |¸> N°<Ì J¡° ıů N°J¡°≤ <tØ∫°˚¥w ∫° ŸÃ∫˚¥w Ÿ°tfiu ÌÙ©

≈nw° Fæ, bF <bfi°„≈∫Õ∏w ŸÙ w≤F J¡° ≤Fw° Fæ, <J¡ŸÙ Ì¥Ÿ≤Ù w≤F J¡° fiFÙ*, •∫ů*<J¡ N<@‹™>°fi˚¥w

∫F Ÿa<bwg ıů <ıŸ w≤F J¡∑ b_wC Ã≈∏fi FCoÕ Fů, ŸJ¡∑ ŸÙ w≤F J¡∑ ¿_S<w tu* FuwC Fæ N°æ≤ Ÿa<bwg Ju¡ <Ÿb° fiJ¡∑ ŸW° FÙ fiFÙ* ≤F ŸJ¡wÙ $$30$$

ÌuF°<Ì N°J¡°≤ ˚Ôu FÙ b°Ÿfi°t∫ Fů*, ŸŸu ≈®J¨¡w tu* •∫° N°∫° ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

≈°SÕ, ≈FÔu J¡° b°Ÿfi°R¡≈Ù t¥Ô ≈C”T°SÕ Ÿu (Zbd, tfifi N°<Ì ≈C”T ≈®∫Ãfiů* Ÿu ı<fiw f®Ê°J¡°≤

N©^±>b¨<W Ÿu) Ÿ ≈®J¡°≤ f°<@w Fů ı°w° Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ N°ı Ju¡ ≈®°∫¿ÿªW N°<Ì ≈®∫Ãfiů* Ÿu yw

<Ìfi J¡° N@t°ÕfiC‹™>°fi f°<@w Fů ı°w° Fæ NSb° N°ı Ju¡ Ì°FR¡≈ ≈®∫Ãfi Ÿu yw <Ìfi tu* <fi<tÕw w¨d-y¨F fi‹¸> Fů ı°w° Fæ $ w°Ã≈∫Õ ∫F FCN° <J¡ N„C˚ b°Ÿfi°Nů* Ÿu J¡¿v≈w ÌuF°<Ì N°J¡°≤ J¡° „C˚ b°Ÿfi°Nů*

Ju¡ NU∫°Ÿ Ÿu ı<fiw f®Ê°J¡°≤b¨<W Ÿu Ÿt¥Ô <bfi°„ FÙ ŸJu¡ b°Ÿfi°t∫ Fůfiu J¡° k¡Ô Fæ $$31$$

∫<Ì „aJ¡° Fů <J¡ I°fi Ju¡ <fi<tW ≈®∫Ãfi J¡≤ ≤Fu fFCw Ÿu Ôůyů* J¡° ≈®∫Ãfi ≈FÔu J¡°t, J®¡ů@ N°<Ì

≈®fÔ b°Ÿfi°Nů* π°≤° fi‹¸> Fůw° <Ì©Ô°oÕ ≈nw° Fæ, Nw# ≈®fÔw° tu* W≤Ãb J¡ů FuwC J¡F fiFÙ* ŸJ¡wu ?

wů oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

@tÕ, NSÕ, J¡°t N°æ≤ tůs ofi ª°≤ ≈C”T°Sů˘ tu* ıů ˚Ù J¡ůoÕ ÎJ¡ ≈C”T°SÕ "tu≤u <ÔÎ ∫FÙ ≈C”T°SÕ

N°bÿ∫J¡ Fæ' oŸ N<˚<fibu„ Ÿu Ìu©° ı°w° Fæ, bFÙ ≈¥bůW≤ ≈®∫Ãfiů* tu* N≈fi° <b„uT tF[b ≤©w°

Fæ N°æ≤ N∏∫ J¡ů ıÙw Ôuw° Fæ $ (Îba ≈¥bůÕ•w I°fi Ju¡ <ÔÎ ≈®∫Ãfi J¡≤fiub°Ôů* tu* "tůs' J¡°

N<˚<fibu„ t∏Ì N°æ≤ "˚ůy' J¡° N<˚<fibu„ Â» Fůfiu Ÿu I°fi<fi<tW ≈®∫Ãfiů* J¡° ≈≤°˚b Fů ı°w°

Fæ, ∫F ˚°b Fæ) $$32$$

NwÎb „°˜Ù∫ ≈®∫Ãfiů* tu* Â» N<˚<fibu„ J¡≤fi° ª°<FÎ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
oŸ<ÔÎ <b∏º∫°ªÔ Ju¡ k¥¡¸>fiu ∫° ≈®Ô∫J¡°ÔÙfi HaH°b°w Ju¡ fFfiu ≈≤ ˚Ù fC<]t°fig ≈C”T J¡ů

„°˜°fiCŸ°≤Ù ≈®∫Ãfi fiFÙ* ~>ůnfiu ª°<FÎ NS°Õwg ŸbÕÌ° ∏FÙ* J¡° N°Z∫ J¡≤fi° ª°<FÎ, ∫F ˚°b Fæ $$33$$

„°˜Ù∫ ≈®∫Ãfiů* Ju¡ t∏Ì Fů ı°fiu ≈≤ ≈¥bÕb°Ÿfi°Nů* Ju¡ bæ<ªc∫ Ÿu ŸC©ÌC#©°ÃtJ¡ NfiSů˘ J¡∑ ≈≤‡≈≤°

<J¡ŸÙ w≤F ≤ůJ¡∑ fiFÙ* ı° ŸJ¡wÙ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Nfi°<Ì N<bΩ° Ÿu t¥»-fC<] ∫F ıÙb b°Ÿfi°b„ N≈fiu ª°≤ů* Nů≤ fi≤J¡, _byÕ, Ÿ¨<‹¸> N°<Ì

1462

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ìu©w° ≤Fw° Fæ ıů <J¡ Ÿu <ª≤J¡°Ô Ÿu NU∫_w Fæ* $$34$$

ŸÙ N°„∫ J¡ů "NIů ı∏wC≤fiÙ„ů&∫t°Ãtfi# ŸC©ÌC#©∫ů# $ oÕÿb≤≈®u¿≤wů yh~>uwg _by˘ b° fi≤Ja¡
wC b° $$' (N≈fiu ŸC©-ÌC#©ů* tu* ≈≤°@Ùfi, NI°fiÙ ∫F ıÙb oÕÿb≤ Ÿu ≈®u¿≤w FůJ¡≤ FÙ _byÕ ∫° fi≤J¡ tu*
ı°w° Fæ ) oŸ Δ∫°Ÿ-b°•∫ N°<Ì tu* ≈®<Ÿ] J¡°≤d°∏w≤ J¡∑ N°„aJ¡° Ju¡ <fi≤°Ÿ Ju¡ Ÿ°S _≈‹¸>R¡≈ Ÿu ı°fifiu J¡∑ oh~>° J¡≤ ≤Fu NıCÕfi ≈¥~>wu Fæ* $

Fu ıyÌÙ„, ıywg J¡∑ ¿_S<w tu* <fi<tW˚¥w oŸ ıÙb J¡° _byÕ, fi≤J¡, Ÿ¨<‹¸> N°<Ì tu* ıů ˚®td Fůw° Fæ, Ÿtu* J¡°≤d •∫° Fæ ? ∫F N°≈ tCHŸu J¡<FÎ $$35$$

Ì¥Ÿ≤° J¡ůoÕ J¡°≤d wů Ÿa˚b fiFÙ* Fæ $ oÕÿb≤, J¡°t, J¡tÕ N°<Ì ˚Ù b°Ÿfi° Ju¡ NfiCŸ°≤ FÙ ŸC©-ÌC#©

N°<Ì ≈®°›w J¡≤°wu Fæ*, Nw# ÎJ¡t°` ÌÙ|ÕJ¡°Ô Ju¡ NU∫°Ÿ Ÿu Â» FCoÕ b°Ÿfi° FÙ ŸaŸ°≤ Ju¡ ≈®<w J¡°≤d Fæ $ oŸ<ÔÎ tůs°<SÕ∫ů* J¡ů Ÿ b°Ÿfi° J¡° s∫ FÙ Ÿf ≈®∫Ãfiů* Ÿu J¡≤fi° ª°<FÎ, oŸÙ N°„∫ J¡ů _≈‹¸> J¡≤ ≤Fu ZÙ˚yb°fig J¡Fwu Fæ* $

ZÙ˚yb°fig fiu J¡F° # ≈°SÕ, ª¥≥<J¡ „°˜Ù∫ ≈®∫Ãfiů* J¡∑ „≤d fi ÔuJ¡≤ <ª≤J¡°<ÔJ¡ NU∫°Ÿ Ÿu ≈®ů»

FCoÕ _b›fi-wCv∫° ∫F b°Ÿfi° ŸaŸ°≤R¡≈ ˚®t J¡ů Ìufiub°ÔÙ Fæ, oŸ<ÔÎ w[bI°fi Ju¡ NU∫°Ÿ Ÿu Ÿt¥Ôb°Ÿfi° J¡° s∫ FÙ ∫F°≥ wC‡F°≤u J¡v∫°d Ju¡ <ÔÎ Fæ $$36$$
b°Ÿfi° Ju¡ t¥Ô J¡ů ı°fifiu J¡∑ oh~>°b°Ôu NıCÕfi ≈¥~>wu Fæ* $

NıCÕfi fiu J¡F° # Fu ÌubÌubu„, ∫F b°Ÿfi° <J¡ŸŸu Ã≈∏fi FCoÕ ∫°fiÙ oŸJ¡° t¥Ô •∫° Fæ N°æ≤ bF <J¡Ÿ

≈®J¡°≤ fi‹¸> FůwÙ Fæ ?

NI°fi FÙ Ÿ b°Ÿfi° J¡° t¥Ô Fæ N°æ≤ I°fi Ÿu FÙ ŸJ¡° Ÿt¥Ô fi°„ Fůw° Fæ, ∫ů* ˚yb°fig J¡Fwu Fæ* $

ZÙ ˚yb°fi fiu J¡F° # Nfi°Ãt˚¥w b_wC tu* N°Ãt˚°bfi°R¡≈ ∫F b°Ÿfi° NI°fi_bR¡≈ tůF Ÿu Ã≈∏fi FCoÕ Fæ N°æ≤ tF°fů@_bR¡≈ N°ÃtI°fi Ÿu wů ∫F (b°Ÿfi°) <bÔ∫ J¡ů ≈®°›w Fů ı°wÙ Fæ $$37$$

Ÿtu* wC‡Fu* <bª°≤ Ÿu N°Ãt-_bR¡≈ J¡° ≈¿≤ª∫ wů Fů y∫° Fæ, Nf wC‡F°≤u <ÔÎ ŸJ¡∑ Â»w° Ÿu ÌuF N°æ≤ ŸJu¡ Ÿ‡f∏@Ù f∏@C N°<Ì tu* "NFtg' "tt' oÃ∫°<ÌR¡≈ b°Ÿfi° J¡° s∫ J¡≤fi° FÙ ÎJ¡t°`

J¡°∫Õ Nb<„‹¸> ≤F ı°w° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu J¡°æ∏wu∫, wCt ≈<b`°Ãt° Fů ªCJu¡ Fů N°æ≤ ŸÃ∫ J¡° I°fi ˚Ù wC‡Fu* Fů ªCJ¡° Fæ $ Nf wCt "∫F', "bFÙ
tæ*' N°æ≤ "∫u Ôůy tu≤u f°∏@b Fæ*' oÃ∫°<ÌR¡≈ b°Ÿfi° J¡ů ~>ůn Ìů $$38$$
b°Ÿfi°t∫ FÙ <Ô*y „≤Ù≤ Fæ N°æ≤ Ÿtu* ≈®<w<f‡f_bR¡≈ ıÙb ˚Ù b°Ÿfi° Ÿu FÙ Ã≈∏fi Fæ Nw#
b°Ÿfi° J¡° s∫ Fůfiu ≈≤ ıÙb J¡° s∫ FÙ Fů ı°∫uy° $ Îba w[bI°fi N°æ≤ b°Ÿfi° J¡° s∫ Ìůfiů* Ju¡bÔ

NfiSÕ Ju¡ <ÔÎ FÙ Fů*yu ? oŸ N°„∫ Ÿu NıCÕfi „aJ¡° J¡≤wu Fæ* $

NıCÕfi fiu J¡F° # ıů <ıŸJ¡∑ ŸW° Ÿu ¿_Sw ≤Fw° Fæ, bF ŸJu¡ fi°„ Ÿu fi‹¸> Fůw° Fæ, Nw# b°Ÿfi°

Ju¡ <bÔÙfi Fů ı°fiu ≈≤ _b∫a ıÙb ˚Ù <bÔÙfi Fů ı°∫uy° $ ıÙb Ju¡ <bÔÙfi Fů ı°fiu ≈≤ wS° Ìu„ N°æ≤

J¡°Ô J¡° N∏∫S°J¡≤d Fůfiu ≈≤ (c) ı∏t (≈≤t°fi∏Ì Ju¡ N°<b˚°Õb_bR¡≈ ≈≤t ≈C”T°SÕ) Îba t≤d (c) ∫F°≥ ≈≤ "ı∏t-t≤d' „ÆÌ Ÿu ≈®<Ÿ] ı∏t-t≤d J¡° y®Fd fiFÙ* <J¡∫° ı° ŸJ¡w°, •∫ů*<J¡
w[bI tu* Ÿt¥Ô b°Ÿfi° J¡° fi°„ Fůfiu ≈≤ fiJ¡∑ ≈®Ÿ<•w FÙ fiFÙ* Fæ N°æ≤ bF (fiJ¡° y®Fd J¡≤fi°)

ŸyÕ - 55]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1463

(N°Ã∫¿∏wJ¡ NfiSÕfi°„) J¡° J¡°æfi ˚°yÙ Fůy° NS°Õwg J¡ůoÕ fiFÙ*, ∫F ˚°b Fæ $$39,40$$

(wC‡F°≤u π°≤° Ìg˚°<bw ≈∫CÕ•w) ÌůT wf Fůw° ıf ≈®<w<f‡ft°` ŸaŸ°≤Ù ıÙb Fæ N°æ≤ bF ˚Ù

<f‡f˚¥w f®Ê Ÿu N∏∫ wS° ˚¥wt°`°Nů* Ju¡ N@Ùfi ı∏t N°<Ì, Ìu„ Îba J¡°Ô ˚uÌ Ÿu <˚∏fi Fæ ∫F t°fi°
ı°w°, ≈≤∏wC bæŸÙ wů f°w fiFÙ* Fæ, <J¡∏wC ≈≤t°SÕw# „C] f®Ê FÙ FůJ¡≤ NŸÃ∫˚¥w N≈fiÙ N<bΩ° Ÿu N°b¨w N≈fiu b°_w<bJ¡ w[b J¡ů fiFÙ* ı°fi ≤F° bF N≈fiÙ N°Ãt° tu* FÙ ıÙb ıywg ˚uÌ J¡∑ J¡v≈fi°
π°≤° ŸaŸ°≤Ù-Ÿ° ffi ı°w° Fæ $ N°æ≤ bFÙ Zbd, tfifi N°<Ì „°˜Ù∫ ≈®∫Ãfiů* Ÿu N≈fiu b°_w<bJ¡ w[b J¡° I°fiJ¡≤ b°Ÿfi° Ju¡ Ÿ°S N<bΩ° J¡ů @ůJ¡≤ _b_b˚°b tu* ¿_Sw Fů ı°w° Fæ $ t°fiů* bFÙ oŸJ¡∑
tC<•w Fæ ∫FÙ ZC<wŸ‡tw <Ÿ]°∏w Fæ $ oŸ <Ÿ]°∏w tu* wC‡F°≤u π°≤° Ìg˚°<bw J¡ůoÕ ˚Ù ÌůT fiFÙ*

N°w°, oŸ N°„∫ Ÿu ˚yb°fig Ÿt°@°fi J¡≤wu Fæ* $

ZÙ˚yb°fig fiu J¡F° # Fu tF°twu NıCÕfi, f®Ê J¡° ıů R¡≈ N≈fiu FÙ J¡¿v≈w ŸaJ¡v≈ Ÿu J¡ÔC<Tw (N<bΩ° Ÿu N°b¨w) Fů ı°w° Fæ, Ÿu FÙ b°Ÿfi°J¨¡<w ıÙb ı°fiů $ Fu ˚°≤w, Ì¥Ÿ≤u Ju¡ N@Ùfi fi FCN°, ŸaJ¡v≈≤<Fw N°æ≤ N<bfi°„Ù ıů ∫F N°ÃtR¡≈ w[bI°fi Ju¡ J¡°≤d b°Ÿfi° Ÿu „¥∏∫ Fů ı°w° Fæ, Ÿu FÙ
wCt "tůs' ı°fiů $$41,42$$

N°æ≤ bFÙ Ÿt¥Ôb°Ÿfi°-<fib¨<W ÌuF@°≤d≈∫Õ∏w "ıÙb∏tC<•w' oŸ fi°t Ÿu ≈®<Ÿ] Fæ, ŸJ¡° oŸÙ

ÔůJ¡ tu* wCt ˚Ù NfiC˚b J¡≤ ŸJ¡wu Fů $ oŸ<ÔÎ "tC<•wR¡≈ k¡Ô J¡° ˚°ıfi J¡°æfi Fůy° ?' ÎuŸ° wC‡Fu*

Ÿa„∫ fiFÙ* J¡≤fi° ª°<FÎ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Fu tF°f°Fů NıCÕfi, b°Ÿfi°R¡≈ ≤≠ıCf∏@fi Ÿu ~C>¸>° FCN° ≈C”T "tC•w' ∫ů* J¡F° ı°w° Fæ $ Nw#
b°Ÿfi° Ÿu <fitCÕ•w FůJ¡≤ ıÙwu FCÎ FÙ (oŸÙ bwÕt°fi ÌuF tu* FÙ) ∫S°¿_Sw Ÿ w[b J¡ů wCt Ìu©ů $$43$$
bF tůs fi J¡tů˘ Ÿu ≈®°›w <J¡∫° ı° ŸJ¡w° Fæ N°æ≤ fi f°fl <bT∫ů* Ju¡ ≈°¿^±>Ã∫ Ÿu FÙ ≈®°›w <J¡∫°
ı° ŸJ¡w° Fæ, <J¡∏wC ÎJ¡t°` N°ÃtI°fi Ÿu FÙ ≈°∫° ı° ŸJ¡w° Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
ıů b°Ÿfi° Ÿu <fitCÕ•w fiFÙ* Fæ, ˚Ôu FÙ bF Ÿt_w @tů˘ tu* ≈≤°∫d •∫ů* fi Fů, ŸbÕI ∫°fiÙ Ÿt_w f°fl <bT∫ů* J¡° ≈¿^±>w FÙ •∫ů* fi Fů, ¿k¡≤ ˚Ù Ÿ ≈®J¡°≤ bF ª°≤ů* Nů≤ Ÿu f] Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ <≈*ı≤u tu* ¿_Sw ≈a~>Ù $$44$$

J¡Fu y∫u Ÿt°@°fi J¡° Ÿasu≈ Ÿu ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

≈°SÕ, N≈fiÙ FÙ t°∫° Ÿu N°h~>°<Ìw Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d _bR¡≈-Ì„Õfi tu* N∫ůÀ∫ FCÎ, buÌ°∏w≈®t°d J¡ů ≈®°›w fi <J¡∫u FCÎ <ıŸ ≈≤t°Ãt° Ju¡ ˚Ùw≤, N°J¡°„ tu* Îu∏Ì®ı°<ÔJ¡ tů≤≈a© J¡∑ fi°o˘, fi°fi°

≈®J¡°≤ Ju¡ ˚®tů* J¡ů Ã≈∏fi J¡≤fiub°ÔÙ Ÿ¥‚t b°Ÿfi° ıÙb-ıyBq≈ Ÿu ≈®_kC¡¿≤w FůwÙ Fæ, bFÙ (≈≤t°Ãt°) N<@J¡°≤Ù „≤Ù≤ tu* buÌ°∏w„°˜ J¡ů ≈®°›wJ¡≤ <Ìw w[bI°fib°Ô° Fůw° FCN° Ÿt¥Ô b°Ÿfi°R¡≈
f∏@ Ÿu tC•w Fů ı°w° Fæ $ •∫ů*<J¡ oŸ ≈≤t°Ãt° tu* Ÿt¥Ô b°Ÿfi° FÙ f∏@ (ŸaŸ°≤) Fæ N°æ≤ ŸJ¡°
s∫ FÙ tůs Fæ $$45$$

≈ª≈fib°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

≈¥b°Õ≈≤y®∏S Ju¡ ≈®<wJ¥¡Ô ˚Ù Fæ $

1464

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

~>›≈fib°≥ ŸyÕ

˚yb°fi π°≤° NıCÕfi J¡ů ıÙb∏tC•w≈®<w‹™>°, <ª<w J¡∑ Nf°<@w ŸW° N°æ≤ tfi Ju¡ ıywg_bR¡≈ <ª` J¡° Ÿ<b_w°≤ ≈Ìu„ $

˚yb°fi ZÙJ¨¡‹d fiu J¡F° # Fu NıCÕfi, oŸ ≈®J¡°≤ b°Ÿfi°<fib¨<WR¡≈ ıÙb∏tC•wÃb_bR¡≈ Ÿu wCt

˚Ùw≤ „ÙwÔw° („°<∏w) ≈®°›wJ¡≤ f∏@Cb@≈®∫C•w ÌC#© J¡° <fi#„uTR¡≈ Ÿu ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ Ìů $ Fu

≈°≈„¥∏∫ NıCÕfi, ı≤° N°æ≤ t≤d J¡∑ „aJ¡° Ÿu <fitÕC•w, N°J¡°„ J¡∑ fi°o˘ <b„°Ô <ªWb°Ôu wS° o‹¸> Îba N<fi‹¸> <bT∫ů* J¡ů ŸaJ¡v≈ů* Ÿu ≤<Fw FůJ¡≤ wCt bÙw≤°y Fů ı°Nů $ Fu NıCÕfi, <„‹¸> Δ∫bF°≤-

≈≤‡≈≤° Ÿu ªÔ° N° ≤F°, Nbÿ∫J¡wÕΔ∫R¡≈ ˚°À∫b„ ≈®°›w ∫F ∫C]-J¡tÕ N°æ≤ N∏∫°∏∫ Ì¥Ÿ≤u N°bÿ∫J¡ ∫°y, Ì°fi N°<Ì J¡tÕ wCt J¡≤ů $ ŸŸu w[bI°fi J¡∑ JC¡~> ˚Ù s<w fiFÙ* FůyÙ, ∫F ˚°b Fæ $ <„‹¸> Δ∫bF°≤-≈≤‡≈≤° Ÿu ªÔ° N° ≤F° _b@tÕR¡≈ J¡tÕ ıů <J¡∫° ı°w° Fæ, bF wů ıÙb∏tC•wů*

J¡° _b˚°b FÙ Fæ N°æ≤ bFÙ ıÙb∏tC•ww° Fæ, Ju¡bÔ ÌuF-ªu‹¸>° J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤fi° ıÙb∏tC•ww° fiFÙ*

Fæ $ "∫F J¡tÕ tæ* ~>ůnw° F¥≥' N°æ≤ "oŸ J¡tÕ J¡° tæ* NayÙJ¡≤ J¡≤w° F¥≥' oŸ ≈®J¡°≤ J¡° ıů <fidÕ∫ Fæ, bF wů ÎJ¡t°` NI°<fi∫ů* Ju¡ tfi J¡° _bR¡≈ Fæ N°æ≤ I°<fi∫ů* J¡∑ wů ÎJ¡-ŸÙ ¿_S<w ≤FwÙ Fæ $

≈®b°F≈<ww J¡tÕ J¡≤ ≤Fu, „°∏wtfi° wS° ŸCTC›w J¡∑ fi°o˘ N≈fiÙ N°Ãt° tu* ¿_Sw Fů ≤Fu ıÙb∏tC•w tF°Ãt° Ôůy oŸ Δ∫bF°≤-˚¥<t tu* ŸaJ¡v≈-<bJ¡v≈ů* Ÿu „¥∏∫ FůJ¡≤ ŸCTC›w°Ãt° Ju¡ ŸÂ„ <fi<bÕ„uT

_b∫a≠∫ů<w ÎJ¡t°` N°ÃtR¡≈ FůJ¡≤ _kC¡¿≤w Fůwu Fæ* $$1-6$$
ıÙb∏tC•w tu* Ì¥Ÿ≤° ˚Ù ŸCTC<›w-Ÿ°‡∫ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

≈°SÕ, ıæŸu Sůn° ˚Ù <bsu≈ Fůfiu ≈≤ J¡~C>bu Ju¡ <Ÿ≤, ≈æ≤ N°<Ì Nay wÃJ¡°Ô FÙ ˚Ùw≤ ≈®<b‹¸> Fů ı°wu Fæ*, bæŸu FÙ w[bI°fi Ÿu f°<@w Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d wCh~>˚¥w <bT∫ů* Ÿu Nfi°∫°Ÿ <fib¨W FCoÕ <ıŸJ¡∑
o¿∏B∫°≥ tfi Ju¡ Ÿ°S ≈≤t°Ãt° Ju¡ N∏Ì≤ <fiÿªÔ ¿_S<w (ÎJ¡≤Ÿw° Ÿu ¿_S≤w°) ≈®°›w J¡≤wÙ Fæ*, bFÙ
ıÙb∏tC•w Fæ $$7$$
wf Δ∫bF°≤-J¡°Ô tu* ıÙb∏tC•w tF°Ãt° Ôůy ıywg J¡ů <J¡Ÿ R¡≈ Ÿu Ìu©wu Fæ* ? wů oŸ ≈≤

"tfiů≤°≠∫ tu* ≈¿≤J¡¿v≈w ÌÙb°≤ Ÿu ≤<Fw <b<ª` <ª` J¡∑ fi°o˘ FÙ Ìu©wu Fæ*' ∫F fwÔ°fiu Ju¡ <fi<tW

Ÿ¨<‹¸> Ÿu ÔuJ¡≤ ≈®Ô∫≈∫Õ∏w Ÿ‡≈¥dÕ ıywg J¡° tfiů≤<ªw <ª` Ju¡ R¡≈ tu* bdÕfi J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ˚¥<tJ¡°
f°≥@wu Fæ* $

<ªWR¡≈Ù <ª`J¡°≤ <bÿb Ju¡ N<@‹™>°fi˚¥w N°Ãt° Ju¡ «¡≈≤ Nfi∏w fi-fi bæ<ªc∫ů* Ÿu ∫C•w wÙfiů*J¡°Ô tu* <Ìw _b˚°b Ÿ‡≈¥dÕ <`ıywgR¡≈Ù <ª` J¡° ÌÙb°≤ Ju¡ <ffi° <fit°Õd J¡≤ Ìuw° Fæ $ _b∫a ÎJ¡t°` NI°fi_bR¡≈ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ≈®J¡°„fi Ju¡ N∫ůÀ∫ ˚Ù, <ªÌ°˚°Ÿ∫C•w N∏w#J¡≤db¨<WR¡≈
f<W∫ů* π°≤° ≈®J¡°<„w FCÎ oŸ NÌg˚Cw <`ıywgR¡≈Ù <ª` J¡ů NI°fiR¡≈Ù N°J¡°„ tu* ≈FÔu-≈FÔ

<ªWR¡≈ <ªwu≤u fiu FÙ owfiu <b„°ÔR¡≈ tu* ≈¿≤dw <J¡∫° Fæ $$8,9$$

≈®<Ÿ] <ª` Ju¡ bæ@‡∫Õ Ÿu ŸJ¡∑ NÌg˚¥ww° FÙ <Ì©Ô°wu Fæ* $

≈°SÕ, (N°<ÌıÙb <F≤^∫y˚Õ Ju¡ Ÿt<‹¸> tfi fiu, ŸÃ∫ŸaJ¡v≈ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d, ŸaJ¡v≈ŸtJ¡°Ô

ŸyÕ - 56]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1465
tu* FÙ ∫F ıywgR¡≈ <ª` ffi°∫°) wÌfi∏w≤ Ÿfiu Ÿ <ª` J¡∑ N°@°≤_bR¡≈ ÌÙb°≤ J¡∑, ıů Nt¥wÕ

N°J¡°„R¡≈ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d <ª`@°≤d J¡≤fiu tu* ŸbÕS° N∫ůÀ∫ FÙ Fæ, ≤ªfi° J¡∑ ∫F tF°fig N°ÿª∫Õ

Fæ oŸÙ<ÔÎ ∫F ˚®t FÙ Fæ $

"NFů ˚®t#' ofi Ìůfiů* ≈Ìů* J¡° <b_w¨w Δ∫°¶∫°fi J¡≤wu Fæ* $

∫F ≤ªfi° N≈¥dÕ N°æ≤ t°∫° J¡° ˚Ù <w≤_J¡°≤ J¡≤fiub°ÔÙ Fæ, w¨dÌÙb°≤ Ju¡ ŸÂ„ Ÿ°≤≤<Fw Fůfiu ≈≤

˚Ù ∫F ˚®°<∏wÂ<‹¸> Ÿu „C˚R¡≈ ≈®wÙw FůwÙ Fæ $$10$$

N°æ≤ ˚Ù N°ÿª∫Õ <Ì©Ô°wu Fæ* $

(≈®<Ÿ] <ª`_SÔů* tu* <ª`ů* J¡∑ N°@°≤˚¥w ÌÙb°≤u* fi <ª`ů* Ÿu <˚∏fi FůwÙ Fæ*, ≈≤∏wC) ∫u ıů

<ªWR¡≈ <ª`J¡°≤ π°≤° Ã≈∏fi NI°fi°J¡°„R¡≈ ÌÙb°≤u* ≈®wÙw Fů ≤FÙ Fæ*, fitu* N°æ≤ <ª`ů* tu* N°@°≤-

N°@u∫R¡≈ ˚uÌ _≈‹¸>w# ≈®wÙw Fůfiu ≈≤ ˚Ù ≈≤t°SÕw# fiJ¡∑ <ªW_bR¡≈w° Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ≈≤_≈≤

<J*¡<ªwg ˚Ù ˚uÌ fiFÙ* Fæ (NFů ! ∫F ˚Ù ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤° N°ÿª∫Õ Fæ $) $$11$$

"NFů ˚®t#' oŸtu* "NFů' oŸ Na„ J¡∑ <b_w¨w Δ∫°¶∫°J¡≤ Nf "˚®t#' oŸ Na„ J¡∑ <b_w°≤≈¥bÕJ¡

Δ∫°¶∫° J¡≤wu Fæ* $

Fu J¡tÔfi∫fi, bu t°fi<ŸJ¡ <ª`-≤ªfi°Î≥ N°J¡°„ Ÿu ˚Ù f»J¡≤ bæŸu FÙ „¥∏∫R¡≈ Fæ* NS°Õwg NÃ∫∏w NŸwg Fæ*, ıæŸu _b›fi tu* sdt°` tu* <ªW tu* Fůfiub°Ôu wÙfiů* ÔůJ¡ů* Ju¡ fi°„ N°æ≤ Ì∫, ∫F wCt ı°fiů $$12$$

N°Ãt°, tfi N°æ≤ ŸJ¡° J¡°∫Õ f°fl N°æ≤ NŮ∫∏w≤ ∫F Ÿf ıywg _b›fi J¡∑ w≤F „¥∏∫ Fæ (NŸwg FÙ Fæ) $ wf tfiC‹∫ů* J¡ů oŸtu* ŸÃ∫Ãb J¡∑ ≈®wÙ<w Jæ¡Ÿu FůwÙ Fæ ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

ª¥≥<J¡ ∫F Ÿf <ª≤J¡°<ÔJ¡ tfiů≤°≠∫ Fæ ∫°fiÙ oŸJ¡∑ ÌÙ|ÕJ¡°ÔwJ¡ NfiCb¨<W FůwÙ Fæ, oŸ<ÔÎ

Ôůyů* J¡ů oŸtu* ŸÃ∫Ãb J¡∑ ≈®wÙ<w FůwÙ Fæ $$13$$
wf w[b •∫° Fæ ? ∫F J¡Fwu Fæ* $

˚®°<∏wJ¡¿v≈w ≈Ì°Sů˘ tu* <ıŸ ŸÃ∫ŸaJ¡v≈w° J¡° wÙfiů* J¡°Ô tu* N˚°b Fæ, bF w[bw# •∫°

NÂ‹¸>-Ì„° tu* (w[bI°fi Ÿu ≈FÔu) J¡˚Ù ≤F ŸJ¡wÙ Fæ NS°Õwg J¡˚Ù fiFÙ* $ ıů bŸ∏w°<Ì J¡°ÔJ®¡t Ÿu, f°v∫°<Ì Nb_S°J®¡t Ÿu NSb° ~># ≈®J¡°≤ Ju¡ ˚°b<bJ¡°≤J®¡t Ÿu Ìu©fiu ≈≤ NSÕ<J®¡∫°Ÿ°tØ∫ÕR¡≈

∫° N°æ≤ J¡ůoÕ Ì¥Ÿ≤° ≈®<Ÿ] Δ∫°bF°¿≤J¡ ŸÃ∫Ãb fitu* ˚°Ÿw° Fæ, bF w[bI°fiR¡≈ ≈®J¡°„¡Ÿu Ÿ

≈®J¡°≤ fi‹¸> Fů ı°w° Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ Ÿ¥∫Õ Ju¡ ≈®J¡°„ Ÿu <Ì©°oÕ Ìu ≤F° „≤wgJ¡°Ô J¡° tu|t^±>Ô

ŸÙŸu ©°∫° ı°w° FCN° fi‹¸> Fů ı°w° Fæ $$14$$
oŸ w≤F oŸ t°fi<ŸJ¡ <ª` Ju¡ ˚®°<∏wt°`_bR¡≈ Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d N≈fiu ˚°oÕ-f∏@CNů* Ju¡ b@

J¡∑ N°„aJ¡° Ÿu Ã≈∏fi •Ôu„ Ÿu wC‡Fu* Δ∫y® ffifi° <ªw fiFÙ* Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

<ªWR¡≈Ù <ªwu≤u Ju¡ <ª` tu* Nb¿_Sw <`˚Cbfi N°<Ì <b<ª` ≈Cw<Ô∫°≥ N°@°≤˚¥w ÌÙb°≤ Ju¡ fi ≤Ffiu Ÿu f°F≤ N°J¡°≤≤<Fw FÙ Fæ* $ Fu NıCÕfi, b°_wb tu* fi wů fiJ¡° N¿_wÃb Fæ N°æ≤ fi wC‡F°≤° FÙ N¿_wÃb Fæ, oŸ<ÔÎ J¡°æfi <J¡ŸŸu t°≤° ı°w° Fæ ? Nw# fi°ÿ∫-fi°„J¡ J¡° tůF ~>ůnJ¡≤ wCt <fitÕÔ ffiJ¡≤
f®Ê≈Ì tu* ¿_S≤ Fů ı°Nů $ •∫ů*<J¡ <ªÌ°J¡°„ tu* b@°<Ì J¡∑ ≈®b¨<W FÙ fiFÙ* Fæ $ N°æ≤ ıů J¡FÙ* ≈®°<w˚°<ŸJ¡∑

1466

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

≈®b¨<W Fæ, bF ˚Ù f®Ê°J¡°„ R¡≈ FÙ Fæ, oŸ<ÔÎ J¡°Ô, <J®¡∫°, ıyBq≈ ÌÙb°≤ N°æ≤ Ÿ ≈≤ <ª` ffi°fiu J¡∑ J¡Ô° N°<Ì Ÿf JC¡~> <fitÕÔ f®Ê FÙ Fæ $ Fu NıCÕfi, ıæŸu ÎJ¡t°` <ªW tu* ≤Ffiub°Ô° tfiů≤°≠∫R¡≈

<ª` Ÿt_w ≈®≈aª_bR¡≈ Fůw° FCN° ˚Ù b°_wb tu* „¥∏∫_bR¡≈ Fůfiu Ÿu NŸwg FÙ Fæ, bæŸu FÙ Ÿ°tfiu

<Ì©°oÕ Ìu ≤F° ∫F ıywg ˚Ù N°J¡°„ Ÿu ˚Ù f»J¡≤ „¥∏∫R¡≈ Fæ ∫F wCt ı°fiů $$15-18$$

Nf w[bw# N≈¿≤<ªw ªæw∏∫°Ãt° <ª`J¡°≤ Fæ N°æ≤ ŸJu¡ <ª` J¡° N°@°≤ <ªWR¡≈ ÌÙb°≤ Fæ oŸ

≈®J¡°≤ Ã≈®us° J¡≤fiu ≈≤ ˚Ù N∏w tu* „¥∏∫w° FÙ ≈∫Õb<Ÿw FůwÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

NıCÕfi, w[bw# N≈¿≤<ªw N°Ãtªæw∏∫R¡≈Ù <ª`J¡°≤ fiu <ªWR¡≈ ÌÙb°≤ Ju¡ «¡≈≤ ıů <ª` ≤ª° Fæ, bF Ÿb°˘„ Ÿu „¥∏∫ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d NŸÌ°J¡°„ Ÿu w<fiJ¡ ˚Ù <˚∏fi fiFÙ* Fæ $$19$$

Ÿtu* ˚Ù tfiů≤°≠∫ J¡° s<dJ¡ ıywg FÙ Â‹¸>°∏w Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu NıCÕfi, ıæŸu <ªW tu* tfiů≤°≠∫ Ju¡ ıywg J¡° <fit°Õd N°æ≤ <bfi°„ sd˚≤ tu* FÙ Fů ı°w° Fæ, bæŸu FÙ ∫u <ªW°ÃtJ¡ ÌÙb°≤ Ju¡ «¡≈≤ NI°w <ª<w π°≤° <ª<`w ıywg Ju¡ <fit°Õd N°æ≤ <bfi°„
sd˚≤ Ju¡ <ÔÎ FÙ ≈®wÙw Fůwu Fæ*, ∫F wCt ı°fiů $$20$$ ≈°SÕ NfiuJ¡ w≤F Ju¡ <bT∫°fiC˚bb°Ôu tfiů≤°≠∫ tu* s<dJ¡ tůF Ÿu ≈¿≤J¡¿v≈w bº∫|°wJ¡˚°b°<ÌR¡≈ wC‡F°≤Ù J¡v≈fi° N°ı FÙ tu≤u ≈Ìu„

Ÿu sÙd Fů ı°wÙ Fæ $$21$$

„aJ¡° Fů <J¡ s<dJ¡ tůF Nfi°<Ì Îba Nfi∏w≤ J¡v≈ů* tu* <b_wÙdÕ ŸaŸ°≤R¡≈ tfiů≤°≠∫ Jæ¡Ÿu ≤ªuy° ?

wů oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $
ıæŸu NŸwg tfiů≤°≠∫ J¡° <fit°Õd J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ tfi N≈fiu tu* „<•w ≤©w° Fæ, bæŸu FÙ sdR¡≈

J¡°Ô J¡ů J¡v≈ ffi°fiu tu* ˚Ù bF (tfi) N≈fiu tu* „<•w ≤©w° FÙ Fæ $ Fu NıCÕfi, sd J¡ů J¡v≈ J¡≤ Ìuw°

Fæ N°æ≤ NŸwg J¡ů Ã≈∏fi J¡≤ Ìuw° Fæ - ∫F ıů tfi Ju¡ <bT∫ tu* N°ÿª∫Õ Fæ, bF wů fFCw FÙ Sůn° Fæ,

ŸŸu ˚Ù f»J¡≤ wů N°ÿª∫Õ ∫F Fæ <J¡ bF NŸwg ıywg J¡ů ˚Ù „Ù|® ŸBq≈ J¡≤ Ìuw° Fæ ! oŸ<ÔÎ ∫F
ıyBq≈ ˚®°<∏w oŸ ≈®J¡°≤ Ju¡ N°ÿª∫Õ ≈æÌ° J¡≤fiub°Ôu tfi J¡∑ Ÿ°tØ∫Õ Ÿu FÙ Ã≈∏fi FCoÕ Fæ $$22,23$$

Ÿu FÙ J¡Fwu Fæ* $
sd˚≤ Ju¡ <ÔÎ FÙ NI°fib„ ıů ∫F <ª`-<b<ª`_bR¡≈ ≈®wÙw FCN° tfiů≤°≠∫ Fæ, bFÙ Âÿ∫t°fi oŸ ≈®≈aª-ı°Ô Ju¡ R¡≈ tu* ¿_Sw Fæ $$24$$ ≈°SÕ, ∫Ω<≈ I°<fi∫ů* J¡∑ Â<‹¸> tu* _bw# <fiÃ∫tC•w N°Ãt°
tu* Nº∫_w, NwÎb ÎJ¡t°` J¡v≈fi° Ÿu Ã≈∏fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ≈®wÙ<wJ¡°Ô t°`_S°∫Ù ∫F wCh~> ıywg s<dJ¡ FÙ Fæ, wS°<≈ oŸÙ s<dJ¡ ıywg tu* oŸJu¡ b°_w<bJ¡ _bR¡≈ Ÿu N≈¿≤<ªw NI°fiÙ Ôůyů* fiu ÌC”h~>uÌw° J¡∑ J¡v≈fi° J¡≤ ≤•©Ù Fæ $$25$$

≈≤∏wC bF ™>ÙJ¡ fiFÙ* Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

ª¥≥<J¡ ∫F ıywg NI°ww[b N°Ãt° J¡° ÎJ¡t°` N∏∫S° ≈®<w˚°Ÿ FÙ Fæ, oŸ<ÔÎ oŸ w≤F Ju¡
ıywg Ju¡ N°≤ů≈ ∫° f°@ tu* ˚Ô° J¡°æfi-ŸÙ bF ÌC”h~>uÌw° Fæ ? NS°Õwg J¡ůoÕ Fæ FÙ fiFÙ* $$26$$
ıů b_wC ¿_Sw ≤FwÙ Fæ, ŸÙJu¡ <fi≤°Ÿ tu* ≈®∫Ãfi J¡∑ N≈us° FůwÙ Fæ, ∫F ıywg wů J¡˚Ù ¿_Sw FÙ
fiFÙ* Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

≈°SÕ, ˚Ô° fwÔ°Nů wů ŸFÙ, <ª<w tu* Nº∫_w <ªWR¡≈ <ª`-<fit°Õw° J¡° ıyBq≈ ∫F <ª` <J¡Ÿ

ŸyÕ - 56]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1467

Ÿt∫ ¿_Sw ≤Fw° Fæ ?

N≈fiÙ J¡°≤d-Ÿ°ty®Ù Ÿu „¥∏∫ wS° _b∫a NŸBq≈ ıywg-<ª` N°≥©ů* Ju¡ Ÿ°tfiu ≈®_kC¡¿≤w Fů ≤F°

Fæ - ∫F ÎJ¡ tF°fig N°ÿª∫Õ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
wS°<≈ ∫F tF°fig N°ÿª∫Õ Fæ <J¡ N≈fiÙ N°@°≤˚¥w ÌÙb°≤ Ÿu ≤<Fw, <ª` Ju¡ Ÿ°@fi˚¥w fiÙÔ, ≈Ùw N°<Ì ≤ay-BΔ∫ů* Ÿu „¥∏∫ ∫F ıywg-<ª` Ÿ°tfiu <b_w¨w-Ÿ° <Ì©°oÕ Ìu ≤F° Fæ $$27$$ NFů, NÃ∫∏w N°ÿª∫Õ Fæ <J¡ ∫F ≠ıbÔ <ª` ÌÙb°≤ Ju¡ <ffi° FÙ Ã≈∏fi FůJ¡≤ Ÿ°tfiu <Ì©°oÕ Ìu ≤F° Fæ !

Ÿ°tfiu <J¡Ÿ ≈®J¡°≤ J¡° Fæ ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

∫F ıyBq≈ <ª` ˚ÔÙ˚°≥<w Ôůyů* J¡° NfiC≤aıfi J¡≤fiub°Ô° Fæ, N°æ≤ Â<‹¸>, tfi N°<Ì J¡ů ˚Ù

ÔC˚°fiub°Ô° Fæ $$28$$ ∫F fi°fi° ≈®J¡°≤ Ju¡ wtR¡≈Ù _∫°FÙ Ÿu <Ô©° y∫° Fæ N°æ≤ fi°fi° ≈®J¡°≤ Ju¡ wuı#<J¡≤dů*

Ÿu ŸCF°bfi° Fæ $ ∫F fi°fi° J¡v≈ N°æ≤ fiJu¡ Nay˚¥w ∫Cy N°<ÌR¡≈ Nb∫bů* Ÿu ∫C•w Fæ wS° fi°fi° ≈®J¡°≤

J¡∑ N<˚Ô°T°Nů* Ÿu ≤ay° y∫° Fæ $ ∫F fi°fi° ≈®J¡°≤ Ju¡ Âÿ∫ů* Ju¡ <bÔ°Ÿů* Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ Fæ, NfiuJ¡ NfiC˚bR¡≈
fiùů* Ÿu Ÿt¿∏bw Fæ wS° NfiuJ¡ ≈®J¡°≤ Ju¡ y®Fů* Ÿu NÃ∫∏w ªtJ¡ ≤F° Fæ $ Ÿ¥∫ůÕÌ∫ N°æ≤ Ÿ¥∫°Õ_w N°<Ì

J¡°Ôů* tu* oŸJ¡∑ ≈¥bÕ N°æ≤ ≈¿ÿªt <Ì„°Î≥ fi°fi° N°J¡°≤ů* Ÿu ∫C•w FůwÙ Fæ* $$29,30$$
bF°≥ ≈≤ <ª`≈μbfi N°<Ì J¡° bdÕfi J¡≤wu Fæ* $
oŸtu* N°J¡°„R¡≈ fiÙÔ Ÿ≤ůb≤ tu* <©Ôu FCÎ w°≤u, ª∏B Îba Ÿ¥∫ÕR¡≈ J¡tÔ Fæ* $ oŸ ıyBq≈ <ª` tu*

„≤Ìg N°<Ì J¡°Ô˚uÌů* π°≤° <b<ª` ≤ªfi°Nů* Ÿu «¡≈≤ ŸC„ů<˚w tu|≈a<•wR¡≈ ≈Wu N°æ≤ taı¿≤∫°≥ ÔyÙ

FCoÕ Fæ* $ oŸJu¡ <`˚Cb°fi°ÃtJ¡ ≈®J¡ů‹™>ů* tu* (<ª`J¡ů‹™>-˚uÌů* tu* ) ª°≤ů* Nů≤ Ìub, NŸC≤, tfiC‹∫ N°<ÌR¡≈

≈Cw<Ô∫°≥ <Ô©Ù y∫Ù Fæ* $ ≈≤t ÃJ¨¡‹¸> Ÿ¥∫Õ, ª∏B N°<Ì Ju¡ N°ÔůJ¡_bR¡≈ ŸC@° Ôu≈ Ÿu w”d J¡∑ fi°o˘

<b≤°ı ≤Fu N°J¡°„R¡≈ ÌÙb°≤ů* Ÿu ∫F Ÿt¿∏bw Fæ $$31,32$$

Nf <`ÔůJ¡∑ J¡° FÙ Ìubfi¸>Ù R¡≈ Ÿu bdÕfi J¡≤wu Fæ* $

≈°SÕ, J¡°tCJ¡ <ªWR¡≈ oŸ <ªwu≤u fiu N¿@‹™>°fi˚¥w f®Ê°J¡°„ tu* FÙ oŸ ıyBq≈ tCÀ@ tfiůF≤
fi¸>Ù J¡° <fit°Õd <J¡∫° Fæ $ oŸ fi¸>Ù J¡∑ tC¶∫ fi¨Ã∫„°Ô° ≈®<w˚° (fibfibů∏tuT„°<ÔfiÙ fC<]) FÙ Fæ, fi¨Ã∫„°Ô° tu* ÌÙ≈J¡ J¡° J¡°∫Õ J¡≤ ≤Fu Ÿ°<sªæw∏∫ Ju¡ ≈®<w<f‡f Ÿu ∫C•w N°æ≤ ªJ®¡ J¡∑ fi°o˘

≈¿≤˚®td„ÙÔ fC<]b¨<WR¡≈ N°˚¥Tdů* Ÿu oŸfiu Ÿt_w ÔůJ¡ů* J¡ů ≈®J¡°<„w <J¡∫° Fæ N°æ≤ ∫F fi¨Ã∫, F°b, ˚°b, <bÔ°Ÿ N°<Ì ÔÙÔ°Nů* tu* ŸÌ° Δ∫_w ≤FwÙ Fæ $ ŸCbdÕt∫ f®Ê°^±> FÙ oŸ fi¸>Ù J¡∑ Â»

NayÔ<wJ¡° („≤Ù≤Ôw°) Fæ, tu| FÙ oŸJu¡ (fi¸>Ù Ju¡) Ju¡„≈°„ Fæ*,wS° ª∏B N°æ≤ Ÿ¥∫Õ R¡≈Ù fiùů* Ju¡

Ÿaª°Ôfi Ÿu ∫F Ÿ‡≈¥dÕ ÔůJ¡ů* J¡° NbÔůJ¡fi ˚Ù <J¡∫° J¡≤wÙ Fæ $ @tÕ, NSÕ N°æ≤ J¡°t Ju¡ NfiCJ¥¡Ô

≈®b¨<W<fib¨<W„°˜ FÙ oŸJu¡ Ìů b˜ Fæ*, oŸJu¡ ≈°w°Ô_bR¡≈ «¡”,ı°fiC, ıa|°, yCvk¡, ≈°Ì,

≈°‹dÙÕ, N°æ≤ NayC<Ô ofi Ÿ°w Nb∫bů*b°Ôu Ìů ª≤d Fæ* N°æ≤ ∏fiw ≈¨<SbÙ FÙ oŸJ¡° <fiw‡f Fæ $
f®Ê°, o∏B, „aJ¡≤ N°æ≤ <b‹dC - oŸJ¡∑ ª°≤ ˚Cı°Î≥ Fæ* N°æ≤ fiŸu ∫F ŸtSÕ Fæ $ Ÿ[byCdR¡≈ Ja¡ªCJ¡∑

Ÿu i>Ju¡ FCÎ, ∏fiw <bbuJ¡ N°æ≤ bæ≤°À∫ _bR¡≈ Ìů JC¡ªů* Ÿu oŸJ¡∑ ÌuF „ů˚wÙ Fæ, „uT N°<Ì Ÿu bu<‹¸>w

≈¨<SbÙ wÔ FÙ oŸJ¡Ù ≈μ°J¡°≤ ≈Ù™> Fæ wS° yů≤ůªfi, J¡_wC≤Ù N°<Ì fi°fi°<b@ bdů˘ Ÿu ≈` ≤ªfi°

Ju¡ _S°fiR¡≈ ffi°∫u y∫u tu”, Naıfi, <Ft°Ô∫ N°<Ì fi°fi°bdÕb°Ôu ≈bÕwů* Ÿu ∫C•w tF°˚Cbfi

1468

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

(tº∫ÔůJ¡) FÙ oŸ fi¸>Ù J¡° Ì≤ Fæ $ oŸ <`ÔůJ¡∑ fi¸>Ù J¡∑ ª∏B-Ÿ¥∫ÕR¡≈ N°≥©ů* J¡∑ ªu‹¸>°Î≥ ≤°<`

Ju¡ N∏@J¡°≤ J¡∑ ª≈Ôw° J¡ů Ì¥≤ J¡≤wÙ Fæ*, ıů <J¡ tu” ≈®Ì<sd° J¡≤dR¡≈ Fæ $ w°≤u FÙ oŸJu¡ |fiu

≈CÔJ¡ Fæ*, <fıÔÙ FÙ oŸJ¡∑ Ì∏w≈a<•w Fæ, ªaªÔ N°æ≤ ≈≤_≈≤ NŸt°fi, ˚Cbfi-˚uÌ Ÿu ª°æÌF ≈®J¡°≤

Ju¡ ≈®°dÙ FÙ oŸJu¡ ≤ůt°aª Fæ* N°æ≤ fi ≈®°<d∫ů* tu* ≈®¿Ÿ] ˚¥w, ˚Cbfi, N°<Ì J¡∑ ≈®Ô∫-J¡S°Î≥ FÙ ª°≤ů*

Nů≤ ŸÌgfC<]R¡≈ Ju¡Ÿ≤ů* J¡ů N°æ≤ Zůw°Nů* Ju¡ <ÔÎ bæ≤°À∫, Ÿπ°Ÿfi°R¡≈ ŸCy¿∏@ J¡ů ≈®Ÿ°¿≤w J¡≤fiu Ju¡ J¡°≤d t°fiů* oŸJ¡∑ ≈æ≤ wJ¡ Ô¸>J¡fiub°ÔÙ J¡Ì‡f-t°Ô° Ju¡ k¥¡Ô Fæ* $ ∫F Ÿt<‹¸> N°æ≤ Δ∫<‹¸>R¡≈
ıÙb Ÿu Ÿt<∏bw Fæ, NÌg˚Cw Fæ, N°J¡°„ Ju¡ Ÿt°fi „¥∏∫R¡≈ Fæ N°æ≤ fi°fi° ≈®J¡°≤ Ju¡ <bÔ°Ÿů* Ÿu bu<‹¸>w ˚Ù Fæ $ ≈∫ÕC•w ≈®J¡°≤ Ÿu b<dÕw <`ÔůJ¡∑R¡≈ oŸ Zu‹™> <ª`t∫Ù fi¸>Ù J¡°-<ª` Ju¡ ≈J¡≤d˚¥w

<b<ª` b°Ÿfi°, J¡°t Îba J¡tů˘ J¡ů ≈®°›w <J¡∫u FCÎ, NwÎb „Ù|® FÙ NÌg˚Cw <ª`ů* J¡° <fit°Õd J¡≤fiu tu* ŸtSÕ <ªWR¡≈ <ª`J¡°≤fiu N≈fiu N¿@‹™>°fiR¡≈ <ªÌ°J¡°„ tu* FÙ-<ª`d <J¡∫° Fæ $$33-37$$

~>›≈fib°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ŸW°bfib°≥ ŸyÕ

<ıŸ Â<‹¸> Ÿu tfi „Ù|® FÙ b°Ÿfi°„¥∏∫ Fů ı°w° Fæ N°æ≤ ŸC©_bR¡≈

N<πwÙ∫ N°Ãt° Nb<„‹¸> ≤F ı°w° Fæ, Ÿ Â<‹¸> J¡° ≈Ìu„ $
b°Ÿfi° J¡∑ <„<SÔw° tu* ≈∫ůyÙ Fůfiu Ÿu ≈¥bÕ tu* ≈®Ì<„Õw ıywg tu* N°ÿª∫Õw°Â<‹¸> J¡° FÙ bdÕfi J¡≤wu Fæ* $

ZÙ˚yb°fig fiu J¡F° # Fu NıCÕfi, oŸ ŸaŸ°≤ Ju¡ <bT∫ tu* ŸfŸu f»J¡≤ ∫F N°ÿª∫Õ ŸtHů <J¡ ≈FÔu wů <fi≤°Z∫ tu* ıyBq≈ <ª` Ã≈È Fůw° Fæ N°æ≤ ŸJu¡ f°Ì N°@°≤R¡≈ ˚¥w, ˚Cbfi N°<Ì <b≤°¸>g ÌÙb°≤

Ã≈∏fi FůwÙ Fæ $ (Δ∫<‹¸>-Ÿt¥F_bR¡≈ Ÿt<‹¸>˚¥w <b≤°¸>g J¡∑ J¡v≈fi° Δ∫<‹¸>J¡v≈fi° Ju¡ N@Ùfi Fæ, oŸ<ÔÎ ˚Ù ŸJ¡∑ f°Ì tu* Ã≈<W Fæ, ∫F ı°fifi° ª°<FÎ) $$1$$ Fu NıCÕfi, ≈FÔu <fi≤°Z∫ <ª` Ju¡

Ã≈∏fi Fů ı°fiu ≈≤ ≈Ù~>u ŸJ¡∑ N°Z∫˚¥w <b„°Ô ÌÙb°≤ ÌÙ© ≈nwÙ Fæ # NFů ! ∫F ÎJ¡ NÌg˚Cw t°∫°

Fæ $ oŸJ¡° _bR¡≈ NÃ∫∏w NŸa˚°<bw Fæ, oŸ<ÔÎ ∫F t°∫° Fæ N°æ≤ NÃ∫∏w <b”] Fůfiu Ÿu oŸJ¡°

_bR¡≈ NŸa˚°<bw Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu ≈®<Ÿ] oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ t°∫° J¡° Â‹¸>°∏w Ìuwu Fæ* $

∫F Ÿ w≤F J¡∑ Fæ, <ıŸ w≤F wC‡fÙ ıÔ tu* ±¥>fwÙ Fů N°æ≤ ≈ÃS≤ J¡∑ ª\>°fi wæ≤wÙ Fů $$2$$
ıyBq≈ <ª` tu* wů ÎJ¡ N°ÿª∫Õt∫w° Fæ FÙ, ≈≤∏wC ŸŸu ˚Ù f»J¡≤ N°ÿª∫Õ wů ∫F Fæ <J¡ „¥∏∫R¡≈

Ÿtu* (ıywg tu*) <ªÌ°J¡°„_bR¡≈ wC‡Fu* ıů NF‡˚°b Fů ≤F° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

≈°SÕ, <ªW tu* ¿_Sw <ª` Ju¡ Ÿt°fi „¥∏∫_bR¡≈ wÙfiů* ıywg tu* <ªÌ°J¡°„ _bR¡≈ wC‡Fu* „¥∏∫w°

R¡≈ NF∏w° Jæ¡Ÿu <Ìw FCoÕ ? NS°Õwg oŸtu* wů N°ÿª∫Õ J¡∑ ≈≤°J¡°‹™>° FCoÕ $$3$$

∫<Ì ıywg tu* ˚Ù <ªÌ°J¡°„w° J¡° FÙ wCt NbÔůJ¡fi J¡≤wu Fů wů bF Â<‹¸> oŸ R¡≈ tu* ≈∫Õb<Ÿw FCoÕ, ∫F ˚Ù N°ÿª∫Õ FÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

<ªÌ°J¡°„ Ÿu <fi<tÕw Ÿf JC¡~> <ªÌ°J¡°„_bR¡≈ FÙ Fæ, <ªÌ°J¡°„ tu* <ªÌ°J¡°„ Ju¡ π°≤° <ªÌ°J¡°„

<bÔÙfi Fůw° Fæ, <ªÌ°J¡°„ tu* FÙ <ªÌ°J¡°„ π°≤° <ªÌ°J¡°„ J¡° ≈˚ůy <J¡∫° ı°w° Fæ N°æ≤

ŸyÕ - 57]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1469

<ªÌ°J¡°„ π°≤° <ªÌ°J¡°„ tu* <ªÌ°J¡°„ FÙ <b_w¨w FCN° Fæ $$4$$ Fu NıCÕfi, (ıf wCt ıywg tu*

<ªÌ°J¡°„w° J¡∑ Ì¨<‹¸> ≤©wu Fů wf wů) <ıŸtu* ÌÙ|Õ ˚®td Fæ, ÎuŸ° ıyBq≈ ∫F <ª` ≤≠ıC J¡∑ fi°o˘
kæ¡ÔÙ FCoÕ b°Ÿfi°R¡≈ ≤≠ıC Ÿu ∫<Ì bu<‹¸>w Fůw° Fæ, wů bF <ªÌ°J¡°„ ˚Ù oŸ ıywg tu* b°Ÿfi° Ju¡
bu‹¸>fi Ÿu bu<‹¸>w Fůw° FÙ Fæ $$5$$
oŸ b°Ÿfi°-bu‹¸>fi J¡∑ I°fi Ÿu N<w¿≤•w <J¡ŸÙ N°æ≤ ≈°∫ Ÿu ıů ÌC”h~>uΩw° Fæ, bF ˚Ù

N<@‹™>°fi J¡∑ Â»w° Ÿu FÙ Fæ, fi <J¡ _bw# ŸJ¡∑ Â»w° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
ıæŸu ≈®<w<f‡f N≈fiu N°@°≤˚¥w Ì≈Õd tu* ¿_Sw ≤Fw° Fæ, bæŸu FÙ ∫F ıyw ˚Ù, ıů <J¡ N≈fiu N<@‹™>°fiR¡≈ f®Ê Ÿu <˚∏fi fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ~>uÌfi Îba ˚uÌfi Ju¡ N∫ůÀ∫ Fæ, N≈fiu N<@‹™>°fi˚¥w f®Ê
tu* FÙ <_Sw Fæ $$6$$
oŸÙ<ÔÎ "f®ÊR¡≈w° Ju¡ NbÔůJ¡fi Ÿu ıywg tu* ~>uÌfi, ˚uÌfi N°<Ì Ÿf Δ∫bF°≤ů* J¡∑ N∫ůÀ∫w° Ju¡

Ì„Õfi Ÿu Ÿt_w b°Ÿfi°Nů* J¡° Ÿt¥Ô h~>uÌ J¡≤fi° ª°<FÎ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

NıCÕfi, ıf f®Ê tu* ≈®<w˚°<Ÿw ~>uÌfi, ˚uÌfi N°<Ì Ÿ‡≈¥dÕ Δ∫bF°≤ N°æ≤ fiJ¡° <bT∫ ıywg-

∫u Ÿf f®Ê Ÿu N<˚∏fi FůJ¡≤ ÎJ¡t°` <ªÌ°J¡°„_bR¡≈ FÙ Fů y∫u, wf <J¡Ÿ J¡w°Õ ∫° J¡≤d Ÿu <J¡Ÿ

≈®J¡°≤ Ÿu <J¡Ÿ k¡Ô Ju¡ <ÔÎ <J¡Ÿ Ìu„ ∫° <J¡Ÿ J¡°Ô tu* •∫° <~>∏fi-<˚∏fi <J¡∫° ı° ŸJ¡w° Fæ $
w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ ~>uÌfi N°<Ì Δ∫bF°≤b°Ì f®Ê Ÿu N<w¿≤•w¡<bT∫ů* tu* Ìu©u y∫u Fæ*, oŸ<ÔÎ ıf

∫F ıywg f®Ê Ÿu N<˚∏fi FÙ <Ÿ] Fů ªCJ¡° Fæ wf <J¡ŸÙ J¡w°Õ ∫° J¡≤d Ÿu <J¡ŸÙ ≈®J¡°≤ Ÿu <J¡ŸÙ
k¡Ô Ju¡ <ÔÎ <J¡ŸÙ Ìu„ ∫° J¡°Ô tu* JC¡~> ˚Ù <~>∏fi ∫° <˚∏fi fiFÙ* Fů ŸJ¡w° $ Nw# ofi b°Ÿfi°Nůa J¡ů wCt Ÿt¥Ô ©°nJ¡≤ ku*¡J¡ Ìů $$7$$
oŸ ≈°∫ Ju¡ π°≤° fů@ Ÿu ∫F°≥ ≈≤ wC‡F°≤Ù b°Ÿfi°Nů* J¡° ˚Ù f®Ê°<w≤<•wR¡≈ Ÿu N˚°b <Ÿ]

FÙ Fæ $

N°æ≤ ∫<Ì oŸ ≈®J¡°≤ J¡° I°fi fi Fů wů b°Ÿfi°f∏@ ÌC”h~>uÌ FÙ Fæ, ∫ů* ≈¥bůÕ•w J¡Sfi J¡° _t≤d J¡≤°wu Fæ* $ ıů b°Ÿfi° Ÿu <fitCÕ•w fiFÙ* Fæ, ˚Ôu FÙ bF Ÿt_w „°˜Ù∫ J¡tů˘ tu* ≈≤°∫d ≤F° Fů N°æ≤

Ÿt_w f°fl <bT∫ů* J¡° ≈¿^±>w Fů, <k¡≤ ˚Ù Ÿ ≈®J¡°≤ bF ª°≤ů* Nů≤ Ÿu NÃ∫∏w f] Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤

<≈*ınu tu* ¿_Sw <Ÿ*F ∫° wůw° $$8$$
b°Ÿfi° J¡ů ⁄Ì∫ tu* NdCt°` ˚Ù _S°fi fi Ìufi° ª°<FÎ, •∫ů*<J¡ bF Fı°≤ů* NfiSů˘ J¡∑ fÙı Fæ, oŸ

N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

<ıŸJ¡∑ <ªWR¡≈Ù ˚¥<t tu* NdCt°` ˚Ù b°Ÿfi°R¡≈ fÙı ≈n° ≤Fw° Fæ, ŸJ¡° (NfiuJ¡ NfiSů˘ Ÿu

˚≤° FCN°) ŸaŸ°≤R¡≈ ıayÔ ≈Cfi# f» ı°w° Fæ $ NU∫°Ÿ Ÿu ⁄Ì∫ tu* R¡i>, w[bI°fi_bR¡≈ N<Àfi Ÿu

<fi#„uT ıÔ y∫° b°Ÿfi°R¡≈Ù fÙı ≈Cfi# NaJC¡≤-ıfifi J¡∑ Ÿ°tØ∫Õ fiFÙ* ≤©w° $ <fi#„uT ıÔu FCÎ b°Ÿfi°-
fÙıů* Ÿu ∫C•w wS° _bh~> tfi ı°y<wJ¡ ŸC©ÌC#©°<Ì b_wCNů* tu* bæŸu FÙ fiFÙ* ±¥>fw°, ıæŸu ≈°fiÙ tu*

J¡tÔ J¡° ≈W° $$9-11$$

J¡<Sw ≈Ìu„-J®¡t J¡° ≈ŸaF°≤ J¡≤wu FCÎ ZÙ˚yb°fig NıCÕfi J¡∑ <fib°ÕŸ¿fiJ¡ <_S<w tu* ≈®<w‹™>°

J¡≤°wu Fæ* $

1470

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Fu NıCÕfi, wCt NŸa¶∫ N°„°Nů* J¡ů ~>ůnwu FCÎ ≈®<Ÿ] N°æ≤ ≈<b` ˚ybÌgyÙw°R¡≈ tu≤u ≈Ìu„ J¡ů

˚ÔÙ˚°≥<w ŸtHJ¡≤ tF°fig tůF Ÿu „¥∏∫tfi° N°æ≤ f∏@Cb@°<Ì •Ôu„ů* Ÿu ≤<Fw FůJ¡≤ b°Ÿfi°≤<Fw N°Ãt°
tu* <ªW J¡° <bÔ∫J¡≤ „°∏w f®Ê_bR¡≈ FůJ¡≤, NwÎb ˚∫„¥∏∫ Îba ≈≤t tC•w FůJ¡≤ ¿_Sw ≤Fů $$12$$

ŸW°bfib°≥ ŸyÕ Ÿt°◊

Nl>°bfib°≥ ŸyÕ
w[bI°fi Ÿu N<bΩ°Ÿ<Fw b°Ÿfi° J¡° fi°„ wS° ŸÙŸu NıCÕfi J¡∑ J¨¡w°SÕw°-∫F bdÕfi $

NıCÕfi fiu J¡F° # Fu Nh∫Cw, wC‡F°≤u ≈®Ÿ°Ì Ÿu (NfiCy®F ≈®∫C•w wC‡F°≤u ≈Ìu„ Ÿu) b°Ÿfi°Ÿ<Fw NI°fi fi‹¸> FCN° $ ˚¥Ôu FCÎ J¡^™><_Sw F°≤ J¡∑ fi°o˘ _bw#<Ÿ] N°Ãtw[b J¡° Ÿ°s°ÃJ¡°≤ tæ*fiu ≈°∫° $

N°æ≤ ŸŸu Ÿ‡≈¥dÕ Ÿ∏ÌuFů* Ju¡ fÙıů* J¡° fi°„ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d f∏@Cb@ N°<Ì Ju¡ J¡wÕΔ∫w°<bT∫J¡ Ÿ∏ÌuF

Ÿu ≤<Fw Fůw° FCN° tæ* <_Sw F¥≥ $ Nw# w[b tu* Nb<_S<w J¡≤fi° N°æ≤ ∫S°≈®°›w Δ∫bF°≤ů* J¡ů J¡≤fi°-
oŸ <bT∫ tu* N°≈J¡° ıů bªfi (N°Ìu„) Fæ, ŸJ¡° tæ* (≈¥dÕw∫°) ≈°Ôfi J¡R¡≥y° $$1$$
oŸ ≈®J¡°≤ ∫Ω<≈ NıCÕfi fiu N≈fiÙ J¨¡w°SÕw° <Ì©Ô°oÕ, wS°<≈ N≈fiu ≈<Ì‹¸> w[bI°fi Ÿu Ÿt¥Ô
b°Ÿfi°s∫ J¡ů ∫C<•w∫ů* Ÿu Ì¨» J¡≤ ≤Fu ZÙ˚yb°fig J¡Fwu Fæ* $

˚yb°fig ZÙJ¨¡‹d fiu J¡F° # Fu NıCÕfi, w[bI°fi Ÿu wC‡F°≤u ⁄Ì∫ tu* ≤°y°<Ì b¨<W∫°≥ ∫<Ì N„uTR¡≈ Ÿu

„°∏w Fů ªCJ¡∑*, wů b°Ÿfi°ÃtJ¡ <ªW ˚Ù ˚Ùw≤ „°∏w FůJ¡≤ <fib°ÕŸ¿fiJ¡w° J¡ů ≈®°›w Fů y∫°, ∫F wCt ı°fiů $$2$$
oŸ <bT∫ tu* ZC<w ≈®t°d Fæ # ∫Ì° ŸbuÕ ≈®tCh∫∏wu J¡°t° ∫u&_∫ ⁄<Ì <Zw°# $ NS tÃ∫ůÕ&t¨wů

˚bÃ∫` f®Ê ŸtÿfiCwu $$ (J¡™>ů≈. 6$14) (<bT∫ ŸC©uh~>° N°<ÌR¡≈ J¡°t, ıů <J¡ w[bI°fi Ÿu ≈¥bÕ

<bπ°fig Ju¡ ⁄Ì∫ tu* ¿_Sw Fæ*, ıf ŸbÕ` _b°ÃtÂ<‹¸> Ÿu sÙd Fů ı°wu Fæ*, wf tfiC‹∫ tC•w Fů ı°w° Fæ N°æ≤ oŸ „≤Ù≤ tu* FÙ f®Ê J¡ů ≈®°›w J¡≤ Ôuw° Fæ NS°Õwg f®ÊR¡≈ Fů ı°w° Fæ $) oŸ <fib°ÕŸ¿fiJ¡w°R¡≈ Ÿ[b°b_S° tu* bF ≈®Ã∫Jg¡ ªuwfifi°tJ¡ f®Ê <bT∫ů* Ÿu ≤<Fw Fů ı°w° Fæ, ıů <J¡ Δ∫bF°≤ tu* ŸbÕ_bR¡≈ N°æ≤ ≈≤t°SÕ tu* ŸbÕw# N„uT-<b„uT Ÿu <b<fitCÕ•w Fæ $ Ÿ ≈®Ã∫y°Ãt°

Ju¡ ≈Ì J¡ů ∫u ªsC N°<Ì o¿∏B∫°≥ N°æ≤ NI°fiÙ Ôůy J¡ůoÕ ˚Ù Ÿ ≈®J¡°≤ fiFÙ* ı°fi ≈°wu, <ıŸ ≈®J¡°≤

˚¥<t Ÿu N°J¡°„ tu* nJ¡≤ Ì¥≤-Ìu„ tu* ≈®°›w FCÎ ≈sÙ J¡ů $ ≈°SÕ, tF°˚¥w N°<Ì wu≤F ≈®J¡°≤ Ju¡ sùů*

Ju¡ Nb˚°ŸJ¡, „C]_bR¡≈, ŸaJ¡v≈≤<Fw, <fi<bÕT∫ oŸ ≈®Ã∫y°Ãt° J¡ů o¿∏B∫ů* Ÿu Ì¥≤ (NŸ<∏fiJ¨¡‹¸>) Ÿ° ı°fiů $$3-5$$

ŸJu¡ Ì„Õfi tu* Zbd N°<Ì Ÿu ≈¿≤≈C‹¸> J¡∑ y∫Ù ˚ÔÙ˚°≥¿w NU∫_w <fi<Ìº∫°Ÿfi fi°t J¡∑ ŸJ¡∑

˚°bfi° FÙ N°bÿ∫J¡ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

≈°SÕ, N≈fiÙ b°Ÿfi° <fi<Ìº∫°Ÿfifi°tJ¡ N°Ãt˚°bfi° Ju¡ <Ÿb° Ÿ f®Ê≈Ì J¡ů, ıů Ÿb°ÕwÙw,

<ªÃ_b˚°b Fůfiu Ÿu NÃ∫∏w _bh~> N°æ≤ NŸay Fůfiu Ju¡ J¡°≤d „C] Fæ*, bæŸu fiFÙ* Ìu© ŸJ¡wÙ ıæŸu Ôůyů*

Ju¡ fiù ≈≤t°dCNů* J¡ů fiFÙ* Ìu© ŸJ¡wu $$6$$

<ıŸtu* |¸>, ≈¸> N°<Ì _S¥Ô ≈Ì°Sů˘ J¡° ˚Ù f°@ Fů ı°w° Fæ, Ÿtu* ≈≤tŸ¥‚t b°Ÿfi°Nů* J¡∑

ŸyÕ - 59]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1471

¿_S<w J¡Ffi° wů NÃ∫∏w FÙ NŸa˚°<bw Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

<ıŸJ¡∑ ≈®°<›w tu* ∫u |¸>, ≈¸> N°<Ì Ÿ˚Ù _S¥Ô ≈Ì°SÕ ˚Ù fi‹¸> Fů y∫u, Ÿ ≈≤t≈Ì Ju¡ <bT∫ tu*

<fª°≤Ù ≈≤tŸ¥‚t b°Ÿfi° •∫° J¡≤u ? $ ıæŸu ≠b°Ô°tC©Ù ≈bÕw J¡ů ≈®°›wJ¡≤ <FtÔu„ <fÔJC¡Ô <bÔÙfi Fů ı°w° Fæ, bæŸu FÙ „C] <ª<ww[b J¡ů ≈®°›w J¡≤ N<bΩ° ˚Ù <bÔÙfi Fů ı°wÙ Fæ $ J¡F°≥ ˚ůyf∏@fiR¡≈

≤ı#J¡d J¡∑ fi°o˘ sCB <fª°≤Ù b°Ÿfi°, N°æ≤ J¡F°≥ Ÿ‡≈¥dÕ ıywg J¡ů N≈fiu tu* Ÿt° Ôufiub°Ôu <ª<ww[bR¡≈

<b≈CÔ ≈bfi ? ≈°SÕ, fi°fi° ≈®J¡°≤ Ju¡ N°J¡°≤R¡≈ <bJ¡°≤ů*b°ÔÙ ∫F N<bΩ° wf wJ¡ ≈®_kC¡¿≤w FůwÙ

Fæ, ıf wJ¡ „C]_bR¡≈ ∫F N≈fi° N°Ãt° w°¿[bJ¡R¡≈ Ÿu ˚ÔÙ˚°≥<w ı°fi° fiFÙ* ı°w° $ N≈fiu Ì≤
tu* Ÿ‡≈¥dÕ <bÿb J¡ů <fiyÔ ı°fiub°Ôu, N°J¡°„ J¡∑ fi°o˘ „¥∏∫_bR¡≈ Ÿ _b°ÃtR¡≈ f®Ê≈Ì tu* Âÿ∫ů*

J¡∑ Ÿ‡≈¥dÕ Â<‹¸>∫°≥ sÙd Fů y∫Ù Fæ* wS° <b„C]R¡≈w° FÙ <Ìw FCoÕ Fæ $ ıů ≈¥dÕR¡≈ Fæ, Ÿt_w ıyÌ°J¡°≤ů* Ÿu b<ıÕw Fæ N°æ≤ b°dÙ Ÿu ≈≤u Fæ*, Ÿ ≈≤tb_wC J¡∑ ˚Ô° <J¡ŸŸu ≈t° ÌÙ ı° ŸJ¡wÙ

Fæ ? Fu NıCÕfi, oŸ<ÔÎ wCt Ju¡bÔ ≈¥dÕ N°Ãt° Ju¡ Ÿ°s°ÃJ¡°≤ Ÿu Fůfiub°ÔÙ J¡°tfi°Nů* J¡∑ <fib¨<WR¡≈
t∏`-∫C¿•w Ÿu <bT∫°ÃtJ¡ <bT Ÿu Ã≈∏fi tF°t°≤ÙR¡≈, <fi≤∏w≤ ≈®b¨<W J¡∑ FuwC N∏w#J¡≤d¿_Sw b°Ÿfi° J¡° <fi≈Cdw°≈¥bÕJ¡ <fi≤°J¡≤dJ¡≤ ŸaŸ°≤f∏@fi Ÿu ≤<Fw wS° Ÿ‡≈¥dÕ NfiSů˘ J¡∑ ˚¥<t (N˚∫_b˚°b) tBq≈ FÙ Fů ı°Nů $ ∫ů* N∏w tu* ˚ybÌgyÙw° Ju¡ Ÿ‡≈¥dÕ w°Ã≈∫Õ J¡° Ÿay®F J¡≤ ZÙ˚yb°fig fiu NıCÕfi J¡ů ≈Ìu„ <Ì∫° $ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ZÙ≤°tıÙ, oŸ ≈®J¡°≤ ≈Ìu„ Ìu ªCJu¡ <`ÔůJ¡∑

Ju¡ N<@≈<w ˚yb°fig ZÙJ¨¡‹dª∏B Ju¡, ÿbuw-J¡tÔ tu* ˚®t≤ J¡∑ fi°o˘, sd˚≤ Ju¡ <ÔÎ t°æfi @°≤dJ¡≤

Ÿ°tfiu ¿_Sw Fů ı°fiu ≈≤ bF°≥ ≈°^±C>≈C` NıCÕfi ≈Cfi# ∫F bªfi J¡Fuy° $ NıCÕfi fiu J¡F° # Fu ˚ybfig, Ÿ‡≈¥dÕ ÔůJ¡ů* J¡° ˚≤d-≈ůTd J¡≤fiub°Ôu N°≈Ju¡ bªfi Ÿu (˚ybÌgyÙw°R¡≈ ≈Ìu„ Ÿu) tu≤Ù ∫F fC<],

<ıŸJ¡° Ÿt_w „ůJ¡ ˚°≤ yÔ y∫° Fæ, Ÿ ≈®J¡°≤ ≈≤t <bJ¡°Ÿ J¡ů ≈®°›w FCoÕ Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ Ÿ¥∫Õ Ÿu J¡t<ÔfiÙ <bJ¡°Ÿ J¡ů ≈®°›w FůwÙ Fæ $ ZÙ≤°tıÙ, Ÿ ≈®J¡°≤ Ju¡ bªfi J¡FJ¡≤ N°æ≤ ™>J¡≤
y°^±>Ùb@fiC@°Õ≤Ù, ZÙJ¨¡‹dR¡≈ Ÿ°≤<Sb°Ô° bF ≈°^±C>≈C` NıCÕfi Ÿ∏ÌuF≤<Fw Fůw° FCN° ≤dÔÙÔ° J¡≤uy°

∫°fiÙ ∫C] tu* ıC¸> ı°∫uy° $ ZÙ≤°t˚B, bF NıCÕfi @≤°wÔ J¡ů ÎuŸÙ tF°fi<Ì∫ů* Ÿu N°J®¡°∏w J¡≤ Ìuy°,

<ıfitu* N°Fw fnu-fnu F°SÙ, |ůnu, Ÿ°≤<S N°<Ì wÃJ¡°Ô FÙ fF ı°∫u*yu $ N°æ≤ N°J¡°„ J¡ů ˚Ù ÎuŸ°
ffi° Ìuy° <J¡ ŸJ¡° Ÿ¥∫ÕR¡≈ fiù f°dů* Ju¡ i>u≤ů* Ju¡ ≈®Ÿ≤dů* Ÿu N°æ≤ <f©≤Ù tF°@¥<Ô∫ů* Ÿu <fi<tÕw _SÔÙ Ÿu N°h~>°<Ìw Fů ı°∫uy° $$7-17$$

Nl>°bfib°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

fiŸ™>b°≥ ŸyÕ

<ıŸ Â<‹¸> Ÿu ıÙb∏tC•w-≈Ì tu* <ª<w J¡∑ _≈∏Ì≤<Fw,

<bT∫ů* Ÿu <fitCÕ•w N°æ≤ <fiÿªÔ ¿_S<w FůwÙ Fæ, ŸJ¡° bdÕfi $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ≤°|b, tu≤u π°≤° J¡FÙ ı°fiub°ÔÙ Ÿ‡≈¥dÕ ≈°≈ů* J¡∑ <bfi°„J¡ Â<‹¸> J¡° NbÔ‡ffiJ¡≤ N°≈ <fi#Ÿayw°R¡≈ Ãba≈Ì°SÕ„ů@˚¥w ŸbÕÃ∫°y N°æ≤ Ÿ‡≈¥dÕ ıywg J¡° f®Ê tu* f°@R¡≈
wÃ≈Ì°SÕ„ů@˚¥w f®Ê°≈Õd ofi Ìůfiů* Ju¡ Nfi∏w≤ ≈¿≤<„‹¸> N©^±> tF°b°•∫ Ju¡ w°Ã≈∫Õ<bT∫˚¥w

1472

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ÿ<hªÌ°fi∏ÌæJ¡_bR¡≈ ˚¥t°Ãt°R¡≈ FůJ¡≤ ¿_Sw ≤<FÎ $ ZÙ≤°tıÙ, Ÿ¨<‹¸>J¡°Ô tu* <ıŸŸu ∫F Ÿ‡≈¥dÕ
ıywg Ã≈∏fi Fůw° Fæ, ¿_S<w-J¡°Ô tu* <ıŸtu* Ÿ‡≈¥dÕ ıywg Nb¿_Sw ≤Fw° Fæ, ŸaF°≤J¡°Ô tu* ıů Ÿ‡≈¥dÕ ıyÃ_bR¡≈ Fů ı°w° Fæ, ıů wÙfiů* J¡°Ô tu* ª°≤ů* Nů≤ <bΩt°fi Fæ N°æ≤ oŸ ≤Ù<w Ÿu N<fiÃ∫

≈®≈aª°ÃtJ¡ Fůw° FCN° ˚Ù ıů Ÿfi°wfi <fi≤<w„∫ f®ÊR¡≈ Fæ, ŸÙJ¡ů N°≈ "N°Ãt°' ı°<fiÎ, fi <J¡

≈¿≤¿h~>∏fi _b˚°bb°Ôu J¡ů $ ZÙ≤°t˚B Ÿt_w ≈®≈aªů* Ÿu f<F˚¥Õw Fůfiu Ju¡ J¡°≤d bF N°Ãt° Ì¥≤_S

Fůw° FCN° ˚Ù Ÿb°Õ∏w∫°ÕtÙ Fůfiu Ÿu NÌ¥≤_S FÙ Fæ, oŸÙ w≤F N°J¡°„ J¡∑ fi°o˘ ŸbÕΔ∫°≈Ù Fůfiu ≈≤ ˚Ù, ı°<wR¡≈ @tÕ Ju¡ Ÿt°fi, bF wWwg b_wCNů* tu* FÙ ≤Fw° Fæ $ (∫ů* Ÿ˚Ù ∫C<•w∫ů* Ÿu bFÙ ÎJ¡ b_wC Fæ Ì¥Ÿ≤Ù fiFÙ* ÎuŸ° <Ÿ] Fů ı°fiu ≈≤) ıf ≈¿≤h~>∏fiR¡≈ Ÿu ˚Ù Ÿtu* ¿_Sw FCÎ N°≈ ÎJ¡t°` ŸÙJ¡∑

ŸW° Ÿu N≈fiÙ ŸW° ≈®°›w J¡≤wu Fæ*, _bw∏`R¡≈ Ÿu fiFÙ*, wf N°≈J¡ů ≈¿≤h~>uÌ°<˚t°fi Ÿu k¡Ô FÙ •∫°

<tÔ° ? b°_wb tu* N≈¿≤¿h~>∏fi Ÿ∏t°`_bR¡≈ FÙ N°≈ Fæ*, Nw# ≈¿≤h~>uÌ Ju¡ Ÿa„∫ Ÿu ≤<Fw Fů ı°oÎ $

<bbuJ¡∑ ≈C”Tů* π°≤° <ªÌ°Ãt° Ju¡ NfiC˚¥∫t°fi Ìů R¡≈ Fæ* ÎJ¡ wů <ªW N°æ≤ ŸJ¡∑ b¨<W tu* ≈®<w<f¿‡fw

<bT∫°SÕ ≈®J¡°„fi, ıů <J¡ <ªW<fi<tÕw Fæ N°æ≤ Ì¥Ÿ≤° <ªW, ŸJ¡∑ b¨<W N°æ≤ ŸJu¡ <bT∫ů* Ju¡ N°yt, N≈°∫ N°<Ì Ÿ˚Ù Nb_S°Nů* Ju¡ Ÿ°<s˚¥w Ÿa<bBq≈, ıů <J¡ <fiÃ∫<Ÿ] Fæ $ bu Ìůfiů* ∫<Ì <bT∫ N°æ≤

ŸabuΩ (<`≈C¸>Ù) Ÿu <b<fitCÕ•w Fů ı°∫ wů ≈≤t≈Ì f®ÊR¡≈ FÙ Fů ı°wu Fæ*, ∫F N°≈ ı°<fi∫u $$1-4$$

ªuÃ∫ Îba ŸabuΩ Ÿu <b<fitCÕ•w Ÿa<bwg J¡∑ bF ≈≤° ¿_S<w "∫wů b°ªů <fibwÕ∏wu' oÃ∫°<Ì ZC<w∫ů* tu*

•w N°fi∏Ì N°æ≤ ÃJ¡TÕ J¡∑ ≈≤‡≈≤° J¡∑ ≈≤t Nb<@ Fæ, bFÙ Â<‹¸>∫ů* tu* ŸbůÕWt Â<‹¸> Fæ N°æ≤ bFÙ
tF[bů* J¡° ≈≤t tF[b Fæ wS° bFÙ t°∏∫ů* tu* ≈≤t t°∏∫ Fæ $ w°Ã≈∫Õ ∫F <J¡ ŸŸu Zu‹™> Ì¥Ÿ≤° J¡ůoÕ fiFÙ*

Fæ $ bFÙ N°Ãt° Fæ N°æ≤ bFÙ <bI°fi Fæ, bFÙ „¥∏∫_bR¡≈ Fæ, bFÙ ≈≤ f®Ê Fæ, bFÙ J¡v∫°d Fæ, bFÙ

„°∏w_bR¡≈ <„b Fæ, bFÙ <bΩ° Fæ N°æ≤ bFÙ ≈≤°¿_S<w Fæ $ <ª<w Ju¡ ˚Ùw≤ Ÿt_w NfiC˚b_bR¡≈ ıů

∫F N°Ãt° Fæ, <ıŸtu* Ÿ˚Ù N≈fiu ≈Ì°SÕ ŸBq≈ Ÿu N°_b°<Ìw (NfiC˚¥w) Fůwu Fæ*, bFÙ ıyBq≈ <wÔů* J¡°
wæÔ_bR¡≈ Fæ N°æ≤ bFÙ ıyBq≈Ù |≤ J¡° ÌÙ≈J¡ (≈®J¡°„J¡) Fæ $ bF ıyBq≈ b¨s J¡° ≤Ÿ ∫°fiÙ Ÿ°≤ Fæ, bF
ıyBq≈ ≈„C J¡° ≈°ÔJ¡ Fæ, N°æ≤ ≈®°dÙR¡≈ tů<w∫ů* Ju¡ ⁄Ì∫°J¡°„R¡≈ tº∫ tu* <≈≤ů∫° y∫° ÎJ¡ ≈®J¡°≤ J¡°
w∏wC ˚Ù bFÙ Fæ $ bF ˚¥wR¡≈ <tªÕ-Ÿt¥Fů* J¡∑ wÙ‚dw° Fæ wS° bFÙ ≈Ì°Sů˘ tu* ≈Ì°SÕÃb Fæ ∫°fiÙ Ÿ‡≈¥dÕ

≈Ì°Sů˘ J¡° NŸ°@°≤d _bR¡≈ Fæ, ıů ŸbůÕWt w[b Fæ bF ˚Ù bFÙ Fæ $ bFÙ Ÿπ_wCNů* tu* <bΩt°fi Ÿ[b (ŸÃ∫Ãb) Fæ N°æ≤ _b∫a bFÙ NŸπ_wC tu* ≈®<w<‹™>w NŸwg[b ˚Ù Fæ, ıů N°Ãtw[bI°fiR¡≈ NÔ°æ<J¡J¡

≈°∫ Ÿu ŸfJ¡ů N°æ≤ _b∫a N≈fiu J¡ů N°ÃtR¡≈ tu* FÙ ≈°w° Fæ, N∏∫ R¡≈ tu* fiFÙ* $ ŸBq≈ ≈≤t°Ãt° Ju¡

<bJ¡v≈R¡≈ Ÿ˚Ù ıywg˚°b, ıů <J¡ b_wCw# N<bΩt°fi FÙ Fæ*, N<bª°≤ Ÿu ŸC∏Ì≤ ≈®wÙw Fůwu Fæ* N°æ≤

<bª°≤ Ÿu sÙd Fů ı°wu Fæ* $$5-11$$

<J¡Ÿ ≈®J¡°≤ Ju¡ <bª°≤ Ÿu bu ıyBq≈ ˚°b <b„ÙdÕ Fů ı°wu Fæ* ? oŸ N°„aJ¡° ≈≤ fi <bª°≤ů* J¡ů

<Ì©Ô°wu Fæ* $

<tØ∫°˚¥w NfiuJ¡ ˚®tů* Ÿu Δ∫°›w oŸ ıy≠ı°Ô tu* ≈FÔu „C]_bR¡≈ tæ* J¡°æfi-Ÿ° N°æ≈°<@J¡

R¡≈b°Ô° FůJ¡≤ N°_S° J¡R¡≥ ? („aJ¡° Fů <J¡ „C]_bR¡≈ ˚Ù wC‡F°≤u N°_S°-f∏@fi tu* ÎJ¡t°` fC<]R¡≈

≈°<@ FÙ <fi<tW FůyÙ ? wů Ÿ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $) NŸay Îba Nπ∫ _bR¡≈ tCHu fC<]R¡≈ ≈°<@ ˚Ù Jæ¡Ÿu

ŸyÕ - 59]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1473

≈®°›w Fů ŸJ¡wÙ Fæ ? ŸJ¡∑ ≈®°<›w tu* J¡ůoÕ ˚Ù J¡°≤d fiFÙ* Fæ, ∫F ˚°b Fæ $$12$$ bF fC<] <J¡ŸÙ w≤F

≈®°›w ˚Ù Fů ı°∫, <k¡≤ ˚Ù "ŸŸu ı<fiw N°<Ì, tº∫, N∏w N°<Ì ≈¿≤h~>uÌ N°æ≤ ŸaJ¡v≈J¡v≈fi°Î≥

N°<Ì N°æ≤ N∏w Ÿu „¥∏∫ f®Ê°J¡°„ tæ* FÙ F¥≥, tCHŸu N<w¿≤•w bu JC¡~> ˚Ù fiFÙ* Fæ*' ∫ů* <bª°≤ J¡≤fiu ≈≤
f®Ê_bR¡≈ tCHtu* o∫W° (≈¿≤<h~>∏fiw°) FÙ Jæ¡ŸÙ ? $$13$$
oŸ ≈®J¡°≤ Ju¡ <bª°≤b°fig ≈C”T J¡∑ bF ¿_S<w ÔůJ¡-„°˜ Ÿu N<b”] Δ∫bF°≤ J¡°Ô tu* ˚Ù Ì¥≤
fiFÙ* FůwÙ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ, ıů ≈C”T "f®Ê_bR¡≈ tCHtu* o∫W° Jæ¡ŸÙ' oŸ ≈®J¡°≤ Ju¡ N≈fiu ˚Ùw≤ <fiÿª∫ Ÿu ∫C•w

≤Fw° Fæ, f°F≤ Ÿu ÔůJ¡„°˜ Ju¡ N<b”] Δ∫bF°≤ů* Ÿu ∫C•w Fůfiu ≈≤ ˚Ù ŸJ¡∑ Ÿ ≈®J¡°≤ J¡∑ ¿_S<w ŸbÕÌ° ˚Ùw≤ Ì∫ Îba N_w Ÿu <b<fitCÕ•w FÙ ≤FwÙ Fæ $ <ıŸJ¡° tfi ŸtŸu ˚Ù Ÿt f®Ê tu* ÔÙfi FůJ¡≤
fi <Ìw N°æ≤ fi N_w Fůw° Fæ Îba <ıŸJ¡∑ Â<‹¸> tu* tfi J¡∑ N°J¡°„ Ju¡ ŸÂ„ „¥∏∫R¡≈w° FÙ Fæ bF
tF°Ãt° FÙ ∫F°≥ f®ÊR¡≈ Fæ $$14,15$$

Δ∫bF°≤J¡°Ô tu* Ÿ ≈®J¡°≤ J¡∑ ¿_S<w Ÿu tF°Ãt° J¡° ≈wfi fiFÙ* Fůw°, oŸtu* ∫C<•w fwÔ°wu Fæ* $

ZÙ≤°t˚B, ÎJ¡t°` f®Ê˚°bfi° Ÿu Nπ∫R¡≈ f®Ê≈Ì ≈≤ N°R¡» FCN° bF tF°Ãt° ŸCTC›w ≈C”T J¡∑
fi°o˘ ŸaJ¡v≈-<bJ¡°≤ů* Ÿu ≤<Fw <fi<bÕJ¡°≤ fC<] Ÿu Δ∫bF°≤ J¡≤ ≤F° ˚Ù Ÿ ≈®J¡°≤ sů˚ ≈®°›w fiFÙ*

J¡≤w°, <ıŸ ≈®J¡°≤ Ì≈Õd tu* ¿_Sw tfiC‹∫ J¡° ≈®<w<f‡f $ w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ ∫w# bF ÎJ¡t°` ˚°bfi° Ÿu FÙ Nπ∫ f®Ê≈Ì≈≤ N°R¡» Fů ªCJ¡° Fæ, Nw# Δ∫bF°≤ Ÿu Ÿ ¿_S<w Ÿu fiFÙ* <y≤w° $ (N) Δ∫bF°≤ J¡≤

≤Fu ˚Ù <ıŸ ≈C”T Ju¡ ⁄Ì∫ tu*, Ì≈Õd_S ≈C”T J¡∑ fi°o˘, w<fiJ¡ ˚Ù t°fi°≈t°fi Ÿu ı<fiw ŸC©-ÌC#©
fiFÙ* Fůwu, bF ≈C”T tC<•w J¡° ˚°yÙ Fů ı°w° Fæ $$16,17$$

<ª∏t<dR¡≈ Ÿ ıÙb∏tC•w tu* <J¡Ÿ w≤F Δ∫bF°≤ Fůwu Fæ* ? ÎuŸÙ ∫<Ì „aJ¡° Fů wů oŸ ≈≤ bF°≥

Ì≈Õd FÙ Â‹¸>°∏w Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

<Ì©°oÕ Ìu ≤F° tfiC‹∫ů* J¡° Δ∫bF°≤ Ì≈Õd tu* ıæŸu <J¡ŸÙ ≈®J¡°≤ J¡° <bJ¡°≤ fi J¡≤Ju¡ FÙ ≈®<w<f¿‡fw Fůw° Fæ, bæŸu FÙ <ª<wR¡≈ t<d tu* ∫S°≈®°›w Δ∫bF°≤ ˚Ù <ª<w tu* <J¡ŸÙ w≤F J¡° <bJ¡°≤ fi J¡≤Ju¡ FÙ

≈®<w<f¿‡fw Fůw° Fæ, •∫ů*<J¡ <ª<w Ÿt_w <bJ¡°≤ tÔů* Ÿu b<ıÕw Fæ $ ZÙ≤°tıÙ, ∫F ÎJ¡t°` <ª<w J¡°

ªtÃJ¡°≤ FÙ ıywg-R¡≈ Ÿu ˚°Ÿw° Fæ $ oŸ <ª<w tu* fi wů ÎJ¡Ãb Fæ N°æ≤ fi <πÃb FÙ Fæ $ b°h∫ (NSÕ), b°ªJ¡ („ÆÌ), <„‹∫, f®ÊuF°, yC” N°æ≤ yC”b°•∫°<Ì_bR¡≈ Δ∫°¶∫°fi N°<Ì J¡v≈fi°R¡≈ ªtÃJ¡°≤ů*

Ÿu N°≈Ju¡ ≈®<w <Ì∫° ı° ≤F° ∫F tu≤° ≈Ìu„ ˚Ù <ª∏t∫R¡≈ FÙ Fæ $ ≈≤t°SÕw# ŸbůÕ≈Bbů* Ÿu ≤<Fw FÙ

∫F <ª<w N≈fiu-N°≈ FÙ N≈fiu _bR¡≈˚¥w <ª<w tu* ≈®<w<f‡fw FůwÙ Fæ $ <ª<w J¡° <bbwÕ FÙ ŸaŸ°≤ Fæ N°æ≤ ŸJ¡° <bbwÕ fi Fůfi° FÙ tC<•wR¡≈ ≈≤t≈Ì Fæ $ <ª<w Ju¡ <bbwÕ J¡° ≈„t Fů ı°fiu Ÿu FÙ ∫F

ŸaŸ°≤ „°∏w Fů ı°w° Fæ, N≈¿≤¿h~>∏fi f®Ê°J¡°≤ tu* <ªW Ju¡ ÎJ¡≤Ÿ Fů ı°fiu ≈≤ ıÙb-ıyBq≈ ≈¿≤¿h~>∏fi

˚°bů* J¡° ıů <bfi°„ Fů ı°w° Fæ, bFÙ ≈≤t≈C”T°SÕ N°æ≤ ˚°bfi°-s∫ Fæ $ ª¥≥<J¡ NŸBq≈ ˚Ù <ª<w<bbwÕ

(N) N<˚∫C•wů* fiu ˚Ù J¡F° Fæ # ˚°b°πæwa ŸÌ° JC¡∫°Õwg <J®¡∫°πæwa fi J¡<FÕ<ªwg $ Nπæwa <`TC ÔůJu¡TC
fi°&πæwa yC”d° ŸF $$ NSÕ # ŸbÕÌ° ˚°bfi° Ÿu FÙ Nπæw ˚°b J¡≤fi° ª°<FÎ, J¡˚Ù ˚Ù <J®¡∫° Ÿu Nπæw fiFÙ* $ wÙfiů* ÔůJ¡ů* tu* Nπæw˚°b J¡≤u, ≈≤∏wC yC” Ÿu Nπæw fi J¡≤u $

1474

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

•w ın_b˚°b ıywg ffi°w° Fæ, oŸ<ÔÎ <bbwÕ„¥∏∫w° FÙ <ª<w J¡° Nın ≈≤tªæw∏∫R¡≈ „≤Ù≤

(_bR¡≈) Fæ ∫ů* NfiC˚b<fi‹™> tF°Ãt° Ôůy J¡Fwu Fæ* $ ZÙ≤°tıÙ, Nfi°ÃtÌ„ÕfiR¡≈ ıů ŸaŸ°≤ Fæ, bF

Nfi°Ãt˚¥w ıywg tu* w[b˚°bfi° Ju¡ N@Ùfi Fæ, oŸÙ Ÿu bF w[bR¡≈ Ÿu NfiC˚¥w Fůw° Fæ, Ÿtu* w[bJ¡∑

ÎJ¡t°` N˚°bfi° Ÿu ıf w[b˚°bfi° J¡° Ô∫ Fů ı°w° Fæ, wf bF ıÙb∏tC•w J¡° ŸaŸ°≤ ffi ı°w° Fæ,

<k¡≤ bF ıÔu FCÎ ≈¸ >Ju¡ Ÿt°fi f∏@fi Ju¡ <ÔÎ ŸtSÕ fiFÙ* Fůw° $$18-24$$
wf ıÙb∏tC•w tu* bF ŸaŸ°≤ Jæ¡Ÿu Nb<„‹¸> ≤Fw° Fæ ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

<bbwÕ„¥∏∫ Ju¡bÔ N°ÃtR¡≈ ffi ı°fiu Ju¡ J¡°≤d ıÙb∏tC•wů* J¡ů bF ŸaŸ°≤ <ªBq≈ FůJ¡≤ FÙ Nb<„‹¸>

≤Fw° Fæ $ Nw# tC<fiÔůy N°Ãt° Ju¡ <bbwÕ J¡ů FÙ ≈®t°w°, ≈®t°d Îba ≈®tu∫ N°<Ì_bR¡≈ ŸaŸ°≤-ªJ®¡ J¡∑

≈≤‡≈≤° J¡Fwu Fæ* $ ıæŸu ŸCbdÕ tu* J¡¸>J¡ N°<Ì ŸCbdÕ Ÿu ≈¨SJg¡ fiFÙ* Fæ, bæŸu FÙ <ª¿w J¡° _≈∏Ì ˚Ù <ª<w Ÿu ≈¨SJg¡ fiFÙ* Fæ-ıů ŸaŸ°≤ Fæ $ <ªW FÙ <ª<wJ¡° <bbwÕ Fæ, oŸ<ÔÎ k¡<Ôw ∫FÙ FCN° <J¡ <ª<w_bR¡≈

J¡° NI°fi FÙ ŸaŸ°≤ Fæ $ ZÙ≤°tıÙ, NI°fi-Ì„° tu* FÙ ∫F <ª<w_≈∏Ì, ŸCbdÕ tu* ¿ÃSw J¡¸>J¡R¡≈w°

J¡∑ fi°o˘, Ã≈∏fi FCN° Fæ, Nw# ÎJ¡t°` fů@ Ÿu oŸ <ª<w_≈∏Ì Ju¡ <bÔÙfi Fů ı°fiu≈≤ „C]R¡≈° <ª<w FÙ Nb<„‹¸> ≤F ı°wÙ Fæ $ _b°Ãt_bR¡≈ Ju¡ fů@t°` Ÿu FÙ ˚ůyb°Ÿfi° sÙd Fů ı°wÙ Fæ $ ˚ůyb°Ÿfi°

J¡° <bfi°„ Fů ı°fiu≈≤ N≈fiu-N°≈ <Ÿ] FCN° <bT∫ů* J¡° N<ª∏wfi FÙ ∫F°≥ Wt ıÙb∏tC•w J¡°

_bR¡≈ ŸtH° y∫° Fæ $$25-28$$

ÎuŸ° J¡°æfi J¡°≤d Fæ, <ıŸŸu ∫F <bT∫ů* J¡° <ª∏wfi fiFÙ* J¡≤w° ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

ZÙ≤°t˚B, N°Ãtw[bI°fi Ju¡ ≈®˚°b Ÿu FÙ _b˚°bw# w[bI ≈C”T J¡ů Ÿ˚Ù w≤F Ju¡ <bT∫ N˚Ù‹¸>> fiFÙ* Fůwu; •∫ů*<J¡ ÎuŸ° J¡°æfi NÃ∫∏w w¨›w ≈C”T Fæ, ıů N_b°ÌC N∏fi J¡∑ oh~>° J¡≤w° Fů $ ZÙ≤°tıÙ, ıÙb∏tC•ww° J¡° Ì¥Ÿ≤° ("J¡ů fiC ˚¥Ãb°&fiCfºfi°<t' oÃ∫°<Ì ÿÔůJ¡ů* Ÿu b<dÕw <bbuJ¡ N°<Ì Ôsdůa Ÿu <˚∏fi Ì¥Ÿ≤°) NŸ°@°≤d Ôsd N°≈ oŸu FÙ Ÿt<HÎ, ıů _b˚°b Ÿu FÙ <bT∫ů* J¡∑ Nfi<˚Ô°T° Fæ $$29,30$$

Nf <k¡≤ Ì¥Ÿ≤° Ôsd fwÔ°wu Fæ* $

" tu≤° N°Ãtªæw∏∫ FÙ ˚ů•w°, ˚ůÀ∫ Îba ˚ůyů* Ju¡ N°J¡°≤ Ÿu _≈∏Ì∫C•w FůJ¡≤ ŸbÕ_bR¡≈ <_Sw Fæ' oŸ ≈®J¡°≤ J¡° ˚Ùw≤ Wt NU∫°Ÿ Ÿu ∫C•w Ì¨» ıů <fiÿª∫ Fæ; bFÙ IÃb„ÆÌ Ÿu (ıÙb∏tC•wÃb„ÆÌ

Ÿu) J¡F° y∫° Fæ $$31$$
ıfiŸ°@°≤d J¡∑ w≤F ŸJ¡∑ ıů ÌuF@°≤d Ju¡ Ÿ°@fi ˚ůyů* tu* ≈®b¨<W Fæ, bF wů b¨S° ªu‹¸>° FÙ Fæ,

∫F J¡Fwu Fæ* $

„≤Ù≤ ≤sd°SÕ Ôůyůa J¡° NfiC≤ů@ <Ÿ] J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ N∏fi N°<Ì <bT∫ů* J¡° «¡≈≤-«¡≈≤ Ÿu

≈˚ůy J¡≤ ≤F° ˚Ù ıů ≈≤t°SÕw# ≈˚ůy fiFÙ* J¡≤w°, bFÙ b°_wb tu* w[bI Fæ N°æ≤ oŸ ≈®J¡°≤

ÔůJ¡°fiC≤ů@-<Ÿ<] Ju¡ <ÔÎ «¡≈≤-«¡≈≤ Ÿu ıů ªu‹¸>°Î≥ J¡≤w° Fæ, bF t°fiů* Ì^±> Ÿu N°J¡°„ J¡° w°nfi J¡≤w° Fæ $ w°Ã≈∫Õ ∫F <fiJ¡Ô° <J¡ N°J¡°„w°nfi tua ≈®b¨W NIıfiů* J¡° NfiC≤ů@ _bÙJ¡°≤ J¡≤

N°J¡°„w°nfi tu* ≈®b¨W fC<]t°fig ≈C”T J¡∑ ªu‹¸>° ıæŸu ŸJu¡ <J¡ŸÙ ˚Ù NSÕ Ju¡ <ÔÎ fiFÙ* FůwÙ, bæŸu FÙ

≈®J¨¡w tu* ˚Ù ŸtHfi° ª°<FÎ $$32$$

„aJ¡° Fů <J¡ ∫<Ì bF b¨S° ªu‹¸>° Fæ, wů "Ÿf Ôůyů* π°≤° <J¡∫° y∫° Ì^±>ů* Ÿu N°J¡°„-w°±>fi

ŸyÕ - 59]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1475
tu≤° FÙ Fæ' oŸ fC<] J¡Ù w≤F "˚ů•w°, ˚ůÀ∫ Îba ˚ůyů* Ju¡ N°J¡°≤ů* tu* ≈¿≤dw _b°Ãt<ª<w FÙ

Ÿb°ÕÃtJ¡ Fæ' ∫F ≈¥bůÕ•w fC<] ˚Ù ˚®°∏wfC<] Fůfiu Ÿu J¨¡<`t FÙ ™>F≤Ù; <k¡≤ bF ıÙb∏tC•w Ju¡

ÔsdR¡≈ Ÿu Jæ¡Ÿu J¡FÙ y∫Ù ?

J¨¡<`t fC<] Ju¡ ("tæ* FÙ Ÿb°ÕÃt° F¥≥' oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ Ÿb°ÕÃt˚°bfi°R¡≈ b¨<W Ju¡) <ffi° <fi≤<w„∫

N°fi∏Ì°ÃtJ¡ N°Ãtw[b ≈®°›w fiFÙ* Fůw° $ w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ J¨¡<`t ˚Ù Ÿb°ÕÃtÌ„Õfi ≈¿≤<h~>∏fi N°ÃtÂ<‹¸> Ju¡ <fi≤°Ÿ π°≤° w[bI°fi tu* ≈∫ůyÙ Fæ; NwÎb bF ıÙb∏tC•w Ju¡ ÔsdR¡≈ Ÿu J¡FÙ y∫Ù Fæ $
wf ÌuF°ÃtfC<] Ju¡ <fi≤°Ÿ π°≤° w[bÌ„Õfi Ju¡ ≈®<w ≈∫ůyÙ Fůfiu Ÿu F°S, ≈æ≤ N°<Ì N≈fiu Nayů* Ju¡

~>uÌfi, ˚uÌfi N°<Ì Ÿ°F<ŸJ¡ J¡tÕ ˚Ù ŸJu¡ Ôsd •∫ů* fiFÙ* Fů*yu ? oŸ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

J¡FÙ* ≈≤ ∫°fiÙ „°˜ů* ∫° <bπ°fiůa Ju¡ NfiC˚bů* tu* Ÿb°ÕÃtÌ„Õfi J¡∑ w≤F N≈fiu Nayů* Ju¡ NbÌÔfi N°<Ì Ÿ°FŸů* J¡° ˚Ù ∫<Ì N°ÃtÌ„Õfi tu* ≈∫ůy ≈®<Ÿ] Fůw° wů bF ˚Ù Ôsd Fů ŸJ¡w°; ≈≤∏wC bæŸÙ

<_S<w fiFÙ* Fæ $ (NSb° "<bfi°J¨¡<`t∫°' ∫F°≥ "NJ¨¡<`t∫°' ÎuŸ° ≈Ìh~>uÌ J¡≤ wÌfiCŸ°≤ ∫F NSÕ J¡≤fi°

ª°<FÎ <J¡) N°Ãt_bR¡≈ Ju¡ N°<b˚°Õb tu* N≈¿≤¿h~>∏fi, N°J¡°≤ Ÿu „¥∏∫ f®Ê°J¡°≤ N©^±>b¨<W J¡ů

~>ůnJ¡≤ N≈fiu Nayů* Ju¡ ~>uÌfi, ˚uÌfi N°<Ì Ju¡ ŸÂ„ J¡<™>fiwt Ÿ°FŸů* J¡° JC¡~> ˚Ù ≈∫ůy fiFÙ* ≈®wÙw Fůw° $$33$$ ∫F <ª<w ıf wJ¡ NI°fi Ÿu N°b¨W ≤FwÙ Fæ wf wJ¡ _b≈®J¡°ÿ∫ b¨<W N°<Ì Ju¡ byÕ tu*

≈®<b‹¸> FůJ¡≤ _b∫a FÙ _≈∏ÌR¡≈-ŸÙ FůwÙ FCoÕ f°fl-<bT∫ů* J¡∑ Nů≤ ı°wÙ Fæ N°æ≤ <b˚®t Ìu©wÙ Fæ $
ıf ˚Ùw≤ Wt w[bI°fi J¡° Ì∫ Fů ı°w° Fæ wf _≈∏ÌN_≈∏Ì-Ì„° J¡° ∫F J®¡t, „°∏w ÌÙ≈J¡ J¡∑
fi°o˘, N≈fiu fi°t Ju¡ Ÿ°S fi ı°fiu J¡F°≥ ªÔ° ı°w° Fæ ? b°_wb tu* _b˚°bw# ≈®„°∏w_bR¡≈, <ª<wR¡≈°

ÌÙ<≈J¡° J¡∑ ∫F°≥ _≈∏Ì Îba N_≈∏Ì R¡≈° JC¡~> ˚Ù J¡S° fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ $$34-36$$

≈®°d-ªuu‹¸>° J¡∑ N°Ã∫<∏wJ¡ „°<∏w ˚Ù bFÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

_≈∏Ì≤<Fw ≈bfi J¡° ıů R¡≈ fi Ÿwg Fæ, fi NŸwg Fæ N°æ≤ fi fiJu¡ tº∫y ∫°fiÙ N<fibÕªfiÙ∫ FÙ Fæ;

Ÿu FÙ NI°fi Îba _≈∏Ì Ÿu „¥∏∫ <ª<w J¡° ≈®„t NS°Õwg "tůs' tC<fi Ôůy ı°fiwu Fæ* $ ıf <ªÌ®¥≈ <ª<w J¡° ∫F _≈∏Ìfi „C]<ª<w Ju¡ f¨FÌ°J¡°≤ f®Ê°J¡°≤ J¡ů @°≤d J¡≤w° Fæ, wf Ju¡bÔ N°Ãt° tu* ¿_Sw FCN°

∫F fi f∏@ Ju¡ <ÔÎ NS°Õwg f∏@ J¡° ˚°yÙ N°æ≤ fi tůs Ju¡ <ÔÎ FÙ NS°Õwg tůs J¡° FÙ ˚°yÙ Fůw° Fæ $ ∫F

<ª<w ∫<Ì Δ∫SÕ˚¥w <ªW°J¡°≤ N°æ≤ ŸJ¡∑ „°<∏wR¡≈ Ìů Ì„°Nů* J¡ů ≈®°›w fi J¡≤u wů oŸtu* f∏@, tůs N°<Ì ≈sů* J¡∑ fi°tt°` Ÿu ˚Ù ŸW° fi ≤Fu $$37-39$$ ZÙ≤°tıÙ, "tCHu tůs Fů' ∫F fů@ FÙ N°Ãt°

J¡∑ ≈¥dÕw° Ju¡ fi°„ J¡° FuwC Fæ N°æ≤ "bF (tůs) fi Fů' ∫F ˚Ù N°≈Ju¡ f∏@ Ju¡ <ÔÎ FuwC Fæ $
wf J¡v∫°d Ju¡ <ÔÎ •∫° J¡≤fi° ∫ůÀ∫ Fæ ? oŸ „aJ¡° ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

Nw# ofiJ¡° (f∏@ Îba tůs J¡°) NI°fi FÙ J¡v∫°d Fæ $ w°Ã≈∫Õ ∫F <fiJ¡Ô° <J¡ ª¥≥<J¡ tCHu

"tůs Fů' oŸ I°fi Ÿu ˚Ù N°Ãt° J¡Ù ≈¥dÕw° fi‹¸> FůwÙ Fæ N°æ≤ "tůs fi Fů' oŸŸu ˚Ù f∏@ Fůw°

Fæ, oŸ<ÔÎ f∏@ N°æ≤ tůs J¡° _t≤d fi J¡≤fi° FÙ N°≈Ju¡ <ÔÎ J¡v∫°dJ¡≤ Fæ $$40$$ _b∫a≈®J¡°„, ªæw∏∫R¡≈, Ÿf ≈Ì°Sů˘ J¡° N°Z∫ N°æ≤ <bT∫ů∏tC©w° Ÿu ≤<Fw <ª<w J¡° ıů _bR¡≈ Fæ, Ÿu FÙ

N°≈ ≈≤t≈Ì ı°<fiÎ $$41$$
wf ˚Ô° J¡°æfi-Ÿ° f∏@, tůs N°<Ì Δ∫bF°≤ů* Ju¡ ∫ůÀ∫ ≈Ì°SÕ Fæ ? Ÿu J¡Fwu Fæ* $

1476

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

ŸaJ¡v≈„ÆÌ J¡° b°h∫˚¥w tF°<ª<w J¡° ıů _≈∏Ìfi Fæ, bFÙ f∏@, tůs N°<Ì Δ∫≈Ìu„ů* J¡° ˚°yÙ

Fæ $ N°æ≤ w[bÂ<‹¸> Ÿu Ìu©fiu ≈≤ wů bF fi‹¸> ˚Ù Fů ı°w° Fæ $$42$$ ZÙ≤°t˚B, w[bI°fi Ÿu NFaJ¡°≤ Ju¡

„°∏w Fůfiu N°æ≤ N°Z∫FÙfi Fůfiu ≈≤ wů tæ* fiFÙ* ı°fiw° <J¡ <J¡ŸJ¡° <J¡ŸŸu •∫° f] Fůw° Îba •∫°
tC•w FÙ Fůw° Fæ $$43$$
wf <ª<w Ju¡ ŸaJ¡v≈R¡≈ _≈∏Ì Ju¡ Ã∫°y J¡° ≈°∫ •∫° Fæ ? Ÿu J¡Fwu Fæ* $

∫<Ì <bbuJ¡∑ ≈C”T _b≤<ªw ŸaJ¡v≈ tu* FÙ N<b˚°yb°fig Fæ ∫°fiÙ '∫F tCHŸu ŸaJ¡<v≈w Fæ N°æ≤ ∫F
fiFÙ*" oŸ ≈®J¡°≤ Ju¡ ≈¥b°Õ≈≤-<bª°≤ Ÿu <b˚°yů* J¡ů ∫<Ì ~>ůn Ìuw° Fæ wů (Ã≈∏fi FCN° ˚Ù ŸaJ¡v≈ f°F≤

_≈∏Ìıfifi tu* NŸtSÕ Fůw° FCN° ∫ů* FÙ fi‹¸> Fů ı°w° Fæ; N°æ≤ NSÕw# FÙ) ∫F Ÿf Nb°¿≤w NŸaJ¡v≈

N°æ≤ N_≈∏Ì R¡≈ Fů ı°w° Fæ $$44$$
oŸ ≈®J¡°≤ ≈®fC] ªæw∏∫ Ju¡ π°≤° _≈∏Ì N°æ≤ _≈∏Ìt∫ ≈bfi Ju¡ sÙd J¡≤ <Ì∫u ı°fiu≈≤ w∏t¥ÔJ¡

ŸaŸ°≤ ˚Ù sÙd FÙ Fů ı°w° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

ª¥≥<J¡ ∫F ŸaŸ°≤ _≈∏Ìt∫ FÙ Fæ, oŸ<ÔÎ ≈®fC] ªæw∏∫ Ju¡ π°≤° _≈∏Ì Îba _≈∏Ìt∫ ≈bfi Ju¡ fi‹¸> Fů ı°fiu ≈≤ <ªÌg|fi Ju¡ _≈∏Ì≤<Fw FůJ¡≤ ŸÌ° ¿_Sw Fů ı°fiu≈≤ w∏t¥ÔJ¡ ŸaŸ°≤ ˚Ù fi‹¸> Fů ı°w° Fæ $$45$$

NSb° "∫F <ª<w J¡° _≈∏Ì <ªÃ≈®J¡°„ Ÿu N<w¿≤•w FůJ¡≤ Ì¥Ÿ≤° J¡ůoÕ ≈Ì°SÕ fiFÙ* Fæ' oŸ Â<‹¸> Ÿu

˚Ù ŸJ¡∑ <fib¨<W FůwÙ Fæ $

ZÙ≤°tª∏BıÙ, "<ªÃ≈®J¡°„ FÙ <ª<w J¡° _≈∏Ì Fæ' ∫ů* <fi≤∏w≤ I°fi J¡≤fiu ≈≤ ∫F ıÙb-ıyBq≈

<ª<w_≈∏Ì <ª<w Ÿu N<w¿≤•w FůJ¡≤ JC¡~> ˚Ù Nb<„‹¸> fiFÙ* ≤Fw° $ ZÙ≤°tıÙ, Âÿ∫t∫ oŸ

ÌÙ|Õ_b›fiR¡≈ ŸaŸ°≤ tu* ı∏t°∏w≤ N°<ÌR¡≈ Ì¥Ÿ≤u _b›fi tu* ı° ≤F° ˚Ù w[bI N≈fiu ªÔfi N°<Ì

˚®t J¡ů ≈®°›w fiFÙ* Fůw°, •∫ů*<J¡ Ÿa<bBq≈ N≈fi° w[bI°fi ŸbÕy°tÙ FÙ Fæ $ ZÙ≤°t˚B, <ıŸtu* ∫u Ÿ‡≈¥dÕ ıywg Ju¡ N°J¡°≤ů* Ju¡ NfiC˚b, ≤ůJu¡ ı°fiu ≈≤ ˚Ù fÔ≈¥bÕJ¡ <fi≤∏w≤ _bı<fiw N°fi∏Ì°_b°Ì

Ÿu ŸC∏Ì≤w°≈¥dÕ Ã≈∏fi Fůwu Fæ*, •w Ÿa≈¥dÕ I°fiů* J¡∑ ¿_S<w ˚Ù <ıŸtu* Ã≈∏fi FůwÙ Fæ Îba •w Ÿa<b<WR¡≈ Ÿt_w J¡v≈fi°Nů* Ju¡ N°J¡°≤_bR¡≈ ≈aJ¡ <ıŸtu* ÔÙfi Fů ı°wu Fæ*, Ÿ ≈®Ã∫y°Ãt° J¡ů N°≈ J¡<Sw ≤Ù<w Ÿu <bª°≤ π°≤° Ìu<©Î $$46-48$$

fiŸ™>b°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

Ÿ°™>b°≥ ŸyÕ

N<πwÙ∫ „C] ≈≤t°Ãt° J¡∑ N≈fiÙ t°∫° π°≤° Ÿb°ÕJ¡°≤ Ÿu
ıů ¿_S<w Fæ, bF ŸJ¡∑ <b˚¥<w Fæ-∫F bdÕfi $
b<dÕw f®Ê J¡∑ <b˚¥<w∫ů* J¡° <b_w°≤ Ÿu bdÕfi J¡≤fiu ı° ≤Fu tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fitu* tC¶∫ů* J¡°

≈FÔu <fiÌuÕ„ J¡≤wu* Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ZÙ≤°tıÙ, oŸ w≤F ŸfJ¡° N°<Ì, ≈≤t w[b <ªÌg|fi FÙ ≈≤t≈ÌR¡≈

Ÿu <_Sw Fæ $ ŸÙ ≈≤t≈Ì tu* <_Sw FCÎ FÙ ∫u tF°fig N°J¡°≤b°Ôu f®Ê°, <b‹dC, tFu„ N°<Ì, t°fiCT°fi∏Ì-<b˚bů* Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ Ÿ∏wC‹¸> ≤°ı°Nů* J¡∑ w≤F, ∏fiw <b˚¥<w∫ů* Ÿu _kC¡¿≤w Fůwu Fæ* $ N°æ≤

ŸyÕ - 60]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1477
ıæŸu Ìubw° Ôůy _byÕ tu* J®¡∑±>° J¡≤wu Fæ*, bæŸu FÙ Ÿ f®Ê≈Ì tu* FÙ ¿_Sw tfiC‹∫, y∏@bÕ N°<Ì ıfi N°J¡°„ytfi N°<Ì J®¡∑±>°Nů* Ÿu ∫F°≥ <ª≤J¡°Ô wJ¡ J®¡∑±>° J¡≤wu Fæ* $ Ÿ‡≈¥dÕ N°fi∏Ìů* Ju¡ ÃJ¡TÕ J¡∑

≈≤t°b<@R¡≈ f®Ê J¡ů w[bI°fi Ÿu ≈®°›w J¡≤ ∫F ıÙb fi wů ıÙb @tÕ sC@° N°<Ì Ÿu t≤w° Fæ N°æ≤ fi

Ÿu ≈®°›w J¡≤ „ůJ¡ J¡≤w° Fæ $ Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, Ÿu ≈®°›w J¡≤ w¨‹d° N°<Ì Ÿu fi ≈Ù<±>w Fůw° Fæ N°æ≤ fi ÌÙb°≤ N°<Ì Ÿu NbR¡] Fůw° Fæ $ NŸÙt ≈≤t°J¡°„_bR¡≈ Ÿ ≈≤t°Ãt° Ju¡ ŸbÕ` NfiC_∫¥w ŸW°Ÿ°t°∏∫R¡≈ w[b J¡∑ Ÿ°aŸ°¿≤J¡ J¡tÕ J¡≤ ≤F° Ÿ°@°≤d ı∏wC „≤Ù≤ ˚Ù ∫<Ì sd ˚≤ _bv≈ ˚°bfi°

J¡≤w° Fæ, wů tC•w tfi FůJ¡≤ ıf tC<fi ffi ı°w° Fæ, <k¡≤ ŸaŸ°≤ tu* Ÿ∏w›w fiFÙ* Fůw°, wf N°≈
ıæŸu Wt „≤Ù≤b°Ôů* Ju¡ <ÔÎ wů J¡Ffi° FÙ •∫° ? $$1-5$$

<ıŸ Ÿ°t°∏∫R¡≈ J¡∑ ˚°bfi° Ÿu ı∏wC ≈¿≤w›w fiFÙ* Fůw°, bF ŸW°Ÿ°t°∏∫R¡≈ •∫° <fi<bÕ„uT Fæ

∫° Ÿ<b„uT ? ∫<Ì <fi<bÕ„uT J¡Fu*, wů <b˚¥<w J¡° bdÕfi NŸayw Fůy° $ ∫<Ì Ÿu Ÿ<b„uT J¡Fwu Fæ*, wů

Ÿu ≈®°›w J¡≤ ı∏wC ≈Cfi# ≈¿≤w›w fiFÙ* Fůw°, ∫F ıů N°Ã∫<∏wJ¡ ≈¿≤w°≈ Ju¡ h~>uÌ J¡° bdÕfi <J¡∫°
y∫° Fæ, bF ∫C•w fiFÙ* Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu ZÙ≤°tıÙ ≈¥~>wu Fæ* $
tFTuÕ, tfi, fC<], NFaJ¡°≤ N°æ≤ <ªWR¡≈ ŸbÕπæw ıF°≥ fi‹¸> Fů y∫° Fæ, ÎuŸ° <b„uT≤<Fw ≈¥dÕ

<ª∏t°` FÙ ŸW°Ÿ°t°∏∫R¡≈ Fæ, •∫° ∫F N°≈ J¡Fwu Fæ* ∫° tfi N°<Ì Ÿf <b„uTů* Ÿu ∫C•w Ÿb°ÕÃt°
oÕÿb≤ ŸW°Ÿ°t°∏∫R¡≈ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* ? $6$$

≈®≈aª J¡° f°@ Fůfiu Ju¡ f°Ì ≈¿≤<„‹¸> ŸW°Ÿ°t°∏∫ <fi<bÕ„uT Fæ N°æ≤ ŸJu¡ ≈¥bÕJ¡°Ô tu* ≤Ffiub°Ô°

ŸW°Ÿ°t°∏∫ Ÿ<b„uT Fæ, ∫ů* Ìůfiů* J¡° <b˚°y J¡≤Ju¡ Ftfiu fiFÙ* J¡F° Fæ, <J¡∏wC Ÿ‡≈¥dÕ ıÙb˚°bů* tu*, oÕÿb≤˚°b tu* N°æ≤ tC<•w tu* ıů N©^±> ÎJ¡ Ô‡fu Ì^±>u J¡∑ fi°o˘ Ÿ∏t°` NfiC_∫¥w Fæ, bFÙ Ftfiu J¡F° Fæ N°æ≤ bFÙ ıywg J¡° w[b Fæ $ Ÿtu* N°≈J¡° N<˚≈®uw J¡ůoÕ <b≤ů@ Fæ FÙ fiFÙ*, oŸ N°„∫ Ÿu b<Ÿ‹™>ıÙ

Ÿt°@°fi J¡≤wu Fæ* $

˚B, ıů f®Ê Ÿf ÌuFů* tu* <_Sw FůJ¡≤ ©°fi, ≈°fi N°æ≤ ytfi J¡≤w° Fæ, ıů ı°y®w, _b›fi N°æ≤

Ÿ¨<‹¸>J¡°Ô tu* b_wCNů* J¡° y®Fd J¡≤w° Fæ, ıů ŸCTC<›w N°æ≤ ≈®Ô∫ J¡°Ô tu* fiJ¡° fi°„ J¡≤ Ìuw° Fæ wS°
ıů wC≤Ù∫°b_S° tu* Ÿa<bwg N°æ≤ ŸabuΩ Ÿu b<ıÕw ≤Fw° Fæ; ŸbÕΔ∫°≈Ù, N°<Ì N°æ≤ N∏w Ÿu „¥∏∫, N°æ≤

ŸbÕÌ° <bΩt°fi ≤Fw° FCN° ˚Ù, J¡^™><_Sw <b_t¨w F°≤ J¡∑ fi°o˘, fů@ Ÿu ≈®°›w FCN° N<©Ô b_wCNů*

J¡° Ÿ°≤˚¥w Fæ bFÙ ∫F°≥ ≈≤ ŸW°Ÿ°t°∏∫„ÆÌ Ÿu J¡F° y∫° Fæ $$7,8$$

N°J¡°„°<Ì J¡°∫ů˘ tu* NfiC_∫¥w Ÿ f®Ê J¡° FÙ, Ÿb°ÕÃtw° Ju¡ ≈®Ì„Õfi Ju¡ <ÔÎ, fiJ¡∑ <b˚¥<wR¡≈

Ÿu bdÕfi <J¡∫° ı°w° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
bF N°Ãt° FÙ N°J¡°„ tu* N°J¡°„R¡≈ Ÿu <_Sw Fæ, „ÆÌ tu* „ÆÌR¡≈ Ÿu <_Sw Fæ, _≈„Õ tu* _≈„ÕR¡≈

Ÿu <_Sw Fæ N°æ≤ Ãbª° tu* Ãby®¥≈ Ÿu <_Sw Fæ $ ≤Ÿ tu* ≤ŸR¡≈ Ÿu ÔÙfi Fæ N°æ≤ ≤Ÿfiu<∏B∫ tu* ≤Ÿfiu<∏B∫R¡≈

Ÿu ÔÙfi Fæ $ R¡≈ tu* R¡≈_bR¡≈ Ÿu Â‹¸> Fæ N°æ≤ fiù tu* fiùR¡≈ Ÿu ÔÙfi Fæ $ |®°du<∏B∫ tu* |®°dR¡≈ Ÿu Â‹¸> Fæ N°æ≤ y∏@ tu* y∏@R¡≈ Ÿu <Ìw Fæ $ „≤Ù≤ tu* „≤Ù≤R¡≈ Ÿu ≈C‹¸> Fæ N°æ≤ ≈¨<SbÙ tu* ≈¨<SbÙR¡≈ Ÿu ≈C‹¸> Fæ $

Ì¥@ tu* Ì¥@R¡≈ Ÿu <_Sw Fæ N°æ≤ b°∫C tu* b°∫CR¡≈ Ÿu ¿_Sw Fæ $ wuı tu* wuıůR¡≈ Ÿu ¿_Sw Fæ N°æ≤ fC<] tu*
fC<]R¡≈ Ÿu <_Sw Fæ $ tfi tu* tfiR¡≈ Ÿu <_Sw Fæ N°æ≤ NFaJ¡°≤ tu* NFaJ¡°≤R¡≈ Ÿu ¿_Sw Fæ $ fC<] tu*

1478

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
fC<]R¡≈ Ÿu N°R¡» Fæ N°æ≤ <ªW tu* <ªWR¡≈ Ÿu ™>° Fæ $ b¨s tu* b¨sR¡≈ Ÿu Ôy° Fæ N°æ≤ ≈¸>tu* ≈¸>R¡≈ Ÿu

<Ìw FCN° Fæ $ |¸> tu* |¸>R¡≈ Ÿu <_Sw Fæ N°æ≤ b¸> tu* b¸>R¡≈ Ÿu <ÃSw Fæ $ _S°b≤ tu* _S°b≤R¡≈ Ÿu

<_Sw Fæ N°æ≤ ıayt tu* ıaytR¡≈ Ÿu <_Sw Fæ $ ≈°T°d tu* ≈°T°dR¡≈ Ÿu <_Sw Fæ N°æ≤ ª°≤ ≈®J¡°≤ Ju¡

≈®°<d∫ů* tu* ªuwfiR¡≈ Ÿu ¿_Sw Fæ $$9-15$$
bF°≥ ≈≤ <b„uT°J¡°≤ ŸW° ˚Ù bFÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Ìubw°Nů* tu* Ìubw°R¡≈ Ÿu ¿_Sw Fæ, tfiC‹∫ů* tu* tfiC‹∫R¡≈ Ÿu $ <w∫ÕJg¡∫ů<fi∫ů* tu* <w∫ÕygR¡≈ Ÿu ¿_Sw Fæ N°æ≤ J¨¡<t ∫ů<fi∫ů* tu* J¨¡<tR¡≈ Ÿu ¿_Sw Fæ $ J¡°Ô Ju¡ J®¡t tu* ∫°fiÙ ∫Cy, ŸabÃŸ≤ N°<Ì ˚uÌů* tu* J¡°ÔR¡≈

Ÿu <_Sw Fæ N°æ≤ ŸJu¡ Nb°∏w≤˚uÌ_bR¡≈ M¡WCNů* tu* M¡wCR¡≈ Ÿu ¿_Sw Fæ $ `C<¸>, sd, <fituT N°<Ì

NÃ∫∏w Ÿ¥‚t˚¥w J¡°Ô˚uÌů* tu* ˚Ù bF Δ∫°≈J¡ f®Ê FÙ wWwg R¡≈ Ÿu <_Sw Fæ $ „C•Ô b_wC tu* „C•ÔR¡≈

Ÿu <_Sw FCN° Fæ N°æ≤ J¨¡‹d b_wC tu* J¨¡‹d R¡≈ Ÿu <_Sw Fæ $ bF <J®¡∫°Nů* tu* <J®¡∫°R¡≈ Ÿu ¿_Sw Fæ N°æ≤

Ìæb tu* ÌæbR¡≈ Ÿu <_Sw Fæ $ bF ≈≤tuÿb≤ ¿_S<w tu* <_S<wR¡≈ Ÿu <_Sw Fæ, ŸaF°≤ tu* ŸaF°≤R¡≈ Ÿu <_Sw Fæ wS° Ã≈<W tu* Ã≈<WR¡≈ Ÿu ¿_Sw Fæ $ f°ÔR¡≈ tu* f°v∫R¡≈ Ÿu <_Sw Fæ, ∫Cb° tu* ∫°æbfiR¡≈ Ÿu <_Sw Fæ, b¨]R¡≈ tu* b°@Õ•∫R¡≈ Ÿu <_Sw Fæ Îba t¨w tu* t≤dR¡≈ Ÿu <_Sw Fæ $ oŸ ≈®J¡°≤ Ÿf ≈Ì°Sů˘ tu* wwg-wwg R¡≈ Ÿu <_Sw FCN° bF ≈≤tuÿb≤ ŸW°Ÿ°t°∏∫R¡≈ Ÿu Ÿ w≤F fiŸu N<˚∏fi Fæ; <ıŸ w≤F ŸtCB
tu* <_Sw J¡vÔůÔ, ıÔJ¡d Îba «¡<tÕ∫°≥ ıÔŸ°t°∏∫R¡≈ Ÿu N<˚∏fi Fæ* $$16-21$$

„aJ¡° Fů <J¡ ÎJ¡R¡≈ ∫F ≈≤t°Ãt° fi°fi°R¡≈ FůJ¡≤ fitu* Jæ¡Ÿu <_Sw ≤Fw° Fæ ? wů oŸJ¡° Ÿt°@°fi

∫F Fæ <J¡ N≈fiu NI°fi Ÿu ı<fiw ˚®°¿∏wJ¡v≈fi° Ÿu FÙ bF fi°fi°R¡≈ Ÿu <_Sw ≤Fw° Fæ, fi <J¡ b_wCw#

∫F J¡Fwu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ, ŸÃ∫_bR¡≈ <ªÃ_b˚°b oŸ ≈≤t°Ãt° π°≤° J¡<v≈w Fůfiu Ÿu ofiJ¡∑ fi°fi°R¡≈w° Ÿ

≈®J¡°≤ NŸÃ∫ FÙ Fæ; <ıŸ ≈®J¡°≤ f°ÔJ¡ π°≤° J¡<v≈w buw°Ô $ Fu tF°Ãtfig, ŸbÕ` <_S<w ≤©fiub°Ôu

<bJ¡°≤≤<Fw Îba ªæw∏∫_bR¡≈ tæ*fiu _b∫a FÙ ∫F ıyBq≈ J¡v≈fi° J¡∑ Fæ $ ∫F Ÿ‡≈¥dÕ <bDb tu≤u FÙ <b<b@

<bÔ°Ÿů* Ÿu Δ∫°›w Fæ $ Nw# "∫F tCH N°Ãt° J¡∑ FÙ <b˚¥<w Fæ, tCHu ~>ůnJ¡≤ N°æ≤ JC¡~> fiFÙ* Fæ' ∫ů*
w[bI°fi ≈®°›w J¡≤ „°∏w<ªW Fůwu FCÎ N°≈ ŸC©≈¥bÕJ¡ <_Sw ≤<FÎ $ ZÙb°vtÙ<J¡ıÙ fiu J¡F° # tC<fi b<Ÿ‹™>ıÙ tF°≤°ı Ju¡ ÎuŸ° J¡Ffiu≈≤ <Ìfi fÙw y∫°, Ÿ¥∫Õ˚yb°fig N_w°ªÔ J¡∑ Nů≤ ≈@°≤u $ Ÿ˚° ˚Ù

Ÿ°∫aJ¡°ÔÙfi <b<@ Ju¡ <ÔÎ tC<fiıÙ J¡ů fit_J¡°≤ J¡≤ ™> y∫Ù N°æ≤ ≤°<` fÙwfiu≈≤ Ÿ¥∫Õ-<J¡≤dů* Ju¡ Ÿ°S

≈Cfi# Ì¥Ÿ≤u <Ìfi N° ıC¸>Ù $$22-24$$

Ÿ°™>b°≥ ŸyÕ Ÿt°›w
oJ¡Ÿ™>b°≥ ŸyÕ

∫F ıywg _b›fi Îba t°∫° Ju¡ wCv∫ Fæ-oŸJ¡° ∫C<•w Ÿu Ÿ°@fi wS° ˚®°¿∏w Ÿu,

<ffi° <b≤ů@ Ju¡, Ÿf ıyF ŸfJ¡∑ Ã≈<W Ÿ‡˚b Fæ, ∫F bdÕfi $

Âÿ∫t°fi ∫F Ÿf ıywg ∫<Ì ≈≤t°Ãt° J¡∑ _b›fiŸÂ„, ˚®°<∏wJ¡<v≈w ÎJ¡ <b˚¥<w FÙ Fæ wů f®Ê° N°<Ì J¡∑ Â<‹¸> tu* bF _b›fi Ju¡ ŸÂ„ ˚®°¿∏w FÙ Nb˚°<Ÿw FůwÙ Fæ N°æ≤ Ft Ôůyů* J¡∑ Â<‹¸>

ŸyÕ - 61]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1479
tu* wů bF _b›fi Ju¡ ŸÂ„ ˚®°¿∏w fiFÙ* ˚°ŸwÙ, <J¡∏wC Âi>w≤ ŸÃ∫R¡≈ FÙ ˚°ŸwÙ Fæ $ ˚ybfig, ÎJ¡

FÙ ≈Ì°SÕ J¡° oŸ ≈®J¡°≤ <bTtw° Ÿu ˚°fi Fůfiu tu* •∫° J¡°≤d Fæ ? ∫<Ì oŸ ≈≤ J¡Fu* <J¡ ÌÙ|ÕJ¡°Ô

Ÿu ªÔu N°fiu Ju¡ J¡°≤d Ft Ôůyů* J¡ů ŸÃ∫R¡≈ N°æ≤ Â»w≤ NfiC˚¥w FůwÙ Fæ, wů bF ˚Ù ™>ÙJ¡ fiFÙ*,

•∫ů*<J¡ <k¡≤ wů f®Ê° N°<Ì J¡ů, <ıfiJ¡∑ N°∫C Ìů ≈≤°@ÕbTÕ J¡∑ Fæ, Ft Ôůyů* J¡∑ N≈us° ŸaŸ°≤J¡∑

<ª≤J¡°ÔwJ¡ NfiCb¨<W Fůfiu Ÿu Ÿtu* (ıywg tu*) ŸÃ∫w° Îba Â»w° J¡∑ N°æ≤ ˚Ù N<@J¡w° Fůfiu ÔyuyÙ, oŸ N°„∫ Ÿu ZÙ≤°tª∏BıÙ ≈¥~>wu Fæ* $

Fu tCfiu, ıæŸu Ft Ôůyů* J¡∑ Â<‹¸> tu* _b›fiJ¡°ÔÙfi fiy≤, ≤°ı@°fiÙ Îba Ìu„ ˚®°<∏wR¡≈ Fæ*; bæŸu FÙ

∫<Ì <F≤^∫y˚Õ N°<Ì J¡∑ Â<‹¸> tu* ÌuF@°≤d N°æ≤ ŸÙ ≈®J¡°≤ Ã≈∏fi FCN° ∫F Ÿt_w ıywg NŸBq≈

˚®°¿∏w FÙ Fæ, wů Ft Ôůyů* J¡ů FÙ oŸ ≈®≈aª tu* Ì¨»w≤ ŸÃ∫ÃbfC<] •∫ů* FůwÙ Fæ N°æ≤ ∏Fu* (<F≤^∫y˚Õ

N°<Ì J¡ů) Â»w≤ ŸÃ∫ÃbfC<] •∫ů* fiFÙ* FůwÙ ? $$1,2$$

<ª≤J¡°Ô°fiCb¨<W J¡° f°@ fi Fůfi° FÙ ŸÃ∫w°-˚®t J¡∑ Â»w° tu* FuwC Fæ, fi <J¡ f°<@w

<ª≤J¡°Ô°fiCb¨<W, oŸ N°„∫ Ÿu tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ Ÿt°@°fi J¡≤wu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ZÙ≤°tıÙ, (ıf ∫F f®ÊÌub ≈FÔu J¡˚Ù ≈°Ÿfi° J¡≤ ≤Fu Su wf

∏Fu* w[bI°fi fi ≤Ffiu Ÿu) fiJ¡∑ (≈®ı°≈<w J¡∑) Ÿ Ÿt∫ J¡∑ ≈®St Ÿ¨<‹¸>, N°ı Ft Ôůyů* π°≤°

NfiC˚¥∫t°fi Ÿ¨<‹¸> Ju¡ Ÿt°fi, ∫Ω<≈ ª°≤ů* Nů≤ Ÿu ª°≤ ≈®J¡°≤ ˚¥w-Ÿt¥FR¡≈ ıÙbů* Ju¡ ≈®<w˚°Ÿ_bR¡≈

FCoÕ ŸÃ∫ FÙ ˚°ŸwÙ SÙ; wS°<≈ N°ı ŸJu¡ w[bI°fi Ÿu f°<@w Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d bF N≈fiÙ JC¡~> ˚Ù

ŸÃ∫w° (ŸBq≈w°) fiFÙ* ≤©wÙ $ ıf wJ¡ NI°fi Fæ wf wJ¡ <ª<w Ju¡ ŸbÕΔ∫°≈Ù Fůfiu Ÿu ıÙb ˚Ù ŸbÕR¡≈

Fůw° Fæ N°æ≤ ŸbÕ` ŸaŸ°≤ ˚Ù ŸÃ∫-Ÿ° Fůw° Fæ; •∫ů*<J¡ bF ŸaŸ¨<w w[bI°fi Ju¡ <b≤ů@Ù NI°fi Ÿu

Ã≈∏fi FůwÙ Fæ N°æ≤ w[bI°fi Ÿu fi‹¸> FůwÙ Fæ $ oŸ<ÔÎ <F≤^∫y˚Õ J¡ů ∫F ıů w[bI°fi Ÿu f°<@w, _b›fiwCv∫ ∫°fiÙ ŸCaÌ≤ ≈®≈aª J¡° ≈®<w˚°Ÿ Ã≈∏fi Fůw° Fæ; bFÙ NI°fiÙ Ft Ôůyů* J¡ů NFaw°-fC<] Ÿu ÎJ¡R¡≈ Fůw° FCN° NÃ∫∏w Ì¨» FůJ¡≤ <_Sw Fæ $$3-5$$

„aJ¡° Fů <J¡ wf ≈®ı°≈<w∫ů* J¡ů w[bI°fi Ÿu _b∫a J¡<v≈w ≈®≈aª J¡∑ „Ù|® <bfi°<„w° J¡° NfiC˚b

•∫ů* fiFÙ* Fůw° ? wů ˚ůyıfiJ¡ NÂ‹¸> FÙ Ÿtu* ≈®<wf∏@J¡ Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu Ÿt°@°fi J¡≤wu Fæ* $

<ıŸ ≈®J¡°≤ Ÿů ≤Fu ≈C”T J¡ů _b°<›fiJ¡ ˚ůyů* Ju¡ ıfiJ¡ J¡tů˘ Ÿu ≈®<wR¡] Fůfiu Ju¡ J¡°≤d _b›fi tu*

<bΩt°fi ˚Ù „Ù|®<bfi°<„w° fiFÙ* ÌÙ©°oÕ ≈nwÙ, ŸÙ ≈®J¡°≤ <F≤^∫y˚Õ Ju¡ Ÿt<‹¸>_b›fiR¡≈ oŸ ıywg tu* ≈μıů* J¡ů <bΩt°fi „Ù|®<bfi°<„w° J¡° fů@ Fůfiu tu* ˚Ù ˚ůyıfiJ¡ NÂ‹¸> FÙ ≈®<wf∏@J¡ <Ì©°oÕ

≈nw° Fæ $$6$$ ZÙ≤°tıÙ, oŸ „∫fi_S ≈C”T J¡ů NfiC˚¥∫t°fi ∫F ≈®<Ÿ] Ft, wCt N°<Ì Ÿt_w ıÙb ıywg-_bR¡≈ _b›fi ıæŸ° FÙ ∫°fiÙ Nfi°<Ì Nfi∏w ≈®b°FR¡≈ Fæ, bæŸ° FÙ ≈®ı°≈<w J¡° ˚Ù _b›fi Fæ $$7$$
t°fi° <J¡ ≈®ı°≈<w J¡° Ÿt<‹¸> _b›fi ˚Ù bæŸ° FÙ Fæ, ŸŸu ≈®J¨¡w tu* •∫° N°∫° ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $
ıů _b°<›fiJ¡ ≈C”T Ÿu Ã≈∏fi FCN° Fæ, bF ŸÙ ≈®J¡°≤ _b›fi≈C”TR¡≈ Fæ, ¿ıŸ ≈®J¡°≤ N°t Ju¡
fÙı Ÿu Ã≈∏fi FCN° N°t J¡° k¡Ô N°t®fÙıR¡≈ FÙ Fæ, J¡ůoÕ Ì¥Ÿ≤° fiFÙ*, bæŸu FÙ _b›fi≈C”T Ÿu Ã≈∏fi FCN° ıÙb-ıyÌ®¥≈ ŸaŸ°≤ ˚Ù _b›fi≈C”TR¡≈ FÙ Fæ, Ì¥Ÿ≤° fiFÙ* $$8$$

ÎuŸ° FÙ ŸFÙ, ŸŸu ˚Ù ≈®J¨¡w tu* •∫° N°∫° ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

1480

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

ZÙ≤°tıÙ, NŸÃ∫˚¥w tfi#J¡<v≈w _b›fi≈C”T Ÿu ıů Ã≈∏fi <J¡∫° ı°w° Fæ, bF ˚Ù NŸÃ∫R¡≈

FÙ Ã≈∏fi Fůw° Fæ $ oŸ<ÔÎ ı∏t°∏w≤, _byÕ, fi≤J¡ N°<Ì NSÕ<J®¡∫°ŸtSÕ ˚Ù NŸÃ∫˚¥w NSů˘ tu*

(<bT∫ů* tu*) Âi> ŸÃ∫w° J¡Ù ˚°bfi° J¡≤fi° ∫C•w fiFÙ* Fæ, ∫F ı°<fiÎ $ ˚B, ª¥≥<J¡ bF ˚°bfi° ∫C•w fiFÙ*

Fu, oŸ<ÔÎ _b›fi≈C”T Ÿu Ã≈∏fi ıů NŸwg ≈Ì°Sů˘ J¡∑ ˚°bfi° Fæ, Â» ŸÃ∫R¡≈ Ÿu ≈®wÙw FCoÕ ˚Ù bF

~>ůn FÙ ÌufiÙ ª°<FÎ $$9,10$$ Ft Ôůyů* J¡ů ˚Ù _b›fi tu* <ıŸ Ÿ¨<‹¸> J¡° ˚°fi Fůw° Fæ, Ÿtu* Ÿ Ÿt∫

Â»R¡≈w° J¡° FÙ ˚°fi Fůw° Fæ NS°Õwg Ÿ Ÿt∫ Ÿtu* <tØ∫°ÃbfC<] fiFÙ* FůwÙ, oŸ<ÔÎ ŸJ¡∑

ŸÃ∫w° fiFÙ* t°fiÙ ı°wÙ $ ™>ÙJ¡ bæŸÙ FÙ <_S<w <F≤^∫y˚Õ Ju¡ Ÿt<‹¸>_b›fiR¡≈ Ÿ¨<‹¸> J¡∑ ˚Ù ı°<fiÎ $

≈®ı°≈<w Ÿ‡f∏@Ù Ÿ¨<‹¸> J¡∑ ÌÙ|ÕJ¡°Ô<_S<w _bÙJ¡°≤J¡≤ ∫F Ÿf J¡F° y∫° Fæ, b_wCw# ŸJ¡∑ ÌÙ|Õw°

˚Ù F¿≤ÿª∏B Ju¡ _b›fi J¡∑ ÌÙ|Õw° J¡Ù fi°o˘ () Sůnu Ÿt∫ wJ¡ ˚Ù Fů ŸJ¡wÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $ b_wCw#
bT°ÕJ¡°ÔÙfi ıÔ≈®b°F J¡∑ fi°o˘ <fituTt°` Ju¡ <ÔÎ FÙ ≈®ı°≈<w J¡° ∫F Ÿ¨<‹¸>_b›fi Ÿ°tfiu <_Sw Fæ N°æ≤

<fituTt°`_bR¡≈ FÙ oŸ _b›fi tu* J¡v≈R¡≈w° J¡∑ Ju¡bÔ J¡v≈fi° J¡∑ y∫Ù Fæ $$11$$

≈®ı°≈<w J¡∑ fi°o˘ ŸfJ¡ů N≈fiu-N≈fiu _b›fiů* tu* Ÿ Ÿt∫ ÌÙ|Õ-≈®≈aªw° J¡° ˚°fi Fůw° FÙ Fæ,

∫F J¡Fwu Fæ* $

<ıŸ ≈®J¡°≤ ≈®ı°≈<w J¡ů Ÿ¨<‹¸>fi°tJ¡ ÌÙ|Õwt _b›fi J¡° ≈®<w˚°Ÿ Fůw° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ Ÿf ≈®°<d∫ů*
tu* ≈®Ã∫uJ¡ J¡ů ÌÙ|Õ _b›fi J¡° ≈®<w˚°Ÿ Fůw° Fæ $$12$$

<ıŸJ¡∑ ≈®<Ÿ<] <ª<w Ju¡ FÙ N@Ùfi Fæ, ÎuŸ° Âÿ∫Ãb <tØ∫°Ãb tu* FÙ ≈®∫ůıJ¡ Fæ, bF Âÿ∫Ãb Ft Ôůyů* J¡∑ _b°<›fiJ¡ Ÿ¨<‹¸> wS° <F≤^∫y˚Õ J¡∑ _b°<›fiJ¡ Ÿ¨<‹¸> tu* Ÿt°fi Fæ $

<ıŸ ≈®J¡°≤ BbÃb Ju¡ J¡°≤d N°bwÕR¡≈ ≈¿≤bwÕfiů* Ÿu ıÔ ≈®_kC¡¿≤w Fůw° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ <ª<ww[b Ju¡ N<_wÃb Ÿu ∫F Ÿ¨<‹¸> J¡∑ ≈≤a≈≤° ≈®_kC¡¿≤w FůwÙ Fæ $$13$$ ZÙ≤°tıÙ, ıf ∫F Ÿ¨<‹¸>„ů˚° _b›fi_bR¡≈

FÙ Fæ, w[bw# ŸÃ∫R¡≈ fiFÙ* Fæ; wf Ÿy°Õ<Ì Ju¡ Ÿ°S bF ≈®°ı°≈Ã∫≈Ì ˚Ù ≈®Ô∫ tu* FÙ ªÔ° y∫° ∫°fiÙ

NÃ∫∏w NŸwgR¡≈ FÙ Fů y∫° $ oŸÙ<ÔÎ - fi <fi≤ů@ů fi ªůÃ≈<WfiÕ f]ů fi ª Ÿ°@J¡# $ fi tCtCsCfiÕ bæ tC<•w¿≤Ã∫uT° ≈≤t°SÕw° $$ (fi ≈®Ô∫ Fæ, fi Ã≈<W Fæ, fi f] Fæ, fi Ÿ°@J¡ Fæ, fi tCtCsC Fæ N°æ≤ fi tC<•w FÙ Fæ - ∫FÙ ≈≤t°SÕw° Fæ $) ∫F ≈®<Ÿ] ZC<w bªfi N≈fi° N<_wÃb ≤©w° Fæ $$14$$
ıf ∫u Ÿ‡≈¥dÕ ≈Ì°SÕ NÃ∫∏w NŸwg FÙ Fæ* wů Δ∫bF°≤ ∫ůÀ∫ Jæ¡Ÿu FCÎ ? ÎuŸÙ ∫<Ì N°„aJ¡° Fů, wů

ŸJ¡°-"bæŸ° NfiC˚b Fůfiu Ÿu FÙ' ∫ů* Ÿt°@°fi Fæ; Nw# ∫F°≥ JC¡~> ≈®‹¸>Δ∫ („aJ¡° J¡≤fiu ∫ůÀ∫) FÙ fiFÙ*

Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
oŸ ŸaŸ°≤ tu* ıů b_wC <ıŸ ≈®J¡°≤ Ÿu ıæŸÙ Ìu©Ù y∫Ù Fæ, bF Ÿ ≈®J¡°≤ Ÿu bæŸÙ FÙ <bΩt°fi Fæ $

Nw# _b›fi-˚®t J¡∑ ≤Ù<w∫ů* tu* <J¡ŸÙ ˚Ù ≈®J¡°≤ J¡∑ „aJ¡°-JC¡„aJ¡° fi J¡≤fiÙ ª°<FÎ $$15$$

NI°fi J¡∑ (N<bΩ° J¡∑) N|<¸>w |¸>fi° tu* Ÿ°tØ∫Õ Fůfiu Ÿu ˚Ù „aJ¡° J¡° NbŸ≤ fiFÙ* Fæ, ∫F

J¡Fwu Fæ* $

(N<bΩ° Ju¡ N|<¸>w |¸>fi° tu* ŸtSÕ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d) oŸ ıywg tu* ÎuŸÙ J¡ůoÕ b_wC fiFÙ* Fæ, <ıŸJ¡°

() ≤°ı° F¿≤ÿª∏B J¡ů ≤°<` tu* ıů _b›fi ÌÙ© ≈n°, bF Ÿu ÎuŸ° ≈®<w˚°<Ÿw FCN° <J¡ t°fiů*
tæ*fiu 12 bTÕ wJ¡ _b›fi Ìu©° Fů-ÎuŸ° ≈C≤°dů* tu* ≈®<Ÿ] Fæ $

ŸyÕ - 61]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1481

˚®t tu* Ÿa˚b fi Fů $ oŸ <`˚Cbfi tu* <ª`-<b<ª` N°ÿª∫ÕıfiJ¡ b_wCJ¡∑ Ÿ¨<‹¸>∫°≥ ÌÙ© ≈nwÙ Fæ $$16$$
ıywg tu* NŸa˚°<bw NfiuJ¡ ≈Ì°Sů˘ J¡° Ì„Õfi Â‹¸>°∏wR¡≈ Ÿu fwÔ°wu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ, (ıywg tu* <ª`-<b<ª` ÎuŸu NÌg˚Cw N°ÿª∫Õ <Ì©°oÕ ≈nwu Fæ* <J¡) ıÔ Ju¡ fÙª N°y ıÔwÙ Fæ, ıæŸu-ŸtCB tu* b±>b°fiÔ $ N°æ≤ N°J¡°„ tu* NfiuJ¡ fiy≤ Fæ*, ıæŸu-Ìubw°Nů* Ju¡ _by°Õ<Ì

<fib°Ÿ-_S°fi $ ˚B, Ìu<©Î ıæŸu, <„Ô°Nů* tu* J¡tÔ Ã≈∏fi Fůwu Fæ*, Fut°<B-≈bÕw tu* (t¨<WJ¡°≤<Fw

≈®Ìu„ tu*) b¨s Ã≈∏fi Fůwu Fæ* $ J¡v≈wR¡ tu* ÎJ¡ Ìu„ tu* Ÿ‡≈¥dÕ ≈C^∫ů* Ju¡ k¡Ô_bR¡≈ b°a<~>w ≈Ì°SÕ ≤Fwu Fæ* (c) $ ıæŸu b¨sů* J¡∑ fi°o˘ <„Ô°Î≥ <ª∏w°t<d∫ů* Ju¡ yCh~>u k¡ÔwÙ Fæ, <„Ô°Nů* Ju¡ ˚Ù ˚Ùw≤ ≈®°dÙ ≤Fwu Fæ*, ıæŸu-<„Ô° Ju¡ tº∫ tu* tui>J¡ $ ≈ÃS≤ Ÿu ≈°fiÙ fFw° Fæ, ıæŸu-ª∏BJ¡°∏wt<d Ju¡ ≈ÃS≤ Ÿu $ N°æ≤

_b›fi tu* sd˚≤ tu* FÙ |¸> ≈¸>R¡≈w° J¡ů ≈®°›w Fů ı°w° Fæ $ NÃ∫∏w NŸwg b_wCNů* J¡° ˚Ù I°fi Fůw°

Fæ, ıæŸu-_b›fi tu* N≈fiu t≤d J¡° $ N°æ≤ ≈¨ØbÙ N°<Ì ˚¥wů* tu* <_Sw ıÔ NJ¡_t°wg N°J¡°„ tu* ˚Ù

@°≤d <J¡∫° ı°w° Fæ $ <bw°fi (ª≥Ìůb°) Ju¡ Ÿt°fi N°J¡°„ tu* ˚Ù ıÔ <_Sw ≤Fw° Fæ, ıæŸu-t∏Ì°<J¡fiÙ $

_S¥Ô ¿„Ô°Î≥ ˚Ù nwÙ Fæ*, ıæŸu-≈a©b°Ôu ≈bÕw $ oŸtu* Ÿ∏ÌuF fiFÙ* <J¡ <„Ô° Ju¡ ˚Ùw≤ Ÿf JC¡~> ≈°∫°
ı° ŸJ¡w° Fæ, ıæŸu-<ª∏w°t<d tu* $ oŸ ŸaŸ°≤ Ju¡ ˚Ùw≤ Ÿ˚Ù <ª¿∏ww <bT∫ „Ù|® bæŸu FÙ k¡Ôwu Fæ*, ıæŸu- fi∏Ìfibfi Ju¡ ˚Ùw≤ $ ZÙ≤°|b, "tůs Ã≈∏fi Fů', "f®Ê fi‹¸> Fů', "≈®≈aª ŸÃ∫ Fů', "˚ůy

„°ÿbw Fů ı°∫', "t∫°ÕÌ° ˚ay Fů', buÌ N≈®t°d Fů ı°∫' oÃ∫°<Ì tůs N°<Ì Ju¡ <bT∫ tu* ŸÃ∫ŸaJ¡v≈

Ôůyů* Ju¡ „Ù|® <ª<∏ww ˚Ù tfiů≤S fiFÙ* k¡Ôwu ∫°fiÙ Ã≈∏fi fiFÙ* Fůwu $ Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, Nªuwfi ˚Ù

J¡tÕ J¡≤w° Fæ, ıæŸu- ∫∏`≈C”T $ ZÙ≤°tıÙ, oÃ∫°<Ì ≈¥bÕ tu* •w N°æ≤ Ì¥Ÿ≤u ˚Ù NŸa˚°<bw <b<ª`

J¡°∫ů˘ Ju¡ <b˚®t „‡f≤ (ÌæÃ∫<b„uT) N°æ≤ y∏@bů˘ J¡∑ t°∫° Ju¡ <bÔ°Ÿů* Ÿu Ìu©u y∫u Fæ* $ ıů Ìu„ N°æ≤

J¡°Ô tu* t∏`≈®∫ůy N°<Ì <J®¡∫°Nů* Ÿu, N°æT@°<Ì BΔ∫ů* Ÿu, t<d∫ů* Ÿu wS° <≈„°ª, N°<Ì Ju¡ Ÿaª°≤ů* Ÿu

Ã≈∏fi Fæ*, bu <b<ª` J¡°∫ů˘ Ju¡ <b˚®t ˚Ù Ìu©u y∫u Fæ* ıů <J¡ ŸÃ∫ ≈Ì°Sů˘ J¡∑ fi°o˘ NSÕ<J®¡∫°J¡°≤Ù Nfi∏w Îba y∏@bÕfiy≤ Ju¡ ŸÂ„ ı<fiw Fæ* $ ∫F°≥ Ì¥≤Ãb°<Ì Ìu„ tu* ª∏Bt° J¡° ≈®°Ìu<„J¡Ãb N°<Ì N°æ≤ J¡°Ô tu*

N°æÃ≈°<wJ¡ fi˚#J¡f∏@ N°<Ì <b˚®t Ì°F≤d ŸtHfiu ª°<FÎ $ oŸ Ÿt∫ NŸa˚b ˚Ù ∫F f®Ê°^±>-
fi°„ N°<Ì ˚<b‹∫wg tu* Ÿa˚b Fů ı°w° Fæ $ N°æ≤ oŸ Ÿt∫ Ÿa˚b ˚Ù Ÿ¨<‹¸>R¡≈ _b›fi<b˚®t ≈®Ô∫ Îba w[bfů@ tu* NŸa˚b Fůw° FCN° _bR¡≈<bZ°<∏w Ju¡ <ÔÎ ŸtSÕ Fů ı°w° Fæ $$17-27$$

Îba f®ÊR¡≈ Ÿu Ìu©fiu ≈≤ NŸÃ∫ JC¡~> ˚Ù fiFÙ* Fæ N°æ≤ ıyBq≈ Ÿu Ìu©fiu ≈≤ wů JC¡~> ˚Ù ŸÃ∫ fiFÙ* Fæ,

∫F k¡<Ôw FCN°, ∫F J¡Fwu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ, (f®ÊR¡≈ Ÿu Ìu©fiu≈≤) bæŸ° JC¡~> ˚Ù fiFÙ* Fæ, ıů ŸÃ∫ fi Fů; N°æ≤ (ıyBq≈ Ÿu Ìu©fiu

≈≤ wů) bæŸ° JC¡~> ˚Ù fiFÙ* Fæ, ıů NŸÃ∫ FÙ fi Fů $ Ÿ¨<‹¸>fi°tJ¡ <F≤^∫y˚Õ Ju¡ oŸ _b›fi tu* ŸbÕ` ŸfŸu Ÿf JC¡~> Fůw° FÙ Fæ $ <ıŸ ≈®J¡°≤ _b›fi tu* <fitÀfi fC<] ≈®°dÙ b_wCNů* J¡∑ <_S≤w° FÙ Ìu©w° Fæ, ŸÙ

≈®J¡°≤ Ÿ¨<‹¸>R¡≈ _b›fi tu* ˚Ù <fitÀfifC<] <bT∫ů* J¡∑ <_S≤w° Ìu©w° FÙ Fæ $ ŸaŸ°≤ tu* NÃ∫∏w <_S≤w°-

(c) ∫F°≥ ∫<Ì "≈^∫°<fi' ÎuŸ° ≈°™> Fů wů "≈dfi' ∫°fiÙ Δ∫bF°≤ N°æ≤ ŸJu¡ ∫ůÀ∫ b_wCÎ≥' ∫F

NSÕ ŸtHfi° ª°<FÎ $ ∫<Ì "≈C‹≈°<d' ∫F ≈°™> Fů, wů ŸJ¡° NSÕ _≈‹¸> Fæ $ ŸbÕ` "∫S°' „ÆÌ

Ì°F≤d°SÕJ¡ Fæ $

1482

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
fC<] ≤©fiub°Ô° ∫F ıÙb ÎJ¡ ˚®t Ÿu Ì¥Ÿ≤u ˚®ttu* N°æ≤ ÎJ¡ _b›fi Ÿu Ì¥Ÿ≤u _b›fi tu* ı°wu FCÎ tůF J¡ů

≈®°›w J¡≤w° Fæ $ ZÙ≤°t˚B, ıæŸu tCÀ@t¨y y±>gi>u tu* <y≤°fiub°Ôu N≈fiu tůFR¡≈ ÌůT Ÿu ÎJ¡ y±>gi>u tu*

<y≤J¡≤ ≈Cfi# Ì¥Ÿ≤u y±>gi>u tu* ¿y≤w° Fæ, bæŸu ŸaŸ°≤ tu* <y≤fiub°Ôu ≤°y, πuT N°<Ì Ÿu t¥i> ∫F ıÙb-<ıŸJ¡°

<y≤fi° FÙ ÎJ¡ _bR¡≈ Fæ, t¨y J¡∑ w≤F fÙª tu* Ÿu <fiJ¡Ô ŸJ¡fi° Ÿa˚b Fæ FÙ fiFÙ* ÎuŸu-tůF tu* ∫°fiÙ

ÌuF°<ÌR¡≈ ywÕ tu* ≈®bu„-˚®t J¡ů ≈®°›w Fůw° Fæ $$28-31$$
oJ¡Ÿ™>b°≥ ŸyÕ Ÿt°›w
f°Ÿ™>b°≥ ŸyÕ
ıÙb¸>°¶∫°fi tu* <b<ª` b°Ÿfi°Nů* Ju¡ J¡°≤d <˚sC Ju¡
tfiůΔ∫°≈°≤ Ÿu |<¸>w NfiuJ¡ ÌuFů* J¡∑ ≈®°<›wR¡≈ ˚®t J¡° bdÕfi $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ≤°|b, "ÎJ¡ ˚®t Ÿu Ì¥Ÿ≤u ˚®t tu* ı° ≤Fu' oŸ J¡Fu y∫u NSÕ tu*

Â‹¸>°∏w˚¥w ∫F ÎJ¡ ÎuŸ° o<wF°Ÿ, ıů <J¡ŸÙ ÎJ¡ Ÿ°@°≤d tfifi„ÙÔ <˚sCJ¡ J¡° b¨W°∏w Fæ, J¡Fw°

F¥≥, N°≈ Ÿu ŸC<fiÎ $ ˚B, Ÿt°<@ Ju¡ NU∫°Ÿ tu* <fi≤w N°æ≤ „t, Ìt, bæ≤°À∫ N°<Ì Ÿu Ÿ‡≈∏fi J¡ůoÕ ÎJ¡

≈<≤b®°ıJ¡ S° $ bF <fi≤∏w≤ N≈fiu N°Ztů<ªw Zbd, tfifi N°<Ì Δ∫bF°≤ů* Ÿu ≈¥≤° <Ìfi <fw°w° S° $

Ÿt°<@ Ju¡ (º∫u∫°J¡°≤ J¡∑ Â»w° Ÿu <ªW J¡ů ≈¥bÕR¡≈ J¡∑ „¥∏∫w° tu* ≈¿≤dw J¡≤ Ìufi° _bR¡≈ Ÿt°<@

Ju¡) NU∫°Ÿ Ÿu ≈FÔu J¡∑ b°Ÿfi°Nů* J¡° Ã∫°y J¡≤ Ìufiu tu* ŸtSÕ FCÎ Ÿ ≈¿≤b®°ıJ¡ J¡° bF <ªW, sd tu* <ıŸJ¡° <ª∏wfi J¡≤w° S° „Ù|® FÙ bF Ÿ ˚°b J¡ů bæŸu ≈®°›w Fů ı°w° S°; ıæŸu ıÔ w≤ay˚°b J¡ů $ <J¡ŸÙ ÎJ¡ Ÿt∫ tu* Ÿt°<@ Ÿu <b≤w FůJ¡≤ bF ™>° N°æ≤ ÎJ¡°y®<ªW FůJ¡≤ N≈fiu FÙ N°Ÿfi ≈≤
fæ™>° $ Ÿ ≈≤ <_Sw FůJ¡≤ bF <J¡ŸÙ ÎJ¡ <J®¡∫°J®¡t J¡° <bª°≤ J¡≤fiu Ôy° $ Ÿ ≈®J¡°≤ <bª°≤ J¡≤ ≤Fu

Ÿ ≈<≤b®°ıJ¡ J¡ů _bw# FÙ ∫F ŸaJ¡v≈ FCN° <J¡ tæ* wÃJ¡°Ô FÙ ÔÙÔ°b„ „°˜Ÿa_J¡°≤ů* Ÿu FÙfi

≈°t≤ıfiů* Ju¡ <ªW J¡∑ ªu‹¸>°Nů* J¡∑ ˚°bfi° J¡R¡≥ $ ZÙ≤°tıÙ, oŸ ≈®J¡°≤ <bª°≤ J¡≤fiu Ju¡ f°Ì Ÿ

≈<≤b®°ıJ¡ J¡° <ªW <J¡ŸÙ ÎJ¡ ∫<w@tÕ Ÿu N<fi∫<∏`w N∏∫ ≈°t≤ ≈C”T Ju¡ R¡≈ tu* Ÿ ≈®J¡°≤ ≈¿≤dw FůJ¡≤ <_Sw FCN°, <ıŸ ≈®J¡°≤ <bÔů±>fi J¡≤fiu ≈≤ ıÔ N≈fiu ≈¥bÕ ≈®b°F wS° Ÿt<_S<w J¡ů ~>ůnJ¡≤
fi°<˚ Ju¡ N°J¡°≤ Ju¡ ŸÂ„ "˚≥b≤' fi°tJ¡ Ì¥Ÿ≤u R¡≈ tu* ≈¿≤dw FůJ¡≤ <_Sw ≤Fw° Fæ $$1-6$$

Ÿtu* Nbÿ∫‡˚°bÙ fi°tJ¡v≈fi° fwÔ°wu Fæ* $

ŸJu¡ f°Ì Ÿ <ªW≈C”T fiu _buh~>° Ÿu N≈fiu fi°t J¡∑ "tæ* ıÙb¸> F¥≥' oŸ ≈®J¡°≤ J¡v≈fi° J¡∑ N°æ≤

ŸFŸ° J¡°J¡w°ÔÙ∫∏∫°∫ Ÿu ŸÙ R¡≈ J¡° FůJ¡≤ <_Sw Fů y∫° $ wÌfi∏w≤ _b›fi≈C”T bF ıÙb¸> (<˚sC) _b›fi≤<ªw <J¡ŸÙ fiy≤ tu* fiy≤ J¡∑ y<Ô∫ů* tu* <ª≤J¡°Ô wJ¡ <bF°≤ J¡≤fiu Ôy° $ bF°≥ ≈≤

(<fib°Ÿ J¡≤ ≤F° bF ıÙb¸> ÎJ¡ <Ìfi) ÔÙÔ°b„ bæŸ° tΩ≈°fi J¡≤ tW FCN°, ıæŸ° ˚≥b≤° J¡tÔ-t@C

J¡° ≈°fi J¡≤ tW Fůw° Fæ $ Ÿ tΩ≈°fi Ÿu ⁄‹¸> FCN° bF y°i> <fiB° tu* Ÿů y∫° $ <ıŸ ≈®J¡°≤ J¡v≈fi°t°`

Ÿu <ªW tu* Ìu„°∏w≤ J¡∑ ≈®°<›w Ìu©Ù ı°wÙ Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ Ÿ ıÙb¸> fiu _b›fi tu* ÎJ¡t°` J¡v≈fi° Ÿu ı<fiw, buÌ°º∫∫fi wS° ŸÃJ¡t°ÕfiC‹™>°fi Ÿu Ÿ∏wC‹¸> f®°ÊdR¡≈ tu* N≈fiu J¡ů Ìu©° $ <J¡ŸÙ <Ìfi <b<b@

Ìæ<fiJ¡ Δ∫bF°≤ů* tu* Ôyu ≤Ffiu Ju¡ J¡°≤d SJ¡° FCN° <πıů* tu* Zu‹™> bF ıÙb¸>, fÙı tu* Ÿa_J¡°≤R¡≈ Ÿu

ŸyÕ - 62]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1483

<_Sw b¨s J¡∑ fi°o˘, <ªW tu* Ÿa_J¡°≤R¡≈ Ÿu <_Sw Ÿ˚Ù Δ∫bF°≤ů* Ÿu ∫C•w FůJ¡≤ Ÿů y∫° $ oŸJu¡ f°Ì

(y°» <fiB° J¡ů ≈®°›w FCÎ) _b∫a Ÿ <πı≤°ı fiu _b›fi tu* N≈fiu J¡ů tu|t°Ô°-ŸÙ |fiÙ F°SÙ, |ůnu N°<Ì Ÿufi°Nů* Ÿu ∫C•w t°^±><ÔJ¡ ≤°ı° Ìu©° $ ˚ůıfi <J¡∫u FCÎ Ÿ t°^±><ÔJ¡ ≤°ı° fiu <J¡ŸÙ ÎJ¡ <Ìfi y°» <fiB° π°≤° _b›fi tu* N≈fiÙ N°Ãt° tu* bF ªJ®¡b<wÕw° Ìu©Ù, ıů Ÿt_w <ÌJg¡t^±>Ô J¡° ≈°Ôfi J¡≤fiu tu* ŸtSÕ N°æ≤ ≈C‹≈-ŸtCF Ÿu Ôw° J¡∑ fi°o˘ ˚ůy-Ÿt¥F Ÿu ∫C•w SÙ $ J¡°≤d tu* N≈fiu J¡°∫Õ J¡∑ fi°o˘

NS°Õwg fÙı tu* b¨s J¡∑ fi°o˘ ˚<b‹∫ tu* k¡Ô Ìufiu Ju¡ <ÔÎ ∏tC© FCÎ ˜Ù<bT∫J¡ N°Ÿ<•wR¡≈Ù N°ª°≤

Ÿu ∫C•w bF Ÿt®°¸> <J¡ŸÙ ÎJ¡ <Ìfi _b_S Îba Ÿt_w ªu‹¸>°Nů* Ÿu ≤<Fw Fůw° FCN° Ÿů y∫° $ wÌfi∏w≤

_b›fi tu* bF Ÿt®°¸> N≈fiÙ N°Ãt° tu* fFCw ≈C”Tů* π°≤° ˚ůy J¡≤fiu ≈≤ ˚Ù N<fi<∏Ìw N›Ÿ≤°R¡≈w° J¡ů

Ÿ ≈®J¡°≤ Ìu©fiu Ôy°, <ıŸ ≈®J¡°≤ b¨s Ju¡ J¡ů„ tu* <_Sw ≤Ÿ J¡° vÔ°Ÿ (N) N≈fiu tu* N°<b˚¥Õw taı≤ÙÃb J¡ů Ìu©w° Fæ $ ŸC≤w Ÿu Z°∏w, NwÎb y°i> <fiB° J¡ů ≈®°›w FCoÕ Ÿ Ìub°ayfi°fiu (t¨yÙfi∫fiů* J¡∑

Ÿ°æ∏Ì∫°Õ<˚Ô°T° R¡≈ b°Ÿfi° Ÿu) N≈fiÙ N°Ãt° tu* N<˚Ô<Tw bæŸu FÙ t¨yÙR¡≈w° Ìu©Ù, ıæŸu ıÔ J¡∑

Ÿ°‡∫°b_S° N°bwÕR¡≈w° Ìu©wÙ Fæ $ wÌfi∏w≤ <J¡ŸÙ <Ìfi ªaªÔ fiù° Îba y°i> <fiÌ®° Ÿu N°J®¡°∏w FCoÕ

Ÿ t¨yÙ fiu _b›fi tu* N≈fiu tu* bvÔÙÃb Ìu©°, ıů NU∫°Ÿb„ Â» FCN° S° $$7-17$$

"<w∫ÕJg¡-∫ů<fi∫ů* J¡ů ˚Ù _b›fi ÌÙ©w° Fæ ∫° fiFÙ*' oŸ ≈®J¡°≤ Ÿ∏ÌuF J¡≤fiub°Ôu ≈C”Tů* Ju¡ ≈®<w

<fiÿª∫ fwÔ°wu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ, ª¥≥<J¡ (Â‹¸> Îba ZCw <bT∫ů* Ju¡ Ÿa_J¡°≤ů* J¡° y®°FJ¡ Fůfiu Ÿu) <ªW Â‹¸> Îba ZCw

<bT∫ů* J¡° NfiC≈Fw (N©<^±>w) _t≤d <J¡∫° J¡≤w° Fæ, oŸ<ÔÎ ∫u (<w∫ÕÀ∫ů<fi ıÙb) ˚Ù <ªW Ju¡

_b˚°b Ÿu Ÿa_J¡°≤b„ _b›fi Ìu©wu Fæ*, oŸtu* <J¡ŸÙ ≈®J¡°≤ J¡° Ÿa„∫ fiFÙ* Fæ, ∫F ˚°b Fæ $ k¥¡Ô k¡Ô

Îba ≈vÔbů* tu* N°Ÿ<•w ≤©fiu Ju¡ J¡°≤d bfiÌu<b∫ů* Ju¡ bfiůΩ°fi Ju¡ tº∫ tu* <_Sw Ôw°y¨F J¡∑ fi°o˘

<bÔ°Ÿů* Ÿu ∫C•w bF t¨yÙ Ôw° Fů y∫Ù $ Ÿ Ôw° fiu JC¡~> Ÿt∫ wJ¡ Ÿ°<sªæw∏∫ Ju¡ π°≤° |fiÙ˚¥w

<fiB° J¡° ∫°fiÙ ŸCTC<›w J¡° NfiC˚b J¡≤, wÌfi∏w≤, fÙı Ju¡ N∏Ì≤ <_Sw ˚°bÙ NaJC¡≤°J¡°≤ fC<] Ju¡

ŸÂ„ _bR¡≈b°ÔÙ fC<] Ÿu _≈‹¸> N≈fi° ~>uÌfi Ìu©° wS° _b›fi Ju¡ ≈®<w ∏tC© ÌgfC] FCÎ ˚®t≤°J¡°≤

Ÿa_J¡°≤ Ÿu Ÿt<∏bw fC<] Ÿu ŸCTC<›w tu* <_Sw N≈fiu J¡ů <_S≤ ˚®t≤R¡≈ tu* Ìu©° $ <ıŸ ≈®J¡°≤

∫Cb<w∫ů* tu* fiJ¡° <≈®∫ ∫CbJ¡ <bF°≤ J¡≤w° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ ∫F ˚≥b≤° ˚Ù bfi tu* <_Sw bfiÔw°Nů*

N°æ≤ <©ÔÙ FCoÕ J¡t<Ô<fi∫ů* tu* <bF°≤ J¡≤fiu Ôy° $ ≈C‹≈-Ÿt¥FR¡≈ ŸC∏Ì≤ tů<w∫ů* J¡∑ Ôw°Nů* tu*

<bÔ°Ÿ J¡≤fiub°Ôu ˚®t≤ů* Ju¡ tº∫ tu* |¥t ≤Fu Ÿ ˚≥b≤u fiu ≤tdÙ Ju¡ N@≤<f‡f Ju¡ ŸÂ„ _b°Ì∫C•w

≤Ÿb°Ôu JC¡ŸCtů* Ju¡ t@C J¡° (tJ¡≤∏Ì J¡°) ≈°fi <J¡∫° $ N°æ≤ bF ˚≥b≤° <J¡ŸÙ ÎJ¡ J¡t<ÔfiÙ tu*

N°Ÿ•w Fůw° FCN° J¡tÔ Ju¡ fi°Ô tu* ŸaÔÀfi Fů y∫°, •∫ů*<J¡ ınfC<] J¡° <ªW J¡FÙ* ≈≤ NfiC≤°y J¡≤ FÙ Ôuw° Fæ $ ZÙ≤°tıÙ, (ÎJ¡ Ÿt∫ J¡∑ f°w Fæ) Ÿ J¡t<ÔfiÙ J¡ů ©°n ku*¡J¡fiu Ju¡ <ÔÎ J¡ůoÕ

ÎJ¡ F°SÙ N° @tJ¡° $ ™>ÙJ¡ FÙ Fæ ! t¥©ů˘ J¡∑ oh~>°Î≥ ≤tdÙ∫ b_wCNů* J¡° fi°„ J¡≤fiu tu* FÙ f»wÙ

Fæ $ Ÿ F°SÙ fiu ˚®t≤ J¡∑ N°Z∫ bF J¡t<ÔfiÙ t<ÌÕw J¡≤ FÙ ±>°ÔÙ $ N°æ≤ ŸÙ J¡t<ÔfiÙ Ju¡ fi°Ô

(N) ≤ŸůvÔ°Ÿ tu* ªuwfiw° J¡∑ J¡v≈fi° J¡≤ NSb° Ôsd° Ÿu ≤ŸůvÔ°Ÿ ≈Ì Ÿu b¨sıÙb J¡°
y®Fd J¡≤ Ì„Õfi-<J®¡∫° J¡∑ ≈≈<W J¡≤fiÙ ª°<FÎ $ oŸÙ w≤F N∏∫` Nªuwfi J¡ů ˚Ù ŸtHfi° ª°<FÎ $

1484

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ju¡ Ÿ°S bF ˚≥b≤° ˚Ù F°SÙ Ju¡ Ì°≥wů Ju¡ fÙª tu* ≈nJ¡≤ @°fi Ju¡ ≈°æ@u Ju¡ Ÿ°S J¨¡‹d (J¡°Ôu) @°fi J¡∑ fi°o˘ ªf°∫° ı°w° FCN° ª¥≤-ª¥≤ Fů y∫° $ Ÿ ˚≥b≤u fiu F°SÙ Ju¡ Ì„Õfi Ÿu ı<fiw F°SÙ Ju¡ N°J¡°≤

J¡∑ ˚°bfi° Ÿu N≈fiu J¡ů y∏@<b„uT Ÿu (tÌ Ÿu) ∏tW F°SÙ Ju¡ R¡≈ tu* wæ∫°≤ Ìu©° $ wÌfi∏w≤ „C‹J¡

Ÿ°y≤ Ju¡ Ÿt°fi F°<S∫ů* J¡ů k≥¡Ÿ°fiu b°Ôu ≈ÙÔb°fiů* (tF°bwů*) Ÿu <fi<tÕw y‡˚Ù≤ ÎJ¡ y±gi>u tu* bF

F°SÙ ÎuŸu <y≤°, ıæŸu NI°fi°∏@J¡°≤ Ÿu Zä©Ô°f∏@fi Ÿu ˚Ù J¡™>ů≤ „¥∏∫ ŸaŸ°≤ tu* ≈≤b„w° N°<Ì

ÌC#©ů* J¡° NfiC˚b J¡≤ ≤F° ıÙb <y≤w° Fæ $ „`CNů* J¡∑ tFwÙ Ÿufi° J¡° fi°„ J¡≤fiub°Ô° N°æ≤ ŸbÕÌ°
tÌ Ju¡ fÔ Ÿu ∏tW bF F°SÙ (ıů <J¡ŸÙ ≤°ı° Ju¡ π°≤° Ÿ y±gi>u Ÿu <fiJ¡Ôb°J¡≤ <„<sw <J¡∫°
ı° ªCJ¡° S°, Ÿ) ≤°ı° J¡° NÃ∫∏w ≈®Ù<w≈°` FCN° $ <J¡ŸÙ Ÿt∫ (Ÿ ≤°ı° J¡° <J¡ŸÙ ≤°ı° Ÿu ıf ≤°w tu* FÙ ∫C] ™>fi y∫° wf) ≤°w tu* <fiJ¡ÔJ¡≤ ÌÙ|Õ ©±>gyů* Îba J¨¡≈°dů* Ÿu Ÿ ≈®J¡°≤ <~>∏fi-

<˚∏fi Fůw° FCN° t¨Ã∫C J¡ů ≈®°›w Fů y∫°, <ıŸ ≈®J¡°≤ N°Ãt° tu* ıÙb (ıÙbů≈°<@-ÌuF°<Ì N<˚t°fib°Ô°
ıÙb) <bbuJ¡R¡≈ ≈bfi Ÿu <~>∏fi-<˚∏fi Fů ı°w° Fæ $ F<_w-Ÿt¥Fů* Ÿu y^±>_SÔů* Ju¡ Ny®˚°yů* Ÿu

nÙ FCoÕ ˚®t≤-≈a<•w∫ů* J¡ů Ìu©w° FCN° bF F°SÙ y^±><_Sw <ª≤Ÿay<w Ju¡ Ÿa_J¡°≤ Ÿu ≈Cfi# ˚Ù

˚≥b≤° Fů y∫° $ wÌfi∏w≤ bfiÔw°Nů* J¡° Ÿubfi J¡≤ ≤F° bF ˚≥b≤° ≈Cfi# J¡t<ÔfiÙ Ju¡ ≈°Ÿ N° ≈FC≥ª°,

•∫ů*<J¡ NI°fiÙ ıÙbů* J¡∑ b°Ÿfi°Nů* J¡° ÌC≤U∫°Ÿ ŸbÕS° ÌC_Ã∫°≠∫ FÙ Fůw° Fæ $ bF°≥ ˚Ù ≈Cfi# F°SÙ

Ju¡ ©C≤ů* Ÿu <bw°<nw FCN° bF (˚≥b≤°) ª¥≤-ª¥≤ Fů y∫° N°æ≤ ŸtÙ≈ tu* <_Sw FaŸ Ju¡ Ì„Õfi Ÿu ∫°fiÙ

ŸŸu ÌgfC] FCoÕ b°Ÿfi° Ÿu t@C≤˚°TÙ FaŸ Fů y∫° $ fFCw Ÿt∫ wJ¡ NfiuJ¡<b@ ∫ů<fi∫ů* tu* ˚¸>J¡w°

FCN° () bF J¡ÔFaŸ <J¡ŸÙ Ÿt∫ ÎJ¡ f°≤ ≈Cfi# FaŸı∏t ≈®°›w J¡≤ fFCw Ÿu FaŸů* Ju¡ Ÿ°S <bF°≤

J¡≤fiu Ôy° $ bF°≥ FaŸů* J¡∑ Ÿ˚° tu* Ÿfiu f®ÊÌub Ju¡ FaŸ Ju¡ yCd, N°J¡°≤ N°<Ì J¡° bdÕfi ŸCfi° $

ŸŸu ŸÙ ı∏t tu* FaŸR¡≈ oŸ <˚sC Ju¡ N∏w#J¡≤d tu* fi°t N°æ≤ N°J¡°≤ Ÿu Ÿt<∏bw "tæ* ˚Ù
f®°ÊFaŸ Fů ı°«≥¡' oŸ w≤F J¡∑ b°Ÿfi° bæŸu FÙ <J*¡<ªwg |fiÙ˚¥w Fů y∫Ù, ıæŸu ≈¥bÕ tu* b<dÕw N^±>≤Ÿ tu* <_S≤ tů≤ $ ŸÙJ¡° <ª∏wfi J¡≤ ≤F° bF (<˚sC) Δ∫°<@R¡≈ |Cfi Ÿu Âi> N°Fw FůJ¡≤
t≤ y∫° N°æ≤ Ÿ f®Ê FaŸJ¡∑ fi°t Îba N°J¡°≤ ˚∫<bT∫J¡ b°Ÿfi° Ju¡ NfiCŸ∏@°fi Ÿu f®Ê ÌubJ¡°
b°Ffi FaŸ ffi y∫° $ ZÙ≤°tıÙ, <b≈CÔ wS° ŸbÕÌ° NfiC_∫¥w <bbuJ¡b°Ôu f®ÊÌub Ju¡ N≈fiu <bbuJ¡, bæ≤°À∫, w[bI°fi N°<Ì ≈Ìu„ů* Ju¡ <bÔ°Ÿů* Ÿu ŸÙ ı∏t tu* f®Ê-ÔůJ¡ tu* FÙ ˚ÔÙ˚°≥<w fů<@w, NwÎb ˚ůÀ∫ ≈Ì°Sů˘ tu* Ÿ°≤Â<‹¸> Ÿu „¥∏∫ Fůw° FCN° bF FaŸ ıÙb∏tC•w FůJ¡≤ <_Sw Fů y∫° $ oŸ

≈®J¡°≤ ıÙ<bw ≤Fwu FCÎ FÙ ıf Ÿfiu <fi≤<w„∫ N°fi∏ÌR¡≈ tůsŸC© J¡∑ ≈®°<›w J¡≤ ÔÙ N°æ≤ -

"f®Êd° ŸF wu ŸbuÕ Ÿa≈®°›wu ≈®<wŸaª≤u $ ≈≤_∫°&∏wu J¨¡w°Ãt°fi# ≈®<b„<∏w ≈≤a ≈Ìtg $$' - oŸ ZC<w Ju¡ NfiCŸ°≤ Ìů ≈≤°|ÕbTÕ Ju¡ N∏w tu* f®Ê Ìub Ju¡ Ÿ°S FÙ <bÌuFtC•w ˚Ù Fů y∫° wf Ÿ FaŸ Ju¡ <ÔÎ
oŸŸu N<@J¡ Ÿ°º∫ FÙ •∫° „uT ≤F° ? ∫F <bπ°fig FÙ Ÿůªu* $ w°Ã≈∫Õ ∫F <fiJ¡Ô° <J¡ I°fi Ÿu oŸÙ

() ∫ů<fi‹b∏∫°ŸC ŸavÔC™>fig oŸŸu "FaŸ# ≈μbfiu ˚¥Ãb° <b∏º∫J¡h~>u ª b°≤d# $ F¿≤dů ÌuF∫∏`°Ì°æ... oÃ∫°<Ì b‚∫t°d ≤Ù<w Ÿu fÙª tu* oŸJu¡ ≈ª°ŸÙ ı∏t FCÎ Fæ*, ÎuŸ° t°Ô¥t ≈nw° Fæ $
wS° •w Ìů ≈®J¡°≤ Ju¡ FaŸ ı∏t y®Fd J¡≤ Ôufiu Ju¡ f°Ì bF ”BR¡≈ FCN°, ∫F - "ŸaŸ°≤„w≈∫Õ∏wu

”B# Ÿů&Fa Δ∫b<_Sw# $' oÃ∫°<Ì Ÿu N°yu J¡Fu*yu $

ŸyÕ - 63]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1485
ı∏t tu* Ÿt¥Ô NfiSů˘ J¡∑ <fib¨<W Îba <fi≤<w„∫ N°fi∏Ì≈®°<›w Ju¡ Ÿ‡≈°<Ìw J¡≤ Ôufiu N°æ≤ ŸŸu N<w¿≤•w ≈C”T°SÕ Ju¡ „uT fi ≤Ffiu Ÿu bF J¨¡wJ¨¡Ã∫ Fů y∫° $$18-37$$
f°Ÿ™>b°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

<w≤Ÿ™>b°≥ ŸyÕ

”BR¡≈w° J¡ů ≈®°›w FCÎ Ÿ FaŸ J¡ů ≈¥bÕ-ÌuFů* J¡° I°fi,

fiJ¡∑ „w”Bw° wS° ÎJ¡R¡≈w°-ofiJ¡° bdÕfi $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ZÙ≤°tıÙ, bF FaŸ≈sÙ Nfi°∫°Ÿ FÙ f®ÊÌub Ju¡ N°Ÿfi˚¥w J¡t<ÔfiÙ

Ju¡ fi°Ô tu* ÔÙÔ°≈®°›w J¡≤fiu Ÿu ∫°fiÙ f®ÊÌub J¡° b°FfiR¡≈ Ÿ°tÙ›∫ Îba tC<•wR¡≈ ≈Ì J¡ů ≈®°›w J¡≤fiu Ÿu <J¡ŸÙ ÎJ¡ Ÿt∫ f®ÊÌub Ju¡ Ÿ°S ”B≈C≤ tu* ≈FC≥ª° N°æ≤ bF°≥ Ÿfiu ˚yb°fig ”B J¡ů Ìu©° $$1$$ bF°≥

≈≤ ˚yb°fig „aJ¡≤ tu* I°fi, ∫ůy, Îuÿb∫Õ N°<Ì Ÿ‡≈¥dÕ yCdů* J¡° N°<@•∫ Ìu©fiu Ÿu Ÿ FaŸ J¡ů "tæ* ˚Ù

”Ì®°F‡˚°bfi° Ÿu ”BR¡≈ Fů ı°«≥¡' ∫ů* Â» fC<] Fů y∫Ù $

„aJ¡° Fů <J¡ ıÙb∏tC•w, NwÎb b°Ÿfi°„¥∏∫ Ÿ FaŸ J¡ů ”BÃb J¡∑ oh~>° FÙ Jæ¡Ÿu FůyÙ N°æ≤ Ÿ
b°Ÿfi° Ju¡ NU∫°Ÿ Ÿu ÌuFÃ∫°y Ju¡ Ÿ°S ≈Cfi# ŸJ¡° ”B „≤Ù≤ @°≤d ˚Ù Jæ¡Ÿu Fůy° ? ∫<Ì oŸ ≈≤ J¡Fů

<J¡ "˚≤w_∫ <`ı∏t<˚#' oŸ ∏∫°∫ Ju¡ NfiCŸ°≤ fi°fi° ÌuFů* Ÿu ˚ůÀ∫ ≈®°≤Æ@ J¡tů˘ Ju¡ Nb<„‹¸> ≤Ffiu Ÿu bF ÌuF°∏w≤ @°≤d J¡≤ ŸJ¡w° S° wů ∫F ™>ÙJ¡ fiFÙ*, •∫ů*<J¡ ∫F°≥ ≈≤ ”B<bT∫J¡ NF‡˚°b @°≤d J¡≤fiu J¡° ıů bdÕfi <J¡∫° y∫° Fæ, bF <fi”≈∫ůyÙ Fů ı°∫uy° $ oŸÙ ≈®J¡°≤ ˚yb°fig ”B Ju¡ oÕÿb≤ Fůfiu Ju¡

J¡°≤d ”BR¡≈w° tu* J¡tÕk¡ÔÃb ˚Ù fiFÙ* N° ŸJ¡w° ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

ŸJ¡∑ bF o<h~>w ”Bw° Ì≈Õd tu* ≈®<w<f‡f J¡∑ fi°o˘ ≈®<w<f‡fR¡≈ FÙ SÙ $ w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ ∫F
b<dÕw R¡B˚°b tC¶∫ R¡B˚°b fiFÙ* Fæ, <J¡∏wC ≈®<w<f‡f Ju¡ Ÿt°fi Ÿ°R¡›∫tC<•w FÙ Fæ N°æ≤ bF J¡tůÕ≈°Ÿfi°

J¡° k¡Ô ˚Ù Fů ŸJ¡wÙ Fæ $ wS° ª, "Ìubů ˚¥Ãb° Ìub°fi›∫u<w' ∫F ZC<w oŸ <bT∫ tu* ≈®t°d Fæ $$2$$

FaŸ J¡° ∫F ”BÌuF@°≤d ı∏t°∏w≤ fiFÙ* Fæ, <J¡∏wC Nb<„‹¸> ≈®°≤Æ@ Ÿu ≈fiÙw oh~>° Ju¡ J¡°≤d

∫ů<y∫ů* Ju¡ Ÿt°fi t°fiŸ ÌuF°∏w≤ J¡∑ J¡v≈fi° π°≤° ≈¥bÕ ÌuF J¡° Ã∫°yt°` FÙ Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
bF°≥ ≈≤ Ÿ FaŸ fiu (”B˚°bfi°b„) ”B„≤Ù≤ @°≤ J¡≤ N≈fiu Ÿ ≈¥bÕbwÙÕ FaŸ „≤Ù≤ J¡° Ÿ

≈®J¡°≤ Ã∫°y J¡≤ <Ì∫° <ıŸ ≈®J¡°≤ y∏@ ≈bfiR¡≈w° J¡ů ≈®°›w J¡≤ ≈C‹≈ yCh~>ů* J¡° Ã∫°y J¡≤ ÌuwÙ Fæ $ bF

”B Ÿ ”B˚bfi tu* y°d≈Ã∫≈Ì J¡∑ ≈®°<›w Ju¡ J¡°≤d fi-fi <„b≈C≤ Ju¡ N°ª°≤ů* Ÿu ∫Suh~> <bF°≤

J¡≤fiu Ôy° $$3,4$$

Ÿ°R¡›∫-tC<•w tu* ∫Ω<≈ ıywg J¡° ŸaF°≤ N°<Ì J¡≤fiu J¡° N<@J¡°≤ fiFÙ* Fæ; wS°<≈ I°fi, Îuÿb∫Õ

N°<Ì Ÿu ≈®<Ÿ] ”B˚yb°fig J¡° Ÿ°‡∫ wů Fæ FÙ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
bF°≥ ≈≤ ≈≤t Zu‹™> I°fi Îba Îuÿb∫Õ N°<Ì Ju¡ <bÔ°Ÿů* Ÿu ≈®<Ÿ] ”B ˚yb°fig Ju¡ Ÿ°S Ÿtw°-

<b<„‹¸> Ÿ NÔ°æ<J¡J¡ fC<] Ÿu Ÿ ”B fiu N≈fiu ≈¥bÕwfi Ÿ‡≈¥dÕ b¨W°∏wů* J¡° ˚Ù NbÔůJ¡fi J¡≤

<Ô∫° $ Ÿ Ÿt∫ N°b≤d≤<Fw, ÎJ¡t°Ì°fi°J¡°≤ ˚yb°fig ”BR¡≈ Ÿfiu, N≈fiu ŸæJ¡nůa _b›fiů* Ÿu N°ÿª∫Õª<J¡w Fůwu FCÎ N≈fiu tfi tu* FÙ J¡F° # ∫F tF°fig N°ÿª∫Õ Fæ <J¡ ª°≤ů* Nů≤ kæ¡ÔÙ FCoÕ ∫F t°∫°

1486

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

<bÿb J¡ů tů<Fw J¡≤fiub°ÔÙ Fæ $ tR¡˚¥<t tu* ıÔ J¡∑ fi°o˘ ∫F _b∫a NŸBq≈° FÙ Fæ; <k¡≤ ˚Ù ŸBq≈-ŸÙ

˚°<Ÿw Fů ≤FÙ Fæ $ N° ! tCHu _t≤d N° y∫° <J¡ ŸbÕ≈®St ≈®°•wfi ≈°≤t°<SÕJ¡ <_S<w Ÿu tæ* <ªB¥≈ FÙ

S° $ wÌfi∏w≤ t°∫°b„ <ªWR¡≈w° J¡ů ("ÎJ¡ů&Fa fFC _∫°a ≈®ı°∫u∫' oÃ∫°J¡°≤J¡ Ÿ¨<‹¸>ŸaJ¡v≈-b¨<Ww°

J¡ů) ≈®°›w FCN° $ Ÿ w≤F Ju¡ ŸaJ¡v≈ Ÿu FÙ tæa Ÿ‡≈¥dÕR¡≈ Ÿu Ÿa≈∏fi Fůw° FCN° <ªÌa„ tu* ŸbÕI N°æ≤
yyfi N°<Ì J¡∑ ˚°bfi° Ÿu ı±>°a„ tu* yyfi N°<Ì <b˚°yb°fig ˚Ù Fů ªCJ¡° F¥≥ $ wÌfi∏w≤ tu≤° _buh~>° Ÿu Δ∫<‹¸>-Ÿt‹ˆ°ÃtJ¡ <Ô*yÌuF tu* <ªÌ°ÃtR¡≈ Ÿu ≈®bu„ Fůfiu ≈≤-_S¥Ô˚¥wů* wS° Ÿ¥‚tw∏t°`°Nů* Ÿu N°æ≤ fi ÌuFůa Ÿu N˚uÌ°º∫°Ÿ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d-wÌgyw b°Ÿfi°Nů* Ju¡ bæ<ªc∫ Ÿu <ª`≈¸> J¡∑ fi°o˘ ≤a<ıw Fůw° FCN° tæ* ıÙbR¡≈ FůJ¡≤ <_Sw FCN° $ N°æ≤ Nfi°<ÌJ¡°Ô Ÿu ı∏t-≈≤‡≈≤°Nů* ¡J¡° NfiC˚b J¡≤ ≤F°
bF ıÙb ˚Ù <J¡ŸÙ ÎJ¡ ŸyÕ tu* bæ≤°À∫ Îba Ÿt°<@ tu* ≈Ç>w° Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ª°≤ů* Nů≤ Ÿu <bT∫ů* Ju¡ sů˚

Ÿu ≤<Fw Fůw° FCN° Ÿa∏∫°ŸÙ Fů y∫° $$5-9$$

N°ÃtI°fi Ÿu „¥∏∫ Ÿ <˚sC tu* ≤‡∫b_wCNůa tu* oÌ∏Ãb (∫F) ∫° NF∏Ãb (tæ*) fC<] ≤©fiu Ju¡

J¡°≤d <ªW<fi≤ů@ Ju¡ NU∫°Ÿ tu* ≈Ç>w° Fůfiu Ÿu ≈¥bÕÌuF°<Ì Ju¡ N°Ã∫<∏wJ¡ <b_t≤d„<•w J¡∑ Ã≈<W

FCoÕ, ∫F <Ì©Ô°wu Fæ* $
f≥@u FCÎ ≈μ°Ÿfi Ÿu <_S≤w° ≤©fiub°Ôu Ÿ <˚sC fiu, _S¥Ô ÌuF Ju¡ Nb∫b wS° ¿ÔayÌuF Ju¡ Nb∫b

≈®°d, o<∏B∫ N°<Ì Ju¡ <fi≤ů@ π°≤° f°F≤ Ìubw° N°<Ì <bT∫ů* tu* <ªW J¡∑ _bæ≤ <bF°≤ J¡≤fiub°ÔÙ t°fiŸ-

≈¥ı° N°<ÌR¡≈ ÔÙÔ° "∫F ŸC∏Ì≤ Fæ' oŸ ˚°bfi° Ÿu ≠∫ů*-FÙ N<bJ¡ÔR¡≈ Ÿu ≈®°≤‡˚ J¡∑, Ã∫ů* FÙ bF

(<˚sC) ŸJu¡ NU∫°Ÿb„ wwg-wwg <b”] Ÿ‡≈¥dÕ ˚°bůa J¡ů Ìf°J¡≤, Ì¥Ÿ≤u tfifiůÌ∫ J¡ů ~>ůnJ¡≤

ŸÙ ÔÙÔ° J¡° NfiC˚b J¡≤fiu Ôy° $$10,11$$ •∫ů*<J¡ ≈Ù~>u ıů ªtÃJ¨¡<w <ªW tu* N°R¡i> FůwÙ Fæ, bFÙ

≈¥bÕ ªtÃJ¨¡<w J¡ů Ìf°J¡≤ <bÔ<Ÿw FůwÙ Fæ $ (<J¡Ÿ ≈®J¡°≤ Ìf°J¡≤ <bÔ<Ÿw FůwÙ Fæ, oŸtu* Â‹¸>°∏w Ìuwu Fæ* "bvÔÙ' Ÿu $) ‹dw°-ªtÃJ¡°≤ Ÿu Δ∫°›w Ôw° bŸ∏wJ¡°ÔÙfi ≈Ù∫u FCÎ ˚Ù ıÔ J¡ů ∫°fiÙ F≤u≈fi Ju¡ ªtÃJ¡°≤ J¡ů ~>ůn ÌuwÙ Fæ NS°Õwg Ÿu Ìf°J¡≤ <bÔ<Ÿw FůwÙ Fæ $$12$$

≈≤t ¿Ÿ] Fůwu FCÎ ˚Ù Ÿ <˚sCJ¡ J¡ů N„°˜Ù∫ t°fiŸ-J®¡∑±>° tu* ≈®b¨<W Fůfiu ≈≤ NfiSů˘ J¡∑

≈≤‡≈≤° ≈®°›w Fů y∫Ù $

<ıŸ ≈®J¡°≤ ªÙ*¸>Ù <~>Bů* tu* |¥twÙ-<k¡≤wÙ Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ N≈fiÙ Â» b°Ÿfi°Nů* Ÿu ∫C•w ()

<˚sCR¡≈ bF ıÙb ıÙb¸>fi°t@°≤Ù FůJ¡≤ fi ∫ů<fi∫ů* tu* |¥tfiu Ôy° $$13$$

∏FÙ* ∫ů<fi∫ů* J¡° J¡°≤d≈®Ì„Õfi≈¥bÕJ¡ <b_w°≤ Ÿu bdÕfi J¡≤wu Fæ* $
wÌfi∏w≤ <πı tu* NfiC≤<•w Fůfiu Ju¡ J¡°≤d bF ıÙb¸> N≈fiu tu* <πıÃb Ìu©fiu Ôy° ∫°fiÙ bF

<πı Fů y∫°; •∫ů*<J¡ ˚°b N°æ≤ N˚°b J¡° bæ≈≤ÙÃ∫ <Ÿ] J¡≤fi° Fů NS°Õwg Ìg˚¥w ˚°bfi° J¡ů NfiCÌg˚¥w N°æ≤ NfiCÌg˚¥w ˚°bfi° J¡ů Ìg˚¥w ffi°fi° Fů, wů ıů ˚Ù b°Ÿfi°Ÿt¥F NU∫°Ÿ, ≈°¸>b N°<Ì Ÿu fÔb°fig (Â»Ù˚¥w) Fůy°, bFÙ ow≤ J¡° <w≤ů˚°b J¡≤ _b∫a J¡°∫ÕR¡≈ Ÿu Ã≈∏fi Fůy° $$

ŸJu¡ f°Ì Ÿ f®°Êd fiu bF Ÿ°t∏ww° (t°^±><ÔJ¡w°) ≈®°›w J¡∑, <ıŸJ¡° bF ŸÌ° <ª∏wfi J¡≤

() „°˜Ù∫ b°Ÿfi°Nů* J¡∑ <„<SÔw° Fůfiu ≈≤ Nfi°<Ì NfiSÕ b°Ÿfi°Nů* J¡° Ìg˚b Fůfi°

Nbÿ∫‡˚°bÙ Fæ - ∫F "ı≤™>b°Ÿfi#' oŸ ≈Ì Ÿu Ÿ¥<ªw Fůw° Fæ $

ŸyÕ - 63]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1487

≤F° S° $ ™>ÙJ¡ FÙ Fæ, <fi≤∏w≤ ≈Ù∫° y∫° ≈°fiÙ b¨s tu* k¡ÔR¡≈ Ÿu ≈¿≤dw Fůw° FÙ Fæ $ ≈ÿª°wg ≤°≠∫

Ju¡ <ÔÎ @t°ÕfiC‹™>°fi J¡≤fiu Ÿu bF ≤°ı° (ªJ®¡bwÙÕ Ÿt®°¸>g) Fů y∫° $ N°æ≤ ŸJu¡ f°Ì @tÕŸaª∫ Ÿu Ÿt<∏bw J¡°tCJ¡b¨<W Fůfiu Ju¡ J¡°≤d bF ≤°ı° Ìub°ayfi°R¡≈ ffi y∫° $ t¨y Ju¡ Ôůªfi-Ÿ°æ∏Ì∫Õ Ju¡

Ôů˚ Ÿu ªaªÔ FCoÕ bF Ìub°ayfi° ≤a<ıw t¨yÙ Fů y∫Ù $ NFů ! ≈®°<d∫ů* tu* b°Ÿfi°-tůF ÎJ¡t°` ÌC#©

Ju¡ <ÔÎ FÙ Fæ $ ©uÌ Fæ <J¡ b°Ÿfi°R¡≈ Ÿu <ªW tu* <_Sw bF t¨yÙ Ôw° J¡∑ b°Ÿfi° Ÿu N≤^∫ tu*

Ôw°R¡≈ Fů y∫Ù N°æ≤ Ÿ Ô<wJ¡° fiu ∫F ŸtH <Ô∫° <J¡ tu≤° ~>uÌfi Nbÿ∫‡˚°bÙ Fæ $ oŸJu¡ f°Ì
bF Ôw°, ıů <J¡ ˚®t≤ J¡∑ ˚°bfi° Ÿu ˚°¿bw SÙ, ~>uÌfi wS° tÌÕfi Ÿu Ÿt<∏bw Ôw° ÌuF Ÿu N≈fiÙ

ÌuF tu* ˚Ùw≤Ù b°Ÿfi° Ÿu <ª≤Ů∫_w ˚®t≤Ãb Ìu©fiu ÔyÙ $ wÌfi∏w≤ bF ˚≥b≤° _b∫a ˚°<bw F°SÙ

Ju¡ ©C≤ Ju¡ N°|°w J¡° NfiC˚bJ¡≤ tF°ŸaŸ°≤ Ju¡ ˚®tů* tu* ≈Cfi# ≈Cfi# () |¥tfiu Ôy° $ N≈fiu tfiůt°`

Ÿu J¡<v≈w oŸ ŸaŸ°≤R¡≈ Ÿa˚®t tu* Ÿ°æ ı∏t @°≤d J¡≤ bFÙ tæ* <˚sC ”BR¡≈ FůJ¡≤ <_Sw FCN° $
oŸ ≈®J¡°≤ NÃ∫∏w <b<ª`, wS° ŸÃ∫-ŸÙ ≈®wÙw Fů ≤FÙ NfiuJ¡ ŸaŸ°≤R¡≈ N≤^∫-˚¥<t∫ů* tu* tæ*fiu NfiuJ¡ f°≤ ÌÙ|ÕJ¡°Ô wJ¡ ˚®td <J¡∫° $ <J¡ŸÙ ŸyÕ tu* tæ* ıÙb¸>fi°t@°≤Ù FCN°, <J¡ŸÙ tu* tæ* <b≈®

(f®°Êd Zu‹™>) FCN° wů <J¡ŸÙ ŸyÕ tu* ≈¨<SbÙ≈<w ≤°ı° ˚Ù FCN° $ <J¡ŸÙ ŸyÕ tu* ≈μbfi tu* FaŸ FůJ¡≤

<b∏º∫ Ju¡ J¡h~> tu* F°SÙ N°æ≤ <F≤fi FCN° $ oŸ ≈®J¡°≤ ÌuFR¡≈ ∫∏` tu* wS° tfiůR¡≈∫∏` tu* tæ* ≈¥bÕ-
b<dÕw Ì„° J¡ů ≈®°›w FCN° $ N°<Ì ŸyÕ Ÿu ÔuJ¡≤ <ªÌuJ¡≤Ÿ ≈≤t≈Ì Ÿu h∫Cw FCÎ tu≤u N°ı wJ¡ oŸ

ŸaŸ°≤ tu* Fı°≤ů* bTÕ, ŸæJ¡nů* ªwC∫CÕyÙ Îba Nfi∏w <Ìfi, M¡wC N°<Ì Ju¡ ª¿≤w fÙw y∫u $ N°æ≤ ≈≤t

≈Ì Ÿu ≈FÔu FÙ <bª<Ôw FCÎ N≈fiÙ ≈¥bÕ <˚sCNb_S° tu* R¡» ˚Ù w[bI°fi Ju¡ ∫ůÀ∫ Zbd, tfifi N°<Ì Ju¡ NU∫°ŸR¡≈ ∫ůÀ∫w°J®¡t J¡° ≈®t°Ìb„ vÔa|fiJ¡≤ tæ* ≈Cfi# ≈Cfi# ı∏t ≈≤a≈≤° Ÿu f®ÊÌub J¡° FaŸ ffi y∫°, bFÙ tæ* ≈®°•wfi NU∫°ŸJ®¡t ˚yb°fig ”B J¡° Ÿ°<∏fiº∫ ≈°fiu Ÿu ”BR¡≈ tu*
w[bI°fiR¡≈ k¡Ô Ju¡ Ÿ°S Ÿk¡Ô Fů y∫° $$14-27$$

NwÎb „°˜Ù∫ ≈°∫ů* J¡° NU∫°Ÿ FÙ ŸbÕZu‹™> Fæ, ıů <J¡ <bR¡] NfiuJ¡ ı∏tů* J¡° Δ∫b@°fi Fůfiu ≈≤ ˚Ù ≈Cfi# N°<b˚¥Õw FůJ¡≤ ≈≤t ≈C”T°SÕ J¡ů <Ÿ] FÙ J¡≤ Ìuw° Fæ $
oŸ ıÙb J¡° <fi<bÕPfiw°≈¥bÕJ¡ „°˜Ù∫ Ÿ°@fiů* tu* ıů FÙ Â» NU∫°Ÿ <Ìw Fůw° Fæ, bF NÃ∫∏w fiÙ≤Ÿ Fı°≤ů* ı∏tů* Ju¡ Δ∫b@°fiů* Ÿu ∫C•w Fůw° FCN° ˚Ù „Ù|® Ÿ ıÙb Ju¡ FÙ ≈Ù~>u ≈Ù~>u Ì°ænw° Fæ $$28$$

∫<Ì „aJ¡° Fů <J¡ wf wCv∫∫C<•w Ÿu N„C˚ ˚Ù ˚°bfiŮ∫°Ÿ „C˚ ˚°bfiŮ∫°Ÿ Ÿu Δ∫b<Fw Fůfiu ≈≤

˚Ù ≈Cfi# Ã≈∏fi Fůy° ?

J¡°J¡w°ÔÙ∫ ∏∫°∫ Ÿu J¡˚Ù tF°Ãt°Nů* J¡° Nª°fiJ¡ Ÿt°yt ≈®°›w Fů ı°fiu Ÿu ıÙb J¡° ∫F N„C˚

˚°bfiŮ∫°Ÿ ˚ÔÙ˚°≥<w fi‹¸> Fů ı°w° Fæ $$29$$
wf wů ıæŸu Ju¡bÔ ≈FÔu Ju¡ Ÿa_J¡°≤ů* Ÿu N„C˚ b°ŸfiŮ∫°Ÿ Ã≈∏fi Fůw° Fæ, bæŸu FÙ „C˚
b°ŸfiŮ∫°Ÿ ˚Ù _b∫a FÙ Ã≈∏fi Fů ı°∫uy° N°æ≤ ŸÙJ¡∑ Ÿ°tØ∫Õ Ÿu ∫F ≈C”T (ıÙb) N„C˚ b°Ÿfi°Nů*

J¡ů ˚Ù ~>ůn Ìuy°; Nw# ŸJu¡ <ÔÎ ≈C”T≈®∫Ãfi J¡° <b@°fi Δ∫SÕ FÙ Fæ ? ∫<Ì ÎuŸÙ J¡ůoÕ N°„aJ¡° J¡≤u, wů () ≈®_wCw ÿÔůJ¡ tu* "˚¥∫ů ˚¥∫#' ≈Ì Ÿu fÙª Ju¡ F°SÙ, ˚≥b≤°, FaŸ N°<Ì fiÆfu ı∏tů* J¡° ˚Ù

Ÿu _t≤d FCN°, ∫F fwÔ°∫° y∫° Fæ $

1488

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ÿ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

ÌCb°ÕŸfi°-ı°Ô J¡ů ~>ůnfiu J¡∑ oh~>° J¡≤ ≤Fu ≈C”T J¡° ∫F ≈¥bÕwfiÙ∫ Ÿπ°Ÿfi° J¡° NU∫°Ÿ

J¡°Ô°∏w≤ tu* (<b”] NfiuJ¡ ı∏tů* Ju¡ Δ∫wÙw Fů ı°fiu ≈≤) N≈fiu Ìg˚b Ju¡ ≈®<w ŸÃŸay<w Ÿu ≈®°›w ŸÃ≈C”Tů* Ju¡ ≈®∫Ãfi J¡∑ ÎJ¡t°` N≈us° ≤©w° Fæ, ŸJu¡ <ffi° Ã≈∏fi fiFÙ* Fůw°, ∫F ˚°b Fæ $$30$$

N°æ≤ bF ≈C”T≈®∫Ãfi ˚Ù ıf NfiuJ¡ ı∏tů* Ju¡ NU∫_w Îba Â»Ù˚¥w Ÿπ°Ÿfi° Ÿu Ÿt<∏bw Fůy°
w˚Ù ÌCb°ÕŸfi° J¡° s∫ J¡≤fiu tu* ŸtSÕ Fů ŸJ¡w° Fæ, ŸFŸ° fiFÙ* oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
ıů oŸ ÌuF tu* wS° Ì¥Ÿ≤u ÌuFů* tu* ˚Ù ı°y®wg Îba _b›fi tu* <fi≤∏w≤ NU∫_w <J¡∫° ı°w° Fæ, ≈≤t°SÕw#

NŸBq≈ ˚Ù bF ŸBq≈ Ÿu NfiC˚¥w Fůw° Fæ $ w°Ã≈∫Õ ∫F <fiJ¡Ô° <J¡ <tØ∫°SÕ<bT∫ Ìubwů≈°Ÿfi°

N°<Ì_bR¡≈ ≈®∫Ãfi ˚Ù ıF°≥ ı°y®wg Îba _b›fi J¡°Ô tu* ŸÃ∫w°fiC˚b Ju¡ ∫ůÀ∫ Ìubw°˚°b N°<Ì k¡Ô

Ã≈∏fi J¡≤fiu tu* ŸtSÕ Fůwu Fæ*; bF°≥ ≈≤ Zbd N°<Ì ≈®∫Ãfi, ıů <J¡ ≈≤t°SÕw# ŸÃ∫b_wC<bT∫J¡ Fæ,

≈®t°dy‡∫ ≈≤t°SÕ-ŸÃ∫_b˚°b Ju¡ Ô°˚ Ju¡ <ÔÎ ŸtSÕ Fů*yu - oŸtu* J¡Ffi° FÙ •∫° ? $$31$$

∫FÙ Ÿ¥<ªw J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ÿÔůJ¡ tu* "NŸÌ<≈' J¡F° y∫° Fæ $
oŸÙ<ÔÎ „°˜Ù∫ ˚Ù Nfi°Ãt<bT∫J¡ ˚°bfi° J¡° NU∫°Ÿ ÌC#©<t<Zw ŸC© Ju¡ <ÔÎ FÙ Fůw° Fæ; Nw# ŸbÕ<b@ ˚°bfi°Nů* J¡° h~>uÌ J¡≤ Ìufi° FÙ N°Ã∫<∏wJ¡ NfiSÕ J¡ů ıÙw Ôufi° Fæ, fi <J¡ fÙª J¡∑

Ìubw°Ãb J¡∑ ≈®°<›w, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæa $

Ìubw° „≤Ù≤ N°æ≤ fiJu¡ ˚ůy N°<ÌR¡≈ NSÕ<J®¡∫° Ju¡ ıfiJ¡ Nfi°Ãt<ª∏wfi ÌC#© N°æ≤ ŸC© Ju¡ <ÔÎ

FÙ <Ìw Fůwu Fæ* $ Nw# ˚°bfi° J¡∑ N˚°bfi° J¡≤fi° FÙ Ÿ‡≈¥dÕ NfiSů˘ ≈≤ <bı∫ ≈°fi° Fæ $$32$$

<J*¡wC, ıf ∫F NfiSÕ Nfi°Ãt˚°bfi° Ÿu FÙ ı<fiw Fæ, wf ˚Ô° bF NfiSÕ Ÿu ±>≤fiub°Ôů* π°≤° Jæ¡Ÿu ŸubfiÙ∫ Fæ ? oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

∫F ˚°bfi° FÙ N≈fiÙ N°Ãt° J¡ů "∫F ÌuF Fæ' oŸ ≈®J¡°≤ ÎuŸu Ìu©wÙ Fæ, ıæŸu NaJC¡≤ ÎJ¡t°` NŸBq≈

<b_w°≤ Ÿu ∫C•w „°©°-≈®„°©°b°ÔÙ Ôw°R¡≈w° J¡ů Ìu©w° Fæ $$33$$
bF ÎJ¡t°` w[bÌ„Õfi Ÿu ˚ÔÙ˚°≥<w <~>∏fi Fů ı°wÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

∫F ˚°bfi° w[bÂ<‹¸> Ÿu ˚ÔÙ˚°≥<w Ìu©Ù ı°fiu ≈≤ ∫F°≥ ≈≤ JC¡~> ˚Ù fiFÙ* „uT ≤FwÙ $ NSb° ŸJ¡°

~>uÌfi ˚Ù Ÿ°º∫ fiFÙ*, •∫ů*<J¡ NŸwg J¡° ŸbÕÌ° h~>uÌ FCN° FÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $ NSb° bF JC¡~> Fæ FÙ
fiFÙ*, Nw# Ÿ ≈®J¡°≤ ˚®t J¡≤fi° Ftu* <ªw fiFÙ* Fæ $$34$$ N°J¡°„ Ju¡ bdÕ Ju¡ Ÿt°fi Ã≈∏fi oŸ
ıyÃŸ‡f∏@Ù Ft Ôůyů* Ju¡ ˚®t Ju¡ ≈¿≤t°ıÕfi Ju¡ <ÔÎ ÎJ¡t°` NŸabuÌfi FÙ ≈∫°Õ›w Fůy° $$35$$

NSb°, oŸ ≈®J¡°≤ Ju¡ ˚®t°ÃtJ¡ I°fi J¡° N˚°b fi Fů, •∫ů*<J¡ w[bI°fi Ÿu f°<@w b_wC J¡°

ŸabuÌfi Fůfiu≈≤ ˚Ù - ≤≠ıC tu* f°<@w Ÿ≈Õ J¡∑ fi°o˘ ˚∫ Ã≈∏fi J¡≤fiu tu* NŸtSÕ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d - bF

NfiSÕ J¡° ıfiJ¡ fiFÙ* Fů ŸJ¡w°, ≈®Ã∫Cw J®¡∑±>° J¡° ÎJ¡ Ÿ°@fi FÙ Fůy° $
f°<@w Fůfiu Ÿu NŸBq≈, N<@‹™>°fiŸW°_bR¡≈ ∫F ıyÌ°J¡°≤ ˚°bfi°, ıů <J¡ ÎJ¡t°` J¡°æwCJ¡ J¡°

Ÿ°@fi Fæ, ∫<Ì ≈®°<w˚°<ŸJ¡ ŸW° Ju¡ J¡°≤d Fæ, wů bF <bfiůÌ Ju¡ <ÔÎ FÙ Fæ $ bF NdCt°` ˚Ù NfiSÕ J¡∑
ıfifiÙ fi FůyÙ $ oŸÙ J¡°æwCJ¡b„ tæ* fi°fi° ≈®J¡°≤ Ju¡ N≈fiu fi ŸaŸ°≤ů* J¡ů ı°J¡≤ Ìu©w° F¥≥ $ N°æ≤ ∏Fu*
w[bI°fi Ju¡ ≈®Ì°fi π°≤° ≈°<@ Ÿu ≈¨SÀ˚¥w N≈fiÙ N°Ãt° J¡ů ÎJ¡ J¡≤ Ìuw° F¥≥ $ oŸ ≈®J¡°≤ <bª°≤J¡≤ ∫F

ŸyÕ - 63]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1489

”B Ÿ ŸyÕ tu* ªÔ° y∫°, ıF°≥ t™> <_Sw <˚sC, t¨wJ¡ J¡∑ fi°o˘, <fiB° tu* <_Sw S° $ wÌfi∏w≤ Ÿ ”Ì®
fiu Ÿ ıÙb¸>fi°t@°≤Ù <˚sC J¡ů ı°y¨wJ¡≤ _b<ªW°a„ <ªW Îba N≈fiu Na„˚¥w <ªÌ°˚°Ÿ_bR¡≈ w[bI ıÙb Ÿu Ÿa∫C•w <J¡∫° $ N°æ≤ bF <˚sC ˚Ù N≈fiu ˚®t J¡° _t≤d J¡≤fiu Ôy° () $ N≈fiu-N°≈J¡ů

”BR¡≈ wS° ıÙb¸> N°<Ì Ju¡ „≤Ù≤R¡≈ tu* ˚Ù Ìu©J¡≤ w[bI°fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d N°Z∫ J¡≤fiu Ju¡ N∫ůÀ∫

˚Ù bF <˚sC (owfiu Sůnu Ÿt∫ tu* <ª≤J¡°Ô Ju¡ ı∏tů* Ju¡ NfiC˚bR¡≈ wS° _b°<›fiJ¡ ”B„≤Ù≤°<Ì J¡∑

NfiCb¨<WR¡≈ N°ÿª∫Õ Ju¡ NbÔůJ¡fi Ÿu) N°ÿª∫Õª<J¡w Fů y∫° $ wÌfi∏w≤ bF R¡B N°æ≤ <˚sC Ìůfiů* FÙ

™>J¡≤ <ªÌ°J¡°„ Ju¡ ÎJ¡ J¡ůfiu tu* <_Sw J¡FÙ* f®Ê°^±>°∏w≤ tu* ªÔu y∫u $ Ÿ ıÙb¸> Ju¡ ŸaŸ°≤R¡≈
f®Ê°^±>°∏w≤ tu* ÔÙÔů≈°¶∫°fi tu* b<dÕw ≤Ù<w Ÿu ≈®bu„J¡≤ ŸJu¡ ˚¥ÔůJ¡ tu* ı°J¡≤ bF°≥ ˚Ù Ÿ ıÙb¸> Ju¡ _S°fi˚¥w πÙ≈ J¡ů N°æ≤ Ÿ t^±>Ô J¡ů, Ÿ t^±>Ô Ju¡ N∏wyÕw Ìu„ J¡ů, Ÿ ≈C≤ J¡ů N°æ≤ Ÿ |≤

J¡ů wS° Ÿ |≤ tu* <_Sw F°S tu* wÔb°≤ @°≤d <J¡∫u FCÎ ıÙb¸> J¡ů fi Ìůfiů* fiu Ìu©°, ıů <J¡ „b J¡∑
fi°o˘ ŸC_w N°æ≤ fi‹¸>ŸaI FůJ¡≤ ≈n° S° $ bF°≥ ≈≤ <_Sw Ôůyů* Ju¡ <ÔÎ _b∫a Ì„Õfi Ju¡ N∫ůÀ∫ Fůfiu Ju¡

J¡°≤d ”B Îba <˚sC Ju¡ „≤Ù≤ Ju¡ ˚°b J¡ů (ıÙb¸>fů@fi°<˚≈®°∫ J¡ů) wS° ”B Ju¡ J¡ů<¸>Ÿ¥∫Õ Ju¡ Ÿt°fi

≈®˚° Ju¡ N∏wR¡≈ Ÿ‡≈¥dÕ N≈fiu ≈®˚°b J¡ů N∏w@°Õfi„<•w Ÿu <~>≈°J¡≤ bu ıÙb¸> Ju¡ ŸaŸ¨<w ≈®Ìu„ů* tu*

≈FC≥ªu N°æ≤ bF°≥ Ÿ ıÙb¸> J¡ů ıy°J¡≤ „Ù|® FÙ Ÿu _b<ªW°a„ <ªW Ÿu Îba _b°a„<ªÌ°˚°ŸR¡≈
w[bI ıÙb Ÿu Ÿa∫C•w ffi°J¡≤ Ju¡ ˚Ùw≤ ÎJ¡_bR¡≈ N°æ≤ f°F≤ wÙfi R¡≈b°Ôu bu ”B, ıÙb¸> wS° <˚sC
w[bÌ„Õfi Fů ı°fiu Ÿu ≈≤t°SÕw# w[bI Fůwu FCÎ ˚Ù NI°fiÙ Îba <b_t∫≤F<w Fůwu FCÎ ˚Ù <b_t∫ Ÿu ª<J¡w FůJ¡≤ <ª`<Ô<©w ≈C”Tů* Ju¡ Ÿt°fi sd˚≤ wJ¡ ªC≈ª°≈ <_Sw ≤Fu $ ŸJu¡ f°Ì bu wÙfiů* <ªÌ°J¡°„
tu* J¡FÙ* Nº∫_w, ª°≤ů* Nů≤ ≈®°<d∫ů* Ÿu „ÆÌ°∫t°fi N°æ≤ ıÙb¸> Ju¡ <ªW Ju¡ ≈¿≤d°t_bR¡≈ <b≈® Ju¡

ŸaŸ°≤ tu* ªÔu y∫u $ ÔÙÔů≈°¶∫°fi tu* b<dÕw ≤Ù<w Ÿu bu Ÿ ˚¥ÔůJ¡ tu* ı°J¡≤ <b≈® Ju¡ _S°fi˚¥w πÙ≈ tu*

N°æ≤ ŸJu¡ t^±>Ô tu*, t^±>Ô°∏wyÕw Ìu„ Îba Ÿ y®°t tu* wS° bF°≥≈≤ ˚Ù Ÿ f®°Êd Ju¡ |≤ ≈FC≥ªu $

Ÿ f®°Êd Ju¡ |≤ tu* N≈fiu ≈ů‹∫byů˘ Ÿu Ÿt¿∏bw, f°F≤ <fiJ¡Ôu FCÎ <≈®∫wt ≈®°dJ¡∑ fi°o˘ ¿_Sw wS°
f®°ÊdÙ π°≤° J¡^™>≈®Ìu„ tu* N°<Ôa<yw Ÿů∫u FCÎ Ÿ f®°Êd J¡ů fi Ôůyů* fiu Ìu©° $ Ÿu ıy°J¡≤ N°æ≤

_b<ªW°a„ <ªW Îba _b°a„<ªÌ°˚°Ÿ_bR¡≈ w[bI ıÙb Ÿu „Ù|® Ÿa∫C•wJ¡≤ bF°≥ ≈≤ bu N°æ≤ fFCw Ÿu Ì¥Ÿ≤u ˚Ù ≈≤t°SÕw# <b_t∫≤<Fw Fůwu FCÎ ˚Ù N°ÿª∫Õª<J¡w FůJ¡≤ ¿_Sw F…Î $ wÌfi∏w≤ fi Ôůyů* fiu (”B, <˚sC, ıÙb¸> N°æ≤ f®°Êd fiu) <ªÌ°J¡°„ tu* „ů<˚w, <ªW°J¡°≤ Ÿu <bb¨W <ª<w Ju¡ ≈¿≤d°t_bR¡≈

N°æ≤ ˚®td wS° ŸbÕ<b@ ˚ůyů* Ÿu ≤tdÙ∫ Ÿ°t∏w R¡≈ ≤°ı-ŸaŸ°≤ Ju¡ <ÔÎ ≈®_S°fi <J¡∫° $ ≈ÿª°wg bu Ÿf Ÿ Ÿ°t∏w Ju¡ ˚¥ÔůJ¡ J¡ů, ŸJu¡ πÙ≈ J¡ů wS° ŸJu¡ t^±>Ô J¡ů ≈F…≥ª y∫u $ bF°≥ ≈≤ ∏Fů*fiu

≈ÔayR¡≈ J¡tÔ ≈≤ Ÿů∫u F…Î tÌ∫C•w Ÿ t^±>Ô°@Ù„ J¡ů Ìu©° $ bF Ÿ°t∏w ŸCbdÕ Ju¡ Ÿt°fi ÌuÌÙ›∫t°fi () ≈®_wCw ÿÔůJ¡ Ÿu ∫F Ÿ¥<ªw Fůw° Fæ <J¡ ”B°a„ ıÙbů* Ju¡ ≈®bu„ J¡∑ J¡v≈fi°, fiJ¡°

ŸÃ∫ŸaJ¡v≈ Îba <b<ª` ˚ůyů* Ju¡ ıfiJ¡ Nb<„‹¸> NÂ‹¸> Ju¡ fÔ Ÿu f°<@w FCÎ ˚Ù ıÙb¸> Ÿu ÔuJ¡≤

”B≈∫Õ∏w Ÿ˚Ù „≤Ù≤ů* wS° fiJu¡ ≈®≈aªů* J¡∑ J¡v≈≈∫Õ∏w NfiCb¨<W Fů ŸJ¡wÙ Fæ, oŸ <ÔÎ <˚sC Ju¡
ı°y≤d Ÿu Ft Ôůyů* Ju¡ _b°<›fiJ¡ ≈®≈aª J¡∑ fi°o˘ fi „≤Ù≤ů* Îba fiJu¡ ≈®≈aªů* J¡° <fi≤fiCb¨<WR¡≈ f°@
fiFÙ* Fůy° $

1490

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

ÌuFb°Ô° S° $ ŸCbd°Õ˘yÙ ≈¸>≤°fiÙ π°≤° N≈fiu JC¡ªR¡≈ J¡ů¸>≤ tu* bF ÎuŸ° N°<Ô*<yw S°, ıæŸu ˚®t≤Ù Ÿu N°<Ôa<yw J¡tÔJ¡ů„ tu* Ÿů∫° F…N° ˚≥b≤° $ ıæŸu taı¿≤∫ů* Ÿu b¨s bu<‹¸>w ≤Fw° Fæ, bæŸu FÙ bF Ÿ°t∏w NfiuJ¡ ≤t<d∫ů* Ÿu bu<‹¸>w S° $ N°æ≤ ÌÙ≈J¡ů* Ju¡ Ÿt¥Fů* Ju¡ fÙª bF ÎuŸ° ¿_Sw S°, ıæŸu ≤Ãfi Ÿt¥Fů* Ju¡
fÙª ŸCbdÕ $ (oŸ ≈®J¡°≤ Ÿ Ÿ°t∏w J¡ů Ìu©J¡≤) fi Ÿfů* fiu Ÿu ıy°J¡≤ N°æ≤ N≈fiu <ªW Îba w[bI ıÙb Ÿu „Ù|® Ÿa∫C•w ffi°J¡≤ Ju¡ bu ”B N°<Ì wS° N∏∫ ˚Ù fF…w Ÿu bF°≥ ≈≤ ¿_Sw ıfi

<b_t∫≤<Fw FůJ¡≤ ˚Ù <b_t∫ Ÿu ∫C•w F…Î $ wÌfi∏w≤ bu ªJ®¡bwÙÕ ≤°ı° Ju¡ ŸaŸ°≤ tu* y∫u N°æ≤ Ÿu ıy°J¡≤ N≈fiu <ªW Îba ªuwfi Ÿu Ÿa∫C•w <J¡∫° $ oŸ ≈®J¡°≤ Ÿu ”BR¡≈ ffi°fiu Ju¡ f°Ì N°<wb°<FJ¡ ÌuF

Ÿu FÙ N∏∫ ŸaŸ°≤˚¥<t∫ů* tu* fi Ôůyů* fiu ˚®td <J¡∫° (c) N∏w tu* bu Ÿ˚Ù f®ÊÌub Ju¡ FaŸR¡≈ b°Ÿfi°

Ÿu ∫C•w <ªW Ju¡ ≈¿≤d°t_bR¡≈ f®°ÊFaŸ Ju¡ ŸaŸ°≤ tu* ≈F…aªJ¡≤ ”BR¡≈ Fů y∫u $ oŸ ≈®J¡°≤ ”B Ju¡ <ªW

Îba ªuwfi Ju¡ Na„ů* Ÿu FÙ <ªW Îba ªuwfi Ÿu ∫C•w Fůfiu Ÿu wS° I°fi, Îuÿb∫Õ N°<Ì Ÿu Ÿ‡≈∏fi Fůfiu Ÿu bu

Wt „w”BR¡≈w° J¡ů ≈®°›w F…Î wS° „ů<˚w Fůfiu Ôyu $ ≈≤tuÿb≤ Ÿ‡f∏@Ù bF ”B J¡° R¡≈ I°fi Ÿu wů ÎJ¡ Fæ, ≈≤ „≤Ù≤ Ÿu <˚∏fi-<˚∏fi Fæ*, <ª`<b<ª` ªu‹¸>°Nů* Ÿu bu<‹¸>w Fæ, ÎJ¡R¡≈ ˚Ù Fæ N°æ≤ NfiuJ¡R¡≈

˚Ù Fæ $ wÌfi∏w≤ ≈®°<w˚°<ŸJ¡ ŸaŸ°≤ Ju¡ N°@°≤˚¥w, Ÿ‡≈¥dÕ ıywg N°æ≤ ŸJu¡ ˚Ùw≤ _b∫a N∏w∫°ÕtÙR¡≈

Ÿu ¿_Sw bu „w”B N°b≤d„¥∏∫ ªæw∏∫R¡≈ FůJ¡≤ ¿_Sw F…Î $$36-58$$

"ŸFŸ®°<d ŸFŸ®a„ů ∫u ”B° N<@ ˚¥‡∫°tg' oÃ∫°<Ì ZC<w∫ů* tu* ≈®<Ÿ] ”Bů* J¡∑ oŸÙ ≈®J¡°≤ J¡∑

¿_S<w Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ, N°ı wJ¡ ∫F°≥ fF…w Ÿu fnu-fnu Ÿ°æ „w”Bb°Ôu ŸaŸ°≤ Fů y∫u Fæ* $ <˚sC-”B Ÿu J¡¿v≈w Ÿ°æ ıywg Ju¡ fÙª tu* ∫F N°≈ N°æ≤ tu≤u π°≤° NfiC˚¥∫t°fi Ÿ°tfiu ¿_Sw ıywg À∫°≤Fb°≥ ˚®°t≤

”B J¡° ŸaŸ°≤ Fæ, ∫F N°≈ ı°<fi∫u $$59$$

∫<Ì „aJ¡° Fů <J¡ <˚sC Ju¡ Ÿ˚Ù _b›fi ŸaŸ°≤ Ÿf Ôůyů* π°≤° •∫ů* fiFÙ* NfiC˚¥w Fůwu ? wů Ÿ ≈≤

J¡Fwu Fæ* $

J¡<Sw Ôsdb°Ôu ıÙb Ju¡ ıů-ıů ŸaŸ°≤ ª°≤ů* Nů≤ <Ìw Fůwu Fæ*, fi-fi ŸaŸ°≤ů* tu* NI°fiÙ
ıÙb-Ÿt¥F <fiÿª∫ FÙ ≈≤_≈≤ ÎJ¡-ÌqŸ≤u J¡ů fiFÙ* Ìu© ≈°wu $ tfi Ÿu ≈®fC] w[bI, ŸtCB tu* w≤ay J¡∑
fi°o˘, ıÙbů* Ju¡ Ÿ°S <tÔwu FÙ Fæ* $ N°æ≤ NI°fiÙ Ôůy wů N≈fiu N°Z∫t°` tu* ≤FJ¡≤ <t¸g¸>Ù Ju¡ i>uÔu J¡∑
w≤F ¿_Sw ≤Fwu Fæ* $$60,61$$

N°æ≤ fiJu¡ (w[bI Ju¡) <tÔfiu tu* J¡°≤d ÎJ¡t°` _S¥Ôw° J¡° N˚°b FÙ Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
ıæŸu BbÃb Ju¡ J¡°≤d w≤ay N°æ≤ ıÔ ≈≤_≈≤ ÎJ¡R¡≈ Ÿu Nh~>Ù w≤F <tÔ ı°wu Fæ*, bæŸu FÙ ≈®fC]

F…Î ıÙb-Ÿt¥F, <ªBq≈ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d, ≈≤_≈≤ ÎJ¡R¡≈ Ÿu ˚ÔÙ˚°≥<w <tÔ ı°wu Fæ* $$62$$

Ÿ‡≈¥dÕ ıÙbů* Ju¡ w[b˚¥w f®Ê Ju¡ Ÿ°S Îu•∫Ô°˚ FÙ f®Ê Ju¡ J¡¿v≈w R¡≈b°Ôu Ÿ˚Ù ıÙbů* J¡°

<tÔfi Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

(c) oŸ fÙª tu* ∏Fu* ıů Ÿů∫u F…Î <tÔu, fiJ¡ů wů Ju¡bÔ ıy°∫° N°æ≤ ≈¥bůÕ•w ≈®J¡°≤ Ÿu _b°ÃtR¡≈ ffi°∫°, wS° ıů t≤ y∫u Su, ∏Fu* wů <ıÔ°∫° ˚Ù Îbaa ≈¥bůÕ•w ≈®J¡°≤ Ÿu _b°ÃtR¡≈ ffi°∫°

∫F «¡≈≤ Ÿu ŸtHfi° ª°<FÎ $

ŸyÕ - 63]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1491

≈®Ã∫uJ¡ ıÙb Ju¡ <ÔÎ Ã≈∏fi F…Î ŸaŸ°≤ tu* ∫u ıÙb Ÿt¥F, <ªÃŸ°≤ f®Ê Ju¡ ŸbÕΔ∫°≈Ù Fůfiu Ÿu,

≈≤t°SÕw# NŸBq≈ Fůfiu ≈≤ ˚Ù ŸBq≈-Ÿu <_Sw Fæ* $ ≈¨ØbÙ J¡° ıů-ıů ˚°y ©ůÌ° ı°w° Fæ, bF Ÿf

<ıŸ ≈®J¡°≤ N°J¡°„R¡≈ Ÿu FÙ Nb<„‹¸> ≤F ı°w° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ ŸbÕΔ∫°≈Ù oŸ <ª<w Ÿu ıů-ıů w[bI°fi Ju¡ π°≤° Ì¥≤ <J¡∫° ı°w° Fæ, NS°Õwg <tØ∫° ŸtH° ı°w° Fæ bF Ÿf JC¡~> ÎJ¡t°` <ªBq≈

FÙ ≤F ı°w° Fæ $$63,64$$

N°J¡°„ J¡∑ fi°o˘ <ª<w J¡∑ ˚Ù ŸbÕ` ŸÃ∫w° Fæ, ∫F NfiC˚b Ÿu <Ÿ] J¡≤°wu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ, <b˚°yŸ<Fw Ÿ‡≈¥dÕ ≈aª˚¥wů* J¡° ıæŸu N°≈ ŸbÕ` NfiC˚b J¡≤wu Fæ*, bæŸu FÙ ∫F°≥ ˚Ù

Ÿ‡≈¥dÕ ˚¥wŸW°R¡≈ <ª<ww[b FÙ ŸbÕ` <bΩt°fi Fæ - oŸJ¡° ˚Ù N°≈ NfiC˚b J¡∑<ı∫u $$65$$

ŸJu¡ ŸbÕΔ∫°≈Ù Fůfiu N°æ≤ bF°≥≈≤ Ÿ‡≈¥dÕ ≈Ì°Sů˘ J¡∑ J¡v≈fi° J¡≤fiu tu* Â‹¸>°∏w fwÔ°wu Fæ* $

ZÙ≤°t˚B, ıæŸu b¨s tu*, ÔJ¡nÙ tu*, ≈bÕw tu* ∫° <„Ô°_w‡˚ tu* <„¿v≈∫ů* π°≤° ¸>°≥J¡∑ Ju¡ ~>uÌfi Ÿu wwg-wwg N°J¡°≤ J¡∑ ≈®<wt° Ju¡ NfiCJ¥¡Ô y±>gi>° ffi°fiu ≈≤ ıf bu b¨s N°<Ì ≈C”T, F°SÙ, |ůnu, N°<Ì J¡° N°J¡°≤ ≈¿≤h~>uÌ ≈®°›w J¡≤ Ôuwu Fæ* wf bu FÙ-≈C”T N°<Ì <b<ª` t¥<wÕ∫ů* Ju¡ R¡≈ tu*-Ft Ôůyů* J¡ů <Ì©°oÕ Ìuwu Fæ*, bæŸu FÙ ÎJ¡°Ãt° Ÿ‡≈¥dÕ ıyBq≈ Ÿu <Ì©°oÕ Ìuw° Fæ N°æ≤ <ªBq≈ Ÿ ÎJ¡°Ãt°
tu* ıywg ˚Ù bæŸ° FÙ <_Sw <Ì©°oÕ Ìuw° Fæ $$66$$
b¨s N°<Ì tu* wů ~>ufiÙ π°≤° <J¡∫u y∫u y±>gi>u Ÿu ı<fiw ≈¿≤h~>uÌ Fæ, ≈≤∏wC ∫F°≥ ≈≤ bF <J¡ŸŸu ı<fiw Fæ ? ∫<Ì ÎuŸÙ „aJ¡° Fů, wů Ÿ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

N<bT∫, „C] f®Ê tu* ıů <bT∫w° J¡° N∏∫S° I°fi Fæ, bFÙ "ıywg' oÃ∫°J¡°≤J¡ ≈¿≤h~>uÌ J¡°

<fi<tW FůJ¡≤ <_Sw Fæ $ <ªÌuJ¡≤Ÿ Ÿ f®Ê tu* ıyÌ°J¡°≤ ıů Nªæw∏∫ NS°Õwg ınw° Fæ, bF <fi<fiÕ<tW

FÙ Fæ; Nw# bF N°J¡°„-ıæŸu „¥∏∫R¡≈ Ÿu <_Sw Fæ $ [Îba Ÿ ≈®J¡°≤ J¡° I°fi J¡≤fi° FÙ oŸJ¡° Âÿ∫ Ÿu f∏@ Fæ N°æ≤ Ÿ ≈®J¡°≤ Ju¡ I°fi J¡∑ <fib¨<W FÙ tůs Fæ, ∫F k¡<Ôw FCN°>$(67-1)] ZÙ≤°tıÙ, f®Ê tu*

N∏∫S° I°fi FÙ Âÿ∫ů* Ÿu f∏@ Fæ N°æ≤ N∏∫S° I°fi fi Fůfi° FÙ tůs Fæ $ ofi Ìůfiů* tu* N°≈J¡ů ıů ˚Ù

Nh~>° Ôyu, Ÿu FÙ „Ù|® Â» J¡∑<ı∫u $ ŸyÕ N°æ≤ ŸyÕ J¡° N˚°b Îba f∏@ N°æ≤ tůs Ìůfiů* J®¡t„# buÌfi (N∏∫S°I°fi) wS° NbuÌfi (N∏∫S°I°fiJ¡° N˚°b) _bR¡≈ Fæ* $ ∫u Ìůfiů* N≈fiu Ÿ°<s˚¥w ≈®Ã∫y°Ãt°

Ÿu N<˚∏fi FÙ Fæ* $ ZÙ≤°t˚B, Nw# N°≈ ıæŸ° ª°Fu*, bæŸ° J¡≤u* $ ZÙ≤°tıÙ, ÎJ¡t°` fi Ìu©fiu Ÿu ıů N≈fiÙ ŸW° fiFÙ* ≤©w°, ÎuŸu NfiSÕ Ju¡ fi°„ Ju¡ <ÔÎ ≈®∫°Ÿ FÙ •∫° Fæ ? N°æ≤ ıů ŸC© <fiÿªu‹¸> FůJ¡≤

<_Sw ≤Ffiu Ÿu ≈°∫° ı° ŸJ¡w° Fæ, bF ˚Ù „Ù|® ≈®°›w FÙ Fæ; bF°≥ ˚Ù ≈®∫°Ÿ J¡∑ N≈us° fiFÙ* Fæ, ∫F N°≈
ı°<fi∫u $Fu ≤°|b, ıů ıyBq≈ ÎJ¡t°` N∏∫S°I°fi_bR¡≈ Fæ, <fi<ÿªw Fæ <J¡ bF Ÿ ≈®J¡°≤ J¡° I°fi fi J¡≤fiu Ÿu sÙd Fů ı°w° Fæ $ Ÿ ıyBq≈ buÌfi° J¡° Ÿ°sÙR¡≈ ıů ≈®Ã∫Jg¡ªæw∏∫ Fæ, bF ≈®°›w FÙ Fæ $ Nw#

N°≈J¡ů ıů o‹¸> Fů, Ÿu J¡∑<ıÎ $$68-71$$ ZÙ≤°tıÙ, ıæŸu ıÔ J¡° _≈∏Ì w≤ay Fæ, bæŸæ FÙ <ª<w J¡° _≈∏Ì FÙ ıyw Fæ $ (Â‹¸>°∏w Îba Ì°‹¸>°Õ<∏wJ¡ tu* ıů ¿bÔsdw° Fæ, Ÿu <Ì©Ô°wu Fæ* $) Fu ≤|Cfi∏Ìfi,

∫F°≥ ≈≤ (Â‹¸>°∏w Îba Ì°‹¸>°Õ<∏wJ¡ tu*) owfiÙ FÙ N°æ≤ ¿bÔsdw° Fæ <J¡ Ìu„ N°æ≤ J¡°Ô Ju¡ _bR¡≈ů* J¡∑

<_S<w ≤Fwu FÙ ıÔ tu* w≤ay N°<ÌR¡≈w° Ìu©Ù y∫Ù Fæ N°æ≤ ∫F°≥ ıyBq≈ <bbwÕ Ju¡ ≈°Ì°fi f®Ê tu* wů Ìu„ N°<Ì ≈FÔu fi ≤Fwu FCÎ f°Ì tu* N°≤ů<≈w FCÎ FÙ J¡°∫ÕR¡≈ ıyÃJ¡ů<¸>∫ů* tu* Ìu©u y∫u Fæ* $ ZÙ≤°tıÙ,

1492

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

_b≈®J¡°„ N°ÃtR¡≈ ıů ªæw∏∫ Fæ, bFÙ N<bΩ° Ju¡ N°b≤d Ÿu Sůnu ≈®J¡°„-Ÿ° Ÿ‡≈∏fi wÙfiů*
ıywg_bR¡≈ N∏∫S° ≈®<w˚°<Ÿw Fůw° Fæ $ <ªBq≈-ıů <J¡ ŸJ¡° ≈°≤t°<SÕJ¡ _bR¡≈ Fæ - I°fi FÙ Fæ, fi <J¡ ın $ ˚uÌ Ÿu <•Ô‹¸> ofi wÙfiů* ıywg J¡° N°≈ "N∏fiufi Ÿů‡∫ „aCyufi°&&≈ů t¥Ôt<∏bh~>' (Fu Ÿ°æ‡∫, N∏fiR¡≈ J¡°∫Õ Ÿu ıÔR¡≈ J¡°≤d ©ůı Ôů) oÃ∫°<Ì ZC<w∫ů* tu* Ì<„Õw ≈°∫ů* Ÿu ≈ŸaF°≤ J¡≤

ÌÙ<ı∫u $ Ÿ ≈®J¡°≤ ≈Ÿa⁄w FCN° bF "b°ª° ≤‡˚da <bJ¡°≤ů fi°t@u∫tg' oŸ ZC<w π°≤° Ì<„Õw ≤Ù<w Ju¡

NfiCŸ°≤ b°dÙ tu* FÙ <_Sw Fůw° Fæ $ b°dÙ ıF°≥ <fÔJC¡Ô „°*w Fů ªCJ¡∑ Fæ, ÎuŸ° bF ≈≤t <„b FÙ

≈≤t°Ãt° Fæ $ ZÙ≤°t˚B, N°Ãt<ª<w N°æ≤ Ÿ‡≈¥dÕ ıywg-∫u Ìůfiů* „ÆÌw# N°æ≤ NSÕw# N<˚∏fi FÙ Fæ*, J¡˚Ù ˚Ù ofi tu* πæw Ÿa˚b fiFÙ* Fæ $ •w_bR¡≈ N°Ãt° J¡Ù NIw°-Ì„° tu* FÙ πæwI°fi ∫C•w Fæ, I°fi-

Ì„° tu* wů bÙ<ª N°æ≤ ıÔ ∫u Ìůfiů* <˚∏fi Fæ*, ∫F <•w ∫C•w fiFÙ* Fæ $$72-75$$

<w≤Ÿ™>b°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ª°æŸ™>b°≥ ŸyÕ

<˚sC N°<Ì J¡° fi-fi ÌuFů* Ÿu Nb<„‹¸> ≈®°≤Æ@-˚ůy,

”BydÃb J¡∑ ≈®°<›w N°æ≤ ŸaJ¡v≈ J¡∑ <_S≤w° J¡° bdÕfi $

<˚sC Ÿu ÔuJ¡≤ ”B≈∫Õ∏w „≤Ù≤ů* tu* tº∫bwÙÕ Nl>°fifu „≤Ù≤ Fæ*, fitu* ˚ůy-Ÿ‡≈°ÌJ¡ ≈®°≤Æ@ J¡tÕ
fªwu Fæ* ∫° fiFÙ*, ∫ů* Ÿa„∫ Fůfiu Ÿu ZÙ≤°t˚B fiJ¡° b¨W°∏w ≈¥~>wu Fæ* $

ZÙ≤°tª∏BıÙ fiu J¡F° # Fu tCfiÙÿb≤, ıÙb¸> f®°Êd N°<Ì N°æ≤ FaŸ N°<Ì <˚sC Ju¡ _b›fi „≤Ù≤ů*

J¡∑ ŸJu¡ f°Ì •∫° <_S<w FCoÕ NS°Õwg _b›fiJ¡°ÔÙfi „≤Ù≤ Ju¡ ŸÂ„ fiJ¡° f°@ FCN° ∫° N°yu

fiJ¡° Δ∫bF°≤ ˚Ù ªÔw° ≤F° ? tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ˚B, ”B Ju¡ Ÿ°S <tÔJ¡≤ bu Ÿ˚Ù
w[bI Fů y∫u N°æ≤ ”B Ju¡ Na„_bR¡≈ FCÎ bu ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u Ju¡ ≈¥bůÕW≤ ŸaŸ°≤ J¡ů Ìu© ≤Fu J¨¡wJ¨¡Ã∫ FůJ¡≤

N≈¥bÕ ŸC©°fiC˚b J¡≤wu FCÎ Nb¿_Sw Fů y∫u $ J¡°æwCJ¡ ≈®Ì„Õfi Ju¡ <ÔÎ ≈FÔu ≈FÔ ≈®b¨W FCÎ ”B
fiu ≈¥bůÕ<Ìw Ÿ t°∫° J¡° NbÔůJ¡fiJ¡≤ <k¡≤ N≈fiu Na„˚¥w fi ”Bů* J¡ů ŸÙ ıÙb¸> N°<Ì J¡∑

ŸaŸ°≤ <_S<w J¡∑ Nů≤ ˚uı <Ì∫° $ (N°æ≤ Ÿ Ÿt∫ fiŸu) ZÙ”B fiu J¡F° # Îu tu≤u Na„˚¥w ”Bů, wCt Ôůy oŸÙ Ÿt∫ N≈fiu-N≈fiu _S°fi J¡∑ Nů≤ ı°Nů $ bF°≥ ı°J¡≤ J¡Ô`°<Ì ≈¿≤b°≤ Ju¡ Ÿ°S JC¡~> J¡°ÔwJ¡ fi°fi° ≈®J¡°≤ Ju¡ ˚ůyů* J¡° ≈˚ůy J¡≤ tu≤u ≈°Ÿ <k¡≤ Ô°æ¸> N°Nů $ tu≤u Na„_bR¡≈ ıů wCt Ôůy tu≤u yd Fů, tu≤u fiy≤ Ju¡ ˚¥Td Fů ı°Nů $ ≈Ù~>u ªÔJ¡≤ Ft Ÿf Ôůy Ìů ≈≤°]Õ bTů˘ J¡∑ Ÿt°<›w tu* N<bΩ°Ôu„ Ju¡ Ÿ°S ≈®°≤Æ@ J¡° s∫ Fů ı°fiu ≈≤ Ÿ ≈≤t ≈Ì J¡ů ≈®°›w Fů ı°∫u*yu $ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ˚B, ∫ů* J¡FJ¡≤ bF ˚yb°fig N°<Ì”B fiJu¡ Ÿ°tfiu FÙ N∏w<FÕw Fů y∫u $ fi Na„˚¥w Ÿf ”Bů* Ju¡ Ÿ Ÿt∫ N<∏wt ”B ŸaŸ°≤ J¡° ıů Ÿ°<s˚¥w ªæw∏∫ S°, bFÙ Ÿ°sÙ ªæw∏∫

≈®Ã∫uJ¡ tº∫bwÙÕ ıÙb¸> N°<Ì Ju¡ ŸaŸ°≤ tu*, ı°y®w tu* _b›fi-Ÿ°sÙ Ju¡ ŸÂ„, ≈®°›w FCN° $ ˚B, N°<Ì”B J¡∑ N°I° Ju¡ Nfi∏w≤ bu ıÙb¸>-f®°Êd N°<Ì N≈fiu-N≈fiu _S°fi J¡∑ Nů≤ ªÔ <Ì∫u $ Nf J¡°Ô ≈°J¡≤ N≈fiu J¡Ô` N°<Ì ≈¿≤b°≤ů* Ju¡ Ÿ°S ÌuF fi‹¸> J¡≤ ”BÔůJ¡ ≈®°›wJ¡≤ Ju¡ fnu-fnu yd Fů ı°∫uayu $ ıů J¡˚Ù-J¡˚Ù N°J¡°„ tu* w°≤ů* Ju¡ N°J¡°≤ tu* ≈¿≤dw FCÎ Ft Ôůyů* J¡ů <Ì©°oÕ Ìuwu

ŸyÕ - 64]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1493

Fæ* $ ZÙ≤°t˚B fiu J¡F° # ˚ybfig, bu ıÙb¸>-f®°Êd N°<Ì, ıů ÎJ¡ <˚sC Ju¡ ŸaJ¡v≈R¡≈ FÙ Su, Jæ¡Ÿu ŸÃ∫_bR¡≈ ffi y∫u ? J¡°v≈<fiJ¡ NSů˘ tu* ŸÃ∫w° J¡F°≥ Ìu©Ù y∫Ù Fæ ? tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° #

˚B, ŸaJ¡v≈ J¡∑ ıů ŸÃ∫w° Fæ bF wů N<@‹™>°fi˚¥w ªæw∏∫°a„ tu* FÙ Fæ $ oŸ<ÔÎ <bbuJ¡≈¥bÕJ¡

Nº∫_w Na„ tu* ŸaJ¡v≈ J¡∑ ŸÃ∫w° ~>ůn ÌÙ<ı∫u $ Ÿwg N°æ≤ NŸwg Ÿu Ÿab<Ôw Δ∫°bF°¿≤J¡ NSÕ
tu* ıů ŸÌg<˚∏fi R¡≈ ≈¥bůÕW≤ J¡°Ô tu* fiFÙ* ≤Fw° bFÙ wÙfiů* J¡°Ô tu* N<_wÃb Ÿu ≤<Fw Fæ N°æ≤

N<@‹™>°fi˚¥w bF ≈≤t ≈Ì wů Ÿ˚Ù J¡°Ô tu* <_Sw Fæ, •∫ů*<J¡ bF Ÿb°ÕÃtJ¡ Fæ $ ofi Ÿf f°wů* Ÿu

<fiªůn ∫F <fiJ¡Ô° <J¡ ˚ůyıfiJ¡ NÂ‹¸> Ÿu Wu<ıw fi Ÿ°aJ¡<v≈J¡ ≈Ì°Sů˘ tu* N<@‹™>°fi J¡∑

ŸÃ∫w° Ÿu FÙ ŸÃ∫Ãb Fæ, _bw# fiFÙ* $ N°∫C‹tfig, ıů _b›fi tu* <Ì©°oÕ ≈nwÙ Fæ N°æ≤ ıů ŸaJ¡v≈ů*
π°≤° <Ì©°oÕ ≈nwÙ Fæ bF ªæw∏∫°ÃtJ¡ b_wC Fæ; ıů <J¡ Ÿf J¡°Ô tu* ŸB¥≈ N<@‹™>°fi FůJ¡≤ wwg-wwg Ìu„-J¡°ÔR¡≈ Ÿu wwg-wwg _S°fi tu* <fi≤∏w≤ <bΩt°fi ≤FwÙ Fæ $ oŸtu* Â‹¸>°∏w Fæ-ı°J¡≤ ≈®°›w

<J¡∫° y∫° Ìu„°∏w≤ $ ıæŸu ÎJ¡ _S°fi Ÿu Ì¥Ÿ≤° _S°fi ∫°fiÙ tSC≤° N°<Ì _S°fi Ÿu ≈¸>fi° N°<Ì

_S°fi-ytfi, _b_S tfi, ªsC N°<Ì o<∏B∫ů* J¡Ù ≈Ç>w°, <ÌbŸR¡≈ N°<Ì J¡°Ô, ≈Ìu‹¸>° <bbuJ¡∑

≈C”T N°<Ì Ft Ôůyů* J¡∑ J¡°≤d-Ÿ°ty®Ù Ju¡ <ffi°-≈ÔÆ@ fiFÙ* Fůw°, bæŸu FÙ wwg-wwg Ìu„-

J¡°ÔR¡≈ Ÿu ≈¿≤dw _b›fi ˚Ù ı°y®wg N°æ≤ ŸCTC<›w ∫° _b›fi°∏w≤ tu* J¡°≤dŸ°ty®Ù Ju¡ <ffi° ≈ÔÆ@
fiFÙ* Fůw° $ <ª<w Ju¡ J¡ů„ tu*-J¡ů„ŸÂ„ Ÿt_w b°Ÿfi°Nů* Ju¡ ˚a±>°≤ NI°fi tu*-Ÿf JC¡~> ˚≤° ≈n°

Fæ, oŸ<ÔÎ ˚ůyıfiJ¡ NÂ‹¸> Ÿu ≈®ÌÙ›w FCoÕ b°Ÿfi°Nů* π°≤° <ª<w <ıŸ-<ıŸ R¡≈ Ÿu <ıŸ-<ıŸ
b_wC J¡∑ J¡v≈fi° J¡≤wÙ Fæ Ÿ-Ÿ R¡≈ Ÿu Ÿ‡≈¥dÕ <bT∫ů* J¡ů Âÿ∫R¡≈ Ÿu ≈®°›w J¡≤ ÔuwÙ Fæ,

•∫ů*<J¡ bF Ÿb°ÕÃtJ¡ FÙ wů ™>F≤Ù $$1-13$$

Ÿt_w _b›fiŸaJ¡v≈°<Ì Ju¡ ÎJ¡ Ÿ°S NbÔůJ¡fi tu* J¡°æfi-Ÿ° ≈°∫ Fæ ? $$

Fu <≈®∫, <ıŸ ≈°∫ Ÿu ŸaJ¡v≈, _b›fi N°<Ì ÎJ¡ Ÿ°S <Ì©°oÕ ≈nwu Fæ* Ÿ ≈°∫ J¡ů N°≈

ŸC<fi∫u $ NU∫°Ÿ N°æ≤ ∫ůy Ju¡ <ffi° fiJ¡° ÎJ¡ Ÿ°S NbÔůJ¡fi <tÔ fiFÙ* ŸJ¡w° $$14$$

Wt NU∫°Ÿ Ju¡ <ffi° ˚Ù N≈fiu-N°≈ FÙ ∫ůy<Ÿ<] J¡° k¡Ô ≈®°›w Fæ ∫ů* <b„uT fwÔ°wu Fæ** $

F¿≤, F≤ N°<Ì oÕÿb≤ů* J¡ů <ıfiJ¡∑ ∫ůy<bI°fiÂ<‹¸>∫°≥ (Ÿt°<@ N°æ≤ Nº∫°Ãt„°˜I°fi Ÿu ı<fiw Â<‹¸>∫°≥) k¡<Ôw FůJ¡≤ _b∫a FÙ <_Sw Fæ* bu ∫u „aJ¡≤ N°<Ì, Ÿf b_wC J¡ů ŸbÕ` Ìu©wu-≤Fwu Fæ* $$15$$

ŸaJ¡¿v≈w NSÕ J¡∑ ≈®°<›w tu* NU∫°Ÿ N°æ≤ ∫ůy J¡° ıů ≈∫ůy Fæ bF <ªW J¡∑ ÎJ¡°y®w° Ju¡ Ÿ‡≈°Ìfi π°≤° FÙ Fæ $ ÎJ¡°y®w° fi Fůfiu ≈≤ <ªW NfiuJ¡ NSů˘ tu* N°Ÿ•w FůJ¡≤ <J¡ŸÙ ÎJ¡ ˚Ù N≈fiu ŸaJ¡<v≈w NSÕ J¡ů ≈®°›w fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡w°, ∫ů* NŸÃ∫ ŸaJ¡v≈Ãb FÙ oŸtu* ≈®°›w FCN° $

∫F Ÿ°tfiu ∫Ω<≈ b_wC ≈<_Sw Fæ N°æ≤ ŸaJ¡¿v≈w ˚Ù Fæ wS°<≈ ÎJ¡°y®w° Ju¡ fi ≤Ffiu Ÿu Ÿu tæ* ≈®°›w fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡w°; •∫ů*<J¡ ŸaJ¡<v≈w N°æ≤ NŸaJ¡<v≈w Ìůfiů* J¡° N°Z∫ J¡≤fiu Ÿu <ªW Ìůfiů*

Nů≤ Ÿu ˚®‹¸> Fů ı°w° Fæ, J¡FÙ* ÎJ¡ ıyF <_S≤ fiFÙ* Fů ≈°w° $ N˚Ù‹¸> Ÿf J¡°∫Õ ÎJ¡<fi‹™> ≈C”T

J¡ů FÙ ≈®°›w Fůwu Fæ*, N∏∫<fi‹™> J¡ů fiFÙ* $ Ì<sd <Ì„° J¡∑ Nů≤ ı° ≤F° J¡°æfi ≈C”T W≤ <Ì„°

J¡ů ≈®°›w J¡≤ ŸJ¡w° Fæ ? ŸaJ¡<v≈w NSů˘ ≈≤ N°R¡» FCÎ ≈C”T FÙ ŸaJ¡<v≈w NSÕ ≈®°›w J¡≤wu Fæ*

N°æ≤ Ÿ°tfiu <_Sw NSů˘ J¡ů ı°fiwu Fæ* $ ıů ≈C”T Ÿ°tfiu <_Sw N°æ≤ fC<] tu* <_Sw Ìůfiů* b_wCNů*

1494

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
tu* ŸaJ¡v≈ ≈®°›w J¡≤fiu J¡∑ oh~>° J¡≤w° Fæ bF ÎJ¡<fi‹™>w° fi ≤Ffiu Ÿu Ÿ Ÿt∫ fi Ìůfiů* J¡° fi°„

J¡≤ Ìuw° Fæ $ oŸÙŸu ÎJ¡<fi‹™>° Ju¡ J¡°≤d <˚sCJ¡ ıÙb fiu ≈®<Ÿ] ”B J¡∑ fi°o˘ ”BR¡≈w° ≈®°›w J¡≤

Ÿf JC¡~> Ÿb°ÕÃtR¡≈ Ÿu ≈®°›w <J¡∫°, •∫ů*<J¡ oŸJ¡∑ ˚Ù <_S<w ≈®<Ÿ] ”B J¡∑ <_S<w Ju¡ ŸÂ„ FÙ

SÙ $ bu Nl>°fifu tº∫bwÙÕ ıÙb¸> N°<Ì <˚sCŸaJ¡v≈R¡≈ ıÙb ≈®Ã∫uJ¡ <˚∏fi-<˚∏fi R¡≈ Ÿu Nb<_Sw Su N°æ≤ fiJ¡° N≈fi°-N≈fi° ŸaŸ°≤ ˚Ù NÔy-NÔy S°, oŸ<ÔÎ bu N≈fiu tu* ”BÃbŸ°t°∏∫ I°fi Ju¡ <ffi° ÎJ¡-Ì¥Ÿ≤u J¡° Ÿ°s°ÃJ¡°≤ fiFÙ* J¡≤ ≈°wu Su $$16-21$$
wf bu ”B J¡∑ Ÿ<∏fi<@ tu* ÎJ¡-Ì¥Ÿ≤u J¡° Ÿ°s°ÃJ¡°≤ Jæ¡Ÿu J¡≤ ≈°∫u oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

˚B, ÎJ¡t°` ”B J¡∑ oh~>° Ÿu FÙ bu ŸaJ¡v≈ıÙb w[bI°fi Ÿu ≤<Fw N°æ≤ ıÙbů* Ju¡ ŸaŸ°≤ <b„uTů*

J¡ů ı°fifiub°Ôu Fůwu Fæ* wS° ŸÙJ¡∑ oh~>° Ÿu bu ∫F°≥ „Ù|® ”BR¡≈ N°æ≤ NfiuJ¡R¡≈ Fů ı°wu Fæ* $$22$$

fi Ÿfů* Ju¡ N≈fiu-N≈fiu ŸaŸ°≤Ì„Õfi tu* wů fiJ¡∑ oh~>° FÙ J¡°≤d Fæ $

∫F°≥ tæ* ∫F <bΩ°@≤ Fů ı°«≥¡, ∫F°≥ tæ* ≈<^±>w Fů ı°«≥¡, oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ oh~>° FÙ fiJu¡ wwg-wwg R¡≈ Fů ı°fiu tu* J¡°≤d Fæ $$23$$ ≤°t˚B, oŸ ≤Ù<w Ÿu <J¡ŸÙ ÎJ¡ b_wC J¡∑ wÌ°J¡°≤ ˚°bfi° Ÿk¡Ô Fů ı°wÙ Fæ (∫F N°≈Ÿu tæ*fiu J¡F°) $ Ì¥Ÿ≤u ˚Ù ıÙbů* J¡∑ ≈®<Ÿ] wwg-wwg Δ∫bF°≤ <_S<w tu* ∫F

<˚sCŸaJ¡v≈R¡≈ Ÿ¨<‹¸> FÙ Â‹¸>°∏w Fæ $ Ìu„, J¡°Ô N°æ≤ <J®¡∫° Ju¡ J®¡t Ÿu ∫° ÎJ¡ Ÿ°S @°≤d°, º∫°fi Îba

≈®∫Ãfi Ju¡ NfiCŸ°≤ ÎJ¡Ãb, NfiuJ¡Ãb, t¥©ÕÃb, ≈°<^±>Ã∫, ÌubÃb N°æ≤ tfiC‹∫Ãb ≈®°›w <J¡∫° ı° ŸJ¡w°

Fæ $ ∫w# ≈≤t°SÕw# Nfi∏w Fůfiu Ÿu oŸ ıÙb tu* Ÿty® „<•w∫°≥ <bΩt°fi Fæ* N°æ≤ ∫w# ÎJ¡-ÎJ¡

ÌuF°<˚t°fiR¡≈ ≈¿≤h~>uÌ Ÿu <ÿÔ‹¸> Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d oŸtu* ÎJ¡ J¡°∫Õt°` J¡∑ ˚Ù „<•w <bΩt°fi Fæ, oŸ<ÔÎ „<•w_b˚°b Ju¡ NfiCŸ°≤ ıÙbtu* wwg-wwg J¡°∫Õ_b˚°b Δ∫b<_Sw FÙ Fæ $ oŸÙ<ÔÎ ≈®°<d∫ů* Ju¡

J¡t°ÕfiCŸ°≤ _byÕ N°æ≤ fi≤J¡ N°<Ì ŸæJ¡nů* NSÕ-NfiSů˘ J¡∑ Ÿ¨<‹¸>R¡≈ Ÿu <bJ¡°Ÿb°fig wS° Ÿf ≈®°<d∫ů*

Ju¡ ŸaF°≤ π°≤° ≈®Ô∫R¡≈ Ÿu ŸaJ¡ůªb°fig ∫F ≈≤t°Ãt° <F*Ÿ°ı<fiw <bTtw° N°<Ì ÌůTů* Ÿu „¥∏∫ Fæ,

•∫ů*<J¡ ıÙbŸtCÌ°∫ _b∫a <ıŸJ¡∑ oh~>° J¡≤w° Fæ oŸ <ªÌ°Ãt° Ju¡ ŸaJ¡v≈ Ÿu wBq≈ Fů ı°w° Fæ; ˚B, oŸŸu JC¡~> ˚Ù <J¡ŸÙJ¡° ıyÌÙÿb≤ N<fi‹¸> fiFÙ* J¡≤w° $$24-27$$

Nf Ì°F≤d π°≤° @°≤d N°æ≤ º∫°fiR¡≈ ≈®∫Ãfi J¡∑ k¡Ô˚¥w Îu<h~>J¡ ÎJ¡R¡≈ N°æ≤ NfiuJ¡R¡≈

<_S<w J¡° <b_w°≤≈¥bÕJ¡ bdÕfi J¡≤wu Fæ* $

_b∫a Ÿ‡≈°<Ìw ofi wwg-wwg Ìu„ N°æ≤ J¡°Ô Ju¡ NfiCŸ°≤ ≈®°<d∫ů* Ju¡ NfiCy®F N°æ≤ <fiy®F R¡≈

J®¡∑±>° N°<Ì N<@J¡°≤≈¥dÕ <J®¡∫°J®¡tů* Ÿu ∫ů<y<fi∫°≥ N°æ≤ ∫ůyÙ bu Ÿf N≈fiu |≤ tu* ∫° N∏∫` ıF°≥

˚Ù ª°Fwu bF°≥ <_Sw ≤Fwu Fæ* $ oŸ ÔůJ¡ tu* NSb° ≈≤ÔůJ¡ tu* ÎJ¡ Ÿ°S bu ≈®°≤Æ@˚ůy Ÿu <_Sw ≤Fwu Fæ* $ oŸ ≈®J¡°≤ J¡° ∫ů<y∫ů* J¡° ª¿≤` NfiuJ¡ ıyF Ìu©° y∫° Fæ $ Ìu<©∫u, ˚yb°fig ÌW°ù∫ Ju¡ ≈®Ÿ°Ì

Ÿu ≈®°›w FCÎ ∫ůy Ju¡ ≈®˚°b Ÿu |≤ tu* FÙ fæ™>u FCÎ J¡°wÕbÙ∫Õ fiu Ÿf N°ww°<∫∫ů* Ju¡ «¡≈≤ wwg-wwg _S°fi tu* ≈FC≥ªJ¡≤ „°Ÿfi <J¡∫° $ sÙ≤Ÿ°y≤ tu* Ÿů∫u FCÎ FÙ ˚yb°fig <b‹dC ≈¨<SbÙ ≈≤ ı∏t N°<Ì

Δ∫°≈°≤ů* Ÿu Δ∫bF°≤ J¡≤wu Fæ* $ _byÕ tu* ∫ů<y<fi∫ů* Ju¡ ŸtCÌ°∫ tu* <b≤°ı ≤FÙ FÙ ∫ů<y<fi∫°≥ ≈„C, ≈u∫

N°<Ì ≈F°≤y®Fd J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ≈¨<SbÙ ≈≤ ı°wÙ Fæ* $ _byÕ Ju¡ N°Ÿfi ≈≤ <b≤°ıt°fi FÙ o∏B ∫I Ju¡ <ÔÎ ≈¨<SbÙ ≈≤ ı°wu Fæ* $ oŸ ≤°t°bw°≤ tu* ˚yb°fig ıfi°ÌÕfi ª°æÌF Fı°≤ ≤°sŸů* J¡° fi°„ J¡≤fiu

ŸyÕ - 65]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1495

Ju¡ <ÔÎ Fı°≤ R¡≈ Ju¡ Fůwu FCÎ ˚Ù <k¡≤ ÎJ¡ R¡≈ @°≤d J¡≤ Ôuwu Fæ* $ ˚yb°fig ıfi°ÌÕfi N≈fiu Na„R¡≈

Nbw°≤-ÔÙÔ°Nů* Ÿu ıywg J¡∑ <_S<w ffi°∫u ≤©wu Fæ* N°æ≤ _b∫a ÎJ¡ FÙ FůJ¡≤ ÎJ¡ J¡°Ô tu* ŸůÔF

Fı°≤ ≤t<d∫ů* Ju¡ Ÿ°S Ÿ ≈®J¡°≤ <bF°≤ J¡≤wu Fæ* <ıŸ ≈®J¡°≤ <bÌuFR¡≈ J¡ů ≈®°›w FCÎ ≤°ı° <fi<t Ÿf ≈®°<d∫ů* Ju¡ fiùů* tu* ≤FJ¡≤ ÎJ¡ Ÿ°S <fituT J¡≤wu Fæ* $$28-33$$
oŸÙ ≤Ù<w Ÿu ≈®J¨¡w tu* ˚Ù ı°fi Ôufi° ª°<FÎ $
oŸ ≤Ù<w Ÿu <˚sC Ju¡ ŸaJ¡v≈_bR¡≈ ıÙb¸>, f®°Êd N°<Ì ˚yb°fig ”B J¡∑ NfiCt<w Ÿu N≈fiu ŸaJ¡v≈R¡≈ fiy≤ tu* ªÔu y∫u $ bF°≥ ≈≤ <ª≤J¡°Ô wJ¡ fi°fi°<b@ ˚ůyů* J¡° ≈˚ůy J¡≤ wÌfi∏w≤ ”Bfiy≤Ù

≈®°›w J¡≤Juu¡ ydR¡≈ tu* ≤Fwu FCÎ bu ŸfJu¡ Ÿf ≈¿≤b°≤Ÿ<Fw ≤Ffiu Ôyu $$34,35$$

Ÿ Ÿt∫ fiJ¡° ˚Ù N≈fiu |≤ tu* N°æ≤ Ÿf ˚Cbfiů* tu* NfiuJ¡ ÌuFů* J¡∑ J¡v≈fi° Ÿu oh~>°fiCŸ°≤ <bF°≤

ÎJ¡ Ÿ°S ªÔw° ≤F° $
bu Ÿf yd ˚yb°fig ”B Ju¡ Ÿ°S NfiuJ¡ ≤Ãfit∫ yCh~>ů* Ÿu ∫C•w <bJ¡<Ÿw fibÙfi J¡v≈Ôw°Nů* Ju¡

|≤ů* tu*, NfiuJ¡ ˚Cbfiů* tu* N°æ≤ Jæ¡Ô°Ÿ, bæJC¡^™>, f®ÊÔůJ¡ N°<Ì J¡v∫°dt∫ fiy≤ů* tu* <bF°≤ J¡≤wu FCÎ
wS° yÙw, b°<Ì` (b°Ω), fi°ˆ N°<Ì tu* JC¡„Ô <bΩ°@¿≤∫ů* Ju¡ fÙª tu* Ìubw°Nů* π°≤° fit_J¨¡w Fůwu FCÎ Ÿ Ÿt∫ ©¥f ŸC„ů<˚w FCÎ $$36$$

ª°æŸ™>b°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

≈æ*Ÿ™>b°≥ ŸyÕ

Ÿ‡≈¥dÕ ıÙbů* tu* <˚sC∏∫°∫ J¡Ù Ÿtw°, ≤°<` tu* <˚sC J¡° N∏buTd N°æ≤ Ÿ˚° J¡° ÃS°fi-∫F bdÕfi $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ZÙ≤°tıÙ, Ÿ <˚sC fiu N≈fiu <ªW tu* b<dÕw ≈®J¡°≤b°Ô° ıů ˚®t N°≈°ww# <bª°≤°, ∫F <˚sC ŸÙ ˚®t J¡ů N≈fiu ≈®°•wfi „C˚°„C˚R¡≈ ≈®∫Ãfi J¡ů FÙ k¡Ô°b_S° tu*

N≈fiu Ÿu ≈¨SJg¡-Ÿ° J¡≤ _≈‹¸> Ìu©w° Fæ; NdCt°` ˚Ù Ì¥Ÿ≤° fiFÙ* Fæ $ ≈®<w˚°<Ÿw Fů ≤Fu Ÿ˚Ù ıÙbů*

J¡∑ t≤d Îba ı∏tt∫Ù <_S<w, N∏∫ N°J¡°≤ J¡ů ≈®°›w FCoÕ-ŸÙ, ÎJ¡t°` <ªÌ°J¡°„R¡≈ FÙ FůwÙ Fæ $
oŸ ŸaŸ°≤©^±> J¡° ≈¨S•J¡≤d J¡≤ N≈fi° N°Ãt° ≈≤f®Ê Ju¡ Ÿ°S ÎJ¡w° ≈®°›w J¡≤w° Fæ N°æ≤

≈¥bůÕ•w ≤Ù<w Ÿu Ÿ˚Ù t¨w ıÙb t≤dJ¡°Ô tu* ÌgfC] N≈fiu J¡tÕ J¡ů FÙ _b›fi Ju¡ ŸÂ„ N≈fiu Ÿu

≈¨SJg¡ ıyBq≈ Ÿu Ìu©wu Fæ* $ <˚sC Ju¡ N°Ãt° Ju¡ ŸÂ„ N≈¿≤<h~>∏fi_bR¡≈ ˚Ù N°Ãt° ÌuF≈¿≤<h~>∏fi-

Ÿ° FůJ¡≤ tůs≈∫Õ∏w ÌC#©Ù ≤Fw° Fæ, oŸ <bT∫ tu* tæ*fiu oŸ <˚sC J¡∑ J¡S° Ÿu N°≈Ÿu NfiuJ¡ ıÙbů*

J¡° b¨W°∏w J¡F <Ì∫° Fæ $ Fu ZÙ≤°tıÙ, Ÿ˚Ù ıÙb ≈¥dÕ_bR¡≈ ≈≤t°Ãt° Ju¡ ≈®_≈∏Ìfi_bR¡≈ Fæ*, Ju¡bÔ

<˚sC FÙ fiFÙ* Fæ $ ıÙb ÎJ¡ tůF Ÿu Ì¥Ÿ≤u tůF J¡ů ≈®°›w J¡≤w° Fæ, ∫F Ft Ôůyů* J¡ů ≈®<w<Ìfi _b›fi tu* NfiC˚b<Ÿ] Fæ $ ≈≤t°Ãt° Ÿu NÔy FCN° ıÙb ∫F Â» _b›fi Ìu©w° Fæ $ Ju¡bÔ _b›fi Ìu©w° Fæ,

∫FÙ f°w fiFÙ*, <J¡∏wC oŸ _b›fi Ÿu ˚Ù <k¡≤ Ì¥Ÿ≤u _b›fi J¡∑ Nů≤ Ÿ w≤F ı°w° Fæ; <ıŸ w≤F

≈bÕw Ju¡ Ny®˚°y Ÿu <f~>n° FCN° ≈ÃS≤ J¡° Ç>J¡n° fiÙªu J¡∑ Nů≤ f≤°f≤ <y≤w° FÙ ı°w° Fæ $ ÎJ¡

_b›fi Ÿu Ì¥Ÿ≤u _b›fi tu* <y≤ ≤F° ıÙb NŸÃ∫˚¥w oŸ _b›fi°ÃtJ¡ ıywg J¡ů ˚Ùw≤ NI°fi Ÿu ııÕ≤

FůJ¡≤ Ìu©w° Fæ N°æ≤ ı∏t°<Ì ÌC#© J¡° <J¡ŸÙ J¡°≤d<b„uT Ÿu <J¡ŸÙ ˚Ù Ÿt∫ ∫F°≥ J¡FÙ* ≈≤ _b∫a

1496

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

NfiC˚b J¡≤w° Fæ $ ofi Ÿf f°wů* Ÿu <fi‹J¡TÕ ∫F <fiJ¡Ôw° Fæ <J¡ ÌuFfi°tJ¡ NFt<˚t°fi FÙ _b∫a f]

N°æ≤ tC•w Fůw° Fæ ∫°fiÙ •w N<˚t°fi FÙ f∏@ Fæ N°æ≤ _b°ÃtÔ°˚ FÙ tůs Fæ $$1-8$$

JC¡~> ≈¥~>fiu J¡∑ oh~>° Ÿu ZÙ≤°tıÙ b<dÕw NSÕ Ju¡ ≈¿≤I°fi J¡° N°ÿª∫Õ≈¥bÕJ¡ _≈‹¸>ÙJ¡≤d J¡≤wu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ fiu J¡F° # ˚ybfig , tF°fig N°ÿª∫Õ Fæ <J¡ oŸ ıÙb J¡ů <bTt tůF Fůw° Fæ $ ıæŸu Ÿ°@°≤d Zt N°<Ì FuwCNů* Ÿu Ÿů∫u FCÎ ≈C”T Ju¡ tfi tu* _b›fit°∫°b„ ˚ÙTd <bTtw° (ÌC#©°<Ì ŸaJ¡¸>) Ã≈∏fi FůwÙ Fæ, bæŸu FÙ <tØ∫°I°fi°ÃtJ¡ y® ≤°<`-R¡≈Ù t°∫° Ÿu ıÙb tu* ˚∫aJ¡≤ <bTtw° N° ı°wÙ Fæ N°æ≤

ŸJ¡ů ıÙb ŸÃ∫ J¡Fw° Fæ, ∫F tF°fig N°ÿª∫Õ Fæ $$9,10$$

ŸbÕ` Ÿf JC¡~> ŸÌ° Ÿa˚b Fæ, ∫F tu≤u tfi tu* N° y∫°, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

˚ybfig, ıæŸ° N°≈fiu J¡F° <J¡ oŸ ıywg¿_S<w tu* ŸÌ° ŸbÕ` Ÿf JC¡~> Ÿa˚b Fæ, ™>ÙJ¡ bæŸ° FÙ tæ*

˚Ù NfiC˚b J¡≤w° F¥≥ $$11$$

Ÿ ≈®J¡°≤ ≈<Ì‹¸> NSÕ Ju N<˚fi∏Ìfi Ÿu yC” tF°≤°ı J¡ů Ÿ∏wůT ÌuJ¡≤ "N°≈fiu tCHu fů@ Ìufiu Ju¡

<ÔÎ <ıŸ <˚sCJ¡ Ju¡ <bT∫ tu* J¡F°' bF <˚sCJ¡ •∫° J¡<v≈w Fæ ∫° b°_wb tu* J¡FÙ* Fæ ˚Ù ? oŸ ≈®J¡°≤

Ju¡ Ÿ∏ÌuF π°≤° J¡°æwCJ¡≈¥bÕJ¡ ≈¥~>wu Fæ* $
tF°≤°ı, oŸ ≈®J¡°≤ Ju¡ yCdů* Ÿu ∫C•w wS° ıÙb¸>°<Ì J¡° tůF˚¥w bF <˚sC J¡FÙ* Fæ ∫° fiFÙ* ? oŸ

<bT∫ tu* ⁄Ì∫ Ju¡ N∏Ì≤ <bª°≤J¡≤ tCHŸu J¡<F∫u $$12$$

˚Ùw≤ ∫ůy Ÿu <bª°≤ J¡≤ N°≈J¡ů fů@ Ìuufiu Ju¡ <ÔÎ ∫Ω<≈ J¡v≈fi° J¡≤Ju¡ FÙ tæ*fiu <˚sC J¡° bdÕfi <J¡∫°

Fæ wS°<≈ tu≤u b°•∫ů* tu* NŸÃ∫w° fi Fůfiu Ÿu J¡FÙ* ŸJ¡∑ Ÿa˚°bfi° Fæ FÙ $ oŸ Ÿt∫ ∫ůy Ÿu ŸJ¡°

NbÔůJ¡fi J¡≤fiu tu* Ìu≤ Fů ı°∫uyÙ, oŸ N°„∫ Ÿu tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ wÃJ¡°Ôů<ªw bªfi J¡Fwu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ˚B, N°ı ≤°w tu* Ÿt°<@<fi‹™> tæ* oŸ <`ÔůJ¡∑R¡≈Ù t<™>∫° J¡°

<fi≤ÙsdJ¡≤ ≈®°w# J¡°Ô tu* Ÿ w≤F J¡° ÎJ¡ <˚sCJ¡ Fæ <J¡ fiFÙ*, ∫F J¡F¥≥y° $ b°vtÙ<J¡ıÙ fiu J¡F° #
tC<fib≤ b<Ÿ‹™>ıÙ Ju¡ ∫ů* J¡Fwu FÙ f°F≤ tº∫°Ö J¡°Ô J¡∑ Ÿ¥ªJ¡ <±><^±>t b°Ω J¡∑ ºb<fi FCoÕ $ bF

ºb<fi ≈®Ô∫J¡°Ô Ju¡ <bsCÆ@ tu|ů* Ju¡ yıÕfi-ŸÙ ≈C‹¸> SÙ $ Ÿ Ÿt∫ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ Ju¡ ª≤dů*
tu* ≤°ı°Nů* N°æ≤ fi°y¿≤J¡ů* fiu ≈C‹≈°aı<Ô∫ů* J¡∑ ≈≤‡≈≤° Ÿ ≈®J¡°≤ ¿f©u≤ ÌÙ, <ıŸ ≈®J¡°≤ b°∫C Ÿu J¡¿‡≈w b¨s ≈C‹≈ ¿f©u≤ Ìuwu Fæ* $ Nfi∏w≤ N∏∫°∏∫ Zu‹™>-Zu‹™> tC<fi∫ů* J¡∑ ≈¥ı° J¡≤ bu Ÿf N≈fiu-N≈fiu N°Ÿfi ≈≤ Ÿu ™> J¡≤ ©nu Fů y∫u $ ŸJu¡ f°Ì bF Ÿ°≤Ù Ÿ˚° ≈≤_≈≤ ≈®d°tů* Ju¡ Ÿ°S ™> J¡≤ ©nÙ Fů y∫Ù $ N°æ≤ ≈FÔu <Ìfi Ju¡ J®¡t Ju¡ NfiCŸ°≤ ˚¥ª≤-©uª≤ Ÿf N≈fiu-N≈fiu _S°fi J¡ů ªÔ <Ì∫u $ Ÿffiu N≈fiu-N≈fiu N°Zttu* „°˜°fiCŸ°≤ wÃ≈≤ FůJ¡≤ N≈fi°-N≈fi° N°<ÖJ¡ @tÕ

∫S°J®¡t ≈¥≤° <J¡∫° $ tC<fiπ°≤° J¡Fu y∫u „°˜ J¡° <bª°≤ J¡≤ ≤Fu ˚¥ª≤-©uª≤ Ÿffiu J¡v≈wCv∫ ˚Ù

≤°w sd˚≤ J¡∑ fi°o˘ <fw° ÌÙ $ ˚¥ª≤-©uª≤ N°<Ì ≈®°<dŸt¥F ≤°w <fw°J¡≤ ≈®°w#J¡°Ô, ıf<J¡ Ÿf Ôůy N≈fiu-N≈fiu J¡°∫ů˘ tu* ıC¸> y∫u Su, Ì„≤SıÙ J¡∑ Ÿ˚° tu* N°J¡≤ ≈FÔu <Ìfi J¡∑ fi°o˘ <k¡≤

Δ∫°¶∫°fi ŸCfifiu Ju¡ <ÔÎ ∫ůÀ∫ Ÿ˚°≈]<w J¡° <fit°ÕdJ¡≤ ≈≤_≈≤ Ÿa˚°Td Îba ≈¥≠∫ Ôůyů* J¡∑ ≈¥ı°

J¡≤wu FCÎ fæ™> y∫u $$13-20$$

≈æŸ™>b°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ŸyÕ - 66]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1497

~>°Ÿ™>b°≥ ŸyÕ

≈®∫Ãfi≈¥bÕJ¡ ©ůıu y∫u <˚sC J¡° wS° <˚sCŸÂ„ ˚¥w-˚°bÙ N∏∫ tC<fi∫ů* J¡° Ì„Õfi, ∫F bdÕfi $
tF<TÕ b°vtÙ<J¡ıÙ fiu J¡F° # tC<fi b<Ÿ‹™>ıÙ Ÿu Ÿt<∏bw N°æ≤ <bÿb°<t` N°<Ì M¡<T∫ů* Ÿu ∫C•w N°J¡°„ª°≤Ù <Ÿ]yd ≈FÔu fæ™> y∫u, wÌfi∏w≤ ≤°ı° Ôůy N°æ≤ fiJu¡ f°Ì Ÿ°t∏w N°<Ì fi°∫J¡ fæ™> y∫u $ Nfi∏w≤ ZÙ≤°tıÙ N°æ≤ Ô‚td Ju¡ Ÿ°S bF Ÿ˚° ≈FÔu-ıæŸÙ FÙ Ÿ°æ‡∫ FůJ¡≤ „ů˚fiu ÔyÙ $ bF

ÎuŸÙ Nh~>Ù ÔywÙ SÙ t°fiů* b°∫C Ju¡ Ÿ‡f∏@ Ÿu ≤<Fw <ª}¡fi f≤°f≤ N°J¨¡<wb°ÔÙ wÔæ∫° Fů $ ŸJu¡

≈ÿª°wg tC<fi≤°ı ZÙb<Ÿ‹™>ıÙ fiu ZÙ≤°tª∏BıÙ Ju¡ fi¥wfi ≈®ÿfi J¡∑ ≈®wÙs° fi J¡≤Ju¡ (≈FÔu <Ìfi <J¡∫u y∫u ≈®ÿfi J¡° W≤ Ìufiu J¡∑ ≈®<wI° Ju¡ NfiCŸ°≤) J¡Ffi° N°≤‡˚ J¡≤ <Ì∫°, •∫ů*<J¡ _b˚°bw# Ì∫°„ÙÔ
tF°Ãt° Ôůy N<@J¡°≤Ù ıfiů* J¡ů F™>°wg fů@ <Ì∫° FÙ J¡≤wu Fæ* $ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu

≈®J¡°„t°fi ≤|CJC¡ÔR¡≈ N°J¡°„ Ju¡ ≈¥dÕª∏B ZÙ≤°tıÙ, J¡Ô tæ*fiu N≈fiu I°fiªsC Ÿu Ÿ <˚sC J¡°-

<ª≤J¡°Ô wJ¡ N∏buTd J¡≤-N∏w tu* NbÔůJ¡fi J¡≤ FÙ ±>°Ô° $ ˚B, º∫°fi Ÿu Ÿ w≤F Ju¡ <˚sC J¡°

NbÔůJ¡fi J¡≤fiu J¡∑ N<˚Ô°T° Ÿu Ÿ°wů* πÙ≈, JC¡Ô„æÔ Îba ≈bÕwů* Ÿu t¿^±>w <b≈CÔ ˚¥t^±>Ô≈≤

ÌÙ|ÕJ¡°Ô wJ¡ tæ*fiu ˚®td <J¡∫° $ N°æ≤ <J¡ŸÙ ˚Ù w≤F Ÿu tfi#J¡<v≈w b_wC f°F≤ ˚Ù ≈ÔÆ@ Fů ŸJ¡wÙ Fæ ∫° fiFÙ* ? oŸ w≤F J¡° <bª°≤ J¡≤w° FCN° tæ* wf wJ¡ Ôy°w°≤ ≈∫Õ¸>fi J¡≤w° ≤F°, ıf wJ¡

<J¡ <J¡ŸÙ Nů≤ Ÿu bæŸ° <˚sC tCHu ≈®°›w fi FCN° $ N°<©≤ tu* w¨wÙ∫°a„ ≤°<` J¡° „uT ≤F ı°fiu≈≤ ŸtCB

J¡∑ Nů≤ w¸>bwÙÕ b°∫C Ju¡ ŸÂ„ tæ* W≤ ≈®Ìu„ J¡∑ Nů≤ ı° ≈FC≥ª° N°æ≤ tfi Ÿu tæ*fiu <bª°≤ <J¡∫° $ ˚B,

Ÿ <Ì„° tu* bvtÙJ¡fi°tJ¡ ÎJ¡ ≈®Ìu„ tu* «¡≈≤ N°yu ı°J¡≤ ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤° fn° ≈®<Ÿ] <ıfifi°tJ¡ ≤‡∫
ıfi≈Ì Fæ $ Ÿ fnu Ìu„ tu* "<bF°≤' fi°tJ¡ ÎJ¡ _S°fi Fæ, ıF°≥ ≈≤ NfiuJ¡ ıfi <fib°Ÿ J¡≤wu Fæ* $ Ÿ

<bF°≤ _S°fi tu* Ÿt°<@ J¡∑ <Ÿ<] Ju¡ <ÔÎ N≈fiÙ JC¡¸>Ù Ju¡ ˚Ùw≤ "ÌÙ|ÕÂ„' fi°tJ¡° ÎJ¡ <˚sC ¿_Sw Fæ,

<ıŸJu¡ Ju¡„ <fÔJC¡Ô ≈ÙÔu ≈n y∫u Fæ* $ oŸ ≈®J¡°≤ Ÿt°<@ tu* <_S<wb°Ôu Ÿ <˚sC J¡∑ N°ı o•J¡∑ŸbÙ*

≤°w Fæ $ ŸJ¡∑ JC¡<¸>∫° Â» <Ÿ•J¡nů* Ÿu f∏Ì Fæ $ ŸJu¡ <≈®∫ fi°æJ¡≤ ˚Ù º∫°fi˚ay Ju¡ ˚∫ Ÿu ˚Ùw FůJ¡≤ ŸJu¡ ˚Ùw≤ ≈®bu„ J¡≤fiu J¡∑ ªu‹¸>° fiFÙ* J¡≤wu $ Ju¡bÔ bF <˚sC ŸÙ ≈®J¡°≤ J¡∑ Ÿt°<@ tu* Ôy°

FCN° Fæ $ N°ı FÙ ŸJu¡ <bÌuFJæ¡bv∫ J¡∑ ≈®°<›w J¡° N<∏wt Ÿt∫ Fæ, •∫ů*<J¡ N°∫C‹∫<fi∫∏w° <b@°w°

J¡∑ ÎuŸÙ FÙ ŸJu¡ <ÔÎ <_S<w Fæ $ ∫Ω<≈ º∫°fi<fitÀfi Ÿ <˚sC J¡∑ Nf wJ¡ o•J¡ÙŸ ≤°wu* FÙ fÙwÙ Fæ*
wS°<≈ ≈¥bÕb<dÕw ≤Ù<w Ju¡ NfiCŸ°≤ <ªW Ju¡ π°≤° ofi o•J¡∑Ÿ ≤°wů* J¡ů FÙ Ÿfiu Fı°≤ů* bTÕ Ju¡ R¡≈ tu*

ŸtH <Ô∫° Fæ $ ˚B, oŸ ≈®J¡°≤ J¡° <˚sC ≈FÔu <J¡ŸÙ ÎJ¡ ≈¥bÕJ¡°Ô tu* Fů ªCJ¡° S° N°æ≤ N°ı oŸ

J¡v≈ tu* Ÿ ≈®J¡°≤ J¡° ∫F <πwÙ∫ Fæ $ ofi Ìůfiů* J¡ů ~>ůnJ¡≤ J¡ůoÕ wÙŸ≤° tCHu <Ì©°oÕ fi ≈n° $ ıf wÙŸ≤° tCHu <Ì©°oÕ fi ≈n° wf tæ*fiu ªwC≤w°≈¥dÕ <ªW Ÿu oŸ ıyBq≈ J¡tÔ Ju¡ N∏Ì≤ ˚®t≤ Ju¡ Ÿt°fi

©¥f ≈¿≤˚®td <J¡∫° N°æ≤ Ÿ ≈¿≤˚®td tu* tæ*fiu ÎJ¡ N∏∫ wÙŸ≤° FÙ <˚sC ≈°∫° $ F°≥, ≈°∫° wů ŸFÙ,

<J¡∏wC oŸ ŸyÕ tu* fiFÙ*; oŸ<ÔÎ oŸ ŸyÕ Ÿu <˚∏fi Ì¥Ÿ≤u NfiuJ¡ Ÿyů˘ J¡° ÔÙÔ°b„ ıf tæ*fiu NbÔůJ¡fi

<J¡∫° wf ∏FÙ* Ÿyů˘ tu* tCHu Ì¥Ÿ≤° <˚sC <tÔ°, ıů <J¡ ™>ÙJ¡ ≈FÔu Ju¡ Ÿt°fi _b˚°bb°Ô° FÙ Fæ $

ªæw∏∫°J¡°„ Ju¡ ÎJ¡ J¡ůfiu tu* ÔÙfi, <ıŸ ≈¿≤t°d Ju¡ Ÿ ŸyÕ tu* w¨wÙ∫ <˚sC <bΩt°fi Fæ bF°≥ ≈≤ bF°≥

1498

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ju¡ f®Ê° π°≤° <fi<tÕw ˚Cbfi ≈]<w oŸÙ ˚Cbfi ≈]<w Ju¡ ŸÂ„ Fæ $$1-16$$

∫ů* f®Ê°^±> Ju¡ ˚uÌ Ÿu ıf ≈Ì°SÕJ®¡t ÎJ¡-Ÿ° Fæ wf <˚sC ˚Ù Nfi∏w Fů ŸJ¡wu Fæ* $

˚B, ŸÙ ≈®J¡°≤ ŸÙ-ŸÙ Nb∫b<b∏∫°Ÿ Ÿu NfiuJ¡ ≈Ì°SÕ Fů*yu N°æ≤ Fů ˚Ù ªCJu¡ Fæ* $ oŸ

Ÿ¨<‹¸>≈≤‡≈≤° tu* oŸÙ J®¡t Ÿu Ÿf ≈Ì°SÕ Ã≈∏fi Fůwu ≤Fwu Fæ* $$17$$
oŸ NSÕ tu* tCtCsCΔ∫bF°≤≈®J¡≤dů•w NSÕ J¡° FÙ <b_w°≤≈¥bÕJ¡ bdÕfi J¡≤wu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ, oŸ Ÿ˚° tu* ˚Ù ıů tC<fi N°æ≤ f®°Êd Fæ* bu ˚Ù <˚sC Ju¡ ŸÂ„ N°ª≤db°Ôu ∫° N≈fiu ŸÂ„ N°ª≤db°Ôu Fů*yu wS° Ì¥Ÿ≤u ˚Ù NfiuJ¡ tC<fiŸÂ„ N°ª≤db°Ôu ∫° <˚sCŸÌ¨„ N°ª≤db°Ôu Fů*yu $ ∫F <˚sC N°yu ªÔJ¡≤ fi°≤Ì Ju¡ R¡≈ tu* Fů ı°∫uy° N°æ≤ fi°≤Ì ˚Ù Ì¥Ÿ≤u Ju¡ R¡≈ tu* Fů ı°∫u*yu, oŸ ≈®J¡°≤ I°fi N°æ≤ ª¿≤` Ÿu ∫C•w N∏∫ Ju¡ R¡≈ tu* ∫F Fů ı°∫uy°, ∫ů* NfiuJ¡ wwg-wwg R¡≈ tu* Fů ı°wu Fæ* $ oŸÙ ≈®J¡°≤ ı∏t°<Ì π°≤° Δ∫°Ÿ ˚Ù Fů*yu, „CJ¡ ˚Ù Fů*yu, <k¡≤ „°æfiJ¡ ˚Ù Fů*yu, J®¡wC ˚Ù Fů*yu N°æ≤ ≈CÔF ˚Ù Fů*yu $ Ny_Ã∫, ≈CÔ_Ã∫, ˚¨yC N°æ≤ Na<y≤Ÿ - ∫u Îba Ì¥Ÿ≤u oŸ ≈®J¡°≤ Ju¡ _bR¡≈ N°æ≤

<J®¡∫° Ju¡ N°Z∫ <ª≤-<ª≤ J¡°Ô Ju¡ Nfi∏w≤ Fů*yu, •∫ůa<J¡ ∫F t°∫° fnÙ Δ∫°≈J¡ Fæ $ Ÿ¨<‹¸> tu* ŸÂ„

N°ª°≤ N°æ≤ ı∏tb°Ôu bu FÙ N°æ≤ NfiuJ¡ Ì¥Ÿ≤u ˚Ù f°≤f°≤ Ÿ ≈®J¡°≤ N°wu ı°wu ≤Fwu Fæ*, <ıŸ

≈®J¡°≤ ıÔ tu* w≤ay $ J¡ůoÕ wů NÃ∫∏w ŸÂ„, J¡ůoÕ N@Õ ŸÌ¨„, J¡ůoÕ _bv≈ ŸÂ„, J¡ůoÕ NŸÂ„

≈Ì°SÕ <J¡ŸÙ Ÿt∫ f°≤f°≤ ŸÙ R¡≈ tu* Ã≈È Fůwu ≤Fwu Fæ* $ oŸ ≈®J¡°≤ ∫F fnu-fnu Ôůyů* J¡ů ˚Ù
tůF tu* ±>°Ôfiub°ÔÙ N<w <b_w¨w t°∫° FÙ <bÔ<Ÿw Fů ≤FÙ Fæ ıů <fi≤b∫b J¡°Ô°Ãt° tu* fi t°fiŸ

ªu‹¸>°R¡≈ Fæ N°æ≤ fi ÌuFªu‹¸>°R¡≈ FÙ Fæ, •∫ů*<J¡ ∫F Ju¡bÔ ˚®°<∏w FÙ <bÔ<Ÿw Fů ≤FÙ Fæ $ Fu

≈°≈„¥∏∫, J¡F°≥ o•J¡∑Ÿ NFů≤°` N°æ≤ J¡F°≥ Nfi∏w ıÙb¸> N°<Ì N°J¨¡<w∫°≥ N°æ≤ fiJ¡∑ ≈Ô<Æ@∫°≥ $

NFů, ∫F tfiůb¨<W fnÙ ˚∫aJ¡≤ Fæ $ ˚B, ∫F ıywg Ju¡bÔ ≈®<w˚°Ÿ FÙ Fæ N°æ≤ oŸ ≈®J¡°≤ <bJ¡<Ÿw FůJ¡≤ bæŸu <_Sw Fæ, ıæŸu ≈®°w#J¡°Ô tu* ıÔ tu* J¡tÔ $ N°æ≤ <ıŸ ≈®J¡°≤ •w J¡°Ô tu* NfiuJ¡ w≤F

Ju¡ ˚®t≤ů* Ju¡ J¡ÔF N°æ≤ ıÔJ¡vÔůÔ <bΩt°fi ≤Fwu Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ oŸ ≈®<w˚°Ÿ°ÃtJ¡ ıywg tu* ˚Ù

NfiuJ¡ w≤F Ju¡ ıÙbJ¡ÔF N°æ≤ <bT∫°fiC˚bı<fiw J¡vÔůÔ <bΩt°fi ≤Fwu Fæ*, ∫F N°≈ Ìu<©Î $

≤°t˚B, <ıŸ ≈®J¡°≤ N<ÀfiJ¡d Ÿu N<ªÕ∫ů* Ÿu ∫C•w tF°fig N<Àfi Ã≈∏fi Fůw° Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤

Ÿt_w N„C<]∫ů* Ÿu <fitCÕ•w <b„C] Ÿa<b<WR¡≈ ≈≤t f®Ê Ÿu FÙ N„C]°ÃtJ¡ ∫F Ÿ°≤° ŸaŸ°≤ı°Ô

Ã≈∏fi FCN° Fæ $ Fu ≤|Cfi∏Ìfi, <ıŸ w≤F oŸ <˚sC Ju¡ tfi tu* <ª`-<b<ª` ≈®<w˚°Ÿ°ÃtJ¡ NfiuJ¡
ıyÃ©^±> N°<b˚Õ¥w FCÎ, ŸÙ ≈®J¡°≤ ≈®Ã∫uJ¡ ıÙb Ju¡ tfi tu* ˚Ù <ª`-<b<ª` ≈®<w˚°Ÿ°ÃtJ¡ ıyÃ©^±> N°<b˚Õ¥w Fůwu Fæ*, N°æ≤ fi-fi ıÙbů* Ju¡ tfi tu* <Ìw FCÎ <˚∏fi-<˚∏fi ıÙb°a„ů* tu* ˚Ù <ª`-

<b<ª` ≈®<w˚°Ÿ°ÃtJ¡ ıywg N∏∫-N∏∫ Ã≈∏fi Fůwu Fæ*, oŸ ≤Ù<w Ÿu W≤ůW≤ t°∫°Ô‡≈¸> ıÙb Ju¡ <ÔÎ ıy¿Ã_S<w J¡FÙ* „°∏w FÙ fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ $ bu ≈FÔu Ju¡ ıywg-©^±> N°æ≤ fi ıywg-

©^±>ů* Ju¡ N∏wyÕw Ì¥Ÿ≤u ıyÃ©^±> N≈fiÙ-N≈fiÙ Δ∫bF°≤ J¡∑ Ì¨<‹¸> Ÿu ŸÃ∫R¡≈ Fæ* N°æ≤ Ÿb°ÕÃtJ¡

ªæw∏∫_bR¡≈, J¡°≤dů* Ju¡ ˚Ù J¡°≤d oŸ ≈≤t°Ãtw[b Ju¡ w°Ì°Ã‡∫R¡≈ Ÿu ≈®_kC¡¿≤w Fůfiu ≈≤ wů ŸÃ∫R¡≈ Fæ* FÙ fiFÙ* $$18-28$$

~>°Ÿ™>b°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ŸyÕ - 67]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1499

ŸnŸ™>b°≥ ŸyÕ

Ÿt°<@ tu* <_Sw <˚sC J¡° ÌuFfi°„ N°æ≤ <˚sC˚®t Ju¡ ŸÂ„ Ì¥Ÿ≤u ıÙbů* J¡ů f∏@≈®°<›w N°æ≤ w[bI°fi Ÿu f∏@ J¡∑ <fib¨<W-∫F bdÕfi $

≤°ı° Ì„≤SıÙ fiu J¡F° # Fu tC<fifi°∫J¡, N°≈ N°I° ÌÙ<ıÎ, <ıŸŸu <J¡ tu≤u ˚uıu FCÎ ∫u t∏`Ù N°<Ì
ıfi JC¡¸>Ù tu* <_Sw <˚sC Ju¡ ≈°Ÿ ı°J¡≤ Ÿt°<@ Ÿu Ÿu ıy°bu* N°æ≤ ∫F°≥ Ô°bu* $$1$$

ŸJu¡ <ÔÎ N°ı J¡° FÙ <Ìfi <bÌuFtC<•w Ju¡ <ÔÎ <fi<ÿªw Fæ, ∫F ıů tæ*fiu ≈FÔu J¡F° S°, Ÿu

˚¥ÔJ¡≤ N°≈ ∫F J¡F ≤Fu Fæ*, ∫F ˚°b˚ayÙ Ÿu Ÿ¥ªfi° J¡≤ ≤Fu tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ J¡Fwu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ≤°ıfig, Ÿ ˚°À∫b°fig <˚sC J¡∑ bF ÌuF ≈®°d≤<Fw Fů y∫Ù Fæ, ≈®°dů*

J¡ů ≈J¡nJ¡≤ „≤Ù≤ tu* ≤©fiub°Ô° N∏fi≤Ÿ ŸJ¡° Ÿ¥© y∫° Fæ, Nw# Nf bF <J¡ŸÙ w≤F ıÙbfi„<•w J¡° ˚°ıfi fiFÙ* ≤F y∫° $$2$$
wf bF N°≈Ju¡ ŸÃ∫ŸaJ¡v≈ Ju¡ ≈®˚°b Ÿu ıÙ ı°∫ ?

tF°≤°ı, Ÿ <˚sC J¡° wů ıÙb Nf f®ÊÌub J¡° Ÿ°≤Ÿ ffiJ¡≤ ıÙb∏tC•w FůJ¡≤ Nb<_Sw Fů y∫°, Nw# <k¡≤ bF ŸaŸ°≤ J¡° ˚°yÙ fiFÙ* Fů ŸJ¡w° $ <fiªůn ∫F Fæ <J¡ ∫<Ì Ÿ „≤Ù≤ Ju¡ π°≤°

˚ůyů≈∫ůyÙ ≈®°≤Æ@ fª ı°w° wů tu≤° ŸÃ∫ŸaJ¡v≈ J¡°t J¡≤ ı°w°, ≈≤∏wC bF Fæ fiFÙ* $$3$$

Ÿ <˚sC fiu N≈fiu ŸubJ¡ů* J¡ů ∫F N°I° ÌÙ Fæ <J¡ J¡ůoÕ t°Ÿ˚≤ |≤ J¡° <Ÿ}¡n tw ©ůÔu, Nw# fi ŸubJ¡ů* π°≤° Â» ŸC≤<sw Fůfiu Ju¡ J¡°≤d N°≈Ju¡ t∏`Ù N°<Ì bF°≥ ı°J¡≤ JC¡~> ˚Ù fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡wu $

ŸJ¡∑ JC¡¸>Ù tu* t°Ÿ Ju¡ N°<©≤Ù <Ìfi tu* ŸJ¡∑ N°I° Ju¡ NfiCŸ°≤ <Ÿ}¡n ©ůÔfiub°Ôu, f°F≤ π°≤

Ju¡ N∏w≤°Ô tu* <˚sC „≤Ù≤ Ìu©fiu J¡∑ oh~>° J¡≤ ≤Fu ŸJu¡ ŸubJ¡ fæ™>u FCÎ Fæ* $ wÌfi∏w≤ t°Ÿ Ju¡ N∏w tu*

Nayů* J¡∑ Ÿ<∏@∫ů* Ÿu <„<SÔ FCÎ „≤Ù≤ J¡ů JC¡¸>Ù Ÿu f°F≤ <fiJ¡°ÔJ¡≤ bu ŸubJ¡ Ÿu ıÔ tu* ±¥>f° Ìu*yu N°æ≤

JC¡¸>Ù Ju¡ ˚Ùw≤ ŸJu¡ „≤Ù≤ Ju¡ ŸÂ„ ≈ÃS≤-≈®<wt°R¡≈, Â» N°æ≤ tfi#J¡<v≈w Ìubw°R¡≈ Ì¥Ÿ≤u <˚sC

J¡∑ ≈®<w‹™>° J¡≤u*yu $ ≤°ıfig, •w ≤Ù<w Ÿu ıf oŸ „≤Ù≤ Ÿu tC•w FůJ¡≤ bF <˚sC Nb<_Sw Fæ, wf ˚Ô°

≈®°d, ªu‹¸>° N°<Ì Δ∫°≈°≤ů* Ÿu „¥∏∫ (t¨w) Ÿ „≤Ù≤ J¡ů <J¡Ÿ w≤F ≈®fů<@w J¡≤u*yu ? $$4-6$$

≈®°Ÿa<yJ¡ ≈®ÿfi J¡FJ¡≤ Nf ≈®_w°<bw <bT∫ J¡° FÙ NbÔ‡ffi J¡≤wu Fæ* $

∫F <`yCd°¿ÃtJ¡° t°∫° ˚®°<∏w∫ů* J¡∑ ıfifiÙ <bsu≈„<•w Ÿu <J¡ŸÙ ˚Ù w≤F ≈°≤ fiFÙ* J¡∑ ı°

ŸJ¡wÙ $ ŸÌ°-Ÿu FÙ ÎJ¡t°` ŸÃ∫w[b Ju¡ Ÿ°s°ÃJ¡°≤ Ÿu ŸC©≈¥bÕJ¡ Ì¥≤ J¡∑ ı° ŸJ¡wÙ Fæ $ t°∫° _bR¡≈

Ÿu NŸBq≈ FÙ Fæ N°æ≤ ıyBq≈ J¡°∫Õ J¡° <fit°Õd J¡≤wÙ Fæ $ <ıŸ ≈®J¡°≤ ŸCbdÕ J¡∑ J¡¸>J¡R¡≈ Ÿu

<b≈≤ÙwR¡≈w° FůwÙ Fæ, ŸÙ ≈®J¡°≤ ≈®<w˚°Ÿ J¡∑ ıů <b≈≤ÙwR¡≈w° Fæ, ŸÙJu¡ J¡°≤d ŸŸu ıyBq≈

<b˚®t J¡° Ì∫ Fůw° Fæ $ "b°ª°≤‡˚da <bJ¡°≤ů fi°t@u∫a t¨<WJu¡Ã∫ub ŸÃ∫tg (|¸> N°<Ì <bJ¡°≤ Ju¡bÔ
b°dÙt°` FÙ Fæ*, t¨<WJ¡° FÙ ŸÃ∫R¡≈ Fæ) oŸ Â‹¸>°∏wR¡≈ ZC<wbªfi Ÿu Ì°‹¸>°Õ¿∏wJ¡ ∫F t°∫° ≈≤t°Ãt°
tu* <tØ∫°_bR¡≈ FÙ NfiC<tw FůwÙ Fæ, oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ NfiC<tw ∫F t°∫° Ju¡bÔ w[bŸ°s°ÃJ¡°≤ Ÿu ıÔ
tu* w≤ayů* J¡∑ fi°o˘, wÃsd <bÔÙfi Fů ı°wÙ Fæ $ N<bbuJ¡ Ju¡ J¡°≤d ≈≤t°Ãt° ÎJ¡ ÌÙ|Õ_b›fi Ÿu Ì¥Ÿ≤u ÌÙ|Õ_b›fi J¡∑ Nů≤ ı°w° Fæ N°æ≤ ıÙbR¡≈ ffi ı°w° Fæ $ N≈fiu <bbuJ¡ Ÿu ŸfJ¡ů N≈fi° _bR¡≈ ŸtHJ¡≤

1500

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

<ª∏t°`R¡≈ Fů ı°w° Fæ $ N≈fiu w[bŸ°s°ÃJ¡°≤ Ÿu ıů <ıŸJ¡° ≈®<w˚°Ÿ ≤Fw° Fæ, bF N°Ãt_bR¡≈

FÙ ffi ı°w° Fæ N°æ≤ N≈fiu w[bI°fi Ju¡ fi ≤Ffiu Ÿu bFÙ ≈®<w˚°Ÿ, J¡≤aıbfi Ju¡ ≈°æ@ů* Ju¡ ŸÂ„, ŸaŸ°≤R¡≈ Ÿu <Ìw Fů ı°w° Fæ $ ≈®Ã∫uJ¡ ≈®°<dŸtCÌ°∫ Ju¡ ≈®<w ∫F ŸaŸ°≤t^±>Ô Ÿ ≈®J¡°≤ ˚®°<∏w Ÿu <Ìw Fůw° Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ <˚sC Ju¡ _b›fi Ju¡ N∏Ì≤ ÎJ¡ _b›fi Ÿu Ì¥Ÿ≤° _b›fi N°æ≤ ıÔ tu* ÎJ¡
w≤ay Ÿu Ì¥Ÿ≤° w≤ay <Ìw Fůw° Fæ $$7-12$$

Ÿt<‹¸> <F≤^∫y˚Õ J¡° ∫F ıyBq≈ ŸyÕ Ju¡bÔ tfiů<fi<tÕw Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ıf _b›fiR¡≈ FÙ <Ÿ] Fæ wf Δ∫<‹¸>ıÙb J¡° ˚Ù ∫F ŸyÕ _b›fiR¡≈ FÙ <Ÿ] Fů ı°w° Fæ, oŸtu* Ÿa„∫ fiFÙ* $ ≈≤∏wC Ju¡bÔ N_bh~>

<ªW Ÿu Ã≈∏fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d Δ∫<‹¸> J¡ů bF ÌÙ|Õ Îba <_S≤-Ÿ° ˚°Ÿw° Fæ $

˚B, ≈®_wCw ıyBq≈ _b›fi <F≤^∫y˚Õ Ÿu ıæŸ° FÙ <Ìw Fæ bæŸ° FÙ Ÿt_w Δ∫<‹¸>ıfiů* Ju¡ ≈®<w N_bh~> <ªW Ÿu Ã≈∏fi FCN° ıywg-_b›fi Nb<_Sw Fæ $ ZÙ≤°tıÙ, <≈w°tF Ju¡ <ªW Ju¡ ŸÂ„

<ªW„C<] Fůfiu ≈≤ wů ∫F Ÿ¨<‹¸> _b°<›fiJ¡ <bÔ°Ÿ Ju¡ Ÿt°fi NŸBq≈ ª°≤ů* Nů≤ Ÿu ˚°ŸwÙ Fæ, ∫ů*

Ÿ w≤F Ju¡ ˚°fi Ÿu ı°fi° ı°w° Fæ $ oŸÙŸu ∫F <fiÿª∫ Fůw° Fæ <J¡ ∫F ≈®Ã∫uJ¡ ŸyÕ f®Ê°^±>ů* Ju¡

Ÿt°fi J¡≤ůnů* R¡≈ů* tu* <Ìw FCN° Fæ $ ∫F ıÙb Δ∫<‹¸>-≈®≈aªR¡≈ Ÿu, Ÿt<‹¸>-≈®≈aªR¡≈ Ÿu NSb°

Ÿ°@°≤d-≈®≈aªR¡≈ Ÿu ∫° ≈®Ã∫uJ¡ NŸ°@°≤d-≈®≈aªR¡≈ Ÿu ª°Fu <ıŸ <J¡ŸÙ R¡≈ Ÿu _kC¡¿≤w Fů, wS°<≈
oŸ ⁄Ì∫ tu* ≈®<w˚°fi Ju¡ ŸtSÕ, ÌÙ|Õ ˚Ùw≤Ù <b˚®t J¡ů Ìu©w° Fæ, oŸ<ÔÎ bF _b›fi J¡∑ fi°o˘ <tØ∫°

FÙ Fæ $ N≈fiu ≈°≤t°<SÕJ¡ _bR¡≈ Ÿu h∫Cw FCN° ∫F ıÙb ÎJ¡t°` <ª<wŸW° J¡° NbÔ‡ffiJ¡≤ <J¡ŸÙ

Ìub, tfiC‹∫, ≈„C, ≈sÙ N°<Ì J¡∑ ÌuFů* tu* ı≤°, t≤d N°<Ì ÌC#©ů* J¡° ˚°yÙ ffi ı°w° Fæ $ Ÿ _b›fi tu* <ª`-<b<ª` J¡tů˘b°ÔÙ ∫F ıÙb<ª<w N≈fiu <ªW°a„ Ju¡ _≈∏Ìt°` Ÿu fiÙªu ≈°w°ÔÔůJ¡ ∫° «¡≈≤
f®ÊÔůJ¡ J¡∑ ≤ªfi°J¡≤ ˚ůyů* J¡° ≈˚ůy J¡≤ ≤FÙ-ŸÙ <_Sw Fæ $ ≈≤t°Ãt<ª<w FÙ ≈®°d J¡∑ J¡v≈fi°

Ÿu ŸJu¡ N@Ùfi _≈∏Ì Ÿu ∫C•w FůJ¡≤ ŸÙJu¡ π°≤° ıÙbfi°tJ¡ _bR¡≈ tu* ≈¿≤dw FůwÙ Fæ $ Ÿ ≈®J¡°≤
ıÙbR¡≈ tua ≈¿≤dw FCoÕ bF N≈fiu ˚Ùw≤ ÌuF°J¡°≤ ˚®t N°æ≤ f°F≤ <bT∫°J¡°≤ ˚®t J¡ů @°≤d J¡≤wÙ

FCoÕ o@≤-@≤ ÔC»J¡wÙ <k¡≤wÙ Fæ $$13-18$$
oŸ <ª<w J¡° ˚®°<∏wb„ ıÙb N°<Ì fi°t˚uÌ ˚Ôu FÙ Fů, <k¡≤ ˚Ù ∫F ≈≤t°Ãt° FÙ Fæ, •∫ů*<J¡

Fı°≤ů* Nº∫°Ÿů* Ÿu N<@‹™>°fi J¡° ˚uÌ fiFÙ* Fů ŸJ¡w°, Nw# ≈≤t≈C”T°SÕ k¡Ô ıÙb-f®Êæ•∫ FÙ Fæ $

<ªWR¡≈-≈°<@ N°J¡°≤ ˚®°<∏wt°` Ju¡ N≈≤°@ Ÿu ∫F ≈®Ã∫y°Ãt° •∫° f®Ê fiFÙ* Fæ ? ∫° f®Ê

FÙ •∫° ≈®Ã∫y°Ãt° fiFÙ* Fæ ? N°æ≤ Ì≈Õd tu* tC© Ju¡ ≈®<w<f‡f Ju¡ Ÿt°fi f®Ê tu* FÙ N°æ≈°<@J¡ ıÙbfi°t J¡∑, ÌubÌW, ∫IÌW N°<Ì ÌuFfi°t J¡∑ ∫ůÀ∫w° •∫° fiFÙ* Fæ ? w°Ã≈∫Õ ∫F <fiJ¡Ô° <J¡ N˚uÌ Fůfiu

≈≤ ˚Ù ≈°<@b„ Ÿf JC¡~> Ÿ‡˚b Fæ $ oŸ <bT∫ tu* ZC<w ˚Ù ≈®t°d Fæ - "Ÿ ÎT oF ≈®<b‹¸> N°fi©°y®uU∫#' "≈®°d∏fiub ≈®°dů fi°t ˚b<w bÌfig b°Jg¡ ≈ÿ∫aÿªsC# Z¨^bfig Zůà t∏b°fiů tfi o<w, w°∏∫uw_∫ J¡tÕfi°t°∏∫ub $' ıæŸu N°J¡°„ tu* „C]°J¡°„ <_Sw Fæ, ıÔ tu* <btÔ ıÔ <_Sw Fæ, bæŸu FÙ oŸ ≈®J¡°≤ Îu•∫Ì„Õfi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d Δ∫bF°≤Â<‹¸> Ÿu ˚Ù ıf ≈≤f®Ê f®Ê tu* FÙ <_Sw Fæ wf

≈≤t°SÕÂ<‹¸> Ÿu Ÿt¥Ô ≈°<@ J¡° f°@ Fůfiu≈≤ "f®Ê f®Ê tu* <_Sw Fæ' ∫F J¡Ffi° FÙ •∫° $ (<J*¡wC, tC© Ÿu NÃ∫∏w <˚∏fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d Ì≈Õd N°<Ì tu* <_Sw tC© tu* J¡Sa<ªw N∏∫S°˚®t Fů ˚Ù

ŸyÕ - 67]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1501

ŸJ¡w° Fæ; ≈≤∏wC) ıÙbÔůJ¡ wů N°Ãt˚¥w N˚∫ f®Ê Ju¡ t¥wÕ-Nt¥wÕ-_bR¡≈ ıyBq≈ů* tu* <_Sw Fæ, oŸ<ÔÎ oŸtu* N∏∫S°˚®t J¡∑ Ÿa˚°bfi° FÙ fiFÙ* Fæ, wS°<≈ "N°Ãt° Ÿu N∏∫ ∫F Ÿf tu≤u ˚∫ J¡°

J¡°≤d Fæ' ∫ů* ˚®t J¡≤ ∫F oŸ ≈®J¡°≤ ±>≤w° Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ f°ÔJ¡ ≈≤~>°o˘ Ÿu ±>≤w° Fæ $ N°æ≤ ˚uÌI°fi tu* fC<] J¡° _≈∏Ìfi J¡°≤d Fæ, Nw# Ÿt°<@ Ju¡ NU∫°Ÿ π°≤° fC<]_≈∏Ì Ju¡ _≈∏Ì≤<Fw J¡≤ <Ì∫u ı°fiu≈≤ ˚uÌfC<]_bR¡≈ ŸaI° N≈fiu-N°≈ FÙ fC<] tu* <bÔÙfi Fů ı°wÙ Fæ $ N°æ≤ bF fC<] ˚Ù

≈¥dÕf®Ê°J¡°≤ ª≤tŸ°s°ÃJ¡°≤R¡≈ N≈fiu ≈¿≤d°t Ju¡ π°≤°, N<Àfi tu* Fbfi <J¡∫u y∫u |Ù J¡∑ w≤F,

ŸÙŸu ÌÙ›w f®Ê tu* <bÔÙfi Fů ı°wÙ Fæ $$19-22$$

„aJ¡° Fů <J¡ J¡≤ůnů* JC¡Ì°¿≤∫ů* Ÿu ˚Ù ÌC˚uÕΩ ∫F ıywg ˚Ô° ÎJ¡t°` fů@ Ÿu Jæ¡Ÿu <bÔÙfi Fů ı°w°

Fæ ? wů oŸ ≈≤ "bF NŸBq≈ <ª<w_≈∏Ìfi Fůfiu Ÿu FÙ' ∫F Ÿt°@°fi J¡≤wu Fæ* $

Ÿb°ÕÃtJ¡ <ª<w_≈∏Ì tu* FÙ <ª<w_≈∏ÌR¡≈ ıywg <bJ¡<Ÿw FCN° Fæ $ oŸtu* _≈∏Ìfi, _≈∏Ìfi°˚°b,

<bJ¡°Ÿ N°<Ì J¡<v≈w FÙ Fæ*, w°<[bJ¡ fiFÙ* $$23$$
bu J¡¿v≈w Fæ*, ∫F ˚Ù Jæ¡Ÿu ı°fi° ? ÎuŸÙ „aJ¡° Fůfiu≈≤ "w[bÂ<‹¸> Ÿu <Ì©°oÕ fi ≈nfiu Ÿu FÙ' ∫F

Ÿt°@°fi J¡≤wu Fæ* $

Fu ≤°|b, w[bÂ<‹¸> Ÿu Ìu©fiu ≈≤ fi _≈∏Ì Fæ N°æ≤ fi N_≈∏Ì FÙ Fæ $ fi ÎJ¡Ãb Fæ N°æ≤ fi <πÃb FÙ Fæ $

<J¡∏wC „C] ÎJ¡t°` ªæw∏∫ _bR¡≈ ıæŸ° Fæ, ŸÙ R¡≈ Ÿu bF ¿_Sw Fæ $ Wt <bª°≤ Ÿu ŸbÕ„ÆÌ N°æ≤

ŸJu¡ NSů˘ J¡ů ÎJ¡≤Ÿ_b˚°b ı°fi Ôufiu≈≤ wů ÎJ¡t°` ªæw∏∫ FÙ ≈≤t°SÕw# ŸÃ∫ ≤F ı°w° Fæ $ Ÿ

Ÿt∫ N˚°b_bR¡≈ ˚Ù ∫F fiFÙ* ≤Fw°, <k¡≤ ˚°b J¡∑ J¡S° wů J¡ůŸů* Ì¥≤ ≤FÙ, ∫F ˚°b Fæ $ ˚uÌfC<] Ÿu FÙ t°∫°J¡ÔaJ¡R¡≈ ˚uÌ <Ìw Fůw° Fæ N°æ≤ N˚uÌfC<] Ÿu ŸfJu¡ „°∏w Fů ı°fiu ≈≤ wů ÎJ¡t°` ≈≤f®Ê

FÙ Nb<„‹¸> ≤F ı°w° Fæ $$24-26$$
b_wC J¡∑ ŸW° ıæŸÙ Fæ bF ŸÙ R¡≈ tu* Fæ, J¡ůoÕ ˚Ù Ÿu fÌÔ fiFÙ* ŸJ¡w°, ∫ů* tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ

≈®<wI° J¡≤wu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ, N°≈ _b_bR¡≈ Ju¡ NI°fi Ÿu FÙ fi°fi°R¡≈ Fæ* $ N°≈ NI°fi_bR¡≈ fi°fi°Ãb J¡ů fi Ìu©fiu

≈≤ wů ≈¥dÕ <ªBq≈ FÙ Fæ* $ oŸ <bT∫ tu* <ıŸu ª°Fu*, ≈¥<~>Î $ ∫FÙ ≈≤t°SÕ ŸÃ∫ Fæ $ oŸ<ÔÎ N°≈J¡∑, tu≤Ù

N°æ≤ N∏∫ J¡∑ ŸbÕS° <fi#„aJ¡w° <Ÿ] FÙ Fæ $$27$$

ŸÙ <fi#„aJ¡w° J¡∑ Ÿ°tØ∫Õ Ÿu ı°y®wg N°<Ì Ÿ˚Ù Nb_S°Nů* Ju¡ πæw J¡° f°@ ≈®b¨W FCN° Fæ $
oŸÙ <fi#„aJ¡w° Ÿu ∫F <Ÿ] Fůw° Fæ <J¡ ≈≤t°SÕw# fi wů _b›fi Fæ, fi ı°y®wg Fæ, fi ŸCTC<›w Fæ, fi wC∫Õw° Fæ, fi f∏@ Fæ, fi tůs Fæ N°æ≤ fi N∏∫S°J¡v≈fi° _bR¡≈ ıywg FÙ Fæ $ NI°fi Ÿu FÙ B‹¸>°, Âÿ∫

N°<Ì <`≈C¸>ÙR¡≈ ıywg J¡∑ ŸW° Fæ $ ıf bF NI°fi FÙ NŸÃ∫ Fæ wf wů „C]°Ãt_bR¡≈ bF „°<∏w FÙ

ÎJ¡t°` "ıywg' fi°tb°ÔÙ Fæ, •∫ů*<J¡ bF „°<∏w FÙ "yh~><w' ∫°fiÙ ıů ª°≤ů* Nů≤ Ÿu Δ∫°›w J¡≤wÙ

Fæ - oŸ Δ∫CÃ≈<W Ju¡ π°≤° "ıywg' fi°t Ÿu Δ∫b<_Sw Fæ $ B‹¸>°, Âÿ∫, Ì„ÕfiR¡≈ <`≈C¸>Ù J¡F°≥ Fæ NS°Õwg NÃ∫∏w N≈®<Ÿ] Fæ, oŸ<ÔÎ bF „°<∏w "ıywg' fi°tb°ÔÙ fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ $$28,29$$

Ju¡bÔ fů@ Ÿu <ªW-≈®°d°<Ì_≈∏Ì J¡∑ <fib¨<W Jæ¡Ÿu FůyÙ ? ∫<Ì ÎuŸÙ „aJ¡° Fů wů oŸ ≈≤ ŸJu¡

FuwCR¡≈ ŸaJ¡v≈ Ju¡ s∫ Ÿu FÙ - ∫F Ÿt°@°fi J¡≤wu Fæ* $

1502

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

≤°ıfig, N°≈Ju¡ ŸaJ¡v≈„¥∏∫ Fů ı°fiu Ÿu _≈∏Ì ˚Ù _≈∏Ì„¥∏∫ FÙ <Ÿ] Fů ı°∫uy°, •∫ů*<J¡

ŸaJ¡v≈„¥∏∫ <ª<w _≈∏Ì N°æ≤ N_≈∏Ì Ÿu <˚∏fi J¡Ì°<≈ fiFÙ* Fæ $ <ª<w Ju¡ NÌ„Õfi Ÿu πæww° N°æ≤

ÎJ¡w°R¡≈ ŸaJ¡v≈ <Ìw Fůw° Fæ N°æ≤ bF ŸaJ¡v≈ <ª<w Ju¡ Ì„Õfit°` Ÿu fi‹¸> Fů ı°w° Fæ, ∫ů* πæww°

N°æ≤ ÎJ¡w° Ÿu ≤<Fw f®Ê FÙ Nb<„‹¸> ≤F ı°w° Fæ $ ˚B, <ª<wR¡≈Ù ª∏B<f‡f tu* ıů ÎJ¡ w≤F J¡°

ŸaJ¡v≈R¡≈Ù J¡ÔaJ¡ _kC¡¿≤w Fů ≤F° Fæ, bF J¡ÔaJ¡ fiFÙ* Fæ; <J¡∏wC <ªÌæJ¡≤Ÿ J¡° |fi „≤Ù≤ Fæ, ∫F

N°≈ ı°fi ÔÙ<ı∫u $ Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, N°≈ <ªÌg|fi Ju¡ <b_w¨w ≈Ì tu* <_Sw Fů ı°o∫u, •∫ů*<J¡

N°≈Ju¡ ≈¥dÕR¡≈ tu* _Sw Fů ı°fiu Ÿu ŸaJ¡v≈°<Ì N°≈Ju¡ Ÿ°S Îu•∫ ≈®°›wJ¡≤ NÔy N≈fi° N¿_wÃb fiFÙ* ≤© ŸJ¡wu, ∫ů* N°≈Ju¡ R¡≈ Ÿu wů N≈fi° N<_wÃb ≤©wu FÙ Fæ, oŸÙ ∫C<•w Ÿu N°Ãt° Ju¡ Ÿ°S

Ÿ‡≈¥dÕ b_wCNů* tu* ÎJ¡Ãb J¡° Ÿ‡≈°Ìfi J¡≤fiub°Ôu <fiÌůÕT tF° fů@Ÿ°≤ J¡° N°≈ ˚ÔÙ˚°≥<w NbÔ‡ffi J¡∑<ı∫u $ Fu <ªwgª∏B<f‡f, Fu NŸaJ¡v≈J¡ÔaJ¡, ˚°b°˚°bfi°„_bR¡≈ ˚Δ∫ ffiu FCÎ N°≈Ju¡ π°≤°

_≈¨‹¸> Ÿf ≈Ì°SÕ Nt¨wR¡≈Ù „≤Ù≤b°Ô° Fů ı°w° Fæ $ NFů, N°≈J¡° t°F°Ã‡∫ Jæ¡Ÿ° Fæ $ ˚B, N°≈

<ª<w J¡∑ ˚°b N°æ≤ N˚°b _bR¡≈ J¡v≈fi° J¡ů <ª∏t∫R¡≈ ffi° J¡≤ wS° N≈fiu ⁄Ì∫ tu* vÔ°Ÿ N°æ≤

<bÔ°Ÿ J¡ů ÎJ¡-Ÿ° J¡≤Ju¡ ŸC©≈¥bÕJ¡ <bZ°t J¡Ù¿ı∫u $ _≈∏Ì N°æ≤ N_≈∏Ì ∫° ŸaJ¡v≈ N°æ≤ <bJ¡v≈
oÃ∫°<Ì <ªW J¡∑ ˚®°<∏w J¡° <ıwfi° ˚uÌ Fæ Ÿb°ÕJ¡°≤°ÃtJ¡ ŸC©æJ¡≤Ÿ „°<∏wŸW° FÙ wwg-wwg N°J¡°≤ Ÿu Nb<_Sw Fæ $ oŸ<ÔÎ Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, N°≈ N°fi∏ÌŸ°y≤fi°tJ¡ _bR¡≈ Ÿu <_Sw Fů J¡≤Ju¡ ∫u ≈¥dÕ N°æ≤ N≈¥dÕ ıů Ìů Ì„°Î≥ Fæ*, o∏Fu* N≈fi° ÎJ¡ FÙ R¡≈ Ÿt<H∫u $$30-36$$

ŸnŸ™>b°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

NnŸ™>b°≥ ŸyÕ

Ôsdů* Ÿu ª°≤ w≤F J¡° t°æfi N°æ≤ Ÿtu* ˚Ù ŸCTC<›wŸ‡f∏@Ù
t°æfi wC∫°ÕwÙw ≈Ì tu* ≈®<w<‹™>w Fæ - ∫F bdÕfi $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°t˚B, N°≈ ŸCTC›wt°æfib°fig FůJ¡≤, <ªW J¡∑ <bÔ°<Ÿw°

~>ůnJ¡≤ wS° J¡v≈fi°R¡≈Ù tÔ Ÿu <fitCÕ•w FůJ¡≤ Ÿ ≈≤t ≈Ì tu* Nb<_Sw Fů ı°o∫u $ ZÙ≤°tª∏BıÙ
fiu J¡F° # Fu f®Êfig ! b°dÙ J¡° t°æfi, o<∏B∫t°æfi N°æ≤ J¡°‹™>t°æfi wů tæ* ı°fiw° F¥≥ Ôu<J¡fi Fu t°æfiu„, ŸCTC›wt°æfi <J¡Ÿu J¡Fwu Fæ*, ∫F (tCHu t°Ô¥t fiFÙ* Fæ J¨¡≈°J¡≤) J¡<F∫u $ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, tC<fib≤ů* fiu Ìů w≤F Ju¡ tC<fi fwÔ°∫u Fæ* - ÎJ¡¡J¡°‹™>w≈_bÙ N°æ≤ Ì¥Ÿ≤° ıÙb∏tC•w $

N°Ãtw[b Ju¡ ≈∫°ÕÔůªfi Ÿu „¥∏∫ „C‹J¡ (N°Ãt°fiC˚b≤Ÿ Ÿu „¥∏∫ J¨¡h~>-ª°∏B°∫d°<Ì) <J®¡∫° tu* f]

<fiÿª∫ N°æ≤ F™>°wg Ÿ‡≈¥dÕ o<∏B∫ů* J¡ů ıÙw ≤©fiub°Ô° tC<fi J¡°‹™>w°≈Ÿ J¡F° y∫° Fæ $ N°æ≤ ∫S°SÕ
tu* ∫F ŸaŸ°≤ •∫° Fæ, ∫F Nh~>Ù w≤F ı°fiJ¡≤ ıů N°ÃtI°fiÙ N°Ãt° tu* Nb<_Sw Fůw° FCN° Δ∫bF°≤
tu* N∏∫ w≈¿_b∫ů* Ju¡ Ÿt°fi ≤Ffiu ≈≤ ˚Ù <fiÃ∫<fi≤<w„∫°fi∏Ì°_b°Ì Ÿu ˚Ùw≤ w¨›w ≤Fw° Fæ bF
ıÙb∏tC•w J¡F° y∫° Fæ $$1-5$$

≈®J¨¡Ã∫SÕ J¡° Δ∫CÃ≈°Ìfi J¡≤ Nf ≈®Ã∫∫°SÕ J¡° Δ∫CÃ≈°Ìfi J¡≤wu Fæ* $
ofi Ìůfiů* „°∏w°Ãt° Zu‹™> tC<fi∫ů* J¡° ıů ¿ªwg<fiÿª∫R¡≈°ÃtJ¡ ˚°b Fæ bF t°æfi„ÆÌ Ÿu J¡F°

ŸyÕ - 68]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1503
y∫° Fæ $ ≤°t˚B, t°æfi<bÌg Ôůyů* fiu ª°≤ ≈®J¡°≤ J¡° fwÔ°∫° Fæ-b°dÙ J¡° t°æfi, o<∏B∫t°æfi, J¡°‹™>t°æfi N°æ≤ ŸCTC›wt°æfi $$6,7$$

fitu* ≈®Ã∫uJ¡ J¡° Ôsd fwÔ°wu Fæ* $
b°dÙ J¡° <fi≤ů@ b°dÙ J¡° t°æfi, F™>°wg o<∏B∫ů* J¡° <fiy®F o<∏B∫t°æfi N°æ≤ ªu‹¸>°Nů* J¡° Ã∫°y J¡°‹™>ŸaIJ¡ t°æfi J¡FÔ°w° Fæ $ oŸ w≤F <b˚°y Ju¡ ≈∫°ÕÔůªfi Ÿu ∫Ω<≈ ≈aªt tfiůt°æfi ˚Ù Ÿa˚b Fæ wS°<≈ bF J¡°‹™>w°≈Ÿ, t≤d, t¥h~>°Õ N°æ≤ ŸCTC<›w tu* FÙ Ÿa˚b Fæ, N∏∫ <J¡ŸÙ Ì¥Ÿ≤u J¡°Ô tu* fiFÙ*¡$
oŸ<ÔÎ t°æfibuW°Nů* fiu ŸJ¡∑ ydfi° NÔy fiFÙ* J¡∑ Fæ $ Fu ZÙ≤°tıÙ, N°Ãtw[b°fiC˚b tu* ıů ıÙb∏tC•w

<fi≤∏w≤ Ôy° ≤Fw° Fæ Ÿu ŸCTC›wt°æfi J¡Fwu Fæ* $ b°dÙ J¡° t°æfi N°<Ì wÙfiů* t°æfi<b„uTů* tu* J¡°‹™>w°≈Ÿ

<bT∫ (N<@J¨¡w) Fæ N°æ≤ ŸCTC›w t°æfi°b_S° tu* bF ıů ªwCSÙÕ Nb_S° Fæ bFÙ ıÙb∏tC•wů* tu* <_S<w

≤©fiub°ÔÙ Fæ ∫°fiÙ bFÙ tC•w@Ù J¡FÔ°wÙ Fæ $$8-10$$

∫Ω<≈ wÙfiů* t°æfiů* tu* t°æfiÃb <Ÿ] Fæ wS°<≈ bu t<Ôfi tfi J¡° ıů Â» <fiÿª∫ Fæ wÃ_bR¡≈ FÙ Fæ*, oŸ<ÔÎ bu wÙfiů* ıÙb Ju¡ f∏@fi Ju¡ <ÔÎ FÙ ŸtSÕ Fæ*, ∫F J¡Fwu Fæ* $

∫Ω<≈ b°dÙ J¡° t°æfi t°æfi Fæ, ∫F ˚ÔÙ˚°≥<w <Ÿ] Fů ªCJ¡° Fæ wS°<≈ bF t<ÔfitfiůR¡≈ FÙ Fæ ∫°fiÙ
t<Ôfi tfi J¡° Â» <fiÿª∫R¡≈ Fæ; oŸ<ÔÎ bF ıÙbf∏@fi Ju¡ <ÔÎ ŸtSÕ Fæ, oŸtu* w<fiJ¡ ˚Ù Ÿ∏ÌuF
fiFÙ* Fæ $ Nw# J¡°‹™>w°≈Ÿ ˚Ù ıÙbf∏@fi Ju¡ <ÔÎ FÙ <_Sw FCN° Fæ $$11$$

ÎuŸÙ ≈¿≤<_S<w tu* t<Ôfi tfi Ju¡ Â» <fiÿª∫R¡≈ t°æfi Ÿu ∫C•w J¡°‹™>w°≈Ÿ Ÿt°<@ tu* <_Sw Jæ¡Ÿu

≤Fw° Fæ ?

˚B, J¡°‹™>t°æfiÙ wů Ÿt°<@ tu* fÔ≈¥bÕJ¡ tfiů<fiy®F J¡≤Ju¡ N≈fiu ⁄Ì∫ Ju¡ N∏Ì≤ NFa˚°b Ju¡

NfiCŸ∏@°fi J¡° _≈„Õ fi J¡≤w° FCN° N°æ≤ f°F≤ ˚Ù R¡≈ Îba fi°t ≈®≈aª J¡° _≈„Õ fi J¡≤w° FCN° wS°

NI°fi Ÿu N°b¨W FCÎ N°Ãt° J¡° NbÔůJ¡fi fi J¡≤Ju¡ ŸCTC<›wbwg N<bfi°„Ù N°ÃtÂ<‹¸> J¡° N˚°b fi Fůfiu Ÿu ˚_t Ÿu i>J¡∑ FCoÕ N<Àfi J¡∑ fi°o˘ Ÿ°<st°`≠∫ů<w Ÿu NbÔůJ¡fi J¡≤w° FCN° Nb<_Sw

≤Fw° Fæ $ ≤°t˚B, ∫F ıů wÙfi ≈®J¡°≤ J¡° t°æfi J¡F° y∫° Fæ bF Δ∫CÃS°fi J¡°Ô tu* ≈®_kC¡¿≤w Fů ≤Fu

<ªW J¡° ªÔfi FÙ Fæ Ÿ J¡°Ô tu* bu FÙ ≈¥bůÕ•w wÙfiů* t°æfiÙ <_Sw ≤Fwu Fæ* wS° ŸJu¡ ı°fifiub°Ôu wů <ªW J¡° f°@ Fů ı°fiu Ÿu bF°≥ ≈≤ <_Sw <fi≤ů@ N°æ≤ Δ∫CÃS°fi°<Ì J¡∑ ÔÙÔ° Ÿu fiFÙ* ™>F≤

≈°wu $$12,13$$

NSb° ≈¥d°ÕÃt¿_S<w J¡∑ ÔÙÔ° Ÿu ≈¥bůÕ•w wÙfiů* t°æfi f∏@fi_bR¡≈ FÙ Fæ*, oŸ<ÔÎ ofiJ¡° Ã∫°y J¡≤ Ìufi° ª°<FÎ - oŸ fC<] Ÿu bu ˚Ôu FÙ J®C¡] Fů* ∫° bu ≈¥bůÕ•w t°æfi <ªÌ°fi∏Ì Ju¡ <bÔ°Ÿ FÙ Fæ*, oŸ fC<] Ÿu ˚Ôu FÙ J®C¡] fi Fů*; <k¡≤ ˚Ù fitu* ∫F°≥ ≈°Ìu∫w°fC<] wů Fæ FÙ fiFÙ*; ∫FÙ tu≤u J¡Ffiu J¡° w°Ã≈∫Õ Fæ - ∫F J¡Fwu Fæ* $
bF°≥ J¡∑ <fi≤ů@ N°æ≤ Δ∫CÃS°fi°<Ì J¡∑ ÔÙÔ° Ÿu ∫° ≈¥d°ÕÃt<_S<w J¡∑ ÔÙÔ° Ÿu wÙfiů* t°æfi f∏@fi_bR¡≈ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d Ã∫°≠∫ Fæ*, ∫F ıů tæ*fiu J¡F° Fæ, oŸŸu ˚Ôu FÙ wÃ_bR¡≈ J¡° I°fi

≤©fiub°Ôu Ôůy J®C¡] Fů* ∫° fi Fů*; Ôu<J¡fi Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, oŸtu* wů w<fiJ¡ ˚Ù Ÿ∏ÌuF fiFÙ* Fæ <J¡
ofi wÙfiů* t°æfiů* tu* ≈°Ìu∫w°fC<] <fÔJC¡Ô fiFÙ* Fæ $ N°æ≤ ˚B, ∫F ŸCTC›wt°æfi wů ıÙb∏tC•wů* Ju¡

1504

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

NfiC˚b≈S tu* <_Sw Fæ $ oŸtu* <_S<w ≤©fiub°Ôu ı∏wC J¡° ≈CfiıÕ∏t fiFÙ* Fůw°, oŸ<ÔÎ ŸJu¡ Zbd J¡° ∫F ˚¥Td Fæ $ Nw# N°≈ ˚Ù oŸu ŸC<fi∫u $$14,15$$
w[bŸ°s°ÃJ¡°≤ Ju¡ <Ÿ] Fů ı°fiu ≈≤ oŸJ¡∑ ˚Ù Nfi°∫°Ÿ FÙ <Ÿ<] Fů ı°wÙ Fæ, Nw# ≈¥bůÕ•w t°æfi tu* ıů •Ôu„ Fůw° Fæ ŸJ¡∑ oŸtu* N≈us° fiFÙ* Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
oŸ ŸCTC›wt°æfi tu* fi wů wÙfi w≤F Ju¡ ≈®°dů* J¡° Ÿa∫tfi (<fi≤ů@) <J¡∫° ı°w° Fæ N°æ≤ fi Ÿa∫ůıfi $ oŸtu* Ÿ‡≈¥dÕ o<∏B∫Ÿa<b<W∫°≥ fi wů N≈fiu <bT∫ů* Ju¡ Ô°˚ Ÿu Ã≈∏fi FTÕ Ÿu vÔ<Ÿw FůwÙ Fæ* N°æ≤ fi <fi≤ů@ı∏∫ •Ôu„ Ÿu ÀÔ°<fi J¡ů FÙ ≈®°›w FůwÙ Fæ* $$16$$ oŸ Nb_S° tu* ∫F

NfiuJ¡w° J¡∑ J¡v≈fi° fi wů <ÃSw FůwÙ Fæ N°æ≤ fi „°∏w FÙ FůwÙ Fæ $ (I°fi Ÿu f°<@w <ªW Jæ¡Ÿu Nb<_Sw ≤Fw° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $) <ªW I°fi Ÿu f°<@w Fůfiu Ÿu fi <ªWR¡≈ ≤Fw° Fæ, fi N<ªW

≤Fw° Fæ wS° fi Ÿwg, fi NŸwg N°æ≤ fi N∏∫_bR¡≈ FÙ ≤Fw° Fæ $ <b˚°y J¡≤fiub°Ôu <bJ¡v≈ Ju¡ fi°„

Ÿu <b˚°y„¥∏∫ NwÎb NU∫°Ÿ J¡∑ N≈us° Ÿu ≤<Fw, N≈¿≤<h~>∏fi N°Ãt_bR¡≈ Fůfiu Ÿu N°<Ì N°æ≤

N∏w Ÿu „¥∏∫ ıů º∫°fi J¡≤ ≤Fu ∫° fi J¡≤ ≤Fu ≈C”T J¡° Nb<_Sw R¡≈ Fæ, bFÙ ŸCTC›wt°æfi J¡F° ı°w°

Fæ $ ŸaŸ°≤R¡≈Ù NfiuJ¡ <b˚®tů* Ju¡ N<@‹™>°fi˚¥w oŸ N°Ãtw[b J¡ů ∫S°SÕR¡≈ Ÿu ı°fiJ¡≤ Ÿ∏ÌuF≤<Fw ıů R¡≈ Nb<_Sw ≤Fw° Fæ bFÙ ŸCTC›wt°æfi Fæ $ NfiuJ¡ w≤F Ju¡ Ÿa<bBq≈ů* J¡° N°Ãt° ıů <„b Fæ ŸÙŸu

∫F Ÿ°≤° ıywg ≈¿≤≈¥dÕ Fæ, oŸ w≤F Ju¡ I°fi Ÿu ∫C•w ıů Nfi∏w Nb_S°fi (<_S<w) Fæ bF ŸCTC›w t°æfi J¡F° ı°w° Fæ $ ∫F Ÿ‡≈¥dÕ ıywg <ªÌ°J¡°„ J¡° <bbwÕ Fůfiu Ÿu N°J¡°„R¡≈, t¥<wÕt°fig Fůfiu Ÿu N°J¡°„_bR¡≈ Ÿu <˚∏fi, N<@‹™>°fiŸW° J¡∑ ŸBq≈ Ÿu ≈®wÙ<w Fůfiu Ÿu N<_wÃb Ÿu ∫C•w wS° J¡<v≈w Fůfiu Ÿu fi°<_wÃb Ÿu ∫C•w Fæ ∫°fiÙ ∫F Ÿ‡≈¥dÕ ıywg N<@‹™>°fiR¡≈ Ÿu Ÿwg N°æ≤ J¡¿v≈w Fůfiu Ÿu NŸwg Fæ $ ∫ů* f®Ê Ÿu NÔy ıywg J¡∑ ŸW° fiFÙ* Fæ, ∫F <fiÿª∫ J¡≤Ju¡ ıů ÎJ¡°J¡°≤, <fi<bÕJ¡°≤ <ªW

Nb<_Sw ≤Fw° Fæ bF ŸCTC›w Ju¡ wCv∫ t°æfi J¡F° y∫° Fæ $ ŸbÕ„¥∏∫, N°Ôaffi≤<Fw, „°¿∏w_bR¡≈,

<bI°fit°` wS° ıÙb∏tC•wÌ„° tu* ıů fi ŸBq≈ N°æ≤ fi NŸBq≈ Nb_S°fi (¿_S<w) Fæ bF Wtt°æfi J¡F° y∫° Fæ $ <bwwÕR¡≈ NI°fi Ÿu Ã≈∏fi ˚°bN˚°b_bR¡≈ Ì„° wS° Ìu„<b„uTů* Ÿu ıů Ÿab<wg J¡° N<bbwÕ Fæ, Ÿu ≈≤tt°æfi J¡Fwu Fæ* $ f°<@w Fůfiu Ju¡ J¡°≤d NÃ∫∏w NŸwg wS° f°fl°J¡°≤ b¨<W

Ÿu „¥∏∫ <ªW Ÿu ıů Ÿa<bÌgb¨<W J¡° ˚Ùw≤ Nfi°bwÕfi (N≈¿≤bwÕfi) Fæ Ÿu Ns∫t°æfi J¡Fwu Fæ* $ <ıŸ

Ì„° tu* "fi tæ* F¥≥, fi N∏∫ Fæ, fi tfi Fæ N°æ≤ fi tfiJ¡° <bJ¡v≈ Fæ' - oŸ w≤F Ju¡ w[bI°fi Ÿu f°<@w

<ªW J¡° ıů Ÿa<bwg Ÿu N<b<h~>∏fi (<fi≤∏w≤-Ôy°w°≤) N≈®<w˚°Ÿ Fæ Ÿu N<wt°æ<fiw° ∫°fiÙ

Wtt°æ<fiw° J¡Fwu Fæ* $ N°æ≤ oŸ ıywg tu* Nfi°t∫, „ÆÌ°SÕt°` ∫°fiÙ Ÿb°ÕÃtJ¡ wS°

ŸW°Ÿ°t°∏∫_bR¡≈ tæ* FÙ F¥≥- oŸ w≤F J¡∑ I°fi <_S<w J¡ů ŸCTC›w t°æfi J¡Fwu Fæ* $ ª¥≥<J¡ ∫F

N°ÃtŸa<bwg Nt° ∫°fiÙ ŸbÕf°@J¡ _b°J¡°≤ ª≤tb¨<W J¡° ˚Ù y®°Ÿ J¡≤ ÔuwÙ Fæ, oŸ<ÔÎ oŸtu*

N≈fiÙ, Ì¥Ÿ≤u J¡∑ ∫° ˚uÌ J¡∑ J¡v≈fi° FÙ J¡F°≥ ? Nw# Ÿf JC¡~> Δ∫°›w Nfi∏w Ÿ°æTC›w t°æfi FÙ Fæ $

˚B, ≈®fů@∫C•w oŸ ŸCTC›w t°æfi J¡ů FÙ Nfi∏w Fůfiu Ÿu <fitÕÔ wC∫Õ ≈Ì ∫° wC∫°ÕwÙw ≈Ì ŸtH

ÔÙ<ı∫u $$17-28$$

≈¥bÕ tu* ıů Ÿ°w ≈®J¡°≤ J¡∑ I°fi ˚¥<tJ¡°Î≥ J¡FÙ ı° ªCJ¡∑ Fæ* fitu* Ÿt°<@ ˚uÌ_bR¡≈ ıů N<∏wt

ŸyÕ - 69]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1505
wÙfi ˚¥<tJ¡°Î≥ Fæ* bu ı°y®w N°æ≤ _b›fi°b_S° tu* ¿_Sw ˚Ù w[bI°<fi∫ů* J¡ů J®¡t„# FCN° J¡≤wÙ Fæ*,

∫F J¡Fwu Fæ* $

ZÙ≤°tª∏BıÙ, Ÿ°æTC›wæJ¡Ÿt°<@, wC≤Ù∫Ÿt°<@ ∫° wC∫°ÕwÙw Ÿt°<@ - ∫u wÙfiů* FÙ J®¡t„#
ı°y®wg N°æ≤ _b›fi°b_S° tu* <_Sw ˚Ù w[bI°fiÙ J¡ů FCN° J¡≤wÙ Fæ* $ f®Ê˚¥w Fu Ÿ°@ů ZÙ≤°t˚B, ı°y®Ìb_S° tu* ª°≤ů* Nů≤ ˚ÔÙ˚°≥<w Δ∫bF°≤ J¡≤ ≤F° NSb° Ÿf Δ∫bF°≤ů* J¡ů ~>ůn J¡≤ Ju¡ Ÿt°<@
tu* <_Sw Fů ≤F° ÌuF∫C•w ˚Ù ıÙb∏tC•w Ÿ‡≈¥dÕ <fitÕÔ „°<∏wb¨<W Ÿu ∫C•w wC≤Ù∫°b_S° tu* (N) FÙ <_Sw Îba <bÌuF_bR¡≈ FÙ Fæ $ Fu ZÙ≤°tıÙ, ∫F <_S<w ŸÙJ¡∑ Fæ ıů _S¥Ô N°æ≤ N°J¡°≤ů* Ju¡
f°@ Ÿu <fitÕÔ N°J¡°„_bR¡≈ FůJ¡≤ <_Sw Fů y∫° Fæ NSb° Fu ZÙ≤°tıÙ, ∫F <_S<w N°≈J¡∑ FÙ

Fæ, •∫ů*<J¡ N°≈ <fitÕÔ N°J¡°„_bR¡≈ Ÿu <_Sw Fů ªCJu¡ Fæ* $ Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, "—' oÃ∫°<Ì
t°^±¥>•∫ů≈<fiTÌg tu* J¡FÙ y∫Ù ≤Ù<w Ÿu <b≤°¸>g N°<Ì ≈°Ìt°`°Nů* Ju¡ ≈®<bÔ°≈fi π°≤° Ÿ°aŸ°¿≤J¡
b°Ÿfi°Nů* J¡° h~>uÌ J¡≤ N°≈ ÎJ¡ wC≤Ù∫≈ÌR¡≈ Fů ı°o∫u $ oŸ ŸaŸ°≤ tu* fi N°≈, fi tæ* N°æ≤ fi J¡ůoÕ Ì¥Ÿ≤Ù b_wC FÙ ŸÃ∫ Fæ $ oŸ ŸaŸ°≤ tu* Ÿf JC¡~> <bΩt°fi Fæ, ∫F ıů ≈®<Ÿ<] Fů ªCJ¡∑ Fæ oŸu fi°±>Ù Ju¡ ˚Ùw≤ NfiC˚¥∫t°fi _b›fi J¡∑ fi°o˘ <tØ∫° ŸtH J¡≤ ıÙb∏tC•w Fůwu FCÎ N°≈ <ªÌ°J¡°„J¡ů„

J¡∑ J¡Ô° tu* ¿_Sw Fů ı°o∫u $$29-31$$

NnŸ™>b°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

fiFW≤b°≥ ŸyÕ
ydů* J¡∑ ”BR¡≈w°, tC•w Ôůyů* J¡∑ <_S<w, ∫ůy Ÿu ≈®°dů* J¡°

<bÔ∫ wS° t≤d Ÿu ≈Cfi# Ã≈<W- ofi ŸfJ¡° bdÕfi $

≈®°›∫ w°a f®ÊFaŸuF°a ”Bw°a ŸbÕ Îb wu $ Ÿt°ıÀtC<bÕ≤uıCÿª ”B°d°tCWta „wtg $$
oŸ ÿÔůJ¡ Ÿu Ÿ°æ ”Bů* J¡∑ Wt R¡Bw° J¡FÙ ı° ªCJ¡∑ Fæ $ ŸJu¡ f°Ì Ju¡ ŸyÕ tu* ˚yb°fig N°<Ì

”B J¡∑ N°I° Ÿu wwg-wwg ÌuFů* tu* ≈®°≤Æ@„uT J¡° ≈˚ůy J¡≤ ≤Fu ”Bů* Ju¡ <bT∫ tu* - w` ˚C•Ãb°

(N) ∫F wC≤Ù∫°b_S° ≈<fiTÌg tu* oŸ ≈®J¡°≤ b<dÕw Fæ # fi°∏w#≈®Ia fi f<F#≈®Ia fiů˚∫w# ≈®Ia fi ≈®I°fi|fia fi ≈®Ia fi°≈®Itg $ NÂ‹¸>tΔ∫bF°∫Õty®°fltÔsdt<ª∏Ã∫tΔ∫≈Ìuÿ∫tuJ¡°Ãt≈®Ã∫∫Ÿ°≤a

≈®≈aªů≈„ta „°∏wa <„btπæwa ªwCS˘ t∏∫∏wu Ÿ N°Ãt° Ÿ <bIu∫# $$ NS°Õwg wC≤Ù∫ Ÿ ≈Ì J¡° fi°t Fæ ıů _b›fi°b_S° tu* tfiů<b≤<ªw <bT∫I°fi Ÿu „¥∏∫ Fæ, ı°y®w Nb_S° tu* o¿∏B∫ı∏∫ <bT∫I°fi„¥∏∫

Fæ, ı°y®wg N°æ≤ _b›fi J¡∑ Ÿ¿∏@ tu* fů@≤<Fw Fæ, ŸCTC›w°b_S° tu* Fůfiub°Ôu ı°y®wg N°æ≤ _b›fi Ju¡

I°fiů* Ju¡ |fiÙ˚°b Ÿu „¥∏∫ Fæ, ∫Cy≈wg ŸbÕ <bT∫ů* Ju¡ I°w¨Ãb Ÿu „¥∏∫ Fæ, I°fi°˚°bR¡≈ fiFÙ* Fæ, I°fiu<∏B∫ J¡° N<bT∫ Fæ, NSÕ<J®¡∫°≤<Fw Fæ, J¡tuÕ<∏B∫ J¡° Ny‡∫ Fæ, NfifiCtu∫ Fæ, N∏w#J¡≤db¨<W

J¡° N<bT∫ Fæ, „ÆÌ„<•w J¡° N<bT∫ Fæ, <ıŸtu* ı°y®Ì°<Ì Nb_S°Nů* tu* ÎJ¡ N°Ãt° FÙ Fæ, oŸ

≈®J¡°≤ J¡° I°fi FÙ ≈®t°d Fæ, ıF°≥ ≈®≈aª J¡° N˚°b <bΩt°fi Fæ, ıů <b<J®¡∫°≤<Fw Fæ, N°fi∏Ì_bR¡≈

Fæ, ˚uÌ„¥∏∫ Fæ, _b∫a Ÿa¶∫°„¥∏∫ Fůw° FCN° ˚Ù <bÿbwæıŸ≈®°IR¡≈ wÙfi ≈°Ìů* J¡∑ N≈us° ª°æSu R¡≈

Ÿu „°˜buW°Nů* Ju¡ π°≤° J¡<v≈w Fæ $ "tæ*' oŸ ≈®wÙ<w J¡° <bT∫ bF N°Ãt° tCtCsCıfiů* J¡ů Ÿ°s°wg J¡≤fiu ∫ůÀ∫ Fæ $

1506

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

<ª≤a ˚ůy°fig ≈®°›∫ ”B≈Ìa ww# $ ydw°t°bŸ∏w_wu _S°_∫<∏w Ÿ≈¿≤h~>Ì°# $$ oÃ∫°<Ì ıů J¡F° y∫°

Fæ, Ÿtu* •∫° Ÿ°æ ”Bů* J¡∑ t¥<wÕ∫ů* tu* ydÃb S° ∫° ÎJ¡ FÙ ”B J¡∑ t¥<wÕ SÙ ? ∫ů* Ÿ∏ÌuF J¡≤ ≤Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ ≈¥~>wu Fæ* $

Fu tC<fifi°∫J¡, N°≈fiu ≈FÔu J¡F° S° <J¡ bu <˚sC Ju¡ ŸaJ¡v≈_bR¡≈ ıÙb¸> N°<Ì Ÿ°æ ”B Fů y∫u, Ÿů

fitu* „w”Bw° Jæ¡Ÿu N°oÕ ? ∫°fiÙ bu Ÿ°æ ”B Jæ¡Ÿu FCÎ ? •∫° ydů* Ju¡ Ÿ°S ≈¿≤ydfi J¡≤fiu Ÿu ∫° fi ydů* Ÿu N<w¿≤•w ”Bů* J¡∑ ydfi° J¡≤fiu Ÿu ? ıů N°≈Ju¡ π°≤° yd J¡Fu y∫u Su •∫° bu FÙ ”B ˚Ù J¡Fu y∫u Su ∫° fiFÙ* ? ∫F N°≈ „Ù|® tCHŸu J¡<F∫u $$1$$
oŸtu* ≈®St <bJ¡v≈ J¡° NbÔ‡ffi J¡≤ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ W≤ Ìuwu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ˚B, <˚sC fiu „w„≤Ù≤R¡≈ Ÿ°æ _b›fi Ìu©u Su, ∏Fu* N°≈fiu tu≤u π°≤°

≈FÔu J¡Fu y∫u wwg-wwg ı∏t°<Ì Ju¡ ≈®_w°b Ÿu ı°fi FÙ <Ô∫° S°; oŸÙ<ÔÎ tæ*fiu fi°tw# <b„uTR¡≈

Ÿu fiFÙ* J¡F° $$2$$

<˚sC Ju¡ _b›fi tu* ıů ıÙb¸>°<Ì N°J¡°≤ Ìu©u y∫u Su bu FÙ „w yd J¡Fu y∫u Fæ* $ bu FÙ ˚ůy N°æ≤

Îuÿb∫Õ Ju¡ π°≤° ”BwCv∫ Fůfiu wS° ”B Ju¡ Na„_bR¡≈ Fůfiu Ÿu ”B J¡Fu y∫u Fæ* $ ”B J¡∑ Ÿub°

J¡≤fiub°Ôu ≈°TÕÌ yd J¡Fu ı°wu Fæ*, wf bu tC¶∫”B yd Jæ¡Ÿu FCÎ ? •∫ů*<J¡ _b°<t˚°b N°æ≤ ŸubJ¡˚°b-ofi Ìůfiů* J¡° ÎJ¡` ≤Ffi° ŸbÕS° NŸ‡˚b Fæ $ <J*¡wC, ∫F <fi<ÿªw Fæ <J¡ „wwtR¡B Ju¡ tC¶∫ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d bF wů yd Fů fiFÙ* ŸJ¡w°, <k¡≤ Ÿ°æ yd FCÎ, ∫F J¡Ffi° ˚Ù ™>ÙJ¡ fiFÙ* ffiw°, ∫<Ì ÎuŸÙ

J¡ůoÕ „aJ¡° J¡≤u, wů Ÿ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

Ÿ°æ ”B Fůwu FCÎ ˚Ù ŸfJu¡ Ÿf ≈¥bÕ<Ÿ] oÕÿb≤J¡ů<¸>˚¥w ”B J¡∑ ≈¿≤ª∫°Õ<b<@ tu* yd FÙ Fæ*, •∫ů*<J¡

fiJ¡∑ J¡tÕk¡Ô_bR¡≈ ˚ůy N°æ≤ Îuÿb∫Õ J¡∑ ≈®°<›w ŸÙJu¡ N@Ùfi Fæ $$3$$

"fů@<∫Ãb° wC wa <˚sCa ªuwŸ° ªuwfiufi ª' oÃ∫°<Ì Ÿu <˚sC Ju¡ _b›fiJ¨¡w „wwt ”B π°≤° N≈fiu

<ªW Ÿu ªæw∏∫≈®Ì°fi Fůfiu Ÿu <˚sC N°<Ì J¡° ıů fů@fi ≈FÔu J¡F° y∫° Fæ ŸJ¡°, N°æ≤ J¡FÙ* Ì¥Ÿ≤Ù
ıyF Ì„Õfi fi Fů ŸJ¡fiu Ÿu, NŸ‡˚°bfi J¡≤ ≤Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ ≈¥~>wu Fæ* $

˚ybfig, <˚sC Ju¡ _b›fi≈®J¨¡w ”B fiu ÎJ¡ FÙ ÌÙ≈ Ÿu Ÿ°æ ÌÙ≈ J¡∑ fi°o˘ ÎJ¡ <ªW Ÿu Ÿ°æ <ªW Jæ¡Ÿu J¡≤

<Ì∫u ? $$4$$

NI°<fi∫ů* tu* ŸJ¡° Ì„Õfi fi Fůfiu ≈≤ ˚Ù tC•wů* tu* ŸJ¡∑ NŸ‡˚°bfi° J¡≤fi° ∫C•w fiFÙ* Fæ, ∫ů*

©^±>fi J¡≤wu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, I°fiæÿb∫Õ Ÿu N°b≤d„¥∏∫ wS° ∫ůyR¡≈ Îuÿb∫Õ Ÿu ŸÃ∫ŸaJ¡v≈b°Ôu tF°fiC˚°b ıů JC¡~> <ıŸ ≈®J¡°≤ Ÿu ŸaJ¡v≈ J¡≤wu Fæ* ŸJ¡° bæŸ° FÙ-ŸaJ¡¿v≈w NSÕ Ju¡

Ô°˚ Ju¡ <ÔÎ ˚¥t°fi∏Ì J¡ů _bÙJ¡°≤ J¡≤fiub°ÔÙ ŸbÕIÃbŸbÕ„<•wÃbfi°tJ¡ t°∫°≈®<w<f<‡fw Ÿa<b<W

Ju¡ fÔ Ÿu-NfiC˚b J¡≤wu Fæ* $$5$$

Ÿb°ÕÃt_bR¡≈w° Ju¡ fÔ Ÿu ˚Ù ∏Fu* ŸbÕ<b@ NSů˘ J¡∑ <Ÿ<] FůwÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Ÿb°ÕÃt_bR¡≈ N°Ãt° Ju¡ ŸbÕy°tÙ Fůfiu Ÿu <ıŸ b_wC J¡∑ ıF°≥-J¡FÙ* ıæŸu ˚°bfi° J¡∑ ı°wÙ Fæ,

ŸJ¡∑ bFÙ* ≈≤ bæŸu FÙ ıÙb∏tC•ww° fC<] Ÿu NfiC˚b <J¡∫° ı°w° Fæ $$6$$

ŸyÕ - 69]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1507
oŸ w≤F Ju¡ Îuÿb∫Õ Ju¡ ≤Fwu F¿≤, F≤ N°<Ì tfiC‹∫∫ů<fi∫ů* tu* Nbw°≤ wS° ÿt„°fi tu* <fib°Ÿ N°<Ì

J¡° J¡‹¸> •∫ů* J¡≤wu Fæ* ? N≈fiu <ÔÎ ŸbÕÌ° ŸC©J¡∑ FÙ J¡v≈fi° •∫ů* fiFÙa J¡≤wu ? oŸ N<˚≈®°∫ Ÿu ZÙ≤°tıÙ ≈¥~>wu Fæ* $
f®Êfig, ŸbÕ<b@ „<•w∫ů* Ÿu Ÿ‡≈fi Fůwu FCÎ ˚Ù ˚yb°fi „aJ¡≤ıÙ ˚_t„°ÔÙ, J¡≈°Ôt°Ô°˚¥Td Ÿu ∫C•w, <Ìy‡f≤, ÿt„°fib°ŸÙ wS° tF°J¡°tÙ •∫ů* ffiu FCÎ ≤Fwu Fæ* ? N≈fiu <ÔÎ „C˚Ì°∫J¡ ŸC∏Ì≤

J¡v≈fi° •∫ů* fiFÙ* J¡≤wu ? tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ˚B, tFuÿb≤, <Ÿ] wS° ıÙb∏tC•w „≤Ù¿≤∫ů*

Ju¡ <ÔÎ ŸaŸ°≤ tu* <J®¡∫°<bT∫J¡ J¡ůoÕ <fi∫t fiFÙ* ffi° FCN° Fæ ∫°fiÙ „°˜Ù∫, tayÔ°ÃtJ¡ wS° ŸC©˚ůy k¡Ôb°ÔÙ <J®¡∫°Î≥ FÙ J¡≤fiÙ ª°<FÎ, N∏∫ fiFÙ*, ÎuŸ° J¡ůoÕ <fi∫t fiJu¡ <ÔÎ fiFÙ* ffi° FCN° Fæ, •∫ů*<J¡
bu Ôůy <b<@b°•∫ů* Ju¡ Ì°Ÿ fiFÙ* Fæ ∫°fiÙ <b<@-<fiTu@b°•∫ů* Ÿu bu ≈≤u Fæ* $ bF <J®¡∫°<bT∫J¡ <fi∫t wů NIıfiů* Ju¡ <ÔÎ FÙ J¡¿v≈w FCN° Fæ $ w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ NI°<fi∫ů* J¡∑ Â<‹¸> tu* ≈®<Ÿ] tayÔ_bR¡≈ ıů

<J®¡∫°Î≥ Fæ*, bu FÙ w[bI°<fi∫ů* J¡∑ Â<‹¸> tu* NÃ∫∏w NtayÔR¡≈ Fæ*, •∫ů*<J¡ N„C˚ J¡tů˘ Ju¡ N˚°b Ÿu ÌC#© J¡∑ Ÿ°ty®Ù Ju¡ ≤Fwu ˚Ù ÌC#©Ì°∫J¡ ˚ůyů* J¡∑ Ã≈<W fiFÙ* FůwÙ N°æ≤ fiJ¡∑ Â<‹¸> tu* Ÿ˚Ù ≈Ì°SÕ

ŸC©R¡≈ FÙ t°Ô¥t ≈nwu Fæ* $ ≤°y, πuT, Ôů˚ N°<Ì Fı°≤ů* ÌůTů* Ÿu <ªW Ju¡ ©¿^±>w Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d NI°fiÙ ≈C”T <J®¡∫° Ju¡ <fi∫tfi Ju¡ <ffi° t°Ã_∫∏∫°∫ Ÿu ı∏t≈≤‡≈≤°ı<fiw fi≤J¡ N°<Ì fi°fi°<b@ ÌC#©

≈®°›w J¡≤w° Fæ, ∫F „°˜ů* tu* ≈®<Ÿ] Fæ $ N°æ≤ N°ÃtI°fiÙ ≈C”T wů <ıwu<∏B∫, I°fiÙ wS° b°Ÿfi°≤<Fw Fůfiu Ju¡ J¡°≤d o‹¸>N<fi‹¸> b_wCNů* tu* J¡˚Ù fiFÙ* ±¥>fw° ∫°fiÙ fi wů bF J¡˚Ù o¿h~>w b_wCNů* tu* <fitÀfi Fůw° Fæ N°æ≤ fi N<fi¿h~>w b_wCNů* Ÿu <πÀfi Fůw° Fæ $ bu I°fiÙ Ôůy ŸÌ° J¡°J¡w°ÔÙ∫∏∫°∫ Ÿu NJ¡_t°wg

≈®°ÌC˚¥Õwg FCoÕ <J®¡∫° J¡≤wu N°æ≤ fiFÙ* ˚Ù J¡≤wu Fæ*, •∫ů*<J¡ ofi Ôůyů* J¡ů <J¡ŸÙtu* ˚Ù N°y®F fiFÙ* Fůw° $

J¡°J¡w°ÔÙ∫∏∫°∫ Ÿu FÙ ˚yb°fig <b‹dC fiu ≈¥bÕ tu* tfiC‹∫°<Ì ı∏tů<ªw J¡tÕ J¡° Ÿ‡≈°Ìfi <J¡∫° $ ÎuŸu FÙ

˚yb°fig „aJ¡≤ N°æ≤ f®Ê° fiu ˚Ù <J¡∫° $ Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, J¡ůoÕ J¡tÕ fi <fi∏Ω Fæ, fi N<fi∏Ω Fæ N°æ≤ fi

≈°Ìu∫ Fæ $ <J¡ŸÙ J¡tÕ tu* Fu∫w° fiFÙ* Fæ $ ÎuŸ° J¡ůoÕ ˚Ù J¡tÕ fi N°ÃtÙ∫ Fæ N°æ≤ fi ≈≤J¡∑∫, ıů <Ÿ]

≈C”Tů* J¡° <bT∫ Fů ∫°fiÙ ıů <Ÿ] tF°Ãt°Nů* J¡ů k≥¡Ÿ°bu $$7-13$$
wů ˚Ô° fwÔ°o∫u wů ŸFÙ, ˚yb°fig „aJ¡≤ Ju¡ <ÔÎ ≈®<Ÿ] fiJu¡ ª¿≤` Ju¡ NfiCJ¥¡Ô buT wS° <J®¡∫°

J¡° <fi∫t Jæ¡Ÿu ffi° Fæ NSb° <b‹dC˚yb°fig Ju¡ <ÔÎ FÙ fiJu¡ ª¿≤` Ju¡ NfiCJ¥¡Ô buT N°æ≤ <J®¡∫° J¡°

<fi∫t Jæ¡Ÿu ffi° Fæ ∫° N°≈-ıæŸu tF°fiC˚°bů* Ju¡ <ÔÎ Wt b®wª∫°Õ J¡° <fi∫t Jæ¡Ÿu ffi° Fæ ? •∫ů*<J¡

J¡°J¡w°ÔÙ∫∏∫°∫ Ÿu fiJ¡° <fit°Õd <fÔJC¡Ô NŸ‡˚b Fæ, ÎuŸÙ N°„aJ¡° J¡≤wu Fæa $

˚B ıæŸu Ÿ¨<‹¸> Ju¡ N°<Ì tu* N<Àfi N°<Ì Ju¡ ‹dw° N°<Ì ≈®<Ÿ<] J¡ů ≈®°›w Fů ªCJu¡ Fæ* bæŸu FÙ

˚yb°fig „aJ¡≤ N°<Ì Ju¡ J¡tÕ wS° <πı°<w∫ů* Ju¡ ˚Ù wwg-wwg ı°<w Ju¡ ∫ůÀ∫ J¡tů˘ Ju¡ <b@°fi Â»w° J¡ů

≈®°›w Fů ªCJu¡ Fæ* $ w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ tC¶∫ oÕÿb≤ J¡∑ oh~>° _bR¡≈ Nfi°<Ì <fi∫<w FÙ J¡tů˘ J¡∑ Δ∫b_S°<≈J¡°

Fæ $ Ôu<J¡fi NI°fiÙ Ôůyů* J¡∑ <Ìfiª∫°ÕÎ≥ N<Àfi N°<Ì <J®¡∫°Nů* J¡∑ fi°o˘ Ÿ¨<‹¸> Ju¡ N°<Ì tu* N<˚Δ∫•w FůwÙ FCoÕ ˚Ù <fi∫w fiFÙ* Fæ $ bu Ÿ¨<‹¸> Ju¡ ≈®°æ» Fůfiu ≈≤ f®°Êd, s<`∫ N°<Ì wwg-wwg bdÕ<b˚°yů* tu*

ŸaJu¡w Ju¡ b„ Ÿu NÔy-NÔy Îu<FJ¡ N°æ≤ ≈°≤Ô°æ<J¡J¡ ŸC©-ÌC#©°<Ì J¡∑ NfiC˚¥<w_bR¡≈ k¡Ô Ìufiub°ÔÙ

Fæ* $ <ıfitu* JC¡~> wů „°˜Ù∫ Fæ* N°æ≤ JC¡~> _b°˚°¿bJ¡ Fæ*, ıů <J¡ ≤°y-πuT N°<Ì Ju¡ J¡°≤d _b∫a ≈®°<d∫ů*

1508

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
π°≤° J¡<v≈w FCoÕ Fæ* $ fŸ, ∫FÙ Ìůfiů* tu* <˚∏fiw° Fæ $$14,15$$
oŸ w≤F ≈®ÿfi J¡° Ÿt°@°fi ÌuJ¡≤ ≈®_wCw t°æfi Ju¡ <bT∫ tu* Nb<„‹¸> b•wΔ∫ <Ì©Ô°wu Fæ* $

Fu ≤|¥πF, ≈®<Ÿ] ª°≤ ≈®J¡°≤ Ju¡ t°æfiů* Ÿu ≈≤u ıů wC∫Õ t°æfi Fæ, bF <bÌuFtC•wů* J¡° <bT∫ Fæ N°æ≤ N°≈

Fæ* ŸÌuF, oŸ<ÔÎ N°≈Ÿu bF tæ*fiu fiFÙ* J¡F° $ Nf J¡Fw° F¥≥, ŸC<fi∫u $ ˚B, N°J¡°„ Ÿu ˚Ù NÃ∫∏w _bh~>

<ªÃ_bR¡≈ N°Ãt°J¡°„ Fæ N°æ≤ Ÿ N°Ãt°J¡°„˚°b J¡∑ ≈®°<›w FÙ ≈≤t Zu∫ (tůs) Fæ $ bF Jæ¡Ÿu ≈®°›w J¡∑ ı°wÙ Fæ, (∫F tæ* fwÔ°w° F¥≥, N°≈) ŸC<fi∫u $$16,17$$

Ÿ°a¶∫ N°æ≤ ∫ůy ŸJ¡∑ ≈®°<›w tu* ≈°∫ Fæ*, ∫F N°yu ªÔJ¡≤ J¡Ffiu J¡∑ N<˚Ô°T° Ÿu tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ Ÿ°a¶∫∫ů<y∫ů* J¡° Ôsd fwÔ°wu Fæ* $

˚ÔÙ˚°≥<w I°fi Ju¡ Nbfů@ N°æ≤ <fiÃ∫ ÎJ¡ Ÿt°¿@ Ÿu ıů <bbuJ¡<bª°≤≈®∫C•w ≤°ı∫ůy Ju¡ π°≤°

≈®fC] (I°fiÙ) FCÎ Fæ* bu Ÿ°a¶∫∫ůyÙ J¡Fu y∫u Fæ* $$18$$

J¡tÕ∫ů<y∫ů* J¡° Ôsd J¡Fwu Fæ* $
ıů ≈®°d°<Ì b°∫C Ju¡ „°∏w Fů ı°fiu ≈≤ ≈¥bÕb<dÕw F™>∫ůy Ÿu Nfi°t∫, N°<Ì-N∏w Ÿu ≤<Fw

≈≤t≈Ì J¡ů ≈®°›w Fů y∫u Fæ* bu ∫ůy∫ůyÙ J¡Fu y∫u Fæ* $ bF „°∏w, NJ¨¡<`t ≈Ì Ìůfiů* w≤F Ju¡ ˚Ù

∫ů<y∫ů* Ju¡ <ÔÎ ≈°Ìu∫ Fæ ∫°fiÙ k¡ÔÙ˚¥w w[bŸ°s°ÃJ¡°≤ Ÿu ≈®°›wΔ∫ Fæ $ JC¡~> Ôůy Ÿ ≈Ì J¡ů

≤°ı∫ůy π°≤° ≈®°›w Fů ªCJu¡ Fæ* N°æ≤ JC¡~> Ôůy oŸÙ ÌuF Ÿu F™>∫ůy Ju¡ π°≤° ≈®°›w Fů ªCJu¡ Fæ* $ ˚B, ıů Ÿ°a¶∫ N°æ≤ ∫ůy J¡ů ÎJ¡ Ìu©w° Fæ, bFÙ Ìu©w° Fæ ∫°fiÙ ıů Ÿ°a¶∫ N°æ≤ ∫ůy J¡ů ÎJ¡ ŸtHw°

Fæ b_wCw# bFÙ <bπ°fig Fæ, •∫ů*<J¡ ıů ÃJ¨¡‹¸> _S°fi Ÿ°a¶∫ů* Ÿu ≈®°›w <J¡∫° ı°w° Fæ bFÙ ∫ůyů* Ÿu

˚Ù ≈®°›w <J¡∫° ı°w° Fæ $$19-21$$

<b<˚∏fi R¡≈b°Ôu fi Ìůfiů* J¡° ˚Ô° ÎJ¡ k¡Ô Jæ¡Ÿu Fů ŸJ¡w° Fæ, ∫<Ì ÎuŸÙ „aJ¡° Fů, wů Ÿ ≈≤

J¡Fwu Fæ* $
ıF°≥ ≈®°d N°æ≤ tfi J¡∑ b¨<W <fÔJC¡Ô ≈ÔÆ@ fiFÙ* FůwÙ N°æ≤ ıů b°Ÿfi°R¡≈Ù ı°Ô Ÿu ¿fitCÕ•w Fů y∫Ù Fæ bFÙ <_S<w ≈≤t≈Ì Fæ, w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ ≈®°d N°æ≤ tfi ofi Ìůfiů* J¡∑ ˚Ù b¨<W∫ů* Ju¡ N°Ã∫<∏wJ¡

<bÔ∫ Ÿu ≈Ô<sw Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ˚∫-b°Ÿfi°R¡≈Ù ı°Ô Ÿu ıů <_S<w ~C>¸>J¡°≤° ≈° ªCJ¡∑ Fæ bFÙ

≈≤t≈Ì Fæ, Fu ZÙ≤°tıÙ, ∫F N°≈ ı°fi ÔÙ<ı∫u $$22$$

∫<Ì fiJ¡° k¡Ô ÎJ¡ FÙ Fæ, wů ˚°w J¡∑ <Ÿ<] tu* N°y N°æ≤ ıÔ Ju¡ ŸtChª∫ Ju¡ ŸÂ„ Ÿ°a¶∫ N°æ≤

∫ůy J¡° ŸtChª∫ t°fifi° FÙ ∫C•w Fæ, <bJ¡v≈ t°fifi° ∫C•w fiFÙ* Fæ; ∫<Ì ÎuŸÙ J¡ůoÕ N°„aJ¡° J¡≤u, wů

Ÿ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $
f°F≤ J¡∑ o<∏B∫°≥, N∏w#J¡≤d N°æ≤ ≈®°d N°<Ì J¡∑ ªu‹¸>°Î≥ FÙ ŸaŸ°≤ Fæ, ŸJ¡° b°Ÿfi°≈Caı_bR¡≈
tfi FÙ J¡°≤d J¡F° y∫° Fæ $ bF tfi Ÿ°a¶∫ ∫° ∫ůy Ìůfiů* tu* <J¡ŸÙ ÎJ¡ Ÿu <bÔÙfi FůJ¡≤ w[bI°fiR¡≈ Ÿu

≈¿≤dw Fů J¡≤Ju¡ o¿∏B∫ N°æ≤ ≈®°d Ìůfiů* Ju¡ Δ∫°≈°≤ů* tu* NJ¡°≤d ffi ı°w° Fæ $ oŸ w≤F ÎJ¡-ÎJ¡ Ÿu Ìůfiů* Ju¡ k¡Ô J¡∑ <Ÿ<] Fů ı°wÙ Fæ; Nw# Ÿ°a¶∫ N°æ≤ ∫ůy-ofi Ìůfiů* J¡° ŸtChª∫ fiFÙ* Fæ, <J¡∏wC

<bJ¡v≈ FÙ Fæ, ∫F ˚°b Fæ $$23$$

ÌuF tu* NF∏w°Ì„Õfi≈¥bÕJ¡ FÙ Ÿf ŸaŸ¨<w∫°≥ Ã≈∏fi FůwÙ Fæ* N°æ≤ NF∏w°Ì„Õfi tu* tfi J¡°≤d Fæ $

ŸyÕ - 69]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1509
tfi J¡∑ „°<∏w Fů ı°fiu≈≤ Ÿf w≤F J¡∑ ŸaŸ¨<w∫ů* J¡∑ „°<∏w Fů ı°wÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
tfi ÌuF J¡ů Ÿ w≤F Ìu©w° Fæ <ıŸ w≤F f°ÔJ¡ buw°Ô J¡ů $ _b°Ãt° J¡ů <bfi‹¸> J¡≤Ju¡ wů tfi

<k¡≤ Ÿu fiFÙ* Ìu©w° $$24$$
wf N°ÃtÌ„Õfi Ÿu tfi J¡° fi°„ Jæ¡Ÿu Fůw° Fæ, ∫<Ì ÎuŸÙ J¡ůoÕ „aJ¡° J¡≤u wů oŸ ≈≤ "N°Ãt° Ju¡

NÌ„Õfi Ÿu ı∏∫ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d' ∫F J¡Fwu Fæ* $

N°ÃtÌ„Õfi Ju¡ N˚°b Ÿu NŸBq≈ FÙ tfi <tØ∫° FÙ <Ìw Fůw° Fæ $ _b›fi tu* N≈fiu t≤d Ju¡ ŸÂ„

<Ì©°oÕ Ìuw° ˚Ù ∫F <bΩt°fi fiFÙ* Fæ $$25$$

I°fi Ÿu tfi J¡° fi°„ Fůfiu ≈≤ ŸJu¡ J¡°∫Õ NF∏w°, ttw° N°<Ì f∏@fi Ÿu ÔuJ¡≤ tůs≈∫Õ∏w Ÿf J¡v≈fi°Î≥ f°<@w Fů ı°wÙ Fæ*, ∫F J¡Fwu Fæ* $

∫F ŸaŸ°≤ tfi Ÿu Ã≈∏fi FCN° Fæ $ I°fi Ÿu tfi J¡° fi°„ Fů ı°fiu≈≤ ŸJu¡ J¡°∫Õ ttw°, NF∏w°, ŸaŸ¨<w, ≈Ìuÿ∫, ≈Ìu„°<Ì, f∏@ N°æ≤ tůs J¡F°≥ <J¡ŸŸu Ã≈∏fi Fů ŸJ¡wu Fæ* $$26$$

Nf Wt, tº∫t N°æ≤ N@t N<@J¡°¿≤∫ů* Ju¡ ˚uÌ Ÿu wÙfi tůs Ju¡ Ÿ°@fi Fæ*, ∫F „°˜°Sů˘ Ju¡
w°Ã≈∫ÕŸay®F π°≤° <Ì©Ô°wu Fæ* $

ÎJ¡ w[b J¡° (≈≤f®Ê J¡°) Âi> NU∫°Ÿ, ≈®°dů* J¡° <bÔ∫ wS° tfi J¡° <b<fiy®F - ∫FÙ tůs„ÆÌ

Ju¡ NSÕ J¡° Ÿay®F Fæ ∫°fiÙ ∫u FÙ wÙfi tůs Ju¡ Ÿ°@fi Fæ*, ∫F Ÿf „°˜ů* J¡° <fiªůn Fæ $$27$$
ofi wÙfiů* tu* tº∫t Ju¡ «¡≈≤ ZÙ≤°tª∏BıÙ N°su≈ J¡≤wu Fæ* $

ZÙ≤°tª∏BıÙ fiu J¡F° # Fu tCfiu, ∫<Ì tůs J¡° J¡°≤d ≈®°d J¡° fi°„ FÙ Fæ wf wů tæ* ŸtHw° F¥≥ <J¡
t≤u FCÎ Ÿ˚Ù ≈®°dÙ tC•w Fů ı°wu Fæ* $$28$$

•w wÙfiů* ˚Ù ≈°∫ tfi Ju¡ <bfi°„ π°≤° FÙ tůs Ju¡ J¡°≤d Fůwu Fæ*, t≤d tu* tfiůfi°„ ∫°

≈®°dfi°„ fiFÙ* Fůw°, <J¡∏wC bF°≥ ≈≤ t¥h~>°ÕJ¡°Ô tu*, <bÔÙfi Ÿæ∏@b J¡∑ fi°o˘, N<bΩ° tu* b°Ÿfi°R¡≈

Ÿu fiJ¡∑ <_S<w ≤FwÙ Fæ N°æ≤ ÃJ®¡tdJ¡°Ô tu* <k¡≤ fiJ¡° N°<b˚°Õb Fů ı°w° Fæ $ Îba "Ÿ<bI°fiů

˚b<w Ÿ<bI°fitub°∏bbJ®¡°t<w' oŸ ZC<w Ÿu wS° w¨dıÔ°∫CJ¡° J¡° Â‹¸>°∏w Fůfiu Ÿu <bÔÙfi ≈®°d ªsC N°<Ì π°≤ů* Ÿu <fiJ¡Ô fiFÙ* ŸJ¡wu $ ∫<Ì „aJ¡° Fů <J¡ _S¥Ô ÌuFR¡≈ N°Z∫ fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d f°F≤ tu* <fiJ¡Ôu FCÎ ≈®°dů* J¡° <bÔ∫ Fů ı°∫uy° wů ∫F ∫C•w fiFÙ* Fæ, •∫ů*<J¡ f°fl°J¡°„ tu* Ÿ°S-

Ÿ°S <fiJ¡ÔÙ FCoÕ ˚¥wt°`°Nů* Ÿu w°ÃJ¡°<ÔJ¡ Δ∫bF°≤∫ůÀ∫ ÌuF J¡∑ J¡v≈fi° Fů ŸJ¡wÙ Fæ, oŸ N°„∫

Ÿu b<Ÿ‹™>ıÙ Ÿt°@°fi J¡≤wu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ˚B, ofi wÙfiů* ≈°∫ů* tu* tfiů<bfi°„ FÙ tC¶∫ Ÿ°º∫ Fæ $ tfiů<bfi°„

<ıwfi° FÙ „Ù|® Fůy° wfi° FÙ „Ù|® J¡v∫°d Fůy°, ∫F N°≈ ı°fi ÔÙ<ı∫u $ ≈®°d ıf |≤-|≤ N°<Ì

„ÆÌů* Ÿu „¥∏∫ oŸ „≤Ù≤ J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤wu Fæ* wf b°Ÿfi° Îba J¡tÕ Ÿu Fůfiub°Ôu ˚°bÙ ÌuF_bR¡≈ J¡° NfiC˚b J¡≤ f°fl°J¡°„ tu* ŸÙ ÌuF Ju¡ Ã≈°Ìfi tu* ŸtSÕ ˚¥wt°`°Nů* Ÿu bu Ÿ‡f∏@ J¡≤wu Fæ* () $$29,30$$

() oŸ <bT∫ tu* ZC<w ≈®t°d ˚Ù Fæ - "Ÿ<bI°fiů ˚b<w Ÿ<bI°fitub°∏bbJ®¡°t<w' "wÌg∫S°

≈u„_J¡°≤Ù ≈u„Ÿů t°`°tC≈°Ì°∫°∏∫∏fibw≤a J¡v∫°dw≤a R¡≈a wfiCwu Îbtub°∫t°ÃtuÌa „≤Ù≤a <fiFÃ∫°<bΩ°a yt<∫Ãb°∏∫∏fibw≤a J¡v∫°dw≤a R¡≈a JC¡”wu'

1510

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
wf bu ˚¥wt°`°Î≥ f°F≤ Ju¡ N∏∫ıÙbů* Ju¡ ≈®°dů* Ju¡ Ÿ°S Ÿ‡f] •∫ů* fiFÙ* FůwÙ* ? oŸ „aJ¡° ≈≤

J¡Fwu Fæ* $
wwg-wwg ıÙbb°Ÿfi°t°`_bR¡≈ bu ˚¥wt°`°Î≥ Fæ* $ Nw# •w b°Ÿfi°b°Ôu tfiů<b<„‹¸> ≈®°dů* Ÿu FÙ bu Ÿ‡f] FůwÙ Fæ*, Ì¥Ÿ≤ů* Ÿu fiFÙ*, Nw# •w „aJ¡° J¡° ≈®J¨¡w tu* JC¡~> ˚Ù NbŸ≤ fiFÙ* Fæ $ Ì¥Ÿ≤u

„≤Ù≤ tu* ıů ≈®°d Ã≈∏fi Fůwu Fæ*, bu ≈¥bÕ „≤Ù≤ J¡∑ b°Ÿfi°Nů* Ÿu ∫C•w FůJ¡≤ FÙ Ã≈∏fi Fůwu Fæ* $

N°æ≤ ≈¥bÕ ÌuF J¡° ıů ≈¿≤Ã∫°y J¡≤wu Fæ*, bu ˚Ù ˚°bÙ ÌuF J¡∑ b°Ÿfi°Nů* Ÿu ∫C•w FůJ¡≤ FÙ ≈¿≤Ã∫°y J¡≤wu Fæ* $ ÌuF°∏w≤ tu* ŸJu¡ ⁄Ì∫°J¡°„ N°æ≤ ŸJu¡ N∏wyÕw b°∫CNů* Ÿu Ÿ ≈®J¡°≤ <ÿÔ‹¸> Fůwu Fæ*,

<ıŸ ≈®J¡°≤ ≈C‹≈ů* J¡∑ y∏@ <wÔ tu* ≈®<b‹¸> FůJ¡≤ wuÔ Ju¡ Ÿ°S <ÿÔ‹¸> Fů ı°wÙ Fæ $ oŸÙ ≈®J¡°≤

∫∏`<fi‹≈Ù±>fi ÌC#© J¡∑ fi°o˘ Ju¡bÔ ÌC#© FÙ Fæ $$31,32$$
oŸ<ÔÎ Ju¡bÔ t≤d Ÿu fi tfiůfi°„ Fůw° Fæ NSb° fi ≈®°dfi°„ FÙ Fůw° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

<ıŸ ≈®J¡°≤ ŸtCB tu* ±¥>f° FCN° ıÔ∫C•w |¸> ıfiů* π°≤° fi Ìu©° y∫° ˚Ù fi‹¸> fiFÙ* Fůw°, ŸÙ

≈®J¡°≤ b°Ÿfi°∫C•w tfi J¡˚Ù ˚Ù fi‹¸> fiFÙ* Fůw° $ <ıŸ ≈®J¡°≤ Ÿ¥∫Õ <J¡≤dů* Ju¡ <ffi° fiFÙ* ≤Fw°, ŸÙ

≈®J¡°≤ ≈®°d tfi Ju¡ <ffi° J¡˚Ù Ã≈∏fi fiFÙ* Fůwu $ I°fi Ju¡ <ffi° Ÿ ≈®J¡°≤ tfi ≈®°dů* J¡ů J¡˚Ù fiFÙ*

~>ůnw°, <ıŸ ≈®J¡°≤ <w<W≤ ≈sÙ w¨d Ju¡ <ffi° ≈FÔu w¨d Ju¡ Nay J¡ů fiFÙ* ~>ůnw° $ w[bI°fi Ÿu Nb°ŸfiÙ˚°bR¡≈ (b°Ÿfi°≤<Fw Fů ı°fi°R¡≈) N≈fiu fi°„ J¡ů tfi ≈®°›w J¡≤w° Fæ N°æ≤ ≈®°d Ÿu _≈∏Ì

J¡ů ≈®°›w fiFÙ* J¡≤w° $ ≈¿≤„uT tu* „°<∏w FÙ Nb<„‹¸> ≤FwÙ Fæ $$33-35$$

I°fi Ÿu b°Ÿfi° J¡° fi°„ Jæ¡Ÿu Fůw° Fæ, oŸ „aJ¡° ≈≤ ŸJu¡ FuwC˚¥w πæw Ju¡ f°@ Ÿu, ∫F W≤ Ìuwu Fæ* $

I°fi Ÿu Ÿ˚Ù ≈Ì°Sů˘ tu* NŸÃ∫Ãb ˚ÔÙ˚°≥<w ≈FÔu <Ÿ] Fů ı°w° Fæ N°æ≤ wÌfi∏w≤ Fu ˚B, b°Ÿfi°

Ju¡ <bfi°„ Ÿu ≈®°d N°æ≤ <ªW J¡° <bfi°„ Fů ı°w° Fæ $ Nfi∏w≤ ≈®„°∏w tfi <k¡≤ ÌuFR¡≈w° fiFÙ* Ìu©w°, N≈fiu (tfi Ju¡) <bfi°„ Ÿu FÙ ≈¥dÕ ≈Ì ≈®°›w Fů ı°w° Fæ, Nw# tC<fiyd b°Ÿfi° J¡ů FÙ tfi ı°fiwu Fæ* $

∫w# <ªW J¡° _bR¡≈ Ju¡bÔ b°Ÿfi° FÙ Fæ, Nw# (w[bI°fi Ÿu) <ªW J¡° f°@ Fů ı°fiu ≈≤ Wt <_S<w

≈®°›w Fů ı°wÙ Fæ $ w[bI°fi ˚Ù b°Ÿfi° Ju¡ Ÿ°S-Ÿ°S Ÿ˚Ù ≈Ì°Sů˘ J¡° f°@ J¡≤wu N°Ãtw[bR¡≈ ffi ı°w° Fæ N°æ≤ N°Ãtw[b ˚Ù N<bªÔ I°fiR¡≈ FÙ Fæ, ∫F NfiC˚bÙ <bπ°fiů* J¡° tw Fæ $ Fu ≤°t˚B, ofi Ÿf f°wů* Ÿu <fiªůn ∫F <fiJ¡Ô° <J¡ ≤≠ıC tu* Ÿ≈Õ˚®t Ju¡ ŸÂ„ <tØ∫°R¡≈ oŸ ŸaŸ°≤ J¡° _b∫a FÙ

<bbuJ¡I°fit°` Ÿu Nh~>Ù w≤F <bfi°„ Fů ı°w° Fæ $$36-39$$

Nf ≈®_wCw <bT∫ J¡° NbÔ‡ffi J¡≤wu Fæ* $

˚B, Zbd N°<Ì Ÿu Nπ∫ w[b J¡° NU∫°Ÿ, ≈®°d<fi≤ů@ N°æ≤ tfiů<bfi°„ - ∫u ıů wÙfi ≈°∫ Fæ*, ofitu* Ÿu <J¡ŸÙ ÎJ¡ J¡∑ FÙ <Ÿ<] Fů ı°fiu ≈≤ ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u <Ÿ] Fů ı°wu Fæ* $ w°Ô Ju¡ ≈Wů* Ÿu <fi<tÕw ≈a©u J¡° _≈∏Ì ıf „°∏w Fů ı°w° Fæ, wf N≈fiu-N°≈ ıæŸu ≈bfi „°∏w Fů ı°w° Fæ, bæŸu FÙ ıf ≈®°dR¡≈
b°∫C J¡° _≈∏Ìfi „°∏w Fů ı°w° Fæ, wf tfi ˚Ù N≈fiu-N°≈ „°∏w Fů ı°w° Fæ $$40,41$$

ÌuF Ju¡ N<_wÃb tu* ıf ≈®°d J¡° ÃJ®¡td Fů wf N°≈J¡° ∫F J®¡t ˚Ôu FÙ ≤Fu ≈≤∏wC „°≈, ~>uÌfi N°<Ì Ÿu ıf ÌuF J¡° N<_wÃb FÙ fi Fů wf J¡°æfi-Ÿ° J®¡t t°fi° ı°∫uy° ?

„≤Ù≤ J¡° <bÔ∫ Fů ı°fiu ≈≤ f°fl°J¡°„ tu* Nb<_Sw b°∫C tu* <tÔ ı°fiu Ju¡ J¡°≤d ≈®°d

ŸyÕ - 69]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1511
f°fl°J¡°„_S b°∫CR¡≈ Fů ı°wu Fæ* N°æ≤ bF°≥ ≈≤ (f°fl°J¡°„ tu*) b°Ÿfi°fiCŸ°≤ FÙ ofi Ÿf ≈Ì°Sů˘

J¡ů Ìu©wu Fæ* $ f°fl°J¡°„ tu* ÌuF„¥∏∫ ≈®°d tfiŸu ∫C•w FůJ¡≤ J¡tÕı<fiwb°Ÿfi°R¡≈ <ıŸ w≤F Ju¡

≈„C-≈sÙ, tfiC‹∫ N°<Ì „≤Ù≤ů* J¡ů Ìu©wu Fæ*, ŸÙ w≤F Ju¡ Δ∫bF°≤ů* J¡° ˚Ù NfiC˚b J¡≤wu Fæ* $ ıæŸu b°∫C J¡° ªÔfi R¡J¡ ı°fiu ≈≤ y∏@ ”J¡ ı°wÙ Fæ, bæŸu FÙ tfi J¡° ªÔfi ”J¡ ı°fiu ≈≤ ≈®°d-b°∫CNů*

J¡° ªÔfi ˚Ù ”J¡ ı°w° Fæ $ Fu ≤°t˚B, Ÿf ≈®°<d∫ů* Ju¡ ≈®°d N°æ≤ <ªW Ìůfiů* Ÿ ≈®J¡°≤ ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u Ÿu <fi≤∏w≤ <tÔu-ıCÔu ≤Fwu Fæ*, <ıŸ ≈®J¡°≤ N°J®¡°∏w JC¡ŸCtŸCy∏@b°Ôu <wÔ N°æ≤ wuÔ ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u Ÿu

<fi≤∏w≤ <tÔu-ıCÔu ≤Fwu Fæ* $ tfi J¡° ıů ªÔfi Fæ, bFÙ ≈®°d Fæ N°æ≤ ≈®°d J¡° ıů ªÔfi Fæ, bFÙ
tfi Fæ, •∫ů*<J¡ ≤S N°æ≤ Ÿ°≤<S J¡∑ fi°o˘ bu Ìůfiů* ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u Ju¡ _≈∏Ìfi J¡° Ÿ‡≈°Ìfi J¡≤wu Fæ* $ N°@°≤

N°æ≤ N°@u∫ Ju¡ ŸÂ„ NS°Õwg N<Àfi N°æ≤ ‹dw° Ju¡ ŸÂ„ Ìůfiů* tu* Ÿu <J¡ŸÙ ÎJ¡ J¡° <bfi°„ Fů ı°fiu

≈≤ tfi N°æ≤ ≈®°d Ìůfiů* <bfi‹¸> Fů ı°wu Fæ* N°æ≤ N≈fiu <bfi°„ Ju¡ π°≤° bu Ìůfiů* ÎJ¡ tF°fig tůsfi°tJ¡

J¡°∫Õ Ÿ‡≈°Ìfi J¡≤ Ìuwu Fæ* $ Nπ∫ f®Êw[b Ju¡ |fiÙ˚¥w (Â») NU∫°Ÿ Ÿu b°Ÿfi°„¥∏∫ FCN° tfi

≈∫°Õ›wR¡≈ Ÿu <„<SÔ Fů ı°w° Fæ N°æ≤ oŸŸu ≈®°d ˚Ù <„SÔ Fů ı°w° Fæ, •∫ů*<J¡ ≈®°d J¡° _b˚°b tfi Ju¡ Ÿ°S <tÔ ı°fi° FÙ Fæ $ ≤°t˚B, ıů NŸÙt N°Ãtw[b Fæ ŸJ¡° <bª°≤J¡≤ ≈FÔu N°≈ tfi J¡ů wBq≈ ffi° ±>°<Ô∫u, <k¡≤ wů Ÿ N°Ãtw[b tu* tfi Ju¡ Ô∫ Ÿu bF N°ÃtR¡≈w° FÙ <_S≤ Fů ı°wÙ

Fæ $ NI°fi N°æ≤ NI°fif°@J¡ f®Ê°J¡°≤b¨<W-ofi Ìůfiů* J¡∑ ˚Ù <fib¨<W Fů ı°fiu ≈≤ ıů NÃ∫∏w J¡v∫°dR¡≈ <ª∏t°` Nb<„‹¸> ≤F ı°w° Fæ, Ÿ <ª∏t°`_bR¡≈ Nb„uT f®Ê tu* N°≈ ≈®°d@°≤d π°≤° <_S≤ Fů ı°oÎ $$42-50$$

<J¡wfiu J¡°Ô wJ¡ ÎJ¡w[b tu* ˚°bfi° J¡≤fiÙ ª°<FÎ, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

˚B, ÎJ¡ ŸCÂ» N°Ãtw[b tu* wf wJ¡ wÌ°J¡°≤b¨<W@°≤° J¡≤fiÙ ª°<FÎ ıf wJ¡ <J¡ bF b¨<W@°≤°

NU∫°Ÿı<fiw N<∏wt Ÿ°s°ÃJ¡°≤ Ÿu ≈¥bÕ N˚°bR¡≈ fi ffi ı°∫ $ <fiy®Fb¨<W Ÿu ∫C•w ≈C”Tů* J¡°

<ªW, N°F°≤s∫ Ÿu „≤Ù≤s∫ J¡∑ fi°o˘, _b∫a FÙ ≈®°dů* Ju¡ Ÿ°S <bÔÙfi Fů ı°w° Fæ N°æ≤ ≈≤tw[b Nb<„‹¸> ≤F ı°w° Fæ $$51,52$$

∫t, <fi∫t, N°Ÿfi, ≈®°d°∫°t N°æ≤ ≈®Ã∫°F°≤ ofi ∫ůy Ju¡ ≈°≥ª Nayů* Ÿu ≈FÔu tfi Ju¡ f°fl°J¡°≤

J¡° <bfi°„ Fů ı°fiu ≈≤, Nfi∏w≤ @°≤d°, º∫°fi N°æ≤ Ÿt°<@ - ofi wÙfiů* Ÿu f®ÊæJ¡°y®w° J¡∑ ≈®°<›w π°≤° <fi<bÕJ¡v≈¡Ÿt°<@ Ju¡ ≈¿≤≈°J¡ Ÿu f®ÊR¡≈w° J¡∑ <Ÿ<] Fů ı°wÙ Fæ $

<ªW <ıŸ <J¡ŸÙ b_wC tu* ≤t ı°w° Fæ, wBq≈ FÙ bF „Ù|® ffi ı°w° Fæ, Nw# ÌÙ|ÕJ¡°Ô wJ¡

N°Ãtw[b Ju¡ NU∫°Ÿ_b˚°b Ÿu bF Ÿt_w <b„uTů* Ÿu „°∏w FůJ¡≤ <fi<bÕ„uT f®ÊR¡≈ FÙ Fů ı°w°

Fæ $ ıů J¡˚Ù ŸCfi° fiFÙ* y∫° Fæ, ıů J¡˚Ù t°fi° fiFÙ* y∫° Fæ, Ÿtu* º∫°fi, @°≤d°, N°<Ì Ÿu NU∫°Ÿ
fiFÙ* Fů ŸJ¡w°, oŸ<ÔÎ Zbd N°æ≤ tfifi Ÿu ≈FÔu "Ÿt_w πæw≈®≈aª N<bΩ°R¡≈ FÙ Fæ, ∫F ŸbÕS°

NŸwg Fæ, w[bI°fi Ÿu FÙ N°Ãtw[b J¡∑ ≈®°<›w FůwÙ Fæ', oŸJ¡° wf wJ¡ ≈¿≤I°fi J¡≤u ıf wJ¡ <J¡

≈®t°d≈®tu∫ Ju¡ NŸ‡˚°bfi°<Ì ÌůT <fi≤_w fi Fů ı°∫ $ Nfi∏w≤ º∫°fi, @°≤d N°<Ì Ÿu I°fiŮ∫°Ÿ

J¡≤fi° ª°<FÎ $ <ªW Ju¡ „°∏w Fů ı°fiu ≈≤ ∫F ŸaŸ°≤R¡≈Ù t¨yw¨‹d° Ÿ ≈®J¡°≤ <bÔÙfi Fů ı°wÙ

Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ „≤wg-J¡°Ô tu* tu|t^±>Ô Ju¡ <„<SÔ Fů ı°fiu ≈≤ tu| t^±>Ô Ÿu N°yw w∏t∫ JC¡F≤°

1512

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

<bÔÙfi Fů ı°w° Fæ $ Fu ≤°tıÙ, Ju¡bÔ <ªW wů N<bΩ°R¡≈ Fæ, oŸ<ÔÎ f®Ê°J¡°≤ Ÿu ≈¿≤dw <ªW

Ÿu FÙ ŸJ¡° <bfi°„ J¡∑<ı∫u $ <ªW Ju¡ s∫ J¡° NŸÔÙ _bR¡≈ <ªW°<@‹™>°fi N°Ãt° FÙ Fæ, „¥∏∫w°
fiFÙ*; oŸ<ÔÎ <ªW J¡° N˚°b ≈≤t ≈C”T°SÕ fiFÙ* Fů ŸJ¡w° $ ∫<Ì ≈≤t≈Ì tu* <ªW tCF¥wÕt°` ˚Ù

<bZ°∏w Fů ı°∫, wf wů bF f®ÊR¡≈ tu* FÙ ≈¿≤dw Fů y∫°, ∫F N°≈ ı°fi ÔÙ<ıÎ $ Nº∫_w

≈Ì°SÕ J¡° N<@‹™>°fi Ÿu ≈¨SJg¡ _bR¡≈ fiFÙ* Fůw°, oŸ<ÔÎ f®ÊR¡≈ N<@‹™>°fi tu* FÙ <fi≤<w„∫

_b≈®J¡°„ N°æ≤ N°fi∏Ì J¡° NfiC˚b J¡≤ ≤F° bF J¡˚Ù ˚Ù Δ∫CÃS°fi fiFÙ* ª°Fw° (c) $$53-57$$

∫FÙ ≈®_wCw Ÿ°a¶∫ N°æ≤ ∫ůy J¡° N<˚∏fi k¡Ô Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu ≤°t˚B, ∫<Ì N°≈J¡° <ªW Ÿ°a¶∫ů≈°∫ Ÿu ∫° ∫ůyů≈°∫ Ÿu sdt°` ˚Ù ≈≤t≈Ì tu* <bZ°∏w Fů ªCJ¡° Fæ wů bF Ÿ[bR¡≈ ffi y∫° Fæ; <k¡≤ bF oŸ ŸaŸ°≤ tu* N°fiub°Ô° fiFÙ* Fæ $$58$$

Nf tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ _b∫a FÙ Ÿ[b„ÆÌ J¡° <fibÕªfi J¡≤wu Fæ* $

<ıŸtu* Ÿu N<bΩ° yÔ ªCJ¡∑ Fæ, ÎuŸ° <b„C] <ªW Ÿ[b„ÆÌ Ÿu J¡F° ı°w° Fæ $ <ıŸtu* ŸaŸ°≤fÙı b°Ÿfi° ÌÀ@ Fů y∫Ù Fæ bF <ªW <k¡≤ J¡˚Ù ˚Ù f®ÊR¡≈w° Ÿu <bh~>uÌ fiFÙa J¡≤w° $$59$$

Ÿ°a¶∫∫ůy π°≤° N°ÃtÌ„Õfi tu* wÃ≈≤ tfiC‹∫ <b≤Ôu FÙ Fæ*, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

J¡ůoÕ ÎJ¡-N°@ FÙ-<ıŸJ¡∑ N<bΩ° <fib¨W Fů ªCJ¡∑ Fæ, ıů Ÿ[b˚°b tu* Nb<_Sw Fæ, ıů b°Ÿfi°≤<Fw Fů ªCJ¡° Fæ-≈≤tw[b J¡ů, ıů NI°<fi∫ů* J¡∑ Â<‹¸> tu* „¥∏∫ů≈t N°æ≤ I°<fi∫ů* J¡∑ Â<‹¸> tu* () ≠∫ů<w#_bR¡≈ Fæ, Ìu©w° Fæ N°æ≤ wÃJ¡°Ô tC•w Fů ı°w° Fæ $$60$$

•w°SÕ J¡° FÙ NfiCb°Ì≈¥bÕJ¡ ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

Fu ˚°À∫b°fig, ≈¥bůÕ•w wÙfiů* ≈°∫ů* Ju¡ NU∫°Ÿ Ÿu ı°y®wg, _b›fi wS° ŸCTC<›wR¡≈ ˚®°<∏w N°æ≤
w≠ı<fiw N∏∫-N∏∫ Ì„Õfiů* Ÿu ≤<Fw wS° N<bΩ° Ju¡ <bfi°„ Ÿu ÌÀ@b˜ Ju¡ ŸÂ„ ≈®<w˚°Ÿt°`R¡≈

Ÿu _b∫a Nb<„‹¸> tfi ıÙb∏tC•w°b_S° tu* "Ÿ[b' J¡F° ı°w° Fæ $ bF b°Ÿfi°R¡≈ fÙı„<•w Ju¡ <bfi‹¸> Fů ı°fiu Ÿu ≤°y-πuT, N<˚t°fi N°<Ì J¡Ô°Nů* Ÿu t<Ôfi ŸaŸ°≤≈Ì J¡ů Ÿ ≈®J¡°≤ ≈®°›w fiFÙ* Fůw°,

<ıŸ ≈®J¡°≤ ≈°≤Ÿt<d Ju¡ Ÿ‡f∏@ Ÿu ŸCbdÕR¡≈w° J¡ů ≈®°›w FCN° w°t® <k¡≤ J¡ÔaJ¡R¡≈ J¡Ô° Ÿu t<Ôfi w°t®R¡≈w° J¡ů ≈®°›w fiFÙ* Fůw° $$61$$

fiFW≤b°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

(c) oŸ <bT∫ tu* <„b@tůÕW≤ tu* J¡F° Fæ # I°fi°t¨w≤Ÿů ∫ufi ŸJ¨¡Ì°_b°<Ìwů ˚buwg $ <bF°∫

ŸbÕJ¡°∫°Õ<d tfi_w`æb @°b<w $$ (<ıŸ tfi fiu ÎJ¡ f°≤ ˚Ù I°fiR¡≈Ù Nt¨w≤Ÿ J¡° ≈°fi J¡≤ <Ô∫°

Fæ bF tfi Ÿf J¡°∫Õ ~>ůnJ¡≤ bFÙ* ≈≤ Ì°ænw° Fæ $)

() ıů ≈C”T NI°fiÙ Fæ*, bu ˚®t N°<Ì NfiuJ¡ ÌůTů* Ÿu Ì¥<Tw Fůfiu Ju¡ J¡°≤d <bΩt°fi b_wC J¡ů

˚Ù NŸ‡˚°bfi°, <b≈≤Ùw ˚°bfi° N°<Ìb„ N<bΩt°fi Îba „¥∏∫ů≈t FÙ ŸtHwu Fæ*, Ÿtu* w<fiJ¡ ˚Ù

N°_S° fiFÙ* J¡≤wu N°æ≤ ıů ≈C”T@C≤Ùd ≈®<d≈°w, ≈¿≤≈®ÿfi N°<Ì Ÿu <b<@bwg yC”ŸtÙ≈ tu* ı°J¡≤

NI°fi<fib¨[∫SÕ ≈®∫Ãfi J¡≤wu Fæ*; bu Ì∫°ÔC yC” π°≤° ≈<Ì‹¸> t°yÕ Ÿu Zbd, tfifi N°<Ì π°≤°

NŸ‡˚°bfi° N°<Ì Ÿt_w ÌůTů* J¡ů Ì¥≤ J¡≤ NI°fiJ¡°Ô tu* ≈®wÙ∫t°fi N<bΩt°fi b_wC J¡ů ˚Ù

I°fiJ¡°Ô tu* <bΩt°fi Îba ≠∫ů<w#_bR¡≈ ŸtHwu Fæ* $ ofi <π<b@ ≈C”Tů* J¡∑ Â<‹¸>∫ů* J¡° NbÔ‡ffiJ¡≤

ÎJ¡ FÙ b_wC J¡ů „¥∏∫ů≈t N°æ≤ ≠∫ů<w#_bR¡≈ J¡F° y∫° Fæ $

ŸyÕ - 70]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1513

ŸW≤b°≥ ŸyÕ

ªæw∏∫°Ãt° J¡∑ „C<] Ju¡ <ÔÎ NI°fiı<fiw ˚®°<∏w≈≤‡≈≤° tu* <J¡ŸÙ ÎJ¡ buw°Ô N°æ≤ ≤°ı° J¡° Ÿab°ÌJ¡Sfi $

"<ªWu „°∏wu „°‡∫wÙ∫a ŸaŸ°≤t¨yw¨<‹dJ¡°' oŸŸu ŸaŸ°≤R¡≈Ù t¨yw¨‹d° J¡∑ „°<∏w tu* ıů <ªW

„°<∏wR¡≈ ≈°∫ fwÔ°∫° y∫° Fæ Ÿ <ªW„°<∏w tu* I°fi Ju¡ N°<b˚°ÕbwJ¡ <J¡∫° y∫° <bª°≤

FÙ FuwC Fæ $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ˚B, w[b<bª°≤ Ÿu ıÙb wÃJ¡°Ô NıÙbR¡≈ Fů ı°w° Fæ N°æ≤ <ªW

N<ªWR¡≈ Fů ı°w° Fæ; oŸ<ÔÎ <bª°≤R¡≈ ≈°∫ Ÿu Ã≈∏fi FCN° J¡°∫Õ-J¡°≤dR¡≈ N<bΩ° J¡° <bfi°„
tůs Fæ, ∫F w[bI°<fi∫ů* π°≤° J¡F° ı°w° Fæ $$1$$

•w NSÕ J¡∑ NŸ‡˚°bfi° tu* FuwC˚¥w ıů ≈®≈aª tu* Â»w°˚®t Fæ, ŸJ¡° <fib°≤d J¡≤wu Fæ* $
t¨yw¨‹d°ıÔ J¡∑ fi°o˘ NŸBq≈ FÙ tfi wS° NF∏w° N°<Ì ≈®≈aª sd˚≤ Ju¡ <ÔÎ FÙ <Ì©°oÕ ≈nwu Fæ*

N°æ≤ •w <bª°≤ Ÿu <bÔÙfi Fů ı°wu Fæ* $$2$$

"NŸÌub tfi°yub' oŸ NSÕ J¡° ŸtSÕfi J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ J¡S° J¡° N°≤‡˚ J¡≤wu Fæ* $

˚B, oŸ ŸaŸ°≤R¡≈Ù _b›fi<b˚®t tu* buw°Ô π°≤° <J¡∫u y∫u ofi Wt ≈®ÿfiů* J¡° N°≈ Zbd J¡∑<ı∫u, ıů ≈®Ÿayb„ _t¨<wyůª≤ FCÎ Fæ* $$3$$ <b∏º∫°ªÔ J¡∑ tF°¸>bÙ tu* ÎJ¡ ÌÙ|°ÕJ¨¡<w buw°Ô S° $

<J¡ŸÙ Ÿt∫ b@∫ůÀ∫ NI°fiÙıfiů* tu* Nfi°Ì≤ Ju¡ J¡°≤d fiJ¡ů t°≤ ±>°Ôfiu J¡∑ oh~>° Ÿu bF <J¡ŸÙ
t^±>Ô tu* y∫° $$4$$

Ÿasu≈w# ≈®<wI°w b_wC J¡° <b_w°≤ J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ≈Cfi# ≈FÔu Ÿu N°≤‡˚J¡≤ J¡Fwu Fæ* $

≈FÔu bF buw°Ô <J¡ŸÙ ÎJ¡ Ÿ≠ıfifi°tJ¡ ≤°ı° Ju¡ Ìu„ tu* ≤Fw° S° $ Ÿ <J¡≤°w≤°≠∫ tu* J¡J¡nÙ

J¡∑ fi°o˘ ≤°ı° π°≤° <J¡∫u y∫u NfiuJ¡ bº∫ıfiů* Ju¡ f<Ô∫ů* Ju¡ ≈F°≤ Ÿu ŸÌ° w¨›w FůJ¡≤ <J¡ŸÙ ≈®J¡°≤ Ju¡

<bsu≈ Ju¡ <ffi° Ÿt°<@ŸC© tu* ª¥≤ ≤Fw° S° $ <J¡ŸÙ J¡°≤d Ju¡ <ffi° Ÿ°tfiu N°∫u FCÎ <fi≤≈≤°@Ù ≈C”T J¡ů bF sC<@w Fůfiu ≈≤ ˚Ù t°≤w° fiFÙ* S°, •∫ů*<J¡ Ÿ∏w ≈C”T ∏∫°∫ Ju¡ FÙ Ì„ÕJ¡ Fůwu Fæ* $ <J¡ŸÙ Ÿt∫ J¡∑
f°w Fæ <J¡ ıayÔ tu* bº∫ıfi Ÿu ≈®°›w fi FCÎ $ Ÿ Ÿt∫ N≤^∫b°ŸÙ bF buw°Ô sC@° Ÿu ≈®u¿≤w FůJ¡≤

∏∫°∫≈®°›w tfiC‹∫ J¡° ˚sd J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ fiy≤ Ju¡ ˚Ùw≤ ªÔ° y∫° $ Ÿ fiy≤ tu*, tº∫ ≤°w tu* ÌC‹¸>ıfiů*

Ju¡ ≈¿≤I°fi N°æ≤ ªů≤ N°<Ì Ju¡ <bfi°„ Ju¡ <ÔÎ J¡wÕΔ∫°SÕ <fiJ¡Ô° FCN° ≤°ı° Ÿu <tÔ° $ Ÿ ≤°ı° Ÿu

∫F y® <fi„°ª≤ |fi|ů≤ „ÆÌ Ÿu J¡Ffiu Ôy° $ buw°Ô fiu J¡F° # Fu ≤°ıfig, oŸ Ÿt∫ tCH ˚∫aJ¡≤ buw°Ô

Ju¡ π°≤° wCt ≈J¡n <Ô∫u y∫u Fů $ J¡F°≥ ı° ≤Fu Fů ? Nf wCt t≤ y∫u $ N°ı wCt tu≤° ˚ůıfi ffi ı°Nů $

≤°ı° fiu J¡F° # Fu <fi„°ª≤, ∫<Ì ∫F°≥ fÔ≈¥bÕJ¡ N∏∫°∫t°yÕ Ÿu tCHu ©° ı°Nůyu wů wC‡F°≤° t_wJ¡

Fı°≤ů* Ç>J¡nů* tu* k¡¸> ı°∫uy°, oŸtu* w<fiJ¡ ˚Ù Ÿ∏ÌuF wC‡Fu* fiFÙ* J¡≤fi° ª°<FÎ $ buw°Ô fiu J¡F° # Fu

≤°ıfig, tæ* wC‡Fu* N∏∫°∫≈¥bÕJ¡ fiFÙ* ©°«≥¡y°, ≈≤∏wC wC‡Fu* tæ* ∫F ∏∫°∫ fwÔ°w° F¥≥ <J¡ wCt ≤°ı° Fů, oŸ<ÔÎ wC‡Fu* N<SÕ∫ů* Ju¡ Ÿ‡≈¥dÕ tfiů≤S ≈¥dÕ J¡≤fiu ª°<FÎ $$5-11$$

∫<Ì ∫F ≤°ı° NI°fiÙ Fůy° wů Ÿtu* ŸæJ¡nů* N≈≤°@ <tÔ ŸJ¡wu Fæ* N°æ≤ ∫<Ì I°fiÙ Fůy° wů bF

N≈≤°@ J¡≤ FÙ fiFÙ* ŸJ¡w° $ ŸæJ¡nů* N≈≤°@ Fůfiu ≈≤ ˚Ù I°fiÙ J¡∑ ≤s° J¡≤fiÙ ª°<FÎ, ÎuŸ° tfi tu*

1514

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

<fiÿª∫ J¡≤ buw°Ô ≤°ı° J¡∑ ≈≤Ùs° J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ≈®ÿfiůW≤ J¡∑ ≈®°SÕfi° J¡≤w° Fæ $

Fu ≤°ıfig, tu≤Ù oŸ N<SÕw° J¡ů, <ıŸJ¡° NSÕ f°<@w fiFÙ* Fæ, N°≈ ™>ÙJ¡ w≤F Ÿu ≈¥dÕ J¡∑<ı∫u $ tæ*

<ıfi ≈®ÿfiů* J¡° J¡Sfi J¡≤ ≤F° F¥≥ ofi J¡° ˚ÔÙ˚°≥<w Δ∫°¶∫°fi J¡∑<ıÎ $ ˚B, <J¡Ÿ Ÿ¥∫Õ J¡∑ <J¡≤dů* Ju¡ ∫u f®Ê°^±>R¡≈Ù ~>ů¸>u NdC Fæ* N°æ≤ <J¡Ÿ ≈bfi tu* tF°yyfiR¡≈Ù `Ÿ≤udC ≈¿≤_kC¡¿≤w Fůwu Fæ* ? ÎJ¡ _b›fi Ÿu Ì¥Ÿ≤u _b›fi tu* ı° ≤F° ≈C”T ≈FÔu Ju¡ ŸæJ¡nů* ∫° Fı°≤ů* _b›fiů* J¡∑ ŸÃ∫w° ~>ůnw° FCN° ˚Ù <J¡Ÿ

≈®J¡°„J¡ _bh~> ŸÃ∫°Ãt_bR¡≈ J¡° ≈¿≤Ã∫°y fiFÙ* J¡≤w° ? <ıŸ ≈®J¡°≤ Ju¡Ôu J¡° ©‡˚° ˚Ùw≤ Ju¡ ˚Ù

˚Ùw≤ N°æ≤ ŸJu¡ ˚Ù ˚Ùw≤ f°≤-f°≤ (Ìu©fiu Ÿu) Ju¡bÔ bvJ¡Ôt°` FÙ ≤Fw° Fæ, Ì¥Ÿ≤° fiFÙ*, ŸÙ

≈®J¡°≤ ŸfJu¡ ˚Ùw≤ Ju¡ ˚Ùw≤ N°æ≤ ŸJu¡ ˚Ù ˚Ùw≤ ÎuŸ° J¡°æfi NdC Fæ, ıů ≈®J¡°„J¡ _bh~> N°Ãt_bR¡≈

Fæ ? f®Ê°^±>, N°J¡°„, ˚¥wů* Ju¡ N°@°≤˚¥w ˚Cbfi, Ÿ¥∫Õt^±>Ô wS° tuR¡-∫u Ÿf ıů fnu-fnu tF°fig

≈Ì°SÕ ≈®<Ÿ] Fæ*-∫u NdCÃb @tÕ fi ~>ůnfiub°Ôu ÎuŸu <J¡Ÿ NdC J¡∑ (Ÿ¥‚t J¡∑) N≈us° NÃ∫∏w sCB

≈Ì°SÕ Fæ* ? <J¡Ÿ ≈≤t°dC tF°<y¿≤ J¡∑ (_b∫a Ÿ¥‚t Fůwu FCÎ ˚Ù tF°fig ≈bÕw J¡∑), ıů NŸÔ tu* <fi≤b∫b FÙ Fæ, <„Ô° Ju¡ ˚Ùw≤ ∫F <`ıywÙ Fæ, <ıŸJ¡° Ÿ°≤ |fiÙ˚¥w NΔ∫<˚ª¿≤w ŸW°t°` Fæ $ ∫<Ì ofi ~>#

≈®ÿfiů* J¡° W≤ tCHu fi Ìůyu, wů Fu ÌuF°ÃtfC]u, Fu N°Ãt|°wJ¡, wC‡Fu* ≈FÔu k¡Ô J¡∑ fi°o˘ <fiyÔJ¡≤ <k¡≤
wC‡F°≤u t^±>Ô_Sıfiů* J¡ů fÔ≈¥bÕJ¡ ≈®°›w J¡≤ ∏Fu* Ÿ ≈®J¡°≤ <fiyÔ ı°«≥¡y°, <ıŸ ≈®J¡°≤ ∫t≤°ı ıywg J¡ů <fiyÔ ı°w° Fæ $$12-18$$

ŸW≤b°≥ ŸyÕ Ÿt°›w
oJ¡FW≤b°≥ ŸyÕ

Nfi∏wJ¡ů<¸> f®Ê°^±>R¡≈ k¡Ô N°æ≤ b¨s N°<Ì J¡∑ J¡v≈fi°Nů* Ÿu Ÿ<b_w≤ ≈®St ≈®ÿfi J¡° Ÿt°@°fi $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ≤°t˚B, ıf ÎuŸ° J¡FJ¡≤ buw°Ô ªC≈ Fů y∫° wf F≥ŸJ¡≤ () bF

≤°ı°, <ıŸJu¡ b˜ N°æ≤ N°J¡°„ Ì°≥wů* J¡∑ <J¡≤dů* Ÿu @bÔ Fů y∫u Su, bªfi fůÔ° $$1$$

"J¡_∫ Ÿ¥∫Õ≤ÿtÙfi°tg' oÃ∫°<Ì ≈®St ≈®ÿfi J¡° W≤ Ìufiu Ju¡ <ÔÎ ≈FÔu buw°Ô J¡° ≈°<^±>Ã∫°<˚t°fi

<fi≤°ŸJ¡≤ ≤Fu ≤°ı° JC¡~> J¡v≈fi° ªtÃJ¡°≤ fwÔ°wu Fæ* $

≤°ı° fiu J¡F° # Fu buw°Ô, <J¡ŸÙ Ÿt∫ ∫F (wC‡F°≤° N°æ≤ tu≤° N°@°≤) ıÙdÕw°„¥∏∫ f®Ê°^±>R¡≈Ù
k¡Ô W≤ůW≤ Ì„yCd ≈¨<SbÙ, ıÔ N°<Ì N°b≤dů* Ÿu bu<‹¸>w S° $$2$$

1-∫F f®Ê°^±>, 2-ÎuŸu-ÎuŸu ŸæJ¡nů* f®Ê°^±> <ıfiJu¡ ≈u¸> tu* Fæ*-ÎuŸu ≈aªÙJ¨¡w tF°˚¥w, 3-∫u tF°˚¥w <ıŸJu¡ ≈u¸> tu* Fæ bF y∏@w∏t°`°, 4-7 W≤ůW≤ y∏@°<Ìt°`°Nů* J¡ů ≈u¸> tu* ≤©fiub°ÔÙ

≤Ÿ°<Ìt°`°Î≥, 8-w∏t°`°Nů* J¡ů Ì≤ tu* ≤©fiub°Ô° <F≤^∫y˚Õ J¡° tfi, 9-NwÙw N°æ≤ Nfi°yw Nfi∏w ≈Ì°Sů˘ J¡ů ≈u¸> tu* ≤©fiub°ÔÙ ˚¥wt°`°Nů* J¡∑ ≤°<„∫°≥, 10-ofiJ¡ů ≈u¸> tu* ≤©fiub°Ôu J¡v≈J¡°Ô, 11-13 ofiJ¡ů W≤ůW≤ y˚Õ tu* ≤©fiub°Ôu f®Ê°, <b‹dC N°æ≤ ”B Ju¡ N°∫CJ¡°Ô, 14-ofi Nfi∏wJ¡ů<¸> () ≈®<Ÿ] f®Ê°^±>ů* tu* `Ÿ≤udCÃb ıů wCtfiu J¡F°, bF wů NÃ∫∏w Ÿ°@°≤d f°w J¡FÙ, <J¡∏wC

J¡FÙ ı°fiub°ÔÙ J¡v≈fi° Ju¡ NfiCŸ°≤ <ıfi y˚Õ tu* J¡ů<¸>-J¡ů<¸> f®Ê°^±> Fæ*, fitu* ˚Ù `Ÿ≤udCCÃb Fæ, oŸ

N°„∫ Ÿu buw°Ô Ju¡ J¡Sfi ≈≤ ≤°ı° J¡ů JC¡~> F≥ŸÙ N° y∫Ù $

ŸyÕ - 71]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1515

≈Ì°Sů˘ tu* ŸW°_k¥¡<wÕ Δ∫bF°≤ J¡° ≈®bwÕJ¡ t°∫°„fÔ f®Ê-ofi ª°æÌF ≈Ì°Sů˘ J¡° ∫F°≥ ≈≤ J®¡t Ÿu k¡Ô-„°©° N°<Ì J¡v≈fi°Nů* π°≤° <fiÌuÕ„ J¡≤wu Fæ* $
bæŸu Fı°≤ů* k¡Ô ıF°≥ <bΩt°fi Fæ* N°æ≤ ∏FÙ*Ju¡ NfiCR¡≈ ªaªÔ ≈vÔbů* J¡∑ fi°o˘ ˚Cbfiů* Ÿu ∫C•w bF°≥ ≈≤ fnÙ «≥¡ªÙ ÎJ¡ „°©° Fæ $ ÌŸ, fÙŸ „°©°Î≥ fiFÙ* Fæ* <J¡∏wC Ÿ ≈®J¡°≤ J¡∑ fnÙ-fnÙ Fı°≤ů*

„°©°Î≥ ıF°≥ <bΩt°fi Fæ*, ÎuŸ° ≈°t≤ů* π°≤° ÌCÔÕ‚∫ <b≈CÔ°J¨¡<w ÎJ¡ tF°fi b¨s Fæ $ oŸÙ ≈®J¡°≤ Ju¡

Fı°≤ů* b¨s <ıŸtu* Fæ* ÎuŸ° ÎJ¡ bfi Fæ, <ıŸtu* «≥¡ªu-«≥¡ªu NŸÙt b¨s N°æ≤ yCvt <bΩt°fi Fæ* $ N°æ≤

ŸÙ ≈®J¡°≤ Ju¡ Fı°≤ů* bfi ıF°≥ ≈≤ Fæ* ÎuŸ°, ∏fiw <„©≤ů* Ÿu ∫C•w ª°≤ů* Nů≤ Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ N°J¡°≤b°Ô°

ÎJ¡ <b„°Ô ≈bÕw Fæ $ bæŸu Fı°≤ů* ıF°≥ ≈≤ ≈bÕw Fæ* ÎuŸ° NÃ∫∏w <b_wÙdÕ <b≈CÔ J¡ů¸>≤b°Ô° ÎJ¡ Ìu„

Fæ $ bæŸu Fı°≤ů* Ìu„ ıF°≥ ≈≤ <bΩt°fi Fæ* ÎuŸ° fnu-fnu FÌ N°æ≤ fi<Ì∫ů* Ÿu ∫C•w ÎJ¡ fFCw fn° πÙ≈

Fæ $ bæŸu Nfi∏w πÙ≈ <ıŸtu* Fæ* ÎuŸ° ÎJ¡ tFÙ≈Ù™> Fæ, <ıŸtu* <ª`<b<ª` fi°t°<ÌJ¡ ≤ªfi°Î≥ <bΩt°fi Fæ* $ Ÿ ≈®J¡°≤ Ju¡ Fı°≤ů* tFÙ≈Ù™> <ıŸtu* <bΩt°fi Fæ* ÎuŸ° ÎJ¡ NÃ∫∏w <b_w¨w tF°˚CbfiR¡≈ ≈®≈aª

Fæ $ Ÿ w≤F Ju¡ NŸa¶∫ tF°˚Cbfi <ıŸtu* <bΩt°fi Fæ* ÎuŸ° <b_w¨w N°J¡°„≈Ù™> Ju¡ ŸÂ„ ÎJ¡ tF°fi

≈®ª^±> N^±>° Fæ $ oŸ-oŸ w≤F Ju¡ NŸa¶∫ N^±>R¡≈Ù J¡≤^±>J¡ <ıŸtu* <bΩt°fi Fæ* ÎuŸ° ÎJ¡

ªaªÔw°≤<Fw NŸÙt ıÔ<fi<@-ÎJ¡ Ÿ°y≤ Fæ $ Ÿ w≤F Ju¡ Ô°©ů* Ÿ°y≤ <ıŸtu* J¡ůtÔ w≤ayR¡≈

Fæ*, ÎuŸ° ÎJ¡ N≈fiu _bR¡≈ tu* <bÔ°Ÿ J¡≤fiub°Ô° <fitÕÔ tF°dÕb Fæ $ Ÿ ≈®J¡°≤ Ju¡ Fı°≤ů* tF°dÕb

<ıŸJu¡ Ì≤ Ju¡ ıÔR¡≈ Fæ*, ÎuŸ° ÎJ¡ J¡ůoÕ fn° ˚°≤Ù ≈¿≤≈¥d°ÕJ¨¡<w ≈C”T (<b‹dC) Fæ $ ÎuŸu-ÎuŸu Ô°©ů*

≈C”Tů* J¡∑ t°Ô° <ıŸJu¡ bs#_SÔ tu* Nb<_Sw Fæ ÎuŸ° ÎJ¡ ≈≤t ≈C”T (”B) Fæ, ıů Ÿf ŸW°Nů*

J¡° ≈®@°fi ∫°fiÙ N°@°≤˚¥w N<@‹™>°fi Fæ $ oŸ ≈®J¡°≤ Ju¡ tF°fig N°Ãt„°ÔÙ NŸa¶∫ ≈C”T <ıŸJu¡
t^±>Ô tu* „≤Ù≤≤ůtı°Ô Ju¡ (N) ŸÂ„ _kC¡<≤w Fů ≤Fu Fæ*, ÎuŸ° ÎJ¡ tF°fig N°<ÌÃ∫ Fæ $ ≈≤°yg Â<‹¸>b°Ôu ıÙbů* tu ”B Ÿu ÔuJ¡≤ f®Ê°^±>≈∫Õ∏w Fůfiub°Ôu ıů J¡ů<¸-J¡ů<¸> ≈®<w˚°Ÿ Fæ* ∫u FÙ Ÿf ≈®°<d∫ů* J¡ů

≈®Ã∫s oŸ N°<ÌÃ∫ J¡∑ ≤<ÿt∫°≥ Fæ* $ oŸÙ N°<ÌÃ∫ J¡∑ ÌÙ<›w∫ů* Ju¡ f®Ê°^±> FÙ `Ÿ≤udC Fæ* $ tæ*fiu wCtŸu

<ıŸ Ÿ¥∫Õ J¡° J¡Sfi <J¡∫° S° bF ∫FÙ <ªÃŸ¥∫Õ Fæ N°æ≤ oŸJu¡ ≈®˚°b Ÿu Ÿ°≤° ıywg ≈®J¡°<„w Fůw°

Fæ $ Fu buw°Ô, ≈¥bůÕ•w NŸa¶∫ ≈Ì°SÕ <ıŸŸu ≈®J¡°<„w Fůwu Fæ*, ÎuŸ° <bI°fi_bR¡≈ ≈≤tŸ¥∫Õ Fæ N°æ≤

∫u ıů <b_w¨w f®Ê°^±> Fæ*, bu ŸÙ Ÿ¥∫Õ Ju¡ `Ÿ≤udC Fæ* $ ŸbůÕWt <bI°fiR¡≈Ù Ÿ¥∫Õ J¡∑ ÌÙ<›w Ÿu FÙ, J¡FÙ* Ÿ°@°≤d Ÿ¥∫Õ Ÿu <ÌfiÔ<‚t∫ů* Ju¡ ŸÂ„, ∫u ıyBq≈Ù <Ìb°Ô<‚t∫°≥ _k¥¡<wÕ N°æ≤ ŸW° ≈®°›w J¡≤wÙ

Fæ* $ Fu buw°Ô, tæ*fiu <ıŸ t°∫°„fÔ f®Ê J¡° bdÕfi <J¡∫° Fæ, Ÿ `æÔů•∫t^±>≈t<d Ju¡ (Ÿ¥∫Õ Ju¡)

≈°≤t°<SÕJ¡ _bR¡≈˚¥w, tC¶∫ N<@J¡°¿≤∫ů* tu* „°_`ı<fiw N©^±>°J¡°≤ Ÿ°s°ÃJ¡°≤t°` π°≤°

(N) ıæŸu Ÿ°@°≤d ≈C”T Ju¡ „≤Ù≤ tu* Ã≈Ωt°fi ≤ůt NÃ∫∏w ~>ů¸>u Fæ*, fiJu¡ _bv≈wt ≈¿≤t°d J¡∑ „≤Ù≤-≈¿≤t°d Ÿu wCÔfi° fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ, ™>ÙJ¡ bæŸu FÙ Δ∫°≈J¡„≤Ù≤ N°<ÌÃ∫bwg ≈®J¡°„t°fi N°Ãt° Ÿu Ã≈Ωt°fi NŸa¶∫ ≈C”T ≤ůt Ju¡ ŸÂ„ NÃ∫∏w ~>ů¸>u Fæ*, fiJu¡ ≈¿≤t°d J¡∑ Ÿ N°Ãt°R¡≈Ù

N°<ÌÃ∫≈¿≤t°d Ÿu wCÔfi° fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ, ∫F fwÔ°fiu Ju¡ <ÔÎ "_bwfi¥”Fı°Ôbwg' J¡F° $ ZC<w

˚Ù Fæ-"∫S° Ÿw# ≈C”T°ÃJu¡„Ôůt°<fi wS°&s≤°ÃŸa˚bwÙF<bÿbtg' ıæŸu ıÙ<bw ªuwfi ≈C”T Ÿu Nªuwfi Ju¡„ Ã≈∏fi Fůwu Fæ*, bæŸu FÙ Ns≤ ªuwfi Ÿu Nªuwfi Ju¡„bwg <bÿb Ã≈∏fi Fůw° Fæ $

1516

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

_b°ÃtR¡≈ Ÿu ≈®J¡°<„w Fů ≤Fu, Nfi<@J¡°≤Ù ı∏wCNů* tu* _≈‹¸>R¡≈ Ÿu ≈®J¡°<„w fi Fů ≤Fu oŸ ≈®Ã∫y°Ãt°
tu*, <ªfiy°¿≤∫ů* Ju¡ ŸÌ¨„ J¡°v≈<fiJ¡ ıÙb ıywg J¡∑ ≈¨SJg¡ ŸW° N°æ≤ J¡w¨ÕÃb-˚ů•w¨Ãb N°<Ì NŸa¶∫

Ÿa˚®tů* Ju¡ vÔu© Fæ* $ b°_wb tu* ≈≤t°SÕÂ<‹¸> Ÿu wů w<fiJ¡ ˚Ù ≈≤t°Ãt° tu* ˚®t J¡° NbJ¡°„ fiFÙ* Fæ, oŸ<ÔÎ wCt <fi≤SÕJ¡ ≈®ÿfiů* J¡° N°±>‡f≤ ~>ůn Ìů $$3-21$$
oJ¡FW≤b°≥ ŸyÕ Ÿt°›w
fFW≤b°≥ ŸyÕ

W≤ ŸCfifiu Ju¡ <ÔÎ Ÿ°b@°fi buw°Ô J¡ů ≤°ı° π°≤° Nb<„‹¸> ≈°≥ª ≈®ÿfiů* J¡° J®¡t„# W≤ Ìufi° $
oŸ w≤F ≈®St ≈®ÿfi J¡° W≤ ÌuJ¡≤ "J¡¿_tfig _kC¡≤<w ≈bfiu tF°yyfi≤udb#' oŸ <πwÙ∫ ≈®ÿfi J¡° ≤°ı° Ÿt°@°fi J¡≤wu Fæ* $ Ÿtu* "tF°yyfi≤udb#' oŸ ≈Ì tu* <_Sw yyfi„ÆÌ Ÿu wCt ≈®<Ÿ]

N°J¡°„ J¡° y®Fd J¡≤ů NSb° "tFwg' ≈Ì Ÿu <b„u<Tw Fůfiu Ju¡ J¡°≤d y°ædÙb¨<W Ÿu tF°J¡°Ô_bR¡≈

<ªÃŸab<Ôw tF°J¡°„ J¡° y®Fd J¡≤ů ∫° _≈∏Ì„<•w≈®@°fi Ÿ¥`°Ãt°J¡°„ J¡° y®Fd J¡≤ů NSb°

ŸŸu <fitCÕ•w „C]<ªÌ°˚°Ÿ_bR¡≈ ıÙb°J¡°„ J¡° y®Fd J¡≤ů ∫° N°æ≤ <J¡ŸÙ Ì¥Ÿ≤u J¡° y®Fd J¡≤ů,

<k¡≤ ˚Ù fi Ÿ˚Ù <bJ¡v≈ů* tu* NÃ∫∏w Ÿ¥‚t Fůfiu Ju¡ J¡°≤d wwg-wwg ŸW° J¡° FÙ wCtfiu tF°yyfi≤udCR¡≈ Ÿu bdÕfi <J¡∫° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

≤°ı° fiu J¡F° # Fu buw°Ô, J¡°ÔŸW°, N°J¡°„ŸW°, <J®¡∫°„<•w≈®@°fi Ÿ¥`°Ãt° J¡∑ ŸW° wS°

<J®¡∫°„<•w≈®@°fi ªuwfi Ÿu <fitCÕ•w ıů <ªÌ°˚°ŸR¡≈ „C] ªuwfi Fææ, ŸJ¡∑ <ª∏t∫Ù ŸW°-oÃ∫°<Ì

Ÿf Ÿ¥‚t Fůfiu Ÿu <fiÌůÕT ≤ı Fæ, bF ≈≤t°Ãt°R¡≈Ù tF°b°∫C tu* J¡<v≈w NfiuJ¡ <bJ¡°≤ů* Ÿu ªaªÔ FůJ¡≤

_kC¡≤<w Fůw° Fæ $

ŸJ¡Ô ≈Ì°Sů˘ tu* NfiCyw ŸW°R¡≈ ıf ≈≤t°Ãt° FÙ Fæ, wf ≈≤t°Ãt°R¡≈Ù tF°b°∫C tu* J¡°Ô°<Ì J¡∑

ŸW° _kC¡¿≤w FůwÙ Fæ -oŸ w≤F N<˚∏fi tu* N°@°≤N°@u∫˚°b J¡° Δ∫≈Ìu„ (<fiR¡≈d) Jæ¡Ÿu FCN° ?

∫<Ì ÎuŸÙ J¡ůoÕ N°„aJ¡° J¡≤u, wů Ÿ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $
ıæŸu ≈C‹≈ _b∫a N≈fiu Nay tu N°tůÌfi°tJ¡ ˚uÌ J¡∑ (ŸCy∏@ J¡∑) N≈fiu FÙ π°≤° J¡v≈fi° J¡≤ ≈C‹≈ů*
tu* N°tůÌR¡≈b°Ô° bF N°@u∫R¡≈ Ÿu Nb<_Sw Fæ bæŸu FÙ ≈≤t°ÃtŸW° FÙ N≈fiu J¡°Ô°<ÌŸW° Ju¡ ˚uÌ

J¡∑ J¡v≈fi° J¡≤Ju¡ Nb<_Sw Fæ $$1,2$$

"_b›fi°wg _b›fi°∏w≤a yh~>fig' oÃ∫°<Ì w¨wÙ∫ ≈®ÿfi J¡° W≤ J¡Fwu Fæ* $

"ıywg' fi°tJ¡ tF°_b›fi tu* ÎJ¡ _b›fi Ÿu Ì¥Ÿ≤u _b›fi tu* ı° ≤F° wwg-wwg _b›fiyw ÌůTů* Ÿu „¥∏∫

NS°Õwg NŸay≠∫ů¿wR¡≈ f®Ê fů@t°` Ÿu FÙ „°∏wÃb J¡ů f»°fiub°Ôu N≈fiu R¡≈ J¡ů fiFÙ* ~>ůnw° $$3$$

"≤‡˚°_w‡˚ů ∫S° ≈`tg' oŸ ª°æSu ≈®ÿfi J¡° W≤ Ìuwu Fæ* $
ıæŸu Ju¡Ôu J¡° _w‡˚ ˚Ùw≤-˚Ùw≤ ≠∫ů*-≠∫ů* fiů*ª° ı°w° Fæ Ã∫ů*-Ã∫ů* Ÿtu* Ju¡bÔ ≈` FÙ <tÔw°
ı°w° Fæ bæŸu FÙ f®Ê tu* <bbwÕfi„ÙÔ wS° Nb°∏w≤ J¡°≤dů* tu* ≈¿≤d°t„ÙÔ ∫F <bÿb ≠∫ů*-≠∫ů*

˚Ùw≤-˚Ùw≤ Ìu©° ı°w° Fæ, Ã∫ů*-Ã∫ů* Ÿtu* f®Êt°` <tÔw° ı°w° Fæ Nw# bF NdC Fæ $$4$$

<bbwÕ˚¥w ıywg Ju¡ fäFd (<bJ¡°Ÿ) N°<Ì tu* <fi<tW Fůfiu Ÿu FÙ bF ≈≤t°Ãt° Ÿwg, f®Ê, N°Ãt°

ŸyÕ - 72]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1517

N°<Ì „ÆÌů* J¡° <bT∫ Fæ, b_wCw# bF Ÿf @tů˘ Ÿu „¥∏∫ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d Ÿwg, f®Ê N°Ãt° N°<Ì „ÆÌů*

J¡° <bT∫ fiFÙ* Fæ $

<bbwÕ˚¥w ıywg N°<Ì tu* <fi<tW Fůfiu ≈≤ bF ≈≤t°Ãt° Ÿwg, f®–t, N°Ãt° N°<Ì „ÆÌů* Ÿu J¡F°
ı°w° Fæ N°æ≤ ŸbÕ@t°ÕwÙw Fůfiu Ÿu "„¥∏∫tg, NΔ∫≈Ìuÿ∫tg' N°<Ì „ÆÌů* Ÿu J¡F° ı°w° Fæ, oŸ<ÔÎ JC¡~> Fæ N°æ≤ JC¡~> fiFÙ* ˚Ù Fæ ∫°fiÙ <bT∫ N°æ≤ N<bT∫ Ìůfiů* Fæ $ NwÎb ≈¸>ŸW° w∏wCŸW° tu*, w∏wCŸW°

J¡≈°Ÿ J¡∑ ŸW°tu*, J¡≈°Ÿ J¡∑ ŸW° J¡≈°Ÿ Ju¡ k¡Ô J¡∑ ŸW° tu*, k¡Ô J¡∑ ŸW° yCvt J¡∑ ŸW° tuu* N°æ≤
yCvt J¡∑ ŸW° fÙı, <t\>Ù, ıÔ N°<Ì J¡∑ ŸW° tu* ≈∫Õb<Ÿw FůwÙ Fæ-oÃ∫°<Ì J®¡t Ÿu ıů-ıů ŸW°

<b˚°<bw FůwÙ Fæ ∫°fiÙ <ıŸ-<ıŸ ŸW° J¡∑ ˚°bfi° J¡∑ ı°wÙ Fæ bF Ÿf wwg-wwg NfiC˚b Ÿu <fi<tÕw N°J¡°≤ů* J¡ů ~>ůnJ¡≤ N∏w tu* Ju¡Ôu Ju¡ _w‡˚ Ju¡ wCv∫ wwg-wwg NfiC˚bR¡≈ <ª∏t°` tu* FÙ ≈∫Õb<Ÿw FůwÙ Fæ, oŸ<ÔÎ ıyÌ°J¡°≤ Ÿu bFÙ ÎJ¡ <fitÕÔ <ª∏t°` b_wC <b_w¨w FCoÕ Fæ $$5,6$$

NdC≈Ì J¡∑ ≈®b¨<W tu* J¡°≤d fwÔ°wu Fæ* $ Ÿ¥‚t wS° NÔU∫ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ≈≤t°Ãt° ≈≤t°dC_bR¡≈

Fæ $ oŸ w≤F ≈≤t°Ãt° Ju¡ Ÿ¥‚t Fůfiu≈≤ ˚Ù ŸJu¡ ≈¥dÕ_bR¡≈w° tu* JC¡~> ˚Ù F°<fi fiFÙ* N°wÙ, oŸ<ÔÎ
f®Ê°^±>°<Ì ˚Ù Ÿ ≈≤t°Ãt° J¡∑ Â<‹¸> Ÿu ∫°fiÙ Ÿ ≈≤t°Ãt° J¡∑ N≈us° N<w≈¿≤<h~>∏fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d

≈≤t°dC≈®°∫ FÙ Fæ* $ oŸ ≤Ù<w Ÿu "f®Ê°J¡°„˚¥w°æ@0' $ oŸ ≈aªt ≈®ÿfi J¡° ˚Ù W≤ Fů y∫°, oŸ

N<˚≈®°∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Nfi∏w Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ≈≤t°Ãt° FÙ tuR¡≈bÕw≈∫Õ∏w f®Ê°^±> N°<Ì J¡° N°@°≤ FCN° Fæ $ ≈≤t°dC_bR¡≈

Fůwu FCÎ ˚Ù Nfi∏w°ÃtJ¡ oŸ ≈C”T Ju¡ (≈≤t°Ãt° Ju¡) f®Ê°^±> Ÿu ÔuJ¡≤ tu”≈∫Õ∏w ≈°≥ªů* ≈Ì°SÕ ≈≤t°dC

Ÿu ˚Ù NÃ∫∏w Ÿ¥‚t wwg-wwg N°J¡°≤ů* J¡∑ b¨<W∫ů* Ÿu ≈¿≤<h~>∏fi <ª<wJ¡dů* Ÿu ≈¿≤h~>uΩ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d _b°<›fiJ¡ f®Ê°^±> J¡∑ fi°o˘ _bR¡≈≤<Fw Fæ* N°æ≤ bu NÃ∫∏w Ÿ¥‚t fi°<±>∫ů* Ju¡ <~>Bů* tu* ˚°Ÿt°fi Fůfiu Ju¡

J¡°≤d ≈≤t°dC Ju¡ ŸÂ„ Fæ* $$7,8$$

"J¡_∫°&fib∫b_∫æb ≈≤t°dCtF°<y≤u#' oŸ ~>™>u ≈®ÿfi J¡° W≤ Ìuwu Fæ* $

ªsC N°<Ì o<∏B∫ů* Ÿu y®°fl fi Fůfiu Ÿu ∫F ≈≤t°Ãt° ≈≤t°dC Fæ, Ôu<J¡fi ≈¥≤J¡ Fůfiu Ÿu ª°≤ů* Nů≤Ÿu Δ∫°›w tF°≈bÕw Fæ (c) $ ∫F ≈≤t°Ãt° (≈C”T) Nº∫°≤ů≈Â<‹¸> Ÿu t¥wÕ N°æ≤ Nt¥wÕ ŸbÕ<b@ ≈Ì°Sů˘ J¡°

Nb∫b_bR¡≈ Fůw° FCN° ˚Ù "fiu<w-fiu<w' oŸ N≈b°Ì Ÿu Nb∫bů* Ÿu „¥∏∫ Fæ $$9$$

"<„Ô°∏w<fiÕ<f±>æJ¡°∏wR¡≈t≠ı° ıywg`∫Ù' oŸ Na„ J¡ů ≈®J¡¸> J¡≤wu Fæ* $

Fu Ÿ°@ů, ∫F ıywg`∫Ù I°fit°` ≈≤t°Ãt° J¡∑ Ju¡bÔ t≠ı° Fæ, •∫ů*<J¡ "Ω°b°≈¨<SbÙ N∏w≤ub Ÿt°<Fwu' oÃ∫°<Ì ZC<w∫ů* tu* ⁄Ì∫°J¡°„R¡≈ <bI°fit°` J¡° tº∫ t≠ı° J¡∑ fi°o˘ ≈®<Ÿ] Fæ, ∫F ŸtH

Ôů $ Fu NI°fiÙ buw°Ô, ∫u ıů ıywg Fæ* bF <bI°fi_bR¡≈ N°Ãt° Ju¡ NfiuJ¡<b@ J¡°æ„Ôů* J¡° <bÔ°Ÿ Fæ $

(c) ≈≤t°Ãt° NŸÔ tu* fi wů ”≈°<Ìt°fig FůJ¡≤ tF°fig Fæ N°æ≤ fi R¡≈°<Ì_bR¡≈ FÙ Fæ, oŸ<ÔÎ

ªsC N°<Ì o<∏B∫ů* Ÿu ŸJ¡° <J¡ŸÙ w≤F ˚Ù ≈®Ã∫s fiFÙ* Fů ŸJ¡w° $ oŸ <_S<w tu* ≈≤t°dC tu*
o<∏B∫y®°flÃb Ju¡ ŸÂ„ oŸtu* o<∏B∫y®°flÃb fiFÙ* Fæ, ∫F fwÔ°fiu Ju¡ <ÔÎ ≈≤t°Ãt° J¡ů "≈≤t°dC'

J¡F° y∫° Fæ $ ÎuŸ° J¡ůoÕ ˚Ù _S°fi fiFÙ* Fæ, ıF°≥ ≈≤t°Ãt° J¡∑ ŸW° fi Fů, Ÿ˚Ù ıyF ≈≤t°Ãt° J¡∑

ŸW° Fæ, oŸ<ÔÎ ŸfŸu fn° Fůfiu Ju¡ J¡°≤d tF°fig J¡F° y∫° Fæ, ∫F w°Ã≈∫Õ Fæ $

1518

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Nfi∏w_bR¡≈, „°∏w_b˚°b Îba NÃ∫∏w ŸCJC¡t°≤ Ÿ tÌC•w N°Ãt¿bI°fi J¡° wCt ©a±>fi fiFÙ* J¡≤

ŸJ¡wu, oŸ<ÔÎ tu≤u bªfiů* Ju¡ NfiCŸ°≤ wCt _b∫a •w_b˚°b N°Ãt° J¡ů N≈fiu NfiC˚b ≈≤ ª»°Nů N°æ≤

Ì≈Õ ~>ůnJ¡≤ „°∏w Fů ı°Nů $$10,11$$
fFW≤b°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

<wFW≤b°≥ ŸyÕ
buw°Ô Ju¡ ≈®ÿfiů* J¡° <fidÕ∫ ÌuJ¡≤ Ì¥Ÿ≤u ˚yÙ≤S Ju¡ b¨W°∏w J¡° J¡Sfi $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ, ≤°ı° Ju¡ tC© Ÿu Ÿ ≈®J¡°≤ ≈®ÿfiů* J¡° Ÿt°@°fi ŸCfiJ¡≤
buw°Ô „°∏w Fů y∫°, •∫ů*<J¡ <bª°≤Ìs fC<] Ÿu Ÿfiu NfiCt°fi J¡≤ <Ô∫° <J¡ ≤°ı° tu* w[bIw°

<bΩt°fi Fæ $ ˚B, tfiů<bJ¡°≤ů* Ÿu <fitCÕ•w FůJ¡≤ N<fi<∏Ìw N°Ãt° J¡° tfifiJ¡≤ N°æ≤ <bT∫sC@° ˚¥ÔJ¡≤
bF <fiÿªÔ Ÿt°<@ tu* <fi≤w Fů y∫° $ Fu ZÙ≤°tıÙ, N°≈J¡ů tæ*fiu ofi buw°Ô≈®ÿfiů* J¡° <ÌÀÌ„Õfi J¡≤°∫° $

˚B, ≤°ı° π°≤° b<dÕw •w J®¡t Ÿu FÙ <ªBq≈Ù NdC tu* ∫F Ÿt_w ıywg <bΩt°fi Fæ $ <ªBq≈Ù NdC Ju¡

ÎJ¡ J¡ů„ tu* <_Sw ∫F <bÿb <bª°≤ Ju¡ π°≤°, f°ÔJ¡ π°≤° ˚®°<∏w Ÿu J¡<v≈w buw°Ô„≤Ù≤ J¡∑ fi°o˘,

<bÔÙfi Fů ı°w° Fæ N°æ≤ ıů ≈≤t°SÕ˚¥w ≈Ì () Fæ, bF fª ı°w° Fæ $ Fu ≤°tıÙ, N<bªÔ N∏w≤°Ãt°

Ÿu <ªW J¡ů Ÿf <bT∫ů* J¡∑ Nů≤ Ÿu F¸>°J¡≤ ≈≤t°Ãt° tu* ≈®<w<‹™>w J¡≤wu FCÎ „°∏wfC<] N°≈ <fi≤ÙF

(ŸbÕ<b@ oh~>°Nů* Ÿu <fitCÕ•w) FůJ¡≤ <_Sw Fů ı°o∫u $ Fu tfifi„ÙÔ ≤°tıÙ, tfi Ÿu FÙ tfi J¡ů N°J¡°„ Ju¡ ŸÂ„ <b„Ì ffi°J¡≤ ÎJ¡ b_wC tu* Ÿt_w b¨<W∫ů* J¡° Ô∫J¡≤ ≈≤w<ªW N°æ≤ ŸbÕ`
f®ÊÌ„Õfi Ÿu ∫C•w FůJ¡≤ <_Sw Fů ı°o∫u $ ˚B, <fiÿªÔfC<] N°æ≤ t¥»w° Ÿu „¥∏∫ FůJ¡≤ N°≈ <_S≤

≤<F∫u $ ÌuF∫°`°SÕ ≈®°≤Æ@b„ ≈®°›w FCÎ NSÕ Ÿu Ÿ∏wC‹¸> (N) ≤Ffiub°Ôu ≈®∫Ãfi„ÙÔ ≈C”T Ju¡ <ÔÎ,

˚yÙ≤S ≤°ı° J¡∑ fi°o˘, ÌC#Ÿ°º∫ NSÕ ˚Ù ≈®°›w Fů ı°wu Fæ* $ ˚B, <ıŸJ¡° ≈¥dÕR¡≈ Ÿu tfi „°∏w Fů y∫° Fæ, <ıŸJ¡Ù b¨<W∫°≥ ≈∫°Õ›wR¡≈ Ÿu w¨›w Fů y∫Ù Fæ*, <ıŸJ¡∑ N°fi∏Ì|fi_bR¡≈ Ÿt f®Ê tu* <fi≤∏w≤

<fi‹™>° Fæ, Ÿ tF°≈C”T J¡ů N°<©≤ tu* ÌCÔÕ˚w≤ ˚Ù N˚Ù‹¸> NSÕ Ÿ ≈®J¡°≤ <Ÿ] Fůwu Fæ*, <ıŸ

≈®J¡°≤ „°¿∏w N°<Ì yCd<b<„‹¸> ˚yÙ≤S J¡ů Ÿy≤≈C`ů* Ju¡ <ÔÎ N°æ≤ ŸtCB Ju¡ <ÔÎ ŸaıÙbfit<d≈®°∫
yay°Nbw≤dR¡≈ NÃ∫∏w ÌCÔÕ˚ NSÕ <Ÿ] FCN° $$1-8$$

<wFW≤b°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ª°æFW≤b°≥ ŸyÕ

˚yÙ≤S Ju¡ yCd, ŸJ¡∑ <bª°≤ı<fiw <ª∏w° N°æ≤ ŸJ¡°

<`wÔ Ju¡ Ÿ°S FCN° Ÿab°Ì-ofi ŸfJ¡° bdÕfi $

ZÙ≤°t˚B fiu J¡F° # Fu ≈®˚ů, ≤°ı° ˚yÙ≤S J¡ů <ªW J¡∑ ≈¥dÕw°<ÌR¡≈ ªtÃJ¨¡<w Ÿu yay°Nbw≤dR¡≈

() ≈≤t°SÕ˚¥w ≈Ì ∫°fiÙ ≈®°›w J¡≤fiu ∫ůÀ∫ <`J¡°Ô°f°<@w f®ÊR¡≈ _S°fi $

(N) „≤Ù≤ J¡∑ ≤s° Ju¡ <ÔÎ N≈fiu ≈¥bÕJ¡tÕ Ju¡ NfiCŸ°≤ ıů ˚Ù JC¡~> ≈®°›w Fů ı°∫, ŸŸu „≤Ù≤

J¡∑ ≤s°t°` J¡≤fiÙ ª°<FÎ N°æ≤ ŸÙ ≈®°›w NSÕ tu* ŸÌ° Ÿ∏wůT J¡≤fi° ª°<FÎ $

ŸyÕ - 74]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1519

ÌC#Ÿ°º∫ NSÕ ˚Ù <ıŸ ≤Ù<w Ÿu <Ÿ] FCN° bF tCHŸu J¡<FÎ $ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ZÙ≤°tıÙ, ª°≤ů* ŸtCBů* Ÿu ∫C•w ≈¨<SbÙ J¡° NÃ∫∏w @°<tÕJ¡ ÎJ¡ ˚yÙ≤S fi°t J¡° ≤°ı° FCN° $ bF N≈fiÙ

J¡ů„Ôt^±>ÔÙ tu* wů <wÔJ¡ Ju¡ Ÿt°fi S° $$1,2$$

ŸJ¡∑ Ì°fi tu* ≈®<Ÿ<] fwÔ°wu Fæ* $

ª∏Bt° J¡∑ fi°o˘ ≈®Ÿ∏fi tC©b°Ôu, <ª∏w°t<d Ju¡ ŸÂ„ N˚Ù‹¸> NSů˘ J¡ů Ìufiub°Ôu oŸ ≤°ı° Ÿu

∫°ªJ¡ yd N≈fiu ŸaJ¡v≈ Ju¡ W≤J¡°Ô tu* ŸtÙ≈ytfi, „ÆÌůhª°≤d N°<Ì ≈¿≤Zt Ju¡ <ffi° N˚Ù‹¸> NSÕ ≈®°›w J¡≤ Ôuwu Su $ bF Ÿ°@CNů* J¡∑ ≤s° Ju¡ <ÔÎ <fi≤∏w≤ @fi Ìuw° S°, N°∫_S°fiů* tu* Ÿu N≈fiu @tÕ

Ju¡ NfiCŸ°≤ ≈®°›w FCÎ w¨d J¡ů ˚Ù Ôuw° S° $ bF N<SÕ∫ů* Ju¡ <ÔÎ wů J¡°t@ufiC ŸÂ„ S° $ bı® Ju¡ ŸÂ„

J¡<™>fi ≈Ì°Sů˘ J¡ů ~>uÌfi J¡≤fiub°ÔÙ «¡≈≤ J¡∑ t<d ÔůFu Ÿu f≥@Ù Ì¥Ÿ≤Ù fiÙªu J¡∑ t<d J¡ů - N≈fiÙ

J¡°<∏w Ÿu ∫∏`ªJ®¡fiu<t J¡ů ªtJ¡°wÙ FCoÕ - ~>uÌJ¡≤ w°yu tu* yC≥Sfiu Ju¡ ∫ůÀ∫ ıæŸu ffi° ÌuwÙ Fæ, bæŸu FÙ

≤°ı° ˚yÙ≤S fiu NÃ∫∏w fÔ„°ÔÙ ˚Ù Ÿf ÌCıÕfiů* Ju¡ Ìu„ů* ≈≤ N°J®¡td π°≤° fiJu¡ t^±>Ôů* J¡ů N≈fiu

≈®w°≈ Ÿu ≠≠bÔ Îba ≤Sfiu<t Ÿu <ª<∏Fw ffi°wu FCÎ fiJu¡ „˜°˜ů* J¡ů ~>Ùfi J¡≤Ju¡ fiJu¡ ≈æ≤ů* tu* funÙ

≈Ffi°J¡≤ fiJ¡∑ J¡°ÔÙ J¡≤w¥wů* J¡ů ÎJ¡ w≤F Ÿu fi‹¸> J¡≤Ju¡ ∏Fu* yCd∫C•w ffi°∫° S° $ @¥t®≤<Fw N<Àfi Ju¡ Ÿt°fi „≤Ù≤ J¡∑ J¡°<∏w Ÿu ∫C•w bF ≤°ı° ≈®ı°Nů* J¡∑ ≤s° Ju¡ <ÔÎ ≤°w-<Ìfi ª°≤ů* Nů≤ ©¥f |¥tfiu-

<k¡≤fiu Ÿu _b∫a SJ¡° FCN° ˚Ù tfiC‹∫ů* Ju¡ N@tÕ tu* ≈®b¨<W J¡∑ FuwC˚¥w |≤ J¡∑ N∏@J¡°≤_bR¡≈ Ì¿≤Bw°

J¡° ≈¥dÕR¡≈ Ÿu Ÿ w≤F N≈F≤d J¡≤w° S°, <ıŸ w≤F ≤°w J¡∑ N∏@J¡°≤R¡≈Ù Ì¿≤Bw° J¡° Ÿ¥∫Õ $ N≈fiu

≈®w°≈ Ÿu ı<fiw N<Àfi<J¡≤dů* J¡∑ ª°≤ů* Nů≤ |fi|ů≤ b¨<‹¸> J¡≤w° FCN° bF „`CNů* Ju¡ «¡≈≤ Ÿ w≤F

≈®≠b<Ôw ≤Fw° S°, <ıŸ w≤F tº∫°ÖJ¡°Ô tu* Ÿ¥∫ÕÕJ¡°∏wt<d Ÿu Ã≈∏fi N<Àfi w¨d°<Ì Ju¡ «¡≈≤

≈®≠b<Ôw ≤FwÙ Fæ $ t¨ÌC N°æ≤ „ÙwÔ _≈„Õb°Ô° bF f®Êw[bI°<fi∫ů* J¡∑ Ÿ<∏fi<@ tu* fiJu¡ <ªW J¡ů N°á°<Ìw J¡≤w° FCN° Ÿ ≈®J¡°≤ <≈|Ô ı°w° S°, <ıŸ ≈®J¡°≤ ¿_fiÀ@ ª∏Bt° J¡∑ Ÿ<∏fi<@ tu*

ª∏BJ¡°∏wt<d $ Ÿfiu _byÕ N°æ≤ ≈°w°Ô tu* fFfiub°Ôu yay° Ju¡ ≈®b°FR¡≈Ù ıywg Ju¡ ∫Iů≈bÙw J¡°
wÙŸ≤° w∏wC oŸ ≈¨<SbÙ ≈≤ yay° Ju¡ Nbw≤d Ÿu ≈¥≤° <J¡∫° $ Ÿfiu Ny_Ã∫tC<fi Ÿu „ů<Tw Ÿ°y≤ J¡ů yay° Ju¡ ≈®b°F Ÿu Ÿ w≤F ≈¥≤° <J¡∫°, <ıŸ w≤F Ÿf <Ì„°Nů* tu* ÎJ¡ ~>ů≤ Ÿu Ì¥Ÿ≤u ~>ů≤ wJ¡ ˚¸>J¡ ≤Fu ÌC‹≈¥≤˚¥w ∫°ªJ¡ů* Ju¡ Ÿt¥F J¡ů @fi Ÿu ≈¥≤° <J¡∫° $ ŸaŸ°≤ Ju¡ ≈®°<d∫ů* Ju¡ BůFÙ wS° f®Ê„°≈ Ÿu ˚_tÙ˚¥w Fůfiu Ju¡ J¡°≤d N@ůy<w J¡ů ≈®°›w FCÎ N≈fiu ˚°o∫ů* J¡ů Ÿ ÔůJ¡f∏@C fiu yay°R¡≈Ù Ÿů≈°fi≈]<w Ÿu NS°Õwg yay°R¡≈Ù ŸÙ»Ù Ôy°J¡≤ f®ÊÔůJ¡ tu* ≈FC≥ª°∫° $ N≈fiÙ w≈_∫° Ÿu f®Ê°, „aJ¡≤ N°æ≤ ıFgfiC J¡ů

≈®Ÿ∏fi ≤©w° FCN° bF N<b<h~>∏fi Â» <fiÿª∫ Ÿu ∫C•w N≈fiu tfi Ÿu f°≤-f°≤ •Ôu„ J¡ů ≈®°›w FCN° $

Fu ZÙ≤°tıÙ, ∫Cb°b_S° tu* bwÕt°fi N°≈ FÙ Ju¡ Ÿt°fi ˚∫aJ¡≤ oŸ ÔůJ¡∫°`° J¡° ©¥f <bª°≤ J¡≤

≤Fu Ÿ ≤°ı° J¡ů ∫Cb°b_S° tu* FÙ, Nª°fiJ¡ t”_SÔ tu* Ôw° J¡∑ fi°o˘ Wt bæ≤°À∫R¡≈Ù ªtÃJ¡°≤ Ÿu

≈¿≤≈¥dÕ <bª°≤ J¡∑ J¡<dJ¡° Ã≈∏fi FCoÕ $ bF ≤°ı° ÎJ¡°∏w tu* NŸtaıŸ tu* ≈nJ¡≤ Δ∫°JC¡Ô FůJ¡≤ Ju¡
oŸ ŸaŸ°≤∫°`° J¡° ≈®<w<Ìfi ∫ů* <bª°≤ J¡≤fiu Ôy° $ <k¡≤ <Ìfi N°æ≤ <k¡≤ bFÙ ≤°w, <k¡≤ bFÙ ŸæJ¡nů* Ì°fi Ìufi° N°æ≤ Ôufi° wS° Ÿ˚Ù ≈®°<d∫ů* J¡° bFÙ ˚C•w N°æ≤ fiÙ≤Ÿ J¡tÕ <Ì©°oÕ ≈nw° Fæ <ıŸu bu ≈Cfi# ≈Cfi#

J¡≤wu Fæ*, J¡ůoÕ N≈¥bÕ J¡tÕ wů <Ì©°oÕ ≈nw° fiFÙ*, <ıŸJ¡° k¡Ô ≈≤t ≈C”T°SÕ Fů $ oŸ ŸaŸ°≤ tu* <ıŸJu¡

1520

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

≈®°›w Fů ı°fiu Ÿu Ì¥Ÿ≤° J¡ůoÕ ≈®°›∫ ≈Ì°SÕ Nb<„‹¸> fiFÙ* ≤Fw°, tæ* ŸÙ J¨¡w J¡ů ŸCJ¨¡w ŸtHw° F¥≥ $

Nb„uT J¡tÕ wů <bŸ¥<ªJ¡° Fæ ∫°fiÙ wwg-wwg k¡Ô≈®°<›w Ju¡ Ÿ°@fi˚¥w <J¡∫u y∫u J¡tů˘ J¡° k¡Ô <bŸ¥<ªJ¡°

J¡∑ fi°o˘ N„C<] Ÿu y®_w ÌC#© FÙ Fæ $ ≈Cfi# ≈Cfi# ≈∫CÕ<Tw Nfi<bfi J¡tÕ J¡≤ ≤F° t¥i>fC<] ≈®°dÙ Ô<≠ıw fiFÙ* Fůw° $ fC<]„¥∏∫ J¡ůoÕ ≈®°dÙ wů Nbÿ∫ FÙ f°ÔJ¡ J¡∑ w≤F f°≤-f°≤ ÎJ¡ FÙ J¡tÕ J¡≤w° ≤Fuy° $ oŸ
w≤F <ª∏w° J¡≤fiu Ju¡ Nfi∏w≤ ŸaŸ°≤ Ÿu NÃ∫∏w ±>≤u FCÎ <πÀfi tfi FůJ¡≤ <J¡ŸÙ ÎJ¡ <Ìfi ≤°ı° ˚yÙ≤S
fiu N≈fiu yC” <`wÔ Ÿu ≈¥~>° $ ˚yÙ≤S fiu J¡F° # <b˚ů, ©¥f ˚®td J¡≤ ≤Fu ıÙbů* Ju¡ Ÿ°≤FÙfi ≤°y, πuT

N°<Ì Ÿu ∫C•w Ÿ°aŸ°¿≤J¡ Δ∫bF°≤ů* tu* wS° fi Δ∫bF°≤ů* Ju¡ k¡Ô˚¥w ofi _byÕ-fi≤J¡-tfiC‹∫°<Ì-

_bR¡≈ fnu-fnu ıayÔů* tu* ˚¸>J¡ ≤Fu Ft Ÿf NÃ∫∏w <©∏fi Fů y∫u Fæ* $ ˚ybfig, ŸaŸ°≤ tu* k≥¡Ÿ°fiub°Ôu ı≤°-t≤d-tůF°<ÌR¡≈ Ÿf ÌC#©ů* J¡° N∏w Jæ¡Ÿu Fůw° Fæ ? <`wÔ fiu J¡F° # Fu ≈°≈„¥∏∫ ≤°ıfig, Ÿ°@fiªwC‹¸>∫Ÿ‡≈∏fi Zbd, tfifi N°<Ì ≈°∫ů* Ju¡ π°≤° <ª≤J¡°Ô Ÿu NU∫_w FCoÕ <bsu≈ N°æ≤ <b<˚∏fiw°

Ÿu „¥∏∫ Ÿt°<@ Ÿu wS° Nfi°<Ì<Ÿ] f®Ê°J¡°≤b¨<W Ÿu N°<b˚¥Õw <b„uT≤<Fw _kC¡¿≤w Fů ≤Fu, N©^±> N°æ≤ Δ∫°›w ≈®Ã∫Jg¡w[b Ju¡ Nbfů@ Ÿu Ÿf ÌC#© fi‹¸> Fů ı°wu Fæ*, ª°≤ů* Nů≤ Ÿu y®<∏S∫°≥ ¸¥>¸> ı°wÙ Fæ*, Ÿf Ÿa„∫ wS° Ÿf J¡tÕ Ÿtw° J¡ů ≈®°›w Fů ı°wu Fæ* $ oŸJu¡ f°Ì ŸCfiů, Fu ≤°ıfig, w[bI°<fi∫ů* fiu „C]

I°fi_bR¡≈ N°Ãt° J¡ů FÙ Iu∫ fwÔ°∫° Fæ N°æ≤ bF N°Ãt° ŸbÕΔ∫°≈Ù wS° <fiÃ∫ Fæ $ fi wů bF N_w Fůw° Fæ N°æ≤ fi Ì∫ J¡ů FÙ ≈®°›w Fůw° Fæ $$3-24$$

∫ů* yC” π°≤° ≈Ìu„ y®Fd J¡≤ ªCJu¡ ≤°ı° ˚yÙ≤S <bbuJ¡ Ÿu N≈fiu-N°≈ N°Ãtw[b J¡° ⁄Ì∫ tu*

≈∫°ÕÔůªfi J¡≤Ju¡ N°≈°ww# <fiÿª∫ J¡≤ Ÿtu* <bsu≈ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d <ªW J¡∑ <_S<w fi ≈®°›w J¡≤ ≤Fu,

<ıŸ Na„ J¡° ∏Fu* I°fi Fů y∫° S° Ÿu yC”ıÙ J¡ů <fibuÌfi J¡≤Ju¡ ŸJu¡ _kC¡¸> Fůfiu Ju¡ wS° Ÿtu* ıů

<bsu≈ ≈nw° Fæ ŸJ¡∑ „°<∏w tu* ≈°∫ ≈¥~>wu Fæ* $

˚yÙ≤S fiu J¡F° # Fu tCfiÙÿb≤, ∫F wů tæ* Nh~>Ù w≤F ı°fiw° F¥≥ <J¡ <ª∏t°`, <fiyÕCd, „°∏w, <fitÕÔ

N°æ≤ Nh∫Cw N°Ãt° Fæ wS° ÌuF, o<∏B∫, ≈®°d, tfi, fC<] N°æ≤ N<bΩ°≈∫Õ∏w N∏∫ JC¡~> ˚Ù N°Ãt° fiFÙ*

Fæ - ∫F ˚Ù N°≈Ju¡ bªfi tu* <bÿb°Ÿ Fůfiu wS° N≈fiu NfiC˚b Ÿu tæ* ı°fiw° F¥≥ $$25$$

N˚°fi J¡° ≈≈°ÌJ¡ ıů NI°fi°a„ wS° N∏∫ J¡° Nb˚°ŸJ¡ ıů <bsu≈°a„ Fæ bF fi‹¸> fiFÙ* FCN°

Fæ, ∫F <Ì©Ô°wu Fæ* $

<J¡∏wC Ÿwg N°æ≤ NŸwg Ju¡ <bbuJ¡I°fi Ju¡ fÙª tu* ≈FÔÙ ŸÌ°Ãtfů@R¡≈° ıů tu≤Ù ≈®<w≈<W Fæ (ŸÃ_bR¡≈ N°Ãt° Ju¡ fů@ tu* ıů tu≤° I°fi Fæ) bF F_wyw N°tÔJ¡ J¡∑ w≤F <fÔJC¡Ô _≈‹¸>w° J¡ů

≈®°›w fiFÙ* Fů ≤FÙ Fæ, (¿_S≤ ≈®<w‹™>° J¡ů ≈®°›w fiFÙ* Fů ≤FÙ Fæ) oŸtu* •∫° J¡°≤d Fæ ? ˚ybfig, tæ* <J¡Ÿ

≈°∫ Ÿu Ÿ‡≈¥dÕ <bsu≈ů* J¡∑ „°<∏w Ÿu ∫C•w Ju¡bÔ <ª∏t°`°fiCŸ∏@°fit∫ Fů«≥¡ ? (J¨¡≈°J¡≤ Ÿ ≈°∫

J¡ů fwÔ°o∫u) $$26$$

≤°≠∫°<Ì tu* N<˚t°fi Fůfiu Ÿu wwg-wwg <bT∫ů* tu* <ªW Ju¡ f≤°f≤ Ì°ænwu ≤Ffiu Ju¡ J¡°≤d ˚yÙ≤S J¡ů

<bsu≈ Fůw° Fæ, oŸ<ÔÎ N<˚t°fi N°<Ì Ju¡ ≈®fÔ Fůfiu Ÿu FÙ ∏Fu* _≈‹¸> N°ÃtI°fi fiFÙ* Fů ≈°w°, ∫F

<fiÿª∫ J¡≤Ju¡ ˚yÙ≤S Ju¡ yC” <`wÔıÙ tF°≤°ı yÙwů•w Nt°<fiÃb°<Ì Ÿ°@fiů* J¡° ≈Ìu„ Ìuwu Fæ* $

<`wÔ fiu J¡F° # ⁄Ì∫°J¡°„ tu* ∫F <ªW Nt°<fiÃb°<Ì I°fi Ÿu "Iu∫a ∫Wwg ≈®b‚∫°<t' oÃ∫°<Ì

ŸyÕ - 74]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1521

˚yb°fig π°≤° <Ì©Ô°∫u y∫u Iu∫ tu* <_S≤w° ≈®°›w J¡≤w° Fæ ∫°fiÙ Iu∫ tu* <_S≤ Fů ı°w° Fæ $ ŸJu¡

Nfi∏w≤ ≈¥dÕ_b˚°b FůJ¡≤ ∫F ıÙb <k¡≤ Ã≈∏fi fiFÙ* Fůw° NS°Õwg ≈¥dÕ_b˚°b Ÿu h∫Cw fiFÙ* Fůw° $$27$$

Nt°<fiÃb N°<Ì tu* Ÿu JC¡~> Ÿ°@fiů* J¡ů ≈¨SJg¡J¡≤ fiJ¡° NfiCb°Ì N°æ≤ Δ∫°¶∫°fi J¡≤wu Fæ* $

<bT∫ů* tu* N°Ÿ<•w J¡° (≤°y J¡°) N˚°b; ≈C`, ˜Ù, |≤, @fi N°<Ì <bT∫ů* tu* ttw° J¡° N˚°b wS° o‹¸> ∫° N<fi‹¸> b_wCNů* J¡∑ ≈®°<›w tu* <fi≤∏w≤ FTÕ N°æ≤ <bT°Ì J¡° N˚°b $$28$$

"t<∫ ª°&fi∏∫∫ůyufi ˚<•w≤Δ∫<˚ª°¿≤dÙ' oŸJ¡° w°Ã≈∫°ÕSÕ <Ì©Ô°wu Fæ* $

Nfi∏∫∫ůy Ÿu ∫°fiÙ N˚uÌ˚°b Ÿu (N°Ãt° FÙ f®Ê Fæ N°Ãt°<w¿≤•w Ì¥Ÿ≤° J¡ůoÕ ≈Ì°SÕ Fæ FÙ fiFÙ*, oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ N˚uÌ˚°bfi° Ÿu) N<b<h~>∏fi N°Ãt° tu* <fi≤∏w≤ f®Ê˚°bfi°, ≈<b` <fiıÕfiÌu„ J¡° Ÿubfi,

≈°t≤ NI°<fi∫ů* J¡∑ Ÿ˚° tu* Nfi°_S°, N°ÃtI°fi Ju¡ Ÿ°@fi buÌ°∏w„°˜ tu* wÃ≈≤w°, w[bI°fi J¡°
k¡Ô˚¥w ıů tůsR¡≈ NSÕ Fæ ŸJ¡∑ <Ÿ<] Ju¡ <ÔÎ ≈®<J®¡∫° J¡° <fi≤∏w≤ NfiCŸ°@fi, ∫u Ÿf w[bI°fi Ju¡

Ÿ°@fi Fůfiu Ÿu I°fiR¡≈ J¡Fu y∫u Fæ* $ ofiŸu <˚∏fi N∏∫°∏∫ <bT∫I°fiŸ°@fi N°ÃtI°fi Ju¡ Ã≈°ÌJ¡ fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d NI°fi J¡Fu y∫u Fæ* $ Fu ≤°ıfig, NFa˚°b J¡∑ „°<∏w Fů ı°fiu ≈≤ FÙ ≤°y-πuT J¡° <bfi°„

J¡≤ Ìufiub°Ô° wS° ŸaŸ°≤R¡≈Ù Δ∫°<@ J¡∑ N°æT<@ N°Ãtw[bI°fi ≈®°›w Fůw° Fæ $ N°ÃtI°fi Ju¡ <ıwfiu Ÿ°@fi Fæ*, fi ŸfJ¡∑ ≈®°<›w tu* t¥Ô wů NfiFa˚°b FÙ Fæ $ ∫<Ì NFa˚°b ffi° ≤F° wů J¡ůoÕ ˚Ù ≈C”T

Nt°<fiÃb N°<Ì Ÿ°@fiů* J¡∑ ≈®°<›w fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡w° $$29-31$$
wf NFaJ¡°≤-≈¿≤Ã∫°y J¡° ≈°∫ FÙ ≈FÔu tCHŸu J¡<F∫u, oŸ N<˚≈®°∫ Ÿu ≤°ı° ˚yÙ≤S ≈¥~>wu Fæ* $

˚yÙ≤S fiu J¡F° # Fu tF°˚°y, ≈bÕw tu* ÌÙ|ÕJ¡°Ô Ÿu ŸCÂi> FCÎ b¨s J¡∑ fi°o˘ N≈fiu „≤Ù≤ tu* ÌÙ|Õ J¡°Ô

Ÿu ŸCÂ» FCN° NFa˚°b tæ* <J¡Ÿ ≈°∫ Ÿu ~>ůn ŸJ¡w° F¥≥ $ <`wÔ fiu J¡F° # Fu ≤°ıfig, I°fiŮ∫°ŸR¡≈Ù

≈°æ”T ≈®∫Ãfi Ÿu fi°fi°<b@ wCh~> Ô°æ<J¡J¡ <bT∫ů* J¡∑ ˚°bfi° J¡° ≈FÔu ≈¿≤Ã∫°y J¡≤, <k¡≤ <bT∫°<˚Ô°T°

J¡° N˚°b Fůfiu Ÿu ≈¿≤_kC¡¸> FCoÕ „C] N°Ãt°J¡°≤w° J¡∑ ≈®°<›wJ¡≤ Δ∫b<_Sw FCÎ ≈C”T tu* NFa˚°b

<bÔÙfi Fů ı°w° Fæ $ Fu tF°≤°ı, "≤°≠∫ J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ ÌufiuŸu ıfiw° tu≤° N°Ì≤ fiFÙ* J¡≤uyÙ, „`C

Ôůy F≥Ÿu*yu, ŸfJ¡∑ N<˚Ô°T° ≈¥dÕ J¡≤fiub°Ô° tu* Ôůyů* Ÿu Jæ¡Ÿu <˚s° t°≥y¥≥y°, ©≤°f N∏fi, ≈°fi N°<Ì

Ÿu Jæ¡Ÿu ıÙ«≥¡y°' oÃ∫°<Ì <ª∏w° Ÿu ı<fiw Ô≠ı°, N<˚t°fi N°<Ì Ÿu ffi° FCN° |≤ tu* ≈¥bÕbwg

<fi∫∏`d°R¡≈Ù <≈*ın° ıf wJ¡ ŸbÕÃ∫°y Ÿu ≈¥≤Ù w≤F ¸¥>¸>-k¥¡¸> fiFÙ aı°w°, wf wJ¡ ∫F NFaJ¨¡<wR¡≈Ù
fiwÕJ¡∑ NÃ∫∏w <bJ¡<Ÿw FůJ¡≤ fi°ªwÙ ≤FwÙ Fæ $ Fu ≤°ıfig, ∫<Ì <bª°≤fC<] Ÿu fi ŸfJ¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ wCt <fiÿªÔ FůJ¡≤ <_Sw ≤Fůyu, wů NFaJ¡°≤ J¡° <bÔ∫ Fů ı°fiu ≈≤ wC‡FÙ* _b∫a ≈≤t≈Ì_bR¡≈

(f®Ê_bR¡≈) ffi ı°Nůyu $$32-35$$

ŸbÕÃ∫°y FÙ Nbÿ∫ J¡wÕΔ∫ Fæ, oŸ<ÔÎ ŸÙJ¡° <b_w°≤≈¥bÕJ¡ ≈®<w≈°Ìfi J¡≤wu Fæ* $

Fu ≤°ıfig, ∫<Ì wC‡F°≤u ~>`, ª°t≤ N°<Ì Ÿt_w ≤°ı<ªÖ <fib¨W Fů y∫u Fæ*, ∫<Ì wCt Ô≠ı° Ju¡

˚∫ Ÿu <fitCÕ•w Fů y∫u Fů, ∫<Ì wCtfiu Ÿt_w @fi°<Ì J¡∑ oh~>°Nů* J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ <Ì∫° Fæ, ∫<Ì
wCt N<J*¡ªfi ˚°b J¡ů ≈®°›wJ¡≤ N°æ≤ „`CNů* Ju¡ <ÔÎ FÙ ŸbÕ<b@ Îuÿb∫Õ J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ NF‡˚°b Ÿu <fib¨W Fů y∫u Fů, ∫<Ì wCt N≈fiu ÌuF Ju¡ N<˚t°fi Ÿu ≤<Fw FůJ¡≤ fi Ÿf „`CNů* tu* FÙ <˚s°SÕ

N¸>fi J¡≤ ≤Fu Fů, ∫<Ì ≈¿≤≈¥dÕ˚°b J¡∑ ≈®°<›w Ju¡ J¡°≤d tCH yC” J¡ů ˚Ù ≈®ÿfiů* Ÿu ~C>¸>J¡°≤° Ìu ≤Fu

1522

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Fů, wů wCt Ÿt_w tCtCsCydů* Ÿu «≥¡ªu FůJ¡≤ ŸbůÕ≈¿≤ f®Ê_bR¡≈ tC•w FÙ Fů $ Nf <k¡≤ wC‡F°≤u

<ÔÎ ŸaŸ°≤ J¡∑ Ÿa˚°bfi° J¡˚Ù Fů FÙ fiFÙ* ŸJ¡wÙ $$36$$

ª°æFW≤b°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

≈ªFW≤b°≥ ŸyÕ

≤°ı° ˚yÙ≤S J¡° ∫I Ju¡ Δ∫°ı Ÿu ŸbÕ_bÃ∫°y, <˚s°¸>fi N°æ≤

<`wÔ Ju¡ Ÿ°S J¡FÙ* ≈bÕw tu* ŸFb°Ÿ - ∫F bdÕfi $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ, wÌfi∏w≤ fi yC”ıÙ Ju¡ tC© Ÿu Ÿ ≈®J¡°≤ J¡° ≈Ìu„

ŸCfiJ¡≤ ≤°ı° ˚yÙ≤S tfi tu* J¡wÕΔ∫ <fi<ÿªw J¡≤ N≈fiu Δ∫°≈°≤ tu* wÃ≈≤ Fů y∫u $ wÌfi∏w≤ JC¡~> FÙ

<Ìfi Ju¡ Δ∫wÙw Fů ı°fiu ≈≤ ≤°ı° ˚yÙ≤S fiu ÎJ¡t°` ŸbÕÃ∫°y J¡∑ <Ÿ<] Ju¡ <ÔÎ N<Àfi‹¸>ůt ∫I J¡°

(<bÿb<ıwg wJ¡ Ju¡ Ÿ˚Ù ŸůtŸa_S°Nů* J¡°) NfiC‹™>°fi <J¡∫° $ <bÔ‡f Fů ı°fiu Ju¡ ˚∫ Ÿu Ÿfiu yCdÙ

N°æ≤ NyCdÙ J¡° JC¡~> <bª°≤ fi J¡≤ f®°Êdů* wS° N≈fiu f∏@CNů* J¡ů y°æ, ≈¨ØbÙ, |ůnu, ŸCbdÕ N°<Ì

Ÿt_w @fi Ìu <Ì∫° $ Ju¡bÔ wÙfi <Ìfi tu* FÙ Ÿf JC¡~> Ìu ±>°Ôfiub°Ôu Ÿ ˚yÙ≤S ≤°ı° Ju¡ ≈°Ÿ ≈®°dt°`

FÙ fª y∫u Su $ wÌfi∏w≤ Ÿfiu Ÿt_w NSů˘ Ÿu ≤<Fw wS° <©∏fi t∏`Ù, fi°y¿≤J¡ ≈®ı° N°<Ì Ÿu

∫C•w N≈fi° ≤°≠∫ ŸÙt° J¡∑ Ÿt°<›w tu* <_Sw ≈°Ÿ Ju¡ N≈fiu „`C J¡ů w¨d J¡∑ fi°o˘ Ìu <Ì∫° $ ˚B, ıf tFÔ, t^±>Ô N°æ≤ ≤°≠∫ ≈≤ „`C fiu N<@J¡°≤ J¡≤ <Ô∫° wf tfifi„ÙÔ ∫F ≤°ı° ÎJ¡t°` J¡°æ≈Ùfi

@°≤d J¡≤ N≈fiu t^±>Ô Ÿu <fiJ¡Ô y∫° $ N≈fiu t^±>Ô Ÿu <fiJ¡ÔJ¡≤ @æ∫Õb°fig Ÿ ≤°ı° fiu ÎuŸu Ì¥≤ Ju¡

N≤^∫ N°æ≤ y°≥bů* tuu* <fib°Ÿ <J¡∫° ıF°≥ ≈≤ Ìu© Ôufiu ≈≤ ˚Ù ıfiw° ∫F fiFÙ* ı°fiwÙ SÙ <J¡ ∫F ˚yÙ≤S
fi°tb°Ô° ≤°ı° Fæ, N°æ≤ fi ıfiw° Ju¡ tC© Ÿu bF ≤°ı° N≈fi° fi°t FÙ ŸCfiw° S° $ oŸ ≈®J¡°≤ Δ∫bF°≤

J¡≤ ≤F° ≤°ı° Sůnu FÙ Ÿt∫ tu* Ÿt_w ÎTd°Nů* Ÿu <fitCÕ•w FůJ¡≤ Wt „tw° Ju¡ J¡°≤d N°Ãt° tu*

<bZ°<∏w J¡ů ≈®°›w Fů y∫° $ oŸ ˚¥≈Ù™> Ju¡ NfiuJ¡ πÙ≈ů* ≈≤ ª•J¡≤ Ôy° ≤F° bF ˚yÙ≤S <J¡ŸÙ Ÿt∫

J¡°Ô J¡∑ t<Ft° Ÿu ≈≤b„ FůJ¡≤ „`C π°≤° N°J®¡°∏w Ÿ N≈fiu FÙ fiy≤ tu* ≈®°›w FCN° $ bF°≥ <ıwu¿∏B∫

≤°ı° fiu J®¡t ≈®°›w fi NfiuJ¡ |≤ů*, fi°y¿≤J¡ů* N°æ≤ t<∏`∫ů* Ÿu <˚s° J¡∑ ∫°ªfi° J¡∑ $ fi fi°y¿≤J¡ů*

N°æ≤ t<∏`∫ů* fiu ≤°ı° ˚yÙ≤S J¡ů ı°fi <Ô∫° N°æ≤ ∏Fů*fiu <bT°Ì∫C•w FůJ¡≤ ≈¥ıfi-Ÿ°ty®Ù Ÿu <b<@bwg

ŸJ¡∑ ≈¥ı° J¡∑ $ "Fu ≈®˚ů, "N°≈ N≈fi° ≤°≠∫ Ôu ÔÙ<ı∫u' oŸ ≈®J¡°≤ „`C π°≤° ≈®°<SÕw ˚Ù bF
tfifi„ÙÔ ≤°ı°, <ıŸfiu Ÿt_w ≤°≠∫ J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ <Ì∫° S°, ˚ůıfi Ju¡ <Ÿb° w¨dt°` J¡° ˚Ù
y®Fd fiFÙ* J¡≤w° S° $ JC¡~> <Ìfi bF°≥ ≈≤ <fw°J¡≤ bF N∏∫` ªÔ° y∫° $ Ôůyů* fiu Ÿ Ÿt∫ "•∫° ∫u FÙ ˚yÙ≤S ≤°ı° Fæ*, ∫u FÙ Ft Ôůyů* J¡ů ~>ůnJ¡≤ ªÔu y∫u', NFů tF°fig J¡‹¸> Fæ, oŸ ≈®J¡°≤ ŸJu¡¡<bT∫
tu* „ůJ¡ <J¡∫° $ wÌfi∏w≤ Ì¥Ÿ≤u _S°fiů* tu* <bª≤d J¡≤ ≤Fu, „°∏w<ªW, ÎJ¡t°` N°Ãt° tu* tfi J¡ů Ôy° ≤Fu ≈≤t ŸC©Ù Ÿ ≤°ı° fiu <J¡ŸÙ Ÿt∫ N≈fiu N°Ãt°≤°tÙ <`wÔfi°tJ¡ yC” J¡ů ≈®°›w <J¡∫° $

≈®d°t N°<Ì Ÿu N≈fiu yC” J¡° ŸtªÕfi J¡≤ fiJu¡ Ÿ°S tu* JC¡~> J¡°Ô wJ¡ ≈bÕw bfi, y°≥b, fiy≤ N°æ≤

NfiuJ¡ ŸÃ≈C”Tů* tu* <fib°Ÿ <J¡∫° $ f®ÊR¡≈w° J¡ů ≈®°›w FCÎ bu Ìůfiů* yC”-<„‹∫ ÎJ¡R¡≈ Ÿu <_Sw ≤Fu N°æ≤ N≈fiu _bR¡≈ tu* <_Sw FůJ¡≤ bu Ìůfiů* "ÌuF@°≤d ÎJ¡ J¡°æwCJ¡t°` Fæ' ∫ů* <bª°≤ J¡≤wu Su $ ∫F

ŸyÕ - 76]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1523

„≤Ù≤ ∫<Ì @°≤d <J¡∫° ı°∫, wů oŸŸu Ft Ôůyů* J¡∑ J¡°æfi-ŸÙ ˚Ô°oÕ Fæ NSb° ∫<Ì ∫F ≈¿≤Ã∫•w Fů ı°∫, wů oŸŸu Ft Ôůyů* J¡∑ J¡°æfi-ŸÙ fC≤°oÕ Fæ ? ∫F „°˜ů•w J®¡t N°æ≤ b¨]≈®°›w N°ª°≤ J¡°

NfiCŸ≤d J¡≤ ˚Ôu FÙ ∫S°<_Sw ≈n° ≤Fu $ ∫ů* <bª°≤J¡≤ Nb<_Sw FCÎ bu ÎJ¡ bfi Ÿu Ì¥Ÿ≤u bfi tu* ı°

≤Fu yC”-<„‹∫ <bT∫°fi∏Ìů* Ÿu <fitCÕ•w ÎuŸu ≈≤°fi∏Ì (f®Ê°fiaÌ) J¡ů ≈®°›w J¡≤ ≤Fu Su, ıů ÌC#©≤<Fw wS° ŸC©-ÌC#© J¡∑ tº∫bwÙÕ Nb_S° Ÿu <˚∏fi Fæ $$1-18$$

fi Ìůfiů* J¡° t°fiCCT ˚ůyů* Ju¡ ŸÂ„ <ÌΔ∫ ˚ůyů* tu* ˚Ù bæ≤°À∫ fwÔ°wu Fæ* $

fi Ìůfiů* fiu Wt @fi |ůnu N°<Ì bæ˚bů* J¡ů wS° ª¿≤wů* Ÿu Ÿ∏wC‹¸> f®Ê° N°<Ì <Ÿ]ů* π°≤° <Ì∫u y∫u N<dt°<Ì N°™> w≤F Ju¡ Îuÿb∫ů˘ J¡ů ııÕ≤ w¨d Ju¡ ŸÂ„ wCh~> ŸtH ≤•©° S° $ ≈®°≤Æ@ J¡tÕ Ju¡

NfiCŸ°≤ FÙ ıf wJ¡ N°∫C Fæ wf wJ¡ N<fih~>° Ÿu ˚Ù ∫F @°≤d J¡≤fi° ª°<FÎ, ÎuŸ° <fiÿª∫ J¡≤ bu N≈fiu J¡tÕ tu* <_Sw Su $ ˚B, bu Wt Ìůfiů* tC<fi N≈fiu ≈¥bÕ Ju¡ N°ª≤dJ®¡t Ÿu Ã≈∏fi ∫S°Ÿt∫ ≈®°›w ŸC© N°æ≤ ÌC#© Ìůfiů* J¡° N<˚fi∏Ìfi J¡≤wu Su $ bu ŸbÕ<b@ oh~>°Nů* Ÿu b<ıÕw Su N°æ≤ ŸtŸu ˚Ù ŸtR¡≈
f®Ê tu* ÎJ¡≤Ÿ_bR¡≈ FůJ¡≤ f®Ê_b˚°b Ÿu FÙ ≈≤t „°<∏w Ÿu ∫C•w Fů y∫u Su $$19-21$$

≈ªFW≤b°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

<~>FW≤b°≥ ŸyÕ

˚yÙ≤S J¡ů ≈Cfi# ≤°≠∫≈®°<›w N°æ≤ f®Ê°, ”B N°<Ì J¡∑

N°≤°@fi° J¡≤fiu Ÿu yay°ıÙ J¡° ˚¥wÔ ≈≤ Nbw≤d $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # <J¡ŸÙ ÎJ¡ N∏∫ t^±>Ô tu* <bΩt°fi <J¡ŸÙ ÎJ¡ Wt fiy≤ tu*

≈C`≤<Fw ≤°ı° J¡ů t¨Ã∫C fiu Ÿ ≈®J¡°≤ t°≤ ±>°Ô°, <ıŸ ≈®J¡°≤ sCÌ® tÃ_∫ J¡ů tF°tÃ_∫ t°≤ ±>°Ôw°

Fæ $ <ıfiJu¡ Ìu„ J¡∑ ≈°Ôfi t∫°ÕÌ° fi‹¸> Fů ªCJ¡∑ SÙ, ÎuŸu Ÿ Ìu„ Ju¡ Ì°ŸÙfi Nt°Ã∫ ıfi N°<Ì

≈®ı°byÕ ≈°Ôfi∫ůÀ∫ Ì°≤ yCd-Ô‚tÙ Ÿu ∫C•w <J¡ŸÙ ÎJ¡ ŸC∏Ì≤ ≤°ı° Ju¡ N∏buTd tu* Su $ ∫ůÀ∫

≤°ı° Ju¡ N∏buTd tu* wÃ≈≤ bu Nt°Ã∫°<Ì ≈®J¨¡<wbyÕ <˚s°ª≤d tu* <fi≤w <_S≤ ˚yÙ≤S tC<fi Ju¡ ≈°Ÿ

N°J¡≤ "≈®ı°≈°Ôfi∫ůÀ∫ Ÿt_w „C˚ yCdů* Ÿu ∫F Ÿt<∏bw Fæ' ∫F <fiÿª∫ J¡≤ bF°≥ ≈≤ N°∫u FCÎ

Ÿæ∏∫ tu* N<˚TuJ¡J¡≤ Ÿu tFÙ≈<w ffi° <Ì∫° $ bT°ÕJ¡°Ô tu* <ıŸ ≈®J¡°≤ Ÿ≤ůb≤ sd˚≤ tu* FÙ ıÔ

Ÿu ≈¿≤b¨W Fů ı°w° Fæ ŸÙ ≈®J¡°≤ ≤°ı° ˚yÙ≤S ˚Ù fnu Ÿæ∏∫ Ÿu ≈¿≤b¨W Fů y∫u N°æ≤ wÃJ¡°Ô FÙ

F°SÙ ≈≤ ª» y∫u $ "ıywg-_b°tÙ tF°≤°ı ˚yÙ≤S J¡∑ ı∫ Fů, ı∫ Fů', oŸ ≈®J¡°≤ ıfiů* Ju¡
ı∫|ůTů* Ÿu ≈bÕw≤°ıů* J¡∑ fnÙ-fnÙ yCk¡°Î≥ Δ∫°›w Fů yoÕ $$1-5$$

ŸÙ Ÿt∫ Ìæbb„ J¡ů„Ô≤°≠∫ J¡° N≈F≤d J¡≤fiub°Ô° ≤°ı° ˚Ù t≤ y∫°, oŸ<ÔÎ N∫ůº∫°b°ŸÙ
ıfi ˚Ù ˚yÙ≤S Ju¡ ≈°Ÿ N°J¡≤ ≈®°SÕfi° J¡≤fiu Ôyu, ∫F J¡Fwu Fæ* $
bF°≥ ≈≤ Ÿ ≤°≠∫ J¡° ≈¿≤≈°Ôfi J¡≤ ≤Fu ≤°ı° ˚yÙ≤S Ju¡ ≈°Ÿ N°Ì≤∫C•w ≈FÔu Ju¡ N∫ůº∫°b°ŸÙ
t∏`Ù, ≈C≤ů<Fw N°<Ì ≈®J¨¡<w∫°≥ N°oÕ N°æ≤ ≤°ı°<@≤°ı Ÿu ∫ů* J¡Ffiu ÔyÙ* $ ≈®J¨¡<w∫ů* fiu J¡F° # ≤°ıfig,

≤°≠∫ ~>ůnwu Ÿt∫ N°≈fiu ŸÙt° J¡∑ Ÿt°<›w tu* <_Sw N≈fiu „`C ≤°ı° J¡ů ≤°≠∫Ì°fi Ÿu ≈C≤_J¨¡w

<J¡∫° S° Ÿu t¨Ã∫C fiu Ÿ ≈®J¡°≤ <fiyÔ <Ô∫°, <ıŸ ≈®J¡°≤ J¡ůtÔ ~>ů¸>u tÃ_∫ J¡ů tF°tÃ_∫ <fiyÔ

1524

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
ı°w° Fæ $ Fu tF°≤°ı, oŸ J¡°≤d Ÿu N≈fiu ≈¥bÕ ≤°≠∫ J¡∑ ≤s° J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ N°≈ Ì∫° J¡∑<ı∫u $

<ffi° N<˚Ô°T° Ju¡ ≈®°›w FCÎ NSů˘ J¡° Ã∫°y J¡≤fi° <ªw fiFÙ* Fæ $ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ˚B, oŸ ≈®J¡°≤ ≈®J¨¡<wbyÕ Ÿu ˚ÔÙ˚°≥<w ≈®°<SÕw FCN° ≤°ı° ˚yÙ≤S fiJu¡ bªfi wS° •w ≤°≠∫ J¡°

NayÙJ¡°≤ J¡≤ Ÿ°w ŸtCBů* Ju¡ <ª∏Fů* Ÿu ∫C•w ≈¨<SbÙ J¡° _b°tÙ FCN° $ bF ŸbÕ` Ÿt˚°b ≤©w° S° $

ŸJu¡ tfi tu* „°<∏w <b≤°ı ≤FÙ SÙ $ ŸJ¡∑ <tw, <Fw N°æ≤ ŸÃ∫ b°dÙ SÙ $ ŸJ¡∑ Ÿt_w <bT∫ů*

Ÿu ≈®Ù<w F¸> y∫Ù SÙ $ Ÿtu* tÃŸ≤ J¡° wů fi°t-<fi„°fi fiFÙ* S° $ ≈®°›w FCÎ J¡°∫ů˘ J¡ů ÎJ¡t°` J¡≤

±>°Ôfi° FÙ ŸJ¡° _b˚°b S° $ fnu-fnu J¡°æwCJ¡≈¥dÕ NSů˘ tu* Ÿu w[bI°fi Ju¡ J¡°≤d J¡˚Ù N°ÿª∫ÕfC<]

FůwÙ FÙ fiFÙ* SÙ $ Nÿb J¡° N∏buTd J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ˚¥<t ©ůÌJ¡≤ Ÿ°y≤ Ju¡ ŸÂ„ ywÕ <fit°Õd J¡≤fiu J¡° <ıfiJ¡° _b˚°b S° N°æ≤ ıů J¡<≈Ô Ju¡ œ°t J®¡ů@°<Àfi Ÿu ≈°wÔ wÔ tu* ˚_tÙ˚¥w Fů ªCJu¡ Su ÎuŸu N≈fiu <≈w°tFů* J¡° w°≤d J¡≤fiu tu* yay°ıÔ FÙ _fi°fi N°æ≤ ıÔ°aı<Ô≈®Ì°fi π°≤° ŸtSÕ Fæ, ≈®°J¨¡w fiFÙ*, ∫ů* Ÿfiu ıfi≈≤‡≈≤° Ÿu w°‚∫Õbªfi ŸCfi° $$6-11$$

Ÿ Ÿt∫ ˚¥wÔ ≈≤ yay°ıÙ wů SÙ* FÙ, <k¡≤ bFÙ* ≈≤ <≈w°tFů* J¡ů ıÔ°aı<Ô Ÿfiu •∫ů* fiFÙ* ÌÙ, ÎuŸÙ N°„aJ¡° J¡≤ J¡Fwu Fæ* $

˚B, Ÿ Ÿt∫ oŸ ˚¥wÔ ≈≤ yay°ıÙ fiFÙ* fFwÙ SÙ* $ oŸÙ<ÔÎ ˚yÙ≤S π°≤° FÙ Ì¥Ÿ≤ů* Ju¡ <≈w≤ů*

Ju¡ <ÔÎ ˚Ù yay°ıÔ J¡∑ Naı<Ô Ìufi° ≈®<Ÿ] Fů y∫° $ •w ıfiZC<w <ıŸ <Ìfi ŸJu¡ J¡°fi tu* N°oÕ,

ŸÙ <Ìfi Ÿu ≈¨<SbÙ≈°ÔJ¡ ≤°ı° ˚yÙ≤S fiu yay°ıÙ J¡ů _byÕ Ÿu ≈¨<SbÙ ≈≤ Ô°fiu Ju¡ <ÔÎ J¡™>ů≤ <fi∫t

@°≤d <J¡∫° $ wÌfi∏w≤ ˚¥wÔ ≈≤ yay°ıÙ J¡ů Ô°fiu Ju¡ <ÔÎ J¡™>ů≤wt ≈°∫ J¡° NbÔ‡ffi J¡≤fiu Ju¡

<ÔÎ ªu‹¸>° ≤©fiub°Ô° <ıwu<∏B∫ ≈¨<SbÙ≈<w ˚yÙ≤S t<∏`∫ů* Ju¡ <Ÿ≤≈≤ Ÿt_w ≤°≠∫˚°≤ ~>ůnJ¡≤ w≈

Ju¡ <ÔÎ <fiıÕfi N≤^∫ tu* ªÔ° y∫° $ Ÿ <fiıÕfi N≤^∫ tu* Fı°≤ bTÕ wJ¡ f®Ê°ıÙ, „aJ¡≤ıÙ N°æ≤ ıÖ…

J¡∑ f°≤-f°≤ N°≤°@fi° J¡≤ Ÿfiu oŸ ≈¨<SbÙwÔ ≈≤ yay°ıÙ J¡° Ÿ‡f∏@ J¡≤°∫° $ wfŸu ÔuJ¡≤ ∫F

≈C^∫wů∫° <`≈Sy° yay°ıÙ, ıů <fitÕÔ w≤ayt°Ô°Nů* Ÿu ≤a<ıw, ıyÃ≈<w „<„˚¥Td <„bıÙ Ju¡ t_wJ¡
tu* ŸC„ů<˚w wS° _byÕb°<Ÿ∫ů* J¡∑ fnÙ ≈C^∫Ÿ∏w<wR¡≈° Fæ N°J¡°„wÔ Ÿu ≈¨<SbÙ ≈≤ <y≤wÙ Fæ* $ ªaªÔ
w≤ayt°Ô°Nů* Ÿu ŸC„ů<˚w, N≈fiu ku¡fi≈CaıR¡≈ F°Ÿ Ÿu ∫C•w, ≈®Ÿ∏fi≈C^∫R¡≈° taı≤Ù Ÿu Ÿt<∏bw wS°

@tÕ J¡∑ Ÿ∏w<w_bR¡≈ ∫F <`t°yÕy°<tfiÙ yay° ŸÙ Ÿt∫ Ÿu ÔuJ¡≤ oŸ ≈¨<SbÙ≈≤ ≈¨<SbÙ≈<w ˚yÙ≤S

Ju¡ <ÔÎ ŸtCB≈∫Õ∏w J¡∑<wÕ ≈®Ÿ°≤°SÕ ÎJ¡w≤F J¡∑ bÙ<SJ¡° FÙ ffi y∫Ù Fæ* $$12-17$$

<~>FW≤b°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ŸwFW≤b°≥ ŸyÕ

J¡<Sw NSÕ J¡∑ Â»w° Ju¡ <ÔÎ ª¥±>°Ô° J¡° N°¶∫°fi,

<„<©ºbı J¡° t°F°Ã‡∫ wS° <bb°FJ®¡∑±>° J¡° bdÕfi $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°t˚B, tF°≤°ı ˚yÙ≤S fiu ≈Ù~>u Ju¡ ≤°≠∫J¡°Ô tu* <ıŸ

<bª°≤≈¥dÕfC<] Ÿu Â<‹¸> @°≤d J¡∑ SÙ, ŸÙ Ì¨<‹¸> J¡° NbÔ‡˚fi J¡≤ N°≈ „t, _b_S N°æ≤ ≈®„°∏wfC<]

FůJ¡≤ ≈®°≤Æ@b„ ≈®°›w FCÎ J¡°∫ů˘ J¡° <fib°ÕF J¡∑<ıÎ $ ≈FÔu oŸ N≈fiu bæ˚b J¡° ≈¿≤Ã∫°yJ¡≤ N°æ≤

ŸyÕ - 77]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1525
tfiR¡≈ ≈sÙ J¡° ⁄Ì∫ tu* <fi≤ů@J¡≤, N<bªÔ <„<©ºbı J¡∑ fi°o˘, N°≈ „°<∏w≈¥bÕJ¡ N≈fiu _bR¡≈ tu*

¿_Sw ≤<F∫u $ ZÙ≤°tıÙ fiu J¡F° # Fu f®Êfig, ∫F <„<©ºbı J¡°æfi S° N°æ≤ Ÿfiu ≈≤t ≈Ì Jæ¡Ÿu ≈®°›w

<J¡∫° ? yC”b≤, fů@b¨<] Ju¡ <ÔÎ ŸJ¡° ª¿≤` <k¡≤ tCHŸu J¡<FÎ $ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ˚B,

≈FÔu J¡v≈ tu* π°≈≤ tu* ≈<w-≈ÃfiÙ J¡° ÎJ¡ ıůn° FCN° S° $ Nf oŸ Nl>°oŸbu* ªwC∫CÕy Ju¡ N<y®t π°≈≤
tu* ŸÙ R¡≈ J¡° bFÙ ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u Ju¡ ≈®<w <_fiÀ@ ≈®ut ≤©fiub°Ô° <k¡≤ ≈<w-≈ÃfiÙ J¡° Ì¥Ÿ≤° ıůn° Ã≈∏fi Fůy° $ ZÙ≤°tª∏BıÙ fiu J¡F° # Fu ˚ybfig, ıů ≈¥bÕ tu* <ıŸ R¡≈ J¡° S°, bF ŸÙ R¡≈J¡° <k¡≤ Jæ¡Ÿu Fůy° ? Fu b•w°Nů* tu* Zu‹™>, N°≈ ŸJ¡° J¡°≤d tCHŸu J¡<FÎ $ w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ ˚¥w N°æ≤ ˚<b‹∫wg J¡°<ÔJ¡ b_wCNů* Ju¡ Ÿ°Âÿ∫ tu* FuwC •∫° Fæ ? tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ˚B, oŸ ıywg Ju¡ <fit°Õd tu*

<fi∫<wR¡≈ f®Ê°<Ì J¡∑ ıů ŸÃ∫ŸaJ¡v≈R¡≈° Ÿa<b<W Fæ, ŸJ¡∑ N<fib°∫Õ_b˚°bı<fiw ÎuŸÙ FÙ <fi≤∏w≤

<_S<w Fæ ∫°fiÙ <fi∫<w J¡° N<fib°∫Õ_b˚°b FÙ fiJu¡ Ÿ°Âÿ∫ tu* J¡°≤d Fæ $$1-6$$
oŸÙ NSÕ J¡° _≈‹¸>ÙJ¡≤d J¡≤wu Fæ* $

•∫ů*<J¡ Ìu<©∫u - ÎJ¡ FÙ N°t Ju¡ b¨s tu* ≈FÔu NfiuJ¡ k¡Ô Ã≈∏fi FůJ¡≤ <k¡≤ J¡°Ô°∏w≤ tu* ŸÙ

R¡≈ Ju¡ NfiuJ¡ k¡Ô Ã≈∏fi Fůwu Fæ* N°æ≤ ŸÙ N°t Ju¡ _J¡∏@≈≤ b¸>b¨s N˚¥w≈¥bÕ FÙ Ã≈∏fi Fůw° Fæ $

J¡°¸> <Ì∫u ı°fiu ≈≤ wů <k¡≤ bF°≥ fiFÙ* Ã≈∏fi Fůw° $ ÎuŸÙ <_S<w tu* ıæŸu Ÿ≤ůb≤ tu* w≤ay ŸÂ„, <bŸÂ„

Îba ≈¥bÕ Ju¡ w≤ay N∏∫R¡≈ <Ì©°oÕ ≈nwu Fæ* bæŸu FÙ <„<©ºbı N°<Ì Ju¡ ŸaŸ°≤ tu* ˚Ù <_S<w Fæ $ oŸ<ÔÎ

˚¥wJ¡°ÔÙfi <„<©ºbı ≤°ı° Ju¡ ŸÂ„ Ì¥Ÿ≤° tF°wuı_bÙ ≤°ı° <k¡≤ ˚Ù Fůy° $ bFÙ J¡FÙ ı°fiub°ÔÙ

J¡S° J¡° fi°∫J¡ Fæ $ ŸJ¡° ∫F b¨W°∏w N°≈ ŸC<fi∫u $ NwÙw J¡°ÔÙfi Ÿ°wbu* tfiC J¡∑ ªwCSÕ ªwC∫CyÙÕ Ju¡
π°≈≤ ∫Cy tu* JC¡”ba„ tu* oŸÙ Ÿ¨<‹¸> tu* <„<©ºbı fi°t J¡° ≤°ı° FCN° S° $ ı‡fCπÙ≈ tu* ≈®<Ÿ] <b∏º∫°ªÔ

Ju¡ ŸtÙ≈ tu* <_Sw t°ÔbÌu„ J¡∑ ≠ıæfiÙ fiy≤Ù tu* bF Îuÿb∫ÕŸa≈∏fi <„<©ºbıfi°t Ÿu ≈®<Ÿ] FůJ¡≤

Ÿt_w Ìu„ J¡° <fi∫∏`d J¡≤w° S° $ bF @æ∫Õ, N°æÌ°∫Õ N°<Ì @tů˘ Ÿu ∫C•w S°, Ÿtu* st°, „t, Ìt,

<bΩt°fi Su, bF bÙ≤w° Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ S°, „C˚ J¡tů˘ Ju¡ NfiC‹™>°fi tu* <fi≤∏w≤ Ôy° ≤Fw° S°, N°ÃtÿÔ°|°

N°<Ì ÌůTů* Ÿu b<ıÕw S°, Sůnu tu* ∫ů* J¡<F∫u <J¡ Ÿt_w yCdydů* J¡° ˚a±>°≤ S° $ Ÿt_w ∫Iů* J¡°

<fi≤∏w≤ NfiC‹™>°fi J¡≤w° S°, Ÿfiu fnu-fnu @fiC@°Õ¿≤∫ů* J¡° Ì≈ÕÌÔfi <J¡∫° S°, b°≈Ù, J¥¡≈, w±>°y N°<Ì ÔůJ¡ů≈∫ůyÙ NfiuJ¡ „C˚ J¡°∫ů˘ J¡° <fit°Õd <J¡∫° S° N°æ≤ ≈¥bÕR¡≈ ≈¨<SbÙ J¡° ≈°Ôfi J¡≤w° S° $
bF Ìu©fiu tu* J¡ůtÔ, Ÿ‡f∏@ tu* <_fiÀ@ N°æ≤ b°dÙ tu* t@C≤ S°, ÔůJ¡ N°æ≤ „°˜ tu* <fi‹d°w S°, ≈®ut J¡°

ŸtCB S° $ bF ŸC∏Ì≤, „°∏w, ˚°À∫b°fig, ≈®w°≈Ù N°æ≤ @tÕbÃŸÔ S° $ Ì¥Ÿ≤ů* Ju¡ <ÔÎ <bfi∫ N°<Ì

<„s°≈®Ì b°•∫ů* J¡° ≈®∫ůy J¡≤w° S°, N<SÕ∫ů* J¡ů N˚Ù<›Ÿw Ÿt_w NSÕŸ‡≈<W∫°≥ Ìuw° S° $ bF

Wt NSů˘ J¡° ˚ů•w°, ŸÃŸay Ÿu ∫C•w N°æ≤ Ÿt_w buÌ-„°˜ů* J¡° Wt Zůw° S° $ bF <„<©ºbı Ÿf JC¡~> ı°fiw° S°, wS°<≈ Ÿtu* w<fiJ¡ ˚Ù <bIw° J¡° N<˚t°fi fiFÙ* S° $ ˜ÙΔ∫Ÿfi N°<Ì J¡° wů w¨dbwg Ÿfiu Ã∫°y J¡≤ <Ì∫° S° $ f°v∫J¡°Ô tu* FÙ ŸJu¡ <≈w° _byÕ ªÔ <Ì∫u Su $ w˚ÙŸu N≈fiu f°FCfÔ Ÿu <ıwu<∏B∫ Ÿ <„<©ºbı fiu ŸůÔF bTÕ wJ¡ _b∫a FÙ <Ì<Àbı∫J¡≤ N<©Ô ˚¥t^±>Ô J¡ů N≈fiÙ Ÿ°t®°≠∫Ÿ‡≈<W tu* ≈¿≤dw J¡≤ <Ì∫° $ Nfi∏w≤ Ÿt_w ªů≤ N°<Ì ≈®ı°≈Ù±>J¡ „`CNů* J¡∑ „aJ¡°

Ÿu <fitCÕ•w FůJ¡≤ @tÕ Ÿu ≈®ı° J¡° ≈°Ôfi J¡≤ ≤F° bF fC<]t°fig <„<©ºbı t<∏`∫ů* Ju¡ Ÿ°S N≈fiu ∫„

1526

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ÿu <Ì„°Nů* J¡ů @b<Ôw J¡≤wu FCÎ <_Sw S° $ Nfi∏w≤ ŸJu¡ f°v∫J¡°Ô Ju¡ bTÕ Ÿt°›w Fů y∫u N°æ≤

∫°æbfiJ¡°Ô Ju¡ bTÕ ≈®°≤‡˚ Fů y∫u $ o@≤ bŸ∏w M¡wC fiu ˚Ù N≈fi° _bR¡≈ ˚ÔÙ˚°≥<w <bJ¡<Ÿw <J¡∫° $
bfi-≈bfi tu* k¥¡Ô <©Ô ≤Fu Su, N°J¡°„ tu* ª°aÌfiÙ <©Ô ≤FÙ SÙ $ b¨sů* J¡∑ „°©°R¡≈ N∏w#≈C≤

˚Ùw≤-ıů ≤ıR¡≈Ù J¡≈¥Õ≤ Ÿu @b<Ôw; Ÿab≤d„ÙÔ ≈`R¡≈ J¡≈°¸>ů* Ÿu ∫C•w wS° N°tůÌ Ÿu <bÔ°Ÿ

J¡≤ ≤Fu ≈C‹≈-yCh~>ů* Ju¡ ª≥ÌCÎ Ÿu ∫C•w S°-<bΩt°fi taı¿≤∫ů* Ju¡ <F*±>ůÔů* ≈≤ ˚®t≤ů* Ju¡ ıůnu <tÔJ¡≤
yFfiwt yÙw y° ≤Fu Su $ Îba „„Ù N°æ≤ ŸÙJ¡≤ů* Ÿu „ÙwÔ wS° J¡ÌÔÙ N°æ≤ J¡∏Ì<Ô∫ů* Ju¡ J¡h~>wÔ Îba

≈vÔbů* ≈≤ fi¨Ã∫ J¡≤ ≤F° t@C≤ b°∫C ª°≤ů* Nů≤ fF ≤F° S° $ ÎuŸu Ÿt∫ tu* oŸ <„<©ºbı J¡° (<J¡ŸÙ ÎJ¡

Ÿt_w≤tdÙyCdů≈uw ≈¥bÕZCw ª¥±>°Ô° tu*) NfiC≤•w FCN° <ªW J¡tfiÙ∫ J¡°<tfiÙ Ju¡ ≈®<w ÃJ¡<^™>w Fů

™>° $ bŸ∏w∫C•w bfi Ju¡ ŸÂ„ JC¡ŸCtŸt¥Fů* Ju¡ Ÿ°æy∏º∫R¡≈ t@C≤ N°Ÿbůa Ÿu tW ŸJ¡° ≤°y≈vÔ<bw tfi ≤tdÙ J¡ů ~>ůnJ¡≤ Ì¥Ÿ≤u <J¡ŸÙ ˚Ù <bT∫ tu* fiFÙ* Ôyw° S° $ ŸJ¡∑ ÃŸCJ¡w° owfiÙ f» y∫Ù SÙ

<J¡ ≤°w-<Ìfi ∫F <ª∏wfi J¡≤w° S°-FutJ¡tÔů* Ju¡ tCJC¡Ôů* Ju¡ ŸÂ„ _wfib°ÔÙ tCÀ@ Ÿ ≈®d<∫fiÙ

J¡°<tfiÙ J¡ů tæ* J¡f ÔÙÔ°SÕ <fi<tÕw Ÿ≤ůb≤ů* tu*, Ω°fi-bfi Ju¡ <F*±>ůÔů* ≈≤ N°æ≤ ≈∫˘J¡ ≈≤ N≈fiu NaJ¡
tu* JCa¡JC¡t°a¿J¡w J¡”≥y° $ J¡tÔ b<vÔ∫ů* Ju¡ ÌůÔ°Nů* ≈≤, N<ÔfiÙ J¡ů N<Ô Ju¡ ŸÂ„, N<wª≈Ô Ÿ
f°Ô° J¡ů tæ* N≈fiÙ ˚CıÔw° tu* NfiCyw J¡f J¡R¡≥y° $$7-26$$
tu≤u ŸÂ„ Ÿ f°Ô° J¡ů ˚Ù _b°<˚Ô°T°ı<fiw Ÿ∏w°≈ J¡f Fůy°, <ıŸŸu <J¡ Ft Ìůfiů* J¡° Ÿa|¸>fi

„Ù|® Fů ı°∫ $
t¨d°Ô, F°≤, JC¡∏Ì N°æ≤ o∏ÌC ŸÂ„ ≈®_kC¡¿≤w Ôw°|≤ů* Ju¡ R¡≈ Ÿu ≈CaıÙw˚¥w b<vÔ∫ů* J¡∑

N<˚Ô°<TdÙ FůJ¡≤ tu≤u <ÔÎ bF o∏ÌCŸC∏Ì≤Ù J¡°∏w° tÌfiŸ∏w›w J¡f FůyÙ ? oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ <ª∏w° Ÿu Δ∫°JC¡Ô FůJ¡≤ JC¡ŸCtů* Ju¡ Ÿay®F tu* ∏tC© Fů ffiů* tu* N°æ≤ JC¡ŸCt≈¥dÕ ≈bfiů* tu* <bF°≤ J¡≤fiu Ôy° $

Ÿfiu NfiuJ¡ bfi N°æ≤ ≈bfiů* tu*, ÔÙÔ°Ÿ≤ůb≤ů* tu*, Ôw°y¨Fů* tu* wS° <b<b@ Ω°fi-˚¥<t∫ů* tu* <bF°≤

<J¡∫° $ ∏tfi° FůJ¡≤ Ÿfiu bfi N°æ≤ ≈bfi Ju¡ yCdbdÕfi tu* Ÿ‡f] N°æ≤ Zäy°≤≤Ÿ Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ J¡S°Nů*
tu* ≤td <J¡∫° $ Ÿfiu ŸCbdÕJ¡Ô„ Ju¡ ŸÂ„ _wfib°ÔÙ, F°≤ Ÿu ªtJ¡ ≤Fu „≤Ù≤ wS° ªaªÔ taı¿≤∫ů* Ÿu

∫C•w JC¡t°¿≤∫ů* J¡ů N≈fiu tfi tu* fn° «≥¡ª° _S°fi <Ì∫° $ ªwC≤ t<∏`∫ů* fiu oŸ ≈®J¡°≤ Ju¡ ≤°ı° J¡°

N<˚≈®°∫ ı°fi <Ô∫°, •∫ů*<J¡ ªu‹¸>° N°æ≤ N°J¨¡<w Ÿu N<˚≈®°∫ ı°fi Ôufi° FÙ t∏`Ù J¡° ÌůTů* Ÿu <fitCÕ•w Ôsd Fæ $ Nfi∏w≤ ≤°ı° Ju¡ <bb°F Ju¡ <ÔÎ <bª°≤ J¡≤ ≤Fu t<∏`∫ů* fiu Ÿ°æ≤°‹¸A> Ìu„ Ju¡ ≤°ı° Ÿu ∫CbwÙŸt¥F

Ÿu t<^±>w J¡∏∫° J¡∑ ∫°ªfi° J¡∑ $ ≤°ı° <„<©ºbı fiu fibÙfi b∫ Ÿu Ÿ‡≈∏fi wS° ≈®<wt° Ju¡ ŸÂ„

_b°fiCR¡≈ Ÿ Wt J¡∏∫° J¡° <b<@≈¥bÕJ¡ ˚°∫°ÕR¡≈ tu* _bÙJ¡°≤ <J¡∫° $ ≤°ı° <„<©ºbı J¡∑ ŸC∏Ì≤Ù

≈¨<SbÙwÔ ≈≤ ª¥±>°Ô° fi°t Ÿu <b¶∫°w SÙ $ bF N≈fiu NfiCR¡≈ ≈<w ≈®°›wJ¡≤, <bJ¡<Ÿw ≈<μfiÙ Ju¡

ŸÂ„, ≤°<ıw Fů ≤FÙ SÙ $ bF <„<©ºbı ≤°ı° fiÙÔJ¡tÔŸÂ„ fiùb°ÔÙ Ÿ ª¥±>°Ô° J¡ů _fiuF Ÿu

Ÿ ≈®J¡°≤ ≈®Ÿ∏fi ≤©w° S°, <ıŸ ≈®J¡°≤ ˚yb°fig Ÿ¥∫ÕÌub J¡t<ÔfiÙ J¡ů <bJ¡°Ÿ π°≤° ≈®Ÿ∏fi ≤©wu Fæ* $

ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u Ju¡ ≈®<w N<≈Õw <ªWb°Ôu fi Ìůfiů* J¡∑ ≈®Ù<w W≤ůW≤ f»wÙ FÙ ı°wÙ SÙ $ F°b, ˚°b,

<bÔ°Ÿ N°<Ì-Zäy°≤ ªu‹¸>°<b„uTů* Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ Nayů* Ju¡ J¡°≤d bF ª¥±>°Ô° ŸC∏Ì≤ fibÔw°-ŸÙ „ů˚wÙ

SÙ $ <„<©ºbı ≤°ı° J¡ů ≤°ı<ªW°fiCbwÙÕ NfiC≤•w t<∏`∫ů* π°≤° Ÿ˚Ù ≈˚ůyŸ°ty®Ù Ÿt∫-Ÿt∫≈≤

ŸyÕ - 77]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1527

Ÿt<≈Õw J¡∑ ı°wÙ SÙ NSb° @°<tÕJ¡ t¿∏`∫ů* π°≤° ŸJu¡ ∫°ªJ¡ů* J¡ů b°a<~>w NSů˘ J¡∑ ≈¥<wÕ J¡∑ ı°wÙ

SÙ, ŸJ¡∑ ≈®ı° ŸCΔ∫b<_Sw SÙ, NwÎb ≈≤t ŸC©Ù bF ≤°ı° J¡t<ÔfiÙ Ju¡ Ÿ°S ≤°ıFaŸ Ju¡ ŸÂ„

Ÿ Ì<∫w° Ju¡ Ÿ°S ≤td J¡≤w° S° $ N∏w#≈C≤ tu*, ÌůÔ°Nů* tu*, ÔÙÔ°Ÿ≤ůb≤ů* tu*, Ω°fiů* tu*, <bF°≤ů*
tu*, Ôw° N°æ≤ ≈C‹≈ů* Ÿu „ů<˚w |≤ů* tu*, J¡Ì‡fbfi J¡∑ Zu<d∫ů* tu*, ª∏Ìfi N°æ≤ Ny” Ÿu ŸCy<∏@w bÙ<S∫ů* tu*, t∏Ì°≤t°Ô° ŸÙ ªaªÔ J¡ÌÔÙ N°æ≤ J¡∏Ì<Ô∫ů* tu*, fiy≤-≈®°∏wů* tu*, bfi≈®°∏wů* tu*, <Ìy∏wů*
tu*, Ÿ≤ůb≤ů* tu* wS° ı°tCfi, fiÙ*f¥ Îba ı°<wb¨sů* Ÿu ∫C•w <fiıÕfi ffiů* tu* Ÿ J¡tfiÙ∫ Ì‡≈wÙ J¡∑

≈®tůÌıfiJ¡ Ÿ˚Ù ÎuŸÙ ≈≤_≈≤ ªu‹¸>°Î≥ FCo˘, ıæŸÙ fæÔů* π°≤° FÔ Ÿu ıůwu y∫u ©uwů* Ju¡ <ÔÎ Ô°˚Ì°∫J¡
b¨<‹¸>b°Ôu, tu| Îba „_∫ Ÿ‡≈<w Ÿu J¡tfiÙ∫ N°J¡°„ N°æ≤ ≈¨<SbÙ J¡∑ ÔůJ¡≈®tůÌıfiJ¡ N∏∫ů∏∫

ªu‹¸>°Î≥ FůwÙ Fæ* $ bu Ìůfiů* <fi≤∏w≤ ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u Ÿu <tÔu FCÎ Su, ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u J¡∑ ªu‹¸>°Î≥ ∏Fu* <≈®∫ ÔywÙ SÙ* $

ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u Ÿu <„s°y®Fd N°æ≤ ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u J¡∑ Ÿt°fi-N<SÕw° Fůfiu Ÿu bu Ìůfiů* N„uT J¡Ô°Nů* Ju¡ <bI°w°

Fů y∫u Su $$27-43$$
oŸÙ<ÔÎ Ÿf yCdů* J¡∑ Ÿt°fiw° Fůfiu Ÿu N°æ≤ NfiC≤°y Ju¡ J¡°≤d wBq≈w° N° ı°fiu Ÿu bu Ìůfiů* t°fiů*

ÎJ¡ FÙ ıÙb Su $

≈≤_≈≤ NÃ∫∏w <t`w° J¡ů ≈®°›w FCÎ bu Ìůfiů* ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u Ju¡ ⁄Ì∫ tu* fŸ ı°fiu Ju¡ J¡°≤d Ìů ÌuFů* tu*

ŸaJ®¡°∏w (≈®<b‹¸>) N<bfi°„Ù ÎJ¡ FÙ ıÙb_bR¡≈ @°≤d J¡≤wu Su $ ıæŸu fÇ>J¡ "π°Ì„ bTÕ≈∫Õ∏w buÌ Ju¡

<ÔÎ f®Êª∫Õ Fæ' oŸ „°˜ Ÿu <fi@°Õ¿≤w <fi∫w J¡°Ô wJ¡ yC”tC© Ÿu Nº∫∫fi π°≤° Ÿt_w „°˜°SÕ tu*

<b„uTIw° ≈®°›w J¡≤ ≈<^±>w Fů ı°w° Fæ, bæŸu FÙ JC¡~> <fi∫w J¡°Ô wJ¡ N≈fiu _b°tÙ Ju¡ tC© Ÿu Nº∫∫fi J¡≤ Ÿt_w „°˜°SÕ tu* <b„uTIw° N°æ≤ wwg-wwg <„v≈„°˜ů* Ju¡ ≈<^±>wů* Ju¡ tC© Ÿu <ª`J¡Ô°

N°<Ì tu* ˚Ù ª°wC∫Õ ≈®°›w J¡≤ ª¥±>°Ô° N„uT NSů˘ tu* ≈<^±>w° Fů y∫Ù SÙ wS° ª¥±>°Ô° Ju¡ tC© Ÿu oŸ

<„<©ºbı fiu ˚Ù fi¨Ã∫, b°Ω N°<Ì <ıwfiu J¡Ô°J¡°æ„Ô Fæ* fi ŸfJ¡° <„sd y®Fd <J¡∫° N°æ≤ J¡Ô°Nů*

J¡° ≈°≤ayw tF°<bπ°fig Fů y∫° $ Nt°b_∫° ≈®°›w J¡≤ ıæŸu Ÿ¥∫Õ N°æ≤ ª∏B ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u tu* N≈fiÙ-N≈fiÙ

J¡Ô° J¡° Ÿa<tZd J¡≤ ÎJ¡R¡≈ Fů ı°wu Fæ*, bæŸu FÙ ÎJ¡-Ì¥Ÿ≤u Ju¡ ⁄Ì∫ tu* <_Sw Fů ≤Fu bu Ìůfiů* ˚Ù

ÎJ¡R¡≈ Fů y∫u Su $ bu Ìůfiů* ≈≤_≈≤ ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u Ju¡ ≈®utÙ, <t<Zw sÙ≤ N°æ≤ fiÙ≤ J¡∑ fi°o˘, ÎJ¡≤Ÿ-_bR¡≈

FůJ¡≤ Nb<_Sw Su N°æ≤ ≈C‹≈ N°æ≤ ŸCy∏@ J¡∑ fi°o˘ N<˚∏fi_bR¡≈ bu ˚¥wÔ ≈≤ NbwÙdÕ y°æ≤Ù N°æ≤

„aJ¡≤ Ju¡ ŸÂ„ Ôywu Su (c) $ fi Ìůfiů* J¡∑ fC<] ÔůJ¡ N°æ≤ „°˜ Ju¡ ª°wC∫Õ Ÿu NÃ∫∏w ≈¿≤‹J¨¡w SÙ $

Ÿt_w „°˜Ù∫ <bT∫ů* tu* fiJu¡ ≈°<^±>Ã∫ J¡∑ @°J¡ ıtÙ SÙ $ Ju¡bÔ <J¡ŸÙ ÎJ¡ ©°Ÿ J¡°∫Õ¡Ju¡ <ÔÎ, J¡tÔ° N°æ≤ J¡tÔ°≈<w J¡∑ fi°o˘, ≈¨<SbÙ ≈≤ bu Ìůfiů* NbwÙdÕ FCÎ Su $ bu Ìůfiů* _fiuF Ÿu ≈®Ÿ∏fi N°æ≤ t@C≤

Ôywu Su $ ≈¥~>u y∫u Ÿ<∏ÌÀ@ <bT∫ů* Ju¡ N°æ≤ „°˜≤F_∫ů* Ju¡ <fidÕ∫°SÕ ÎJ¡ FÙ J¡°Ô tu* fi Ìůfiů* J¡° ÎJ¡

FÙ I°fiw[b J¡° J¡Sfi J¡≤fiu J¡° _b˚°b S° $ <fi≤∏w≤ bu Ìůfiů* ÎJ¡t°` yC”, <πı N°æ≤ <bπ°fiů* J¡∑

NfiCb¨<W J¡≤wu Su $ fiŸu <≈®∫, <Fw, <bfi∫ N°<Ì ŸÌ°ª°≤ J¡° Δ∫bF°≤ J¡≤wu Su $ ÔůJ¡b¨W°∏w Îba (c) ˚yb°fig „aJ¡≤ J¡° N@Õfi°≤Ùÿb≤ fi°t Fæ, ª¥±>°Ô° N°æ≤ <„<©ºbı ˚Ù _bR¡≈w#, _b˚°bw# ÎJ¡

Ì¥Ÿ≤u Ÿu <tÔıCÔ y∫u Su, oŸ<ÔÎ bu ˚Ù ™>ÙJ¡ ˚yb°fig „aJ¡≤ N°æ≤ y°æ≤Ù Ÿu <t<Zw N@Õfi°≤Ùÿb≤_bR¡≈ Ju¡
ıæŸu Ôywu Su $

1528

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

ÎJ¡t°` „°˜ Ÿu fů<@w Fůfiub°Ôu @tÕ≤F_∫ J¡° bu Ìůfiů* FÙ ≈¿≤≈•b ≈¿≤I°fi ≤©wu Su $ bu Ÿt_w J¡Ô°Nů* Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ Su $ Zäy°≤ N°<Ì fib≤ŸR¡≈Ù ≤Ÿ°∫fiů* Ÿu bu ≤°<ıw Su $ fiJ¡° Nay „ÙwÔ, <_fiÀ@

N°æ≤ tůFJ¡ S°, oŸ<ÔÎ bu ÎuŸu Ôywu Su t°fiů* Ìů ª∏Bt° <Ìw FCÎ Fů* $ ˚B, <ıfiJ¡∑ „ů˚° NfiC≈t SÙ
wS° ıů ≤<w˚ůyů* Ju¡ <bÔ°Ÿů* Ÿu J¡tfiÙ∫ Su fi ª¥±>°Ô° N°æ≤ <„<©ºbı Ìůfiů* J¡° tfiůF≤ ıůn°

N∏w#≈C≤ tu* ÎuŸu „ů<˚w Fů ≤F° S° ıæŸu f®Ê°^±>©^±>R¡≈ ŸÃ∫ÔůJ¡ Ju¡ y‡˚Ù≤ Ÿ≤ůb≤ů* tu* ªtJ¡ ≤F°
tÌ Îba t∏tS Ÿu t∏Ì-t∏Ì ytfi J¡≤ ≤F° ≤°ıFaŸÙ N°æ≤ ≤°ıFaŸ J¡° ıůn° $$44-52$$

ŸwFW≤b°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

N™>FW≤b°≥ ŸyÕ

J®¡t Ÿu fiJu¡ bæ≤°À∫, Ÿwg„°˜ Ju¡ NU∫°Ÿ tu* fiJ¡∑

<fi‹™>° wS° ª¥±>°Ô° Ju¡ <bbuJ¡ N°æ≤ I°fiÔ°˚ J¡° bdÕfi $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ≤°t˚B, oŸÙ ≈®J¡°≤ NfiuJ¡ bTů˘ wJ¡ Â» ≈®ut Ÿu Ÿ‡≈∏fi Ÿ

Ì‡≈wÙ fiu <Ìfi-≈≤-<Ìfi Fůfiub°ÔÙ ∫°æbfi J¡∑ Nt∏Ì ÔÙÔ°Nů* Ÿu ≤td <J¡∫° $ Nfi∏w≤ ÎJ¡ Ju¡ ≈Ù~> ÎJ¡ ∫ů* N°b¨<W„ÙÔ NfiuJ¡ bTÕ fÙw y∫u N°æ≤ k¥¡¸>u FCÎ |nu Ÿu ıÔ J¡∑ fi°o˘ @Ù≤u-@Ù≤u yÔ ≤F° w°”^∫

Ìu©J¡≤ ∏Fů*fiu <bª°≤ <J¡∫° $ w≤ayŸt¥Fů* Ju¡ ŸÂ„ N<wª≈Ô N°J¨¡<wb°Ôu, ˚ayC≤ „≤Ù≤ Ÿu Δ∫bF°≤

J¡≤ ≤Fu ıÙb J¡°, ≈•b k¡Ô Ju¡ ≈wfi J¡∑ fi°o˘, ÌuF<b∫ůy <J¡ŸÙ ˚Ù ≈®J¡°≤ F¸>°∫° fiFÙ* ı° ŸJ¡w° $

J¡tÔ ≈≤ <FtR¡≈Ù bı® J¡∑ fi°o˘ oŸ ÌuF ≈≤ Nf ı≤° <y≤fiu Ju¡ <ÔÎ ∏tC© Fů FÙ ≤FÙ Fæ, •∫ů*<J¡

J¡≤wÔ Ÿu ıÔ J¡∑ fi°o˘ <fi≤∏w≤ N°∫C yÔwÙ FÙ ı°wÙ Fæ $ bT°ÕJ¡°Ô tu* J¡Ç> wC‡fÙ Ôw° Ju¡ ŸÂ„ ÎJ¡t°`

˚ůy N°æ≤ ŸJu¡ Ÿ°@fiů* J¡∑ w¨‹d° f»wÙ ı°wÙ Fæ N°æ≤ ≈bÕw fiÌÙ Ju¡ bT°ÕJ¡°<ÔJ¡ ≈¥≤ J¡∑ fi°o˘ buy≈¥bÕJ¡

∫°æbfi fFw° FÙ ı°w° Fæ $ ∫F ıÙdÕ <_S<wb°Ô° „≤Ù≤ N°<Ì R¡≈ ıÙbfi, o∏Bı°Ô Ju¡ ŸÂ„, NŸÃ∫

FÙ Fæ N°æ≤ @fiCT Ÿu ~¥>¸>u FCÎ f°dů* Ju¡ ŸÂ„ <bT∫ŸC© Ì¥≤-Ì¥≤ ˚°ywu ı° ≤Fu Fæ* $ N°<tT (t°aŸ) Ju¡

«¡≈≤ H≈¸>-H≈¸> J¡≤ yÙ@ Ÿu ıæŸu fiůªwu Fæ* bæŸu FÙ N°º∫°¿ÃtJ¡ N°<Ì ÌC#© N°æ≤ w¨‹d° <ªW Ju¡

«¡≈≤ H≈¸>-H≈¸>J¡≤ Ÿu fiůªwu Fæ* N°æ≤ ∫F „≤Ù≤ bT°ÕJ¡°Ô tu* ıÔ Ju¡ fCÌgfCÌ Ju¡ ŸÂ„ sd˚≤ tu* FÙ

<bÔÙfi Fů ı°fiub°Ô° Fæ $ <bª°≤J¡ů<¸> tu* ≈®<b‹¸> FCN° ∫F Δ∫bF°≤ J¡ÌÔÙy˚Õ Ju¡ ŸÂ„ <fi#Ÿ°≤ FÙ

™>F≤w° Fæ N°æ≤ Ÿ≈ÃfiÙ ª°Ffiub°Ôu ≈C”T J¡∑ <≈®∫wt° Ju¡ ŸÂ„ ∫F ∫°æbfi°b_S° „Ù|® ~>ůnJ¡≤ ˚°ywÙ
ı°wÙ Fæ $ b¨s tu* ≤Ÿ„ůTd Ju¡ ŸÌ¨„ ıf≤Ì_wÙ o‹¸> <bT∫ů* Ju¡ NÔ°˚ Ÿu ı<fiw Ì°ætÕfi_∫ ≈®°›w Fůw°

Fæ, oŸ<ÔÎ oŸ ŸaŸ°≤ tu* ÎuŸÙ J¡°æfi b_wC Fæ ıů „C˚°J¨¡<w, ŸC<_S≤ Îba NÃ∫∏w ŸC∏Ì≤ Fů N°æ≤ <ıŸJ¡∑

≈®°<›w J¡≤ ∫F <ªW <k¡≤ ı∏t-t≤d N°<Ì Ì„°Nů* tu* ≈Ù<nw fi Fů $ Ÿ Ì‡≈wÙ fiu oŸ ≈®J¡°≤ <bª°≤J¡≤

∫F <fiÿª∫ <J¡∫° <J¡ ŸaŸ°≤R¡≈Ù Δ∫°<@ J¡° NŸÔÙ N°æT@ Nº∫°Ãt„°˜ FÙ Fæ, oŸ<ÔÎ ŸÙJ¡°

ÌÙ|ÕJ¡°Ô wJ¡ <bª°≤ <J¡∫° $ Ju¡bÔ N°ÃtI°fi Ÿu FÙ ŸaŸ°≤R¡≈Ù tF°t°≤Ù „°∏w Fů ı°wÙ Fæ, ∫F

<fidÕ∫ J¡≤ bu Ìůfiů* N°Ãt° J¡° I°fi Ÿ‡≈°Ìfi J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ wÃ≈≤ Fů y∫u $ Nº∫°Ãt„°˜ tu* FÙ fiJ¡°

<ªW Ôy y∫° S°, ≈®°d ˚Ù ŸÙtu* Su, ŸÙtu* fiJ¡∑ <fi‹™>° SÙ, Nº∫°Ãt„°˜buW° J¡∑ FÙ ∏Fů*fiu

„≤d ÔÙ SÙ, ŸÙJ¡∑ NªÕfi° tu* <fi≤w ≤Fwu Su, fiJ¡∑ oh~>° ˚Ù Nº∫°Ãt„°˜ J¡∑ FÙ ≤FwÙ SÙ N°æ≤

ŸyÕ - 78]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1529

Ÿ Ÿt∫ oŸ ŸaŸ°≤ Ÿu bu Ìůfiů* <b≤•w Fů ™>u Su $ ∏Fů*fiu Nº∫°Ãt„°˜ tu* FÙ Â» NU∫°Ÿ f»° <Ô∫°

S°, bu ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u J¡ů Nº∫°Ãt„°˜ J¡° FÙ _t≤d J¡≤°wu Su, fiJ¡∑ ≈®Ù<w ŸÙ „°˜ tu* SÙ Îba ≈≤_≈≤

fiJ¡° Ÿt_w N°≤‡˚ (Zbd, ≈®fů@fi N°<Ì) ŸÙtu* Fůw° S° $ Fu ZÙ≤°tıÙ, wÌfi∏w≤ bF ª¥±>°Ô°-

Nº∫°Ãt„°˜ Ju¡ w[bbuW°Nů* Ju¡ tC© Ÿu ŸaŸ°≤ ÌC#©ŸtCB Ÿu ≈°≤ J¡≤fiu tu* ŸtSÕ ŸC∏Ì≤ N°ÃtI°fiů≈∫ůyÙ

≤tdÙ∫ ≈ÌJ®¡tů* Ÿu Ÿa∫C•w „°˜°Sů˘ J¡° <fi≤∏w≤ Zbd J¡≤-f°fl „≤Ù≤ Ju¡ Δ∫°≈°≤ů* J¡° ≈¿≤Ã∫°yJ¡≤

N°æ≤ @bÔ y® fC<] Ÿu ∫C•w FůJ¡≤ N≈fiÙ N°Ãt° Ju¡ <bT∫ tu* oŸ ≈®J¡°≤ NF<fiÕ„ <bª°≤ J¡≤fiu ÔyÙ $

Nf tæ* _b∫a <bbuJ¡ J¡≤ N≈fiu N°Ãt° J¡ů Ìu©wÙ F¥≥ <J¡ tæ* •∫° F¥≥ ∫°fiÙ oŸ J¡°∫ÕJ¡≤d-Ÿa|°wR¡≈ „≤Ù≤
tu* ÎuŸ° J¡°æfi ≈Ì°SÕ Fæ, ıů ªuwfi Fů ŸJ¡w° Fæ $ ∫F ŸaŸ°≤R¡≈ tůF <J¡ŸJ¡ů ≈®°›w Fůw° Fæ ∫°fiÙ tůF

<ıŸJ¡ů ≈®°›w Fůw° Fæ, bFÙ ŸJu¡ <fib°≤d tu* ŸtSÕ Fůy°, ≈≤∏wC bF J¡°æfi Fæ, <J¡Ÿ FuwC Ÿu J¡F°≥ tůF

≈®°›w FCN°, tůF J¡° t¥Ô •∫° Fæ, •∫ů*<J¡ t¥ÔJ¡° I°fi Fůfiu≈≤ FÙ t¥Ôůh~>uÌ π°≤° tůF J¡° <fi≤°Ÿ

Nfi°∫°Ÿ <Ÿ] Fů ı°w° Fæ $ ÌuF wů ın N°æ≤ NÃ∫∏w t¥» Fæ, oŸ<ÔÎ bF ªuwfi fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ, ∫F

N¸>Ô <fiÿª∫ Fæ, oŸ ≈®J¡°≤ J¡° <fiÿª∫ Ÿ°@°≤d f°ÔJ¡ wJ¡ J¡ů ˚Ù Nbyw Fæ N°æ≤ tæ* _S¥Ô F¥≥, y°æ≤ F¥≥, oÃ∫°<Ì fC<]b¨<W Fůfiu≈≤ FÙ ÌuF°<Ì J¡° NfiC˚b Fůw° Fæ, _bw# fiFÙ*, oŸ<ÔÎ Ÿtu* ınw° _bw#<Ÿ]

FÙ Fæ $ F°S, ≈æ≤ N°<Ì J¡tuÕ<∏B∫ ŸtCÌ°∫ ˚Ù oŸ „≤Ù≤ Ÿu N<˚∏fi Nb∫bR¡≈ FÙ Fæ* $ J¡˚Ù Nb∫b N°æ≤

Nb∫bÙ tu* ˚uÌ fiFÙ* ≤Fw°, oŸ<ÔÎ „≤Ù≤R¡≈ Nb∫bÙ Ju¡ ŸÂ„ bF ˚Ù ın FÙ Fæ $ I°fiu<∏B∫ŸtCÌ°∫

˚Ù „≤Ù≤ Ju¡ Nb∫bR¡≈ FÙ Fæ, oŸ<ÔÎ bF ˚Ù ın FÙ Fæ, (N) ∫F ÌÙ© ≈nw° Fæ, •∫ů*<J¡ tfi N°<Ì Ÿu ın ÌuF N°<Ì tu* ≈®u≤d° <tÔfiu Ju¡ J¡°≤d fiJu¡ Ÿ°S Ÿa∫ůy∫ůÀ∫BΔ∫R¡≈w° Fůfiu Ÿu, ≈¨<SbÙ ≈≤ i>uÔu J¡∑

≈®u≤J¡ ∫<‹¸> Ju¡ ŸÂ„, fitu* ınw° FÙ Fæ $ ŸaJ¡v≈°ÃtJ¡ „<•w ≤©fiub°Ô° ıů tfi Fæ Ÿu ˚Ù tæ* ın FÙ
t°fiwÙ F¥≥ $ ıæŸu yůk¡fi Ÿu ≈°T°d ≈®u¿≤w Fůw° Fæ bæŸu FÙ tfi ˚Ù fC<] Ju¡ <fiÿª∫ů* Ÿu ≈®u¿≤w Fůw° Fæ $ oŸ
w≤F <fiÿª∫R¡≈° fC<] ınw°_b˚°b Ÿu Nůw≈®ůw Fæ, ∫F N¸>Ô <fiÿª∫ Fæ $ Ìů w¸>ů* Ju¡ tº∫bwÙÕ i>°Ô¥

≈®Ìu„ Ÿu ıæŸu fiÌÙ fFwÙ Fæ bæŸu FÙ NFaJ¡°≤ Ÿu bF fC<] fFwÙ Fæ, oŸtu* w<fiJ¡ ˚Ù Ÿ∏ÌuF fiFÙ* Fæ $

NFaJ¡°≤ ˚Ù Ÿ°≤„¥∏∫ wS° tCÌuÕ Ju¡ ŸÂ„ Fæ, oŸ<ÔÎ bF ın FÙ Fæ; •∫ů*<J¡ f°ÔJ¡ π°≤° ı<fiw ˚®tR¡≈

∫s J¡u ŸÌ¨„ ≈®°d∫C•w <ªÌ°˚°Ÿ π°≤° bF ı<fiw Fæ $ ªuwfi°J¡°„R¡≈ ıÙb ≈®°dR¡≈ ≈°<@ Ÿu ∫C•w FůJ¡≤ ⁄Ì∫ tu* ≤Fw° Fæ $ bF ˚Ùw≤ owfi° ŸCJC¡t°≤ Fæ <J¡ Ì¥Ÿ≤u N≈fiu N∏w∫°ÕtÙ <ÌΔ∫ ªæw∏∫ Ÿu ÌÙ›w FůJ¡≤ ıÙw° Fæ $ NF°, tæ* ŸtH y∫Ù $ Ÿ°sÙ J¡° _bR¡≈ @°≤d J¡≤ <bT∫ů* J¡° ≈®J¡°„fi J¡≤fi° FÙ oŸ

ªuwfi J¡° ªuÃ∫ůvÔu© J¡ÔaJ¡ Fæ, oŸ J¡ÔaJ¡ Ÿu Ì¥<Tw≈®°∫ Fů J¡≤Ju¡ ∫F ŸfJ¡ů ı°fi Ôuw° Fæ N°æ≤

Nfi°<Ì˚¥w ªæw∏∫R¡≈ Ÿu FÙ ∫F ıÙb ≈®_kC¡¿≤w Fůw° ≤Fw° Fæ $ ıæŸu ŸCya@ ≈bfi Ÿu N°æ≤ fiÌÙ J¡° buy

≈C‹J¡¿≤dÙ Ÿu ≈¿≤ª°<Ôw Fůw° Fæ, bæŸu FÙ ∫F ıÙb ªuÃ∫˚®tů* Ÿu ∫C•w ªæw∏∫ Ÿu FÙ ≈¿≤ª°<Ôw Fůw° Fæ $

ªæw∏∫ „≤Ù≤ N°Ãt° <tØ∫°˚¥w ın <bT∫ů* Ju¡ Ÿ°S Nº∫°Ÿ (ŸaŸy°Õº∫°Ÿ N°æ≤ w°Ì°Ã‡∫°º∫°Ÿ) (N) ∫Ω<≈ "Ndbÿª' oŸ Ÿ¥` tu* Ÿ¥`J¡°≤ f°Ì≤°∫d fiu Ÿ¥‚t˚¥w o<∏B∫, ≈®°d N°<Ì <Ô*yÌuF

Ju¡ Nb∫b fwÔ°∫u Fæ*, oŸ<ÔÎ bu _S¥Ô „≤Ù≤ Ju¡ Nb∫b fiFÙ* Fů ŸJ¡wu, wS°<≈ I°fiÙ N°æ≤ NI°fiÙ

Ÿ˚Ù ıfi fiJ¡° ÌuF°b∫bR¡≈ Ÿu Îba ÌuFŸ‡f<∏@R¡≈ Ÿu NfiC˚b J¡≤wu Fæ*, oŸ<ÔÎ fitu* ınw° Fæ FÙ, ∫F ˚°b Fæ $

1530

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

J¡≤Ju¡ FÙ ın ıæŸ° ffi ı°w° Fæ N°æ≤ N≈fiu NŸÔÙ ≈®J¡°„t°fi @bÔ_bR¡≈ J¡° Ÿ ≈®J¡°≤ ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ Ìuw° Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ w›wıÔ ∫° ŸtCBıÔ tu* <y≤° FCN° N<Àfi N≈fiu ˚°_b≤ ≈®J¡°„t°fi _bR¡≈ J¡°

≈¿≤Ã∫°y J¡≤ Ìuw° Fæ (oŸ<ÔÎ ŸW°a„ tu* ªæw∏∫<˚∏fiw° Ju¡ ŸÂ„ ≈®°›w FCoÕ "|¸> Ÿwg Fæ, ≈¸> Ÿwg Fæ'

oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ ŸW° N<ªwg |¸>°<Ì<bT∫ů* Ju¡ Ÿ°S ÎJ¡w° J¡° NfiC˚b J¡≤wÙ Fæ N°æ≤ |¸>°<Ì J¡° Ô∫

Fůfiu≈≤ "|¸> fi‹¸> Fů y∫°' ≈¸> fi‹¸> Fů y∫°' oŸ ≈®J¡°≤ ŸW° Ju¡ N˚°b J¡° ˚Ù NfiC˚b J¡≤wÙ Fæ) $

<bT∫ů* Ju¡ Ÿ°S ÎJ¡°y®w° Fůfiu ≈≤ ıů ˚Ù J¡ůoÕ-ª°Fu bF ŸBq≈ Fů ∫° NŸÌ®¥≈ Fů-b°Ÿfi°bu<‹¸>w FůJ¡≤

_bw# ÌÙ© ≈nw° Fæ, bFÙ ÎJ¡ sd tu* ≈¥dÕ_bR¡≈ J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ wÃ_bR¡≈ Fů ı°w° Fæ $ •w ≤Ù<w Ÿu ≈≤t°SÕw# <ªÃ_bR¡≈ ˚Ù N<bΩ° Ju¡ N°b≤d Ÿu Nº∫°Ÿ ≈≤‡≈≤° Ÿu ın„¥∏∫ N°æ≤ NŸwgŸÂ„

Ã≈∏fi ıywg J¡° _bR¡≈ fC<] tu* Nfi°b¨w_b˚°b ªæw∏∫ Ÿu FÙ wWÌ°J¡°≤b¨<WΔ∫°<›w Îba t¥Ô°<bΩ°R¡≈

N°b≤d Ju¡ ˚ay π°≤° ı°fi° ı°w° Fæ $ Ÿ w≤F J¡° ≈FÔu <bª°≤J¡≤ <k¡≤ Ÿ ª¥±>°Ô° fiu ∫F <bª°≤° <J¡

<J¡Ÿ ≈°∫ Ÿu t¥ÔN<bΩ° Ju¡ N°b≤d Ÿu ≤<Fw <ª<w Âÿ∫_b›fi J¡° ≈¿≤Ã∫°yJ¡≤ ≈®fC] Fůbu N°æ≤
wÌfi∏w≤ ÌÙ|ÕJ¡°Ô Ju¡ f°Ì J¡Fu ı°fiub°Ôu ≈®J¡°≤ Ÿu N°Ãtw[b J¡ů Ÿfiu ≈Fª°fi° $ Ÿu fn° FÙ N°fi∏Ì

<tÔ° N°æ≤ J¡Ffiu ÔyÙ <J¡ NFů, ÌÙ|ÕJ¡°Ô Ju¡ f°Ì tæ*fiu ŸbÕ<b@ ≈Bbů* Ÿu „¥∏∫ ÎuŸÙ I°wΔ∫ b_wC J¡°

I°fi ≈®°›w <J¡∫°, <ıŸu ı°fi Ôufiu≈≤ ≈C”T <k¡≤ ≈C”T°SÕ Ÿu h∫Cw fiFÙ* Fůw° NSb° <J¡ŸÙ ˚Ù J¡°‡∫

NSÕ J¡∑ F°<fi fiFÙ* FůwÙ, •∫ů*<J¡ ŸJ¡∑ ≈®°<›w Ÿu Ÿt_w J¡°tfi°Nů* J¡∑ ≈¿≤≈¥<wÕ Fů ı°wÙ Fæ NSb°

ÌC#© J¡° Ÿ°@fi ŸtHJ¡≤ <J¡ŸÙ ≈Ì°SÕ J¡° ≈¿≤Ã∫°y fiFÙ* J¡≤w°, •∫ů*<J¡ Ÿ Ÿt∫ Ÿ˚Ù ≈Ì°Sů˘ tu*

N°fi∏Ì°ÃtJ¡ ≈≤f®ÊR¡≈w° FÙ ≈®°›w Fů ı°wÙ Fæ $$1-30$$

NFů, ∫u <ıwfiu tfi, fC<], o<∏B∫ N°<Ì ≈Ì°SÕ Fæ*, bu ŸfJu¡ Ÿf <ª<πÔ°Ÿ J¡ů ≈¿≤<h~>∏fi ffi° Ìufiu tu* Ju¡bÔ J¡°≤dR¡≈ FÙ Fæ*, bu _b∫a NŸÃ_bR¡≈ FÙ Fæ* N°æ≤ fiJ¡° _S°fi fiù≈≤ NayCÔÙ ≤©fiu ≈≤ <Ì©°oÕ

Ìu ≤Fu <πwÙ∫ ª∏Bt° J¡° FÙ Fæ NS°Õwg bu ˚®°<∏wt°` Ÿu ≈¿≤J¡<v≈w Fæ* $ b°_wb tu* ŸbÕ<b@ N°b≤d°<Ì Ÿu

<fitCÕ•w NJu¡ÔÙ tF°<ª<w FÙ oŸ ŸaŸ°≤ tu* Ÿf J¡°Ô tu* N≈fi° N<_wÃb ≤©wÙ Fæ $ <ıŸJ¡ů tF°ŸW°

˚Ù J¡Fwu Fæ* $ ∫F J¡ÔaJ¡ů* Ÿu „¥∏∫, Ÿt°fiR¡≈, <b„C] N°æ≤ NFaJ¡°≤b<ıÕw _bR¡≈b°ÔÙ Fæ $ ŸJ¡°

_bR¡≈ „C] <bI°fi FÙ Fæ, ˚¥t°fi∏ÌR¡≈ Fůfiu Ÿu bF ≈≤t tayÔ°ÃtJ¡ Ÿ∏t°`R¡≈ Fæ $ ˚¥t°fi∏ÌR¡≈

_b˚°b Ÿu bF J¡˚Ù ˚Ù h∫Cw fiFÙ* FůwÙ $ t¥ÔN<bΩ°R¡≈ N°b≤d Ju¡ ˚ay Ÿu ÎJ¡ f°≤ ŸJ¡° ∫<Ì

Ÿ°s°ÃJ¡°≤ Fů ı°∫, wů bF <k¡≤ J¡Ì°<≈ N°b¨W fiFÙ* FůwÙ $ oŸ<ÔÎ bF buÌ°∏w N°<Ì Nº∫°Ãt„°˜ů*
tu* Ôsd°b¨<W Ÿu <fiÃ∫ Ì∫bwÙ J¡FÙ ı°wÙ Fæ $ ŸÙJ¡° f®Ê, ≈≤t°Ãt° N°<Ì fi°tů* Ÿu ŸbÕ` y°fi <J¡∫°
ı°w° Fæ $ ªuÃ∫ (Iu∫) N°<Ì <`≈C¸>ÙŸt¥F oŸŸu <˚∏fi J¡ůoÕ Ì¥Ÿ≤Ù b_wC FÙ fiFÙ* Fæ, •∫ů*<J¡ ∫F <`≈C¸>Ù

Ÿ°sÙR¡≈ ŸÙŸu ≈®J¡°<„w FůwÙ Fæ $ ∫F Ÿ°sÙ_bR¡≈ <ª<w <J¡ŸÙ Ì¥Ÿ≤u ≈®t°d Ÿu <Ÿ] fiFÙ* FůwÙ,

•∫ů*<J¡ <`≈C¸>Ù ≈®b¨<W Ju¡ ≈FÔu FÙ bF _b∫a<Ÿ] Fæ, Nw# bF N°Ω° <ª<w J¡FÙ y∫Ù Fæ $ ªuÃ∫„¥∏∫ ıů

∫F <ªBq≈w° Fæ, bF ŸJ¡° N<bfi°„Ù R¡≈ Fæ $ tfi, fC<], o¿∏B∫ N°<Ì ≈Ì°Sů˘ Ju¡ _bR¡≈ů* Ÿu bF <ª<w FÙ <bb<wÕw FůwÙ Fæ $ tfi, fC<] N°<Ì <bbwů˘ Ÿu ªæw∏∫°Ãt° ıf ≈®t°w¨R¡≈w° ≈®°›w J¡≤w° Fæ, wf Ÿtu*
w≤ayJ¡dů* Ju¡ J¡vÔůÔů* Ju¡ ŸÂ„ ∫F ıyBq≈ ˚¥w-˚°æ<wJ¡ ≈Ì°Sů˘ J¡∑ N<_ww° _kC¡¿≤w FůwÙ Fæ $ ıů ∫F
ıyÃŸW° J¡° R¡≈ ≈®<Ÿ] Fæ, bFÙ N<@‹™>°fi˚¥w tF°<ª<w J¡° Ì¥Ÿ≤° _bR¡≈ Fæ, •∫ů*<J¡ bF ŸW°R¡≈

ŸyÕ - 78]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1531

<ª<w _k¡<¸>J¡t<d Ju¡ ŸÂ„ ıywg J¡° ≈®<w<f‡f NŸay FůJ¡≤ FÙ @°≤d J¡≤wÙ Fæ, N°æ≤ ∫F ıyÃŸW°
wů Δ∫°bF°¿≤J¡ wS° ≈®°<w˚°<ŸJ¡ ≈Ì°Sů˘ tu* N≈fiu-N≈fiu N<@‹™>°fi Ju¡ NfiCŸ°≤ <Ìw Fæ $$31-38$$
ofi J¡°≤dů* Ÿu ıywg J¡∑ ŸW° J¡° N<@‹™>°fiŸW° Ÿu ≈¨SJg¡ <fiR¡≈d fi Fů ŸJ¡fiu Ju¡ J¡°≤d ∫F

Ju¡bÔ t°∫°R¡≈ FÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
ıywg J¡° <fit°Õd J¡≤fiub°ÔÙ f®Ê Ÿu N<˚∏fi „<•w Ÿu ıů N<@‹™>°fiŸW° <bΩt°fi Fæ, ŸÙŸu ıywg-ŸW° N<w¿≤•w-ŸÙ ˚°ŸwÙ Fæ, ∫F°≥ t°∫° Ÿu N<w¿≤•w <J¡ŸÙ Ì¥Ÿ≤Ù ŸW° J¡° Ÿa˚b Fæ FÙ
fiFÙ* $$39$$
oŸÙ<ÔÎ fi°t, R¡≈, <b„uTů* J¡° ≈®Ô∫ Fůfiu≈≤ ıywg-ŸW° t°∫°„fÔ f®Ê°Ãtfi° FÙ Nb<_Sw

≤F ı°wÙ Fæ N°æ≤ t°∫° J¡° f°@ Fůfiu≈≤ N°fi∏ÌæJ¡≤Ÿ_bR¡≈ Ÿ∏t°`°ÃtJ¡ N°Ãtw[bJ¡° bF _b∫a NfiC˚b J¡≤wÙ Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

NÔaJ¡°≤ N°<Ì J¡∑ ıů <b<ª`w° Fæ, bF ıæŸu NÔaJ¡°≤ů* J¡° <bfi°„ Fů ı°fiu≈≤ ŸCbdÕŸW°Ãtfi° FÙ

<Ìw FůwÙ Fæ, bæŸu FÙ ıywg J¡° <bÔ∫ Fů ı°fiu≈≤ ıywg J¡∑ ŸW° t°∫°„fÔ f®Ê°ÃtR¡≈ Ÿu <Ìw FůwÙ Fæ N°æ≤ t°∫° J¡° f°@ Fů ı°fiu≈≤ Ÿ<hªÌ°fi∏ÌR¡≈ N°ÃtŸW° J¡° _b∫a NfiC˚b J¡≤wÙ Fæ $ ıæŸu _b›fi wS° o∏Bı°Ô N°<Ì tu* BbR¡≈ Ÿu ≈¿≤dw N≈fiu <ªW Ÿu <Ÿ] ŸtCB Ju¡ ıÔ tu* w≤ay N°<Ì
b°_wb tu* NfiC<Ìw ˚Ù <Ìw Fůwu Fæ*, bæŸu FÙ tF°<ª<w tu* b°_wb tu* NfiC<Ìw ˚Ù ıywg N°<Ì Ÿt<‹¸><ªW

Ju¡ J¡°≤d <Ìw Fůwu Fæ* $ ıæŸu _b›fi tu* <ªBq≈ N°Ãt° FÙ ıÔ<@ tu* Bb Ju¡ J¡°≤d <ªWJ¡<v≈w ıÔR¡≈

Ÿu w≤ay N°<Ì R¡≈b°fig ≈Ì°SÕ Fůw° Fæ, N°Ãt° Ÿu N<w¿≤•w bF°≥ JC¡~> fiFÙ* ≤Fw°, bæŸu FÙ <ª∏t°` FÙ tæ*
ıyBq≈ Ÿu Ÿ‡≈∏fi F¥≥, ≈≤t°SÕw# ≈¥dÕ<ªÌ°ÃtJ¡ tCH Ÿu N<w¿≤•w NdCt°` ˚Ù fiFÙ* Fæ, oŸ ≈®J¡°≤

NFa˚°b J¡° ˚Ù ≈¿≤„uT fi ≤Ffiu Ÿu NfiFa˚°b <ª∏t°` FÙ <b_wÙdÕ Fæ $ oŸ <ª∏t°`_bR¡≈ N°J¡°„ Ju¡
ı∏t, t≤d, ŸÌgy<w, NŸÌgy<w (_byÕ-fi≤J¡) ∫° fi°„ J¡° J¡FÙ* Ÿ‡˚b FÙ fiFÙ* Fæ $ ∫F N°Ãt° ~>uÌfi Ju¡ ∫ůÀ∫ fiFÙ* Fæ, Ì°F Ju¡ ∫ůÀ∫ fiFÙ* Fæ, ∫F <ª<wR¡≈Ù N°<ÌÃ∫ N<w<fitÕÔ Fæ $ NF°, tæ* ÌÙ|ÕJ¡°Ô Ju¡ f°Ì

„°∏w FůJ¡≤ ª°≤ů* Nů≤ Ÿu ≈≤t ŸC©Ù FCoÕ F¥≥ $ Nf tæ* ŸbÕ<b@ ˚®tů* Ÿu <fitCÕ•w FůJ¡≤ <bª≤d J¡≤ ≤FÙ F¥≥, t∏Ì≤°ªÔ Ÿu „¥∏∫ ≈®„°∏w Ÿ°y≤ Ju¡ ŸÂ„ Nb<_Sw F¥≥ $ f®Ê° Ÿu ÔJ¡≤ _w‡f≈∫Õ∏w <ıwfiu ˚Ù

≈®°<d∫ů* Ju¡ J¡tÕk¡Ô Fæ*, <ıwfiu ˚Ù fiJu¡ Ÿ°@fi˚¥w Δ∫°≈°≤ Fæa Îba ıů ˚Ù <fi‹k¡Ô b¨S° ªu‹¸>°Î≥ Fæ*, bu Ÿf

Ÿ Nfi∏w N°J¡°„_bR¡≈ ªæw∏∫°Ãt° Ju¡ _bR¡≈ Fæ*; ıů Âÿ∫°˚°Ÿ Ÿu „¥∏∫, NÃ∫∏w _bh~>, Nfi∏w, Nı, Nh∫Cw, J¡°Ô≈¿≤h~>uÌ Ÿu „¥∏∫, Ìu„ N°æ≤ b_wCJ¨¡w ≈¿≤h~>uÌ Ÿu „¥∏∫, N°J¡°„R¡≈, <fitÕÔ, f°@≤<Fw N°æ≤ ≈≤t Fæ $ JC¡Ô°Ô N°<Ì ≈C”T ı°<w Ÿu ffi°oÕ y∫Ù t¨<WJ¡° J¡∑ Ÿufi° ıæŸu t¨<WJ¡°R¡≈ FÙ

Fæ, bæŸu FÙ ŸC≤, NŸC≤ N°<Ì Ÿu ∫C•w ∫F <bÿb NJ¨¡<`t ≈≤f®Ê_bR¡≈ FÙ Fæ $ ŸÙ ≈®J¡°≤ B‹¸>° Îba Âÿ∫R¡≈ ŸW° ˚Ù ÎJ¡t°` ªæw∏∫R¡≈ FÙ Fæ $ ∫F Îu•∫ Fæ, ∫F πæw Fæ, ∫F tæ* F¥≥, ∫F tæ* fiFÙ* F¥≥, oÃ∫°<Ì

˚®tı<fiw tůF J¡°æfi ªÙı Fæ; bF <J¡Ÿ w≤F FCN°, <J¡ŸJ¡ů FCN° N°æ≤ J¡F°≥ Ÿu N°∫° ? NS°Õwg ∫F Ÿf

<tØ∫° FÙ Fæ $ N≈fiu N∏Ì≤ Nfi∏w ≈°≤t°<SÕJ¡ _bR¡≈ J¡∑ Nfi°∫°Ÿ ≈®°<›wJ¡≤ Nf „°∏w FůJ¡≤ Nb<_Sw F¥≥ $ Nf tæ* tůsŸC© tu* Nh~>Ù w≤F <bZ°∏w F¥≥, ŸaŸ°≤R¡≈ ≠b≤ Ÿu b<ıÕw ˚¥Ôu FCÎ F°≤ J¡∑ ≈®°¿›w Ju¡

ŸÂ„ ≈®°›w FCÎ _bR¡≈ tu* Nf fæ™> y∫Ù F¥≥ $ Nªuwfi ∫° ªuwfi ıů ˚Ù JC¡~> ıywg ≈®J¡°<„w Fůw° Fæ

1532

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

NSb° ıů ˚Ù JC¡~> ŸJu¡ ˚ů•w°R¡≈ Ÿu ≈®J¡°<„w Fů ≤F° Fæ bu Ìůfiů* ˚°Ÿt°fi N°Ãt° Ÿu N<˚∏fi ıů f®Ê Fæ, wBq≈ N°J¡°„_bR¡≈ FÙ Fæ* $ fi wů oÌa Fæ, fi NFa Fæ N°æ≤ fi Ì¥Ÿ≤° Fæ Îba fi wů ˚°b N°æ≤ N˚°b J¡° Ÿa˚b Fæ $ Ÿf JC¡~> „°∏w, <fi≤°Ô‡f Ju¡bÔ ≈≤f®ÊR¡≈ FÙ FůJ¡≤ <_Sw Fæ $ oŸ ≈®J¡°≤ N°Ãt° Ju¡

<bª°≤ tu* ≈≤°∫d bF ª¥±>°Ô° tůFR¡≈Ù <fiB° J¡° N°Ã∫<∏wJ¡ <bfi°„ Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d ∫S°<_Sw oŸ

≈≤t N°Ãtw[b J¡° ˚ÔÙ˚°≥<w ≈¿≤I°fiJ¡≤ ≤°y, ˚∫, tůF N°<Ì NI°fi<bÔ°Ÿů* Ju¡ „°∏w Fůfiu Ÿu Ÿ

≈®J¡°≤ „°∏w Fů y∫Ù, <ıŸ ≈®J¡°≤ „≤wg-J¡°ÔÙfi N°J¡°„ J¡∑ Ôu©° $$40-52$$

N™>FW≤b°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

∏fi°ŸÙb°≥ ŸyÕ

N≈¥bÕ„ů˚°Ÿ‡≈∏fi Ìu©J¡≤ ≤°ı° <„<©ºbı Ÿu ≈¥~>Ù yo˘

ª¥±>°Ô° π°≤° N≈fiÙ „ů˚° tu* FuwC N°ÃtI°fi J¡° bdÕfi $
oŸ ≈®J¡°≤ <bª°≤ Ÿu Ã≈∏fi w[bI°fi J¡∑ - NU∫°Ÿ π°≤° W≤ůW≤ ˚¥<tJ¡°Nů* tu* - ≈®<w‹™>° FCoÕ,

∫F J¡Fwu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ˚B, Ÿ ≈®J¡°≤ J¡∑ ∫F ª¥±>°Ô° <ÌfiJ®¡t Ÿu NU∫°Ÿ π°≤° N≈fiu _b°˚°<bJ¡ _bR¡≈ tu* Nb<_Sw Fů y∫Ù, •∫ů*<J¡ bF <fi≤∏w≤ N∏wtCÕ©b¨<W Ÿu ∫C•w N°æ≤ ≈®<Ÿ]

N°Ãt°≤°t Ÿu Ÿ‡≈∏fi SÙ $ ŸJu¡ ≤°y°<Ì ÌůT <fiJ¡Ô y∫u Su $ ŸJ¡° ŸtÙ≈_S <J¡∏FÙ* ≈Ì°Sů˘ Ÿu Ÿay fiFÙ* S° $ ŸC©-ÌC#© N°<Ì π∏πů* Ÿu bF <fitCÕ•w Fů ªCJ¡∑ SÙ, bF _by°Õ<Ì J¡∑ oh~>°Nů* Ÿu N°æ≤
wÌfiCJC¡Ô ªu‹¸>°Nů* Ÿu ¿b≤w Fů ªCJ¡∑ SÙ, bF fi <J¡ŸÙ ≈Ì°SÕ J¡° y®Fd J¡≤wÙ SÙ N°æ≤ fi <J¡ŸÙJ¡°

≈¿≤Ã∫°y J¡≤wÙ SÙ $ Ju¡bÔ Ÿt∫°fiCŸ°≤ ≈®°›w N°ª°≤t°` J¡ů <fi˚°wÙ SÙ $ ŸaŸ°≤R¡≈Ù tF°ŸtCB

J¡ů bF wæ≤ y∫Ù SÙ, Ÿ∏ÌuFR¡≈Ù ı°Ô ŸJu¡ J¡¸> y∫u Su $ ŸJ¡° ≈®Ã∫y°Ãt° ≈≤t°Ãt° Ju¡ tF°fig Ô°˚

Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ Fů y∫° S° $ ÌÙ|ÕJ¡°Ô Ÿu ŸaŸ°≤ tu* ˚®td J¡≤fiu Ÿu Z°∏w FCoÕ bF ª¥±>°Ô° I°fiÔÆ@

N°fi∏Ì|fi ≈≤t≈Ì tu* Nf <bZ°t J¡≤ ≤FÙ SÙ $ ŸaŸ°≤ J¡∑ Ÿ˚Ù ≈t°Nů* Ÿu ≈≤u Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d bF NΔ∫≈Ìuÿ∫ Fů y∫Ù SÙ $ oŸ ≈®J¡°≤ ŸC∏Ì≤bdÕb°ÔÙ Ÿ <„<©ºbı J¡∑ Wt ≈ÃfiÙ bF ª¥±>°Ô°

_bv≈J¡°Ô tu* FÙ <b<ÌwbuΩ ffi y∫Ù $$1-5$$

Nv≈J¡°<ÔJ¡ fů@ Ÿu Nfi°<Ì tFWt ˚®t J¡∑ <fib¨<W Jæ¡Ÿu FůyÙ ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $
ıæŸu N<fibÕªfiÙ∫_bR¡≈ _≈∏Ì<b˚®t NI°fiÙ tu* NJ¡_t°wg FÙ N° ı°w° Fæ bæŸu FÙ w[bI°fiÙ

≈C”T tu* ŸfJ¡∑ NJ¡_t°wg FÙ <fi#„uTR¡≈ Ÿu <fib¨<W Fů ı°wÙ Fæ $ ıF°≥ ≈≤ Ÿt_w πæw Â‹¸> fiFÙ*

Fůw°, ÎuŸu ŸbůÕ≈Bb„¥∏∫ ≈≤t ≈Ì tu* <bZ°¿∏w ≈°J¡≤ bF ª¥±>°Ô° ˚®t„¥∏∫ FůwÙ FCoÕ „≤ÃJ¡°ÔÙfi _bh~> tu|≈a<•w J¡∑ ŸÂ„ „ů˚fiu ÔyÙ $ ÌC#©≈¥bÕJ¡ ª»fiu ∫ůÀ∫, w¨d N°æ≤ ıÔ Ÿu ∫C•w wS° @¥≈

Îba ª<∏BJ¡° Ÿu ∫C•w „æÔ<„©≤ J¡ů <b<@b„ ≈®°›wJ¡≤ f¥»Ù y°∫ ıæŸu _b°_Ø∫≈¥bÕJ¡ <_Sw ≤FwÙ

Fæ bæŸu FÙ ª¥±>°Ô° ˚Ù ı°y®Ì°<Ì Ÿ‡≈¥dÕ Nb_S°Nů* tu* ÎJ¡R¡≈ Ÿu ≈®J¡°<„w Fů ≤Fu ≈®Ã∫y°Ãt° J¡ů ı°y®Ì°<Ì Nb_S°Nů* Ÿu Ÿ‡f] fi Fůfiub°Ôu _b˚°b Ÿu ≈®°›wJ¡≤ ŸÙ N°Ãt° tu* Nfi°JC¡Ôw°≈¥bÕJ¡

<_Sw FCoÕ $ N≈fiu <bbuJ¡ Ju¡ Ì¨» NU∫°Ÿ Ÿu ı<fiw N°Ãtw[bÌ„Õfi Ÿu FCÎ ≈¥d°Õfi∏Ì _bR¡≈ Ju¡

ŸyÕ - 79]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1533

N°<b˚°Õb Ÿu bF fibÙfi Ã≈∏fi ŸC∏Ì≤ ≈C‹≈Ôw° Ju¡ ŸÂ„ „ů˚fiu ÔyÙ $ Nfi∏w≤ <J¡ŸÙ ÎJ¡ Ÿt∫

Ÿ ≈¥w°ayÙ N≈¥bÕ„ů˚°Ÿ‡≈∏fi ª¥±>°Ô° J¡ů Ìu©J¡≤ <b_t∫ Ÿu ≈®Ÿ∏fibÌfi bF <„<©ºbı J¡Ffiu Ôy° $ Fu w<∏b, oŸ Ÿt∫ wCt ≈Cfi# ∫°æbfi∫C•w-ŸÙ wS° ≈Cfi# ≈Cfi# N°˚¥Tdů* Ÿu ˚¥<Tw-ŸÙ FůJ¡≤

Ÿ ≈®J¡°≤ N<@J¡ „ů˚ ≤FÙ Fů, <ıŸ ≈®J¡°≤ ≈¥dÕª∏B Ÿu ∫C•w ≈¨<SbÙ $ Fu <≈®∫u, oŸ Ÿt∫ wCt ÎuŸu

≈¿≤≈¥dÕR¡≈ Ÿu „ů<˚w Fů ≤FÙ Fů, ıæŸu <J¡ t°fiů* wCtfiu Nt¨w J¡° Ÿ°≤ ≈Ù <Ô∫° Fů ∫° NÔU∫ ≈Ì

J¡∑ FÙ wCtfiu ≈®°<›w J¡≤ ÔÙ Fů $ N°fi∏Ì≈®b°F Ÿu wCt ≈¿≤≈¥dÕ Fů y∫Ù Fů $ Fu J¡°<t<fi, „°<∏wŸ‡≈∏fi wS° J¡°<∏w≈¥dÕ ŸC∏Ì≤ „≤Ù≤ @°≤d J¡≤ ≤FÙ wCt ª∏Bt° J¡° ˚Ù <w≤_J¡°≤ J¡≤ <J¡ŸÙ N≈¥bÕ „ů˚°

J¡∑ Nů≤ ı° ≤FÙ Fů $ Fu <≈®∫u, oŸ Ÿt∫ ˚ůy Ju¡ J¡°≈Õ^∫ Ÿu ≤<Fw, „°∏w, <bbuJ¡ Ÿu f<Ô‹™>, Ÿtw°

J¡ů ≈®°›w, y‡˚Ù≤ N°æ≤ ªaªÔw°≤<Fw wC‡F°≤° <ªW tæ* Ìu© ≤F° F¥≥ $ Fu <≈®∫u, <`˚Cbfi J¡ů w¨d ffi°

J¡≤Ju¡ ıywg≤Ÿ°∫fi J¡° ≈°fi J¡≤fiub°Ô°, Nfi∏w, hªw°∫C•w wS° Ÿ°æ‡∫ wC‡F°≤° tfi tæ* Ìu©w° F¥≥ $

Fu tF°˚°yu, t” N°æ≤ sÙ≤Ÿ°y≤ Ju¡ ŸÂ„ ŸC∏Ì≤ wC‡F°≤° tfi <J¡ŸÙ ˚Ù <b˚°b°fi∏Ì J¡∑ b_wC Ÿu

≈t° J¡ů ≈®°›w fiFÙ* Fůw° $ Fu f°Ôu, Nª≈Ôw° J¡ů ≈®°›w FCÎ ∏FÙ* ≈¥bůÕ•w Nb∫bů* Ÿu, ıů f°ÔJ¡ÌÔÙ, t¨d°Ô Îba f°Ô°aJC¡≤ Ju¡ ŸÂ„ J¡ůtÔ Fæ*, wuı J¡∑ N<@J¡w° Ÿu t°fiů* b¨<]yw Fů y∫Ù

Fů $ <„<„≤ M¡wC J¡° N<wJ®¡td Fů ı°fiu ≈≤ <ıŸ ≈®J¡°≤ Ôw° ≈®°•wfi Nb∫bů* Ÿu ∫C•w FůwÙ FCoÕ

˚Ù N∏∫R¡≈ Fů ı°wÙ Fæ ŸÙ ≈®J¡°≤ fi-fi ≈®°•wfi Nb∫bů* Ÿu Nb<_Sw FůwÙ FCoÕ ˚Ù wCt N∏∫R¡≈ Fů y∫Ù Fů $ ˚Bu, •∫° wCtfiu Nt¨w wů fiFÙ* ≈Ù <Ô∫° Fæ ∫° <J¡ŸÙ Ÿ°t®°≠∫ J¡∑ FÙ wů ≈®°<›w fiFÙ* J¡≤ ÔÙ Fæ ∫° ≤Ÿ°∫fi N°<Ì Ju¡ ≈®∫ůy wS° t∏` N°<Ì J¡∑ <Ÿ<], ≤°ı∫ůy N°<Ì ≈°∫ů* Ÿu •∫°

Nt¨Ã∫C J¡° FÙ wů Ô°˚ fiFÙ* J¡≤ <Ô∫° Fæ ? Fu fiÙÔJ¡tÔ Ju¡ ŸÂ„ fiùb°ÔÙ, •∫° wCtfiu ≤°≠∫,

<ª∏w°t<d N°æ≤ `æÔů•∫ Ÿu ˚Ù «≥¡ª° J¡ůoÕ N≈®°›w ≈Ì°SÕ wů ≈®°›w fiFÙ* J¡≤ <Ô∫° Fæ ? $$6-20$$
oŸ ≈®J¡°≤ ≤°ı° π°≤° ≈¥~>Ù y∫Ù ª¥n°Ô° ≈¿≤<h~>∏fi ÌuF°Ãtw°Ã∫°y N°æ≤ ≈¥dÕ N<πwÙ∫ f®Ê°ÃtÔ°˚

N≈fiÙ N<@J¡ „ů˚° tu* FuwC Fæ, ∫ů* y¥i>ů<•w Ÿu ≈FÔ° W≤ ÌuwÙ Fæ $

ª¥±>°Ô° fiu J¡F° # N°∫Õ, tæ* oŸ t¥»ıfiů* tu* ≈®<Ÿ] Ÿ‡≈¥dÕ ÌuF°ÃtR¡≈w° J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ w[bI°fi Ÿu N„uT fi°tR¡≈°J¡°≤ů* Ÿu <fitCÕ•w, ≈≤t f®Ê˚°b J¡ů ≈®°›w Fů y∫Ù F¥≥ $ t∏`, ≤Ÿ°∫fi°<Ì Ÿ°@fiů* Ÿu wCh~> wWwg <Ÿ<] J¡ů ≈®°›w tæ* fiFÙ* F¥≥, oŸ<ÔÎ tæ* <ÌΔ∫°<w<ÌΔ∫ ZÙŸ‡≈∏fi FůJ¡≤ <_Sw F¥≥ $ oŸ

Ÿt_w ≈¿≤<h~>∏fi b_wC J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ N≈¿≤<h~>∏fi Nf°<@w t¥wÕ N°æ≤ Nt¥wÕ Ÿu ≤<Fw ıů N∏∫ Ÿf b_wC Fæ ŸJ¡° tæ*fiu N°Z∫ <J¡∫° Fæ, oŸ<ÔÎ J¡°<∏wtwÙ FůJ¡≤ tæ* Nb<_Sw F¥≥ $$21,22$$

"fi <J*¡<ªwg ¿Ja¡¿ªÌ°J¡°≤a' oŸ N≈fiÙ <•w J¡° ≈®J¡°≤°∏w≤ Ÿu bdÕfi J¡≤wÙ Fæ $

Ÿ¨<‹¸> J¡° N<wJ®¡td fi J¡≤ ıů b_wC Fæ NS°Õwg Ÿ¨<‹¸>Â<‹¸> Ÿu Âÿ∫t°fi ıů <J*¡<ªwg ≈¿≤<h~>∏fi b_wC N°æ≤ ıů ≈®Ô∫Â<‹¸> Ÿu Âÿ∫t°fi fi <J*¡¿ªBq≈ b_wC Fæ ŸJ¡ů J¥¡¸>_S˚¥t°fi∏Ì_b˚°b Ÿu <_Sw tæ*
ı°fiwÙ F¥≥, oŸ<ÔÎ „ů˚°∫C•w FůJ¡≤ tæ* <_Sw F¥≥ $ Fu <≈®∫, ˚C•w ˚ůyů* Ju¡ ŸÂ„ Ì¥≤bwÙÕ N˚C•w ˚ůyů*

Ÿu ˚Ù tæ* Ÿ∏wC‹¸> ≤FwÙ F¥≥ $ fi wů tæ* JC¡<≈w FůwÙ F¥≥ N°æ≤ fi tæ* ⁄‹¸> FůwÙ F¥≥, oŸ<ÔÎ tæ* ZÙŸ‡≈∏fi FůJ¡≤

<_Sw F¥≥ $ ÎJ¡t°` N°J¡°„ŸÂ„ <btÔ N<πwÙ∫ Ju¡bÔ F°ÌÕ f®Ê tu* NJu¡ÔÙ FÙ tæ* ≤td J¡≤wÙ F¥≥ $

≤°ıÔÙÔ°Nů* tu* ≤td fiFÙ* J¡≤wÙ, oŸ<ÔÎ tæ* ZÙtwÙ FůJ¡≤ <_Sw F¥≥ $ N°Ÿfi, Ω°fi N°æ≤ |≤ů* tu* ÌuF

1534

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ju¡ <_Sw Fůfiu≈≤ ˚Ù tæ* ≈¥d°ÕÃtR¡≈ tu* FÙ ¿_Sw ≤FwÙ F¥≥ $ J¡˚Ù ˚Ù ˚¥Td, Ÿ‡t°fi N°<Ì „°≤Ù¿≤J¡-
t°fi<ŸJ¡ ˚ůyů* tu* ∫° fiJ¡∑ N≈®°<›w Ÿu ı<fiw Ô≠ı° tu* <_Sw tæ* fiFÙ* ≤FwÙ F¥≥' oŸÙ Ÿu tæ* „ů˚°∫C•w FůJ¡≤ <_Sw F¥≥ $ tæ* Ÿt_w ˚Cbfiů* J¡∑ <fi∫°<tJ¡° F¥≥, wCh~> <bT∫R¡≈ fiFÙ* F¥≥, ÎuŸ° <bª°≤ J¡≤ tæ* N≈fiÙ

N°Ãt° tu* FÙ Ÿ∏wC‹¸> ≤FwÙ F¥≥; oŸ<ÔÎ „ů˚°Ÿ‡≈∏fi FůJ¡≤ <_Sw F¥≥ $ ∫u ÌuF N°<Ì N<@‹™>°fiÂ<‹¸> Ÿu (c) tu≤u _bR¡≈ FÙ Fæ* N°æ≤ N°≤ů<≈wÂ<‹¸> Ÿu tu≤u _bR¡≈ fiFÙ* Fæ $ tæ* ≈°≤t°<SÕJ¡ Â<‹¸> Ÿu ŸÃ∫_bR¡≈

F¥≥ N°æ≤ N≈°≤t°<SÕJ¡ Â<‹¸> Ÿu tæ* fiFÙ* ˚Ù F¥≥ $ tæ* ŸbÕ_bR¡≈ F¥≥ N°æ≤ <J*¡<ªwg_bR¡≈ ˚Ù fiFÙ* F¥≥; oŸ <bª°≤

Ÿu tæ* ZÙtwÙ ffiJ¡≤ fæ™>Ù F¥≥ $ tæ* ŸC© fiFÙ* ª°FwÙ, NSÕ fiFÙ* ª°FwÙ, NfiSÕ J¡° ≈¿≤F°≤ fiFÙ* ª°FwÙ

N°æ≤ Ì¥Ÿ≤Ù <J¡ŸÙ ≈®J¡°≤ J¡∑ ˚Ù <_S<w fiFÙ* ª°FwÙ $ ≈®°≤Æ@b„ ≈®°›w <J¡ŸÙ ˚Ù NSÕ Ÿu Ÿ∏wC‹¸> ≤FwÙ

F¥≥, oŸÙŸu tæ* ZÙtwÙ FůJ¡≤ <_Sw F¥≥ $ ≤°y N°æ≤ <bπuT J¡ů sÙd J¡≤ Ìufiub°ÔÙ N°ÃtfC<] N°æ≤

„°˜Â<‹¸>R¡≈Ù Ÿ<©∫ů* Ju¡ Ÿ°S tæ* ©uÔ J¡≤wÙ F¥≥, oŸ<ÔÎ tæ* ZÙtwÙ FůJ¡≤ <_Sw F¥≥ $ Fu _b°<tfig, oŸ
ıywg tu* fiù≤<ÿt∫ů* Ÿu, Ì¥Ÿ≤Ù o<∏B∫ů* Ÿu ∫° <ªW Ÿu ıů JC¡~> ˚Ù tæ* Ìu©wÙ F¥≥ bF Nfi¨w ≤Fw° FÙ fiFÙ*

∫°fiÙ bF Ÿf JC¡~> ŸÃ∫ FÙ ≤Fw° Fæ $ fi o<∏B∫°<ÌÂÿ∫ ≈Ì°Sů˘ Ÿu <˚∏fi <fi‹≈®≈aª b_wC J¡ů tæ* N≈fiu

˚Ùw≤ Ìu©wÙ F¥≥ $ oŸ ≤Ù<w Ÿu ª¥≥<J¡ tæ* f°F≤-˚Ùw≤ Nf°<@wb_wC_bR¡≈ <fi≤∏w≤ Ìu©wÙ ≤FwÙ F¥≥, oŸ<ÔÎ Fu fi°S, Ÿww ≈≤tNU∫CÌ∫R¡≈ N≈¥bÕ „ů˚° Ÿu tæ* „ů<˚w F¥≥ $$23-31$$

∏fi°ŸÙb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

N_ŸÙb°≥ ŸyÕ

NI ≤°ı° π°≤° ª¥±>°Ô° Ju¡ bªfiů* tu* NŸ‡f]Ãb N°æ≤ ©uª≤Ãb N°<Ì <Ÿ<]∫ů* Ju¡ fÙı J¡° bdÕfi $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ˚B, Ÿ ≤Ù<w Ÿu N≈fiÙ „ů˚° J¡∑ N<@J¡w° tu* J¡°≤d fwÔ° ≤FÙ, N≈fiu _bR¡≈˚¥w N°Ãt° tu* <bZ°∏w J¡°∏wbÌfi Ÿ ª¥±>°Ô° Ju¡ ≈®<w F≥ŸJ¡≤ ŸJu¡ bªfiů* J¡° ˚°b fi ı°fiJ¡≤ ≤°ı° <„<©ºbı fůÔ° $ Fu ŸCR¡≈u, ≤°ı≈C<` ! wCt ≈®°æ» fiFÙ* FCoÕ Fů Ì¥Ÿ≤u J¡ů ŸtH°fiu tu*

≈∫ůy b°•∫ fůÔfiu tu* N≈Ç> Fů, oŸÙ<ÔÎ NŸ‡f] ≈®Ô°≈ J¡≤wÙ Fů $ wCt <ıfi ≤°ıÔÙÔ°Nů* Ÿu ≤td J¡≤wÙ Fů ∏FÙ* Ÿu ≤td <J¡∫° J¡≤ů $$1,2$$

"fi°<J*¡<ªwg <J*¡<ªÌ°.' oÃ∫°<Ì b°•∫ tu* NŸ‡f]≈®Ô°≈Ãb fwÔ°wu Fæ* $

˚Bu, fwÔ°Nů wů ŸFÙ, ıů b_wC N°J¡°≤Ÿ°t°∏∫ J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ J¡˚Ù ≈®Ã∫s fi Fůfiub°ÔÙ

<fi≤°J¡°≤w° J¡ů ≈®°›w Fů ªCJ¡∑ Fæ, bF ≈®Ã∫s N°æ≤ N<_wÃb Ÿu „¥∏∫ b_wC Jæ¡Ÿu „ů<˚w Fů ŸJ¡wÙ Fæ ? $$3$$

(c) buÌ°∏w„°˜ tu* N<@‹™>°fi bF b_wC Fæ <ıŸtu* ˚®t J¡° N°≤ů≈ Fů, ıæŸu ≤≠ıC tu* Ÿ≈Õ N°æ≤

„C¿•w tu* ≤ıw J¡° $ ∫F°≥ ≈≤ ≤≠ıC N°æ≤ „C<•w - ∫u Ìůfiů* N<@‹™>°fi Fæ*, •∫ů*<J¡ o∏FÙ* tu* Ÿ≈Õ N°æ≤

≤ıw J¡° ˚®t Fůw° Fæ $ Ìu<©∫u „uTfi°y<b≤<ªw ≈≤t°SÕŸ°≤-"t¨yw¨‹d°∫°tCÌJa¡ „C•w°æ ≤ıwa ˚Cıåtů

≤≠≠b°tg $ wæ<t¿≤J¡ª∏B∫CybÌg ˚®°∏wt<©Ôa ıyBq≈tg $$'

buÌ°∏w„°˜ tu* N°≤ů≈ J¡° NSÕ Fæ - (1) <tØ∫°º∫°Ÿ, (2) H¥™>Ù J¡v≈fi°, (3) ÎJ¡ ≈Ì°SÕ
tu* Ì¥Ÿ≤u ≈Ì°SÕ Ju¡ @tÕ J¡∑ J¡v≈fi° $ ıæŸu-NŸay ıÙb°Ãt° tu* J¡w¨ÕÃb @tÕ J¡° N°≤ů≈ $ (4) ÎJ¡ ≈Ì°SÕ
tu* Ì¥Ÿ≤u ≈Ì°SÕ Ju¡ N°≤ů≈ Ÿu Ã≈∏fi <tØ∫° I°fi $

ŸyÕ - 80]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1535

"˚ůyæ≤˚C•wæ_wC‹∫°<t' ∫F wC‡F°≤° bªfi ˚Ù NŸ‡f] FÙ Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $
ıů ≈C”T J®¡ů@ Ÿu N°Ÿfi, „˙∫° N°<Ì Ju¡ ≈¿≤Ã∫°y J¡∑ fi°o˘ ˚ůyů* J¡° "N˚C•w ˚ůyů* Ÿu FÙ tæ* wC‹¸> F¥≥' oŸ fC<] Ÿu ≈¿≤Ã∫°y J¡≤w° Fæ, bF Jæ¡Ÿu „ů<˚w Fů ŸJ¡w° Fæ ? "ÎJæ¡b°J¡°„ŸaJ¡°≤ů Ju¡bÔu ⁄Ì∫u

≤tu' ∫F ıů wCtfiu J¡F° Fæ bF ˚Ù NŸayw Fæ $ Ÿ°s°wg ˚ůıfi N°æ≤ <t`, ŸubJ¡ N°<Ì J¡° ˚ůıfi-ofiJ¡°

≈¿≤Ã∫°y J¡≤ wS° ˚ůıfiŸ°@fi @fi°<Ì Ÿt_w b_wCNů* J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ ıů ÎJ¡ „¥∏∫ N°J¡°„ tu* FÙ

<≈„°ªbwg ≤td J¡≤w° Fæ, bF „ů<˚w Fůw° Fæ; ∫F J¡Ffi° Jæ¡Ÿu Ÿayw Fů ŸJ¡w° Fæ ? J®¡ů@ J¡∑ fi°o˘

@æ∫Õt°` J¡° NbÔ‡ffi J¡≤ „Ùw, ‹d, sC@°, w¨‹d° N°<Ì J¡° ŸFfi J¡≤fiub°Ô° ≈C”T bŸfi, N„fi,

„˙∫° N°<Ì ŸbÕ<b@ Ÿ°@fiů* J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ ıů NJu¡Ô° _bR¡≈ Ÿu FÙ <_Sw ≤Fw° Fæ, bF Jæ¡Ÿu

„ů<˚w Fů ŸJ¡w° Fæ ? $$4-6$$

"oÌa ª°F<tÌa fi°Ftg' oÃ∫°<Ì bªfi tu* ˚Ù NŸ‡f]Ãb fwÔ°wu Fæ* $
tæ* ÌuF fiFÙ* F¥≥, tæ* JC¡~> N°æ≤ FÙ F¥≥, |¸>°<Ì ≈Ì°SÕ Fæ* FÙ fiFÙ*, Ÿf JC¡~> ≈¿≤≈¥d°ÕÃtJ¡ Fæ - oŸ ≈®J¡°≤

<ıŸJ¡° ≈®Ô°≈ Fæ, bF Jæ¡Ÿu „ů<˚w Fů ŸJ¡w° Fæ ? $$7$$

"≈ÿ∫°<t ∫∏fi∫fi≤<ÿt<˚#' ∫F ıů wCtfiu N∏w tu* J¡F° Fæ bF ˚Ù <fÔJC¡Ô NŸayw Fæ, oŸ<ÔÎ
wC‡F°≤u π°≤° •w ∫u NSÕ „ů˚° Ju¡ FuwC fiFÙ* Fæ* $
ıů tæ* o<∏B∫b¨<W∫ů* Ÿu ∫F Ìu©wÙ F¥≥ Ÿu ≈°≤t°<SÕJ¡R¡≈ Ÿu fiFÙ* Ìu©wÙ F¥≥ $ <ıŸu tæ* ≈°≤t°<SÕJ¡R¡≈

Ÿu Ìu©wÙ F¥≥ bF J¡ůoÕ N°æ≤ FÙ ªÙı Fæ $ oŸ ≈®J¡°≤ J¡° ıů ≈®Ô°≈ Fæ, Ÿu Ã∫°yu <ffi° bF J¡°æfi Fæ, ıů

„ů<˚w Fů ŸJ¡w° Fæ ? oŸ<ÔÎ Fu ŸC∏Ì≤Ù, wCt f°Ô° Fů, tCÀ@° Fů N°æ≤ ª≈Ô Fů $ Fu <bÔ°<Ÿ<fi, NfiuJ¡

≈®J¡°≤ Ju¡ N°Ô°≈<bÔ°Ÿů* Ÿu <ıŸ w≤F tæ* J®¡∑n° J¡≤w° F¥≥, ŸÙ w≤F wCt ˚Ù J®¡∑n° J¡≤ů $ ≤°ı°

<„<©ºbı fiu Ÿ ≈®J¡°≤ N≈fiÙ <≈®∫° ª¥±>°Ô° Ju¡ ≈®<w N\>F°Ÿ-Ÿu F≥ŸJ¡≤ tº∫°Ö tu* _fi°fi J¡≤fiu Ju¡

<ÔÎ ™>J¡≤ ª¥±>°Ô° Ju¡ |≤ Ÿu ≈®_S°fi <J¡∫° $ fnu ÌC#© J¡° <bT∫ Fæ <J¡ N˚Ù wJ¡ ≤°ı° N≈fiu _bR¡≈
tu* <_Sw fiFÙ* FCN° Fæ $ tu≤u bªfiů* J¡ů ˚Ù bF fi ŸtH ŸJ¡°-oŸ ≈®J¡°≤ <bª°≤ Ÿu <©∏fi FCoÕ bF ª¥±>°Ô°

N≈fiu J¡°∫Õ tu* ŸaÔÀfi Fů y∫Ù $ Fu ≤°t˚B, wÌfi∏w≤ bFÙ* ≈≤ Ÿ ≈®J¡°≤ Ju¡ <˚∏fi-<˚∏fi N°„∫ Ÿu

∫C•w fi Ìůfiů* J¡° Ÿ Ÿt∫ ˚Ù ≈FÔu J¡∑ ≈°<SÕbÔÙÔ°Nů* Ÿu ŸÙ w≤F fFCw J¡°Ô ªÔ° y∫° $ ÎJ¡

Ÿt∫ J¡∑ f°w Fæ <J¡ <fiÃ∫w¨›w N°æ≤ <fi≤ÙF ˚Ù ª¥±>°Ô° J¡ů ÔÙÔ°b„ N°J¡°„ tu* Ìubw°Nů* Ju¡ ŸÂ„
ytfi°ytfi J¡≤fiu J¡∑ _b∫a oh~>° FCoÕ $ wÌfi∏w≤ bF ≤°ıJ¡∏∫° N°J¡°„ tu* ∫Su‹¸> Ÿaª°≤ J¡∑ <Ÿ<] Ju¡

<ÔÎ ŸbÕ<b@ <bT∫ů* J¡° Nfi°Ì≤ J¡≤ N°æ≤ <fiıÕfi _S°fi tu* N°J¡≤ _b∫a NJu¡ÔÙ FÙ ÎJ¡°∏w tu* ¿fi≤w wS°

N≈fiu N°Ÿfi Ju¡ «¡≈≤ <ªw Nayů* Ÿu Nb<_Sw Fů «¡ºbÕy°tÙ ≈®°d≈bfi J¡° ÌÙ|Õ N°J¡°„Ÿaª°≤ J¡∑

<Ÿ<] Ju¡ <ÔÎ NfiCJ¥¡Ô ˚®¥tº∫ N°<Ì Ìu„ tu* <fi≤ů@ J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ NU∫°Ÿ J¡≤fiu ÔyÙ $$8-15$$

©uª≤<Ÿ<] tu* FuwC˚¥w <J®¡∫° Ju¡ ≈®Ÿay Ÿu ZÙ≤°t˚B Ÿ°t°∏∫<J®¡∫° tu* <fi<tW J¡∑ <ıI°Ÿ° Ÿu N°su≈ J¡≤wu Fæ* $

ZÙ≤°tıÙ fiu J¡F° # yC”b≤, ∫F ıů JC¡~> _S°b≤ N°æ≤ ıayt ıywg Fæ bF Ÿf <J®¡∫° Ÿu FÙ Ã≈°<Ìw t°Ô¥t Fůw° Fæ (•∫ů*<J¡ J¡w°Õ N°<Ì J¡°≤J¡ů* J¡∑ <J®¡∫° Ju¡ <ffi° <J¡ŸÙ J¡∑ Ã≈<W Ìu©Ù fiFÙ* ı°wÙ Fæ, ÎuŸÙ <_S<w tu* ∫F ÎJ¡ _b°˚°<bJ¡ <ıI°Ÿ° FůwÙ Fæ <J¡) <J®¡∫°fi°tJ¡ _≈∏Ì J¡∑ Ã≈<W <J¡ŸŸu FCoÕ ?

1536

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

ŸJ¡∑ Ã≈<W Ÿ<J®¡∫ Ÿu FůyÙ, ∫F wů J¡F fiFÙ* ŸJ¡wu, •∫ů*<J¡ oŸ Ÿt°@°fi tu* N°Ãt°Z∫ N°æ≤

Nfib_S° Ìůfiů* ÌůT <_Sw Fæ* $ ∫<Ì J¥¡¸>_S Ÿu ŸJ¡∑ Ã≈<W FůwÙ Fæ, ∫F J¡FJ¡≤ Ÿt°@°fi J¡≤u*, wů

Ÿtu* Δ∫°|°w, N<b≤°t N°æ≤ k¡Ôfi°b_S° - ∫u wÙfi ÌůT N° ı°∫u*yu $ oŸ<ÔÎ Fu tF°≤°ı, <J®¡∫°fi°tJ¡
b_wC J¡∑ Ã≈<W NfiC˚b≈S ≈≤ Jæ¡Ÿu N°wÙ Fæ ? Ÿu J¡<F∫u $$16$$
oŸ ≈®J¡°≤ N°su≈ J¡≤ ≈®_wCw <bT∫ ≈¥~>wu Fæ* $

Fu f®Êfig, ∫F ıů N°J¡°„ytfi N°<Ì <Ÿ<]∫°≥ Fæ* bu |fiŮ∫_w <J¡Ÿ ≈®∫Ãfi„°ÔÙ _≈∏Ì<bÔ°Ÿ

Ju¡ k¡Ô Fæ*, ∫F tCHŸu J¡<F∫u $ Fu ≈®˚ů, ıů Nfi°ÃtI ≈C”T Fæ* bu N≈fiÙ <Ÿ<] Ju¡ <ÔÎ NSb° ıů N°ÃtI Fæa bu ÎJ¡t°` ÔÙÔ° Ju¡ <ÔÎ <J¡Ÿ J®¡t Ÿu ofi <Ÿ<]∫ů* J¡ů <Ÿ] J¡≤wu Fæ*, bF ıæŸ° Fæ, tCHŸu J¡<F∫u $$17,18$$

≤°t˚B, ıů N°≈fiu <J®¡∫° J¡∑ Ã≈<W Ju¡ <bT∫ tu* N°Ãt°Z∫, Nfib_S° N°<Ì ÌůTů* J¡° L°bfi

<J¡∫° Fæ bF wf |¸>w°, ıf Ju¡bÔ <J®¡∫°_bR¡≈ J¡∑ <Ÿ<] Ju¡ <ÔÎ J¡°≤J¡ů* J¡∑ N≈us° FůwÙ $ ≈≤∏wC

∫F°≥ f°w bæŸÙ fiFÙ* Fæ $ f°w ∫F Fæ - <J®¡∫°Ÿ°º∫ k¡Ô Ju¡ <ÔÎ J¡°≤J¡ů* J¡∑ N≈us° FůwÙ Fæ $ k¡Ô

J¡∑ Ã≈<W Ju¡ <ÔÎ ≈®b¨W FCÎ J¡°≤J¡ fi°∏w≤Ù∫J¡R¡≈ Ÿu <J®¡∫° J¡° NbÔ‡ffi J¡≤wu Fæ* $ oŸÙ <J®¡∫°

Ju¡ N°@°≤≈≤ k¡Ô tu* Ÿ°º∫w° N°æ≤ J¡°≤J¡ů* tu* Ÿ°@fiw° J¡FÙ ı° ŸJ¡wÙ Fæ $ oŸ ≤Ù<w Ÿu <fi‹J¡TÕ

∫F <fiJ¡Ô° <J¡ Ÿ°º∫ N°æ≤ Ÿ°@fi Ìůfiů* Ÿu <bÔsd <J®¡∫° Ÿ°º∫ tu* N≈u<sw Ÿ°@fiů* Ÿu <˚∏fi <J¡ŸÙ

N∏∫ Ÿ°@fi J¡∑ N≈us° fiFÙ* J¡≤wÙ, oŸ<ÔÎ <J®¡∫° tu* Ÿ<J®¡∫ J¡°≤d Fæ ∫° J¥¡¸>_S ? oŸ <bJ¡v≈J¡°

≈®Ÿay FÙ fiFÙ* N°w°, oŸ N°„∫ Ÿu b<Ÿ‹™>ıÙ N°yu Ju¡ ≈®ÿfiů* Ju¡ Ÿt°@°fi tu* y°æd-tC¶∫Ÿ°@°≤d

<J®¡∫°Ÿ°º∫ J¡ů <b˚°y ≈¥bÕJ¡ Ì„°Õwu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu <≈®∫ ≤°|b, oŸ ıywg tu* Ÿ˚Ù ıyF Ÿ°º∫ b_wC wÙfi w≤F J¡∑

FůwÙ Fæ - ≈°Ìu∫, Fu∫ N°æ≤ ≈u‚∫ (N) $$19$$

fitu* k¡Ô J¡∑ <bÔsdw° Ì„°Õwu Fæ* $

N≈fiu NfiCJ¥¡Ô ≈°Ìu∫ NSÕ J¡° ≈®∫Ãfi≈¥bÕJ¡ <fi‹≈°Ìfi <J¡∫° ı°w° Fæ $ N≈fiu ≈®<wJ¥¡Ô ı°fiJ¡≤

Fu∫ b_wC J¡° Ã∫°y <J¡∫° ı°w° Fæ $ Fu∫ N°æ≤ ≈°Ìu∫ Ìůfiů* Ju¡ fÙª J¡° NSÕ ≈u‚∫ Fůw° Fæ $ Fu ŸÌgfC]u, ıů b_wC Ÿ°s°wg ∫° ≈≤‡≈≤° Ÿu ŸC© Ju¡ NfiCJ¥¡Ô FůwÙ Fæ bF ≈°Ìu∫ FůwÙ Fæ N°æ≤ ıů b_wC ŸC©<b|°wJ¡

FůwÙ Fæ bF Fu∫ FůwÙ Fæ Îba ıů b_wC ofi Ìůfiů* Ju¡ fÙª J¡∑ FůwÙ Fæ bF ≈u‚∫ FůwÙ Fæ, ÎuŸ° NfiC˚bÙ

Ôůyů* J¡° J¡Ffi° Fæ $$20,21$$

∫u wÙfiů* Ÿ°º∫˚uÌ NI°<fi∫ů* Ju¡ <ÔÎ FÙ Fæ*, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Ÿ∏t<w w[bI <bπ°fig J¡∑ Â<‹¸> tu* ıf ∫F Ÿf N°Ãt_bR¡≈ Fů ı°w° Fæ wf ofi wÙfiů* ≈sů* tu* Ÿu J¡ůoÕ ˚Ù ≈s fiFÙ* ™>F≤w° $$22$$

I°fiÙ Ju¡ <ÔÎ ∫<Ì wÙŸ≤° <bJ¡v≈ t°fi ˚Ù <Ô∫° ı°∫, wů ˚Ù J¡ůoÕ ÌůT fiFÙ* Fůw°, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

(N) y®FdfC<] J¡∑ <bT∫˚¥w b_wC ≈°Ìu∫ Fæ, ∫F ≈®b¨<W J¡∑ <bT∫ Fæ $ Ã∫°yfC<] J¡∑ <bT∫ b_wC

Fu∫ J¡FÔ°wÙ Fæ, ∫F <fib¨<W J¡∑ <bT∫ Fæ $ ≈us°fC<] J¡∑ <bT∫ b_wC ≈u‚∫ Fæ $

ŸyÕ - 80]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1537

<J¡ŸÙ Ÿt∫ I°fiÙ Ÿ ÔÙÔ° Ÿu FÙ oŸ Ÿt_w ıywg J¡ů ≈us°≈s tu* ≤©J¡≤ Ju¡bÔ Ìu©w° Fæ N°æ≤ fiFÙ* ˚Ù Ìu©w° Fæ $$23$$

ÎJ¡ FÙ b_wC ÎJ¡ ≈C”T Ju¡ fů@, ≤°y N°æ≤ bæ≤°À∫ Nb_S° Ju¡ ˚uÌ Ÿu wÙfi ≈®J¡°≤ J¡∑ Fů ı°wÙ

Fæ, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

ÎJ¡ FÙ b_wC I°fiÙ J¡∑ Â<‹¸> tu* ≈us°ÃtJ¡, t¥» J¡∑ Â<‹¸> tu* ≈°Ìu∫°ÃtJ¡ N°æ≤ Wtbæ≤°À∫Ÿ‡≈∏fi

≈C”T J¡∑ Â<‹¸> tu* Fu∫°ÃtJ¡ Fů ı°wÙ Fæ $ Fu ≤°t˚B, N°J¡°„ytfi<Ÿ<] N°<Ì J¡° J®¡t Jæ¡Ÿ° Fæ, Ÿu N°≈ Nf ŸC<fi∫u $$24$$

<Ÿ<] Ju¡ w°≤w‡∫ tu* wS° <ª≤J¡°<ÔJ¡ Îba N<ª≤J¡°<ÔJ¡ ≈®∫Ãfi J¡∑ N°bÿ∫J¡w° tu* ≈°∫
fwÔ°wu Fæ* $

Ìu„, J¡°Ô, <J®¡∫° Îba BΔ∫ J¡∑ N≈us° ≤©fiub°ÔÙ Ÿf w≤F J¡∑ <Ÿ<]∫°≥ ∫FÙ* ≈≤, ˚¥wÔ J¡ů bŸ∏w Ju¡ ŸÂ„, ıÙb J¡ů tů<Fw J¡≤wÙ Fæ* $$25$$

∫u ıů Ìu„ N°<Ì <Ÿ<] Ju¡ ª°≤ Ÿ°@fi Fæ* fitu* ZÙ„æÔ N°<Ì WtůWt Ìu„ N°<Ì ª°≤ Ÿ°@fiů* Ju¡

<tÔ ı°fiu≈≤ „Ù|® <Ÿ<]∫ů* J¡° Ô°˚ Fů ı°fiu Ÿu ∫ůy, t∏`, ı≈ N°<Ì <J®¡∫°Nů* tu* Ì¥Ÿ≤u Ìu„ tu*

NfiC<‹™>w <J®¡∫°Nů* J¡∑ N≈us° ≈®@°fi ÃJ¡TÕ J¡∑ J¡v≈fi° FůwÙ Fæ N°æ≤ wÌgfiCŸ°≤ FÙ k¡ÔůÃJ¡TÕ ˚Ù Fůw°

Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu Ÿ°@ů, <Ÿ<] N°<Ì Ju¡ Ÿ°@fi tu* ∫u ıů ª°≤ FuwC Fæ* fitu* ZÙ„æÔ N°<Ì tu* NfiC<‹™>w ∫ůy N°<Ì

<J®¡∫° tu* ÃJ¡TÕ J¡∑ J¡v≈fi° FůwÙ Fæ, •∫ů*<J¡ k¡ÔůÃJ¡TÕJ®¡t <ıwfiu Fæ* bu Ÿ˚Ù fi <J®¡∫°Nů* Ju¡ ÃJ¡TÕ Ju¡

NfiCŸ°≤ FÙ FůwÙ Fæ* $$26$$

™>ÙJ¡ Fæ, Ftfiu bæŸ° t°fi <Ô∫°, oŸŸu ≈®J¨¡w tu* •∫° N°∫°, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

ß>°t≤w∏`, ∫ů<yfiÙJ¡v≈ N°<Ì fnu-fnu NfiuJ¡ y®∏Sů* tu* N°J¡°„ytfi N°<Ì Ju¡ Ÿ°@fi ∫u ˚Ù

≈®<Ÿ] Fæ - <Ÿ]yC<¸>J¡°, <Ÿ]°aıfi, <Ÿ]©±>gy, <Ÿ]≈°ÌCJ¡° N°<Ì $ "J¡Sa ŸaŸ°@∫Ã∫uwwg' ∫F ıů N°≈fiu ≈®ÿfi <J¡∫° Fæ ŸJ¡° N<˚≈®°∫ ∫<Ì fi <J®¡∫°J®¡tů* J¡° <fiR¡≈d J¡≤fiu tu* Fæ, wů N<b_w¨w J¡Sfi Ÿu fiJ¡° <fiR¡≈d fi Fů ŸJ¡fiu Ju¡ J¡°≤d J¡Sfi J¡° <b_w°≤ Nbÿ∫ J¡≤fi° Fůy° $ ŸŸu <Ÿ<]∫ů* Ju¡

<bT∫ tu* <ıI°Ÿ° fi ≤©fiub°Ôu Nw[bI Zůw°Nů* J¡∑ Ìææbb„ oh~>° Fů ı°∫uyÙ N°æ≤ fitu* bu ≈®b¨<W

J¡≤fiu Ôy ı°∫u*yu, oŸŸu fn° NfiSÕ Fů ı°∫uy° $ N°≈Ju¡ <ÔÎ ˚Ù bF <b_w°≤ ≈®J¨¡w N°ÃtZbd tu*

<bPfiR¡≈ Fů ı°fiu Ÿu <b|°wJ¡ FÙ Fæ, oŸ<ÔÎ ≈®®J¨¡w tu* ŸJ¡° <fiR¡≈d <ªw fiFÙ* Fæ $$27$$

∫FÙ ∏∫°∫ t<d, t∏` N°<Ì Ÿu Fůfiub°Ôu <Ÿ<]J®¡t Ju¡ <fiR¡≈d tu* wS° ZÙ„æÔ N°<Ì <Ÿ] Ìu„ tu*

<fib°Ÿ Ÿu <Ÿ] Fůfiub°Ôu <Ÿ<]J®¡t Ju¡ <fiR¡≈d tu* ˚Ù Ôy°fi° ª°<FÎ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu ≤°t˚B, t<d, N°æT<@, w≈, t∏` N°æ≤ <J®¡∫° Ÿu Fůfiub°ÔÙ <Ÿ<] Ju¡ J®¡t J¡° <fiR¡≈d ˚Ù Ì¥≤ FÙ

≤Fu, •∫ů*<J¡ ŸJ¡° <b_w°≤≈¥bÕJ¡ <fiR¡≈d J¡≤fi° ˚Ù ≈®J¨¡w N°Ãtw[bR¡≈ NSÕ J¡° <b|°wJ¡ FÙ Fæ $ Fu J¨¡w°SÕ ZÙ≤°tıÙ, <Ÿ] Ìu„ Ÿu ≈®<Ÿ] ZÙ„æÔ NSb° tuR¡ ≈bÕw ≈≤ <fib°Ÿ J¡≤ ≤Fu ≈C”T J¡ů <Ÿ<]

FůwÙ Fæ-oŸJ¡° ˚Ù <b_w°≤≈¥bÕJ¡ bdÕfi J¡≤fi° N°≈Ju¡ ıæŸu <Ÿ<]∫ů* tu* wCh~>Ãb fC<] ≤©fiub°Ôu ≈C”Tů*

Ju¡ <ÔÎ ≈®J¨¡w N°Ãt<ª∏wfiR¡≈ NSÕ J¡° <b|°wJ¡ FÙ <Ÿ] Fůy° $$28,29$$

1538

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
wf wů tu≤° ≈®ÿfi <fÔJC¡Ô <fi≤SÕJ¡ FÙ Fæ-oŸ <bª°≤ Ÿu ZÙ≤°tª∏BıÙ J¡ů <J¡ŸÙ w≤F J¡° ÌC#© fi Fů, oŸ<ÔÎ ≈®_wCw I°fi J¡∑ Â»w° tu* ≈∫ůyÙ, N°fiCTa<yJ¡ N°J¡°„ytfi°<Ì <Ÿ<]∫ů* tu* Ÿ°@fi˚¥w wS° bdÕfi J¡∑ ı° ≤FÙ J¡S° Ÿu Ÿ‡f] ≈®°d°∫°tJ®¡t Ÿasu≈ Ÿu ŸCfi°wu Fæa $
oŸ<ÔÎ Fu ZÙ≤°tıÙ, <„<©ºbı J¡∑ J¡S° Ju¡ ≈®Ÿaay Ÿu ≈®°›w <Ÿ<]R¡≈Ù k¡Ô Ÿu ∫C•w oŸ ≈®°d°<Ì
b°∫C J¡∑ NU∫°Ÿ<J®¡∫° J¡° N°≈ Zbd J¡∑<ı∫u $ Ÿ°º∫°SÕ N°æ≤ Ÿ°@fi°SÕ N<©Ô N∏w_S b°Ÿfi°Nů*

J¡° Ã∫°yJ¡≤ yCÌ° N°<Ì π°≤ů* Ju¡ ŸaJ¡ůª Ÿu, <Ÿ]°<Ì N°Ÿfi, J¡°∫, t_wJ¡ N°æ≤ yÌÕfi J¡∑ Ÿtw°,

<fiÿªÔw°, wS° fi°<ŸJ¡° Ju¡ Ny®˚°y tu* NbÔůJ¡fi°<Ì ∫ůy„°˜ů•w <J®¡∫°J®¡tů* Ÿu; ˚ůıfi N°æ≤

N°Ÿfi J¡∑ „C<] Ÿu, ˚ÔÙ˚°≥<w ∫ůy„°˜ Ju¡ ≈¿≤„ÙÔfi Ÿu, Wt N°ª°≤ Ÿu, Ÿ≠ıfiů* Ju¡ Ÿay Ÿu, ŸbÕÃ∫°y Ÿu, ŸC©°Ÿfi Ÿu, JC¡~> J¡°Ô wJ¡ ≈®°d°∫°t Ju¡ Â» NU∫°Ÿ Ÿu, J®¡ů@, Ôů˚ N°<Ì Ju¡ <fÔJC¡Ô

Ã∫°y Ÿu wS° ˚ůyů* Ju¡ Ã∫°y Ÿu Fu ŸCb®w ZÙ≤°tª∏BıÙ, ≤uªJ¡, ≈¥≤J¡ N°æ≤ JC¡‡˚J¡ J¡° Nh~>Ù w≤F

NU∫°Ÿ Fů ı°fiu ≈≤ ≈®°dů* J¡° _b°tÙ Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d ∫ů<y∫ů* Ju¡ Ÿf ≈®°d Ÿ w≤F fiJu¡ N@Ùfi Fů ı°wu Fæa, <ıŸ w≤F ≤°ı° Ju¡ fi°æJ¡≤ $$30-34$$

≈®°dů* Ju¡ N≈fiu N@Ùfi Fů ı°fiu≈≤ ∫°fiÙ ≈®°dů* Ju¡ «¡≈≤ N≈fi° Ÿf <fi∫∏`d Fů ı°fiu ≈≤ fiŸu Ÿ‡f] <Ÿ<]∫°≥ ˚Ù N≈fiu N@Ùfi Fů ı°wÙ Fæ* - ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu ≤°|b, ÌuF Ju¡ b°∫C Ju¡ N≈fiu N@Ùfi Fů ı°fiu Ÿu ∫°fiÙ ÌuF_S b°∫C Ju¡ «¡≈≤ N≈fi° <fi∫∏`d Fů ı°fiu Ÿu ≤°≠∫ Ÿu ÔuJ¡≤ tůs≈∫Õ∏w Ÿ˚Ù Ÿ‡≈<W∫°≥ ŸfJ¡ů ŸC©Ÿ°º∫ Fů ı°wÙ Fæ* $$35$$

Nf, ÌuF_S b°∫C Ju¡ N≈fiu N@Ùfi Fů ı°fiu Ÿu Ÿ‡≈¥dÕ <Ÿ<]∫°≥ ≈®°›w Fů ı°wÙ Fæ*, ∫F ıů J¡F°
y∫°, oŸJ¡° ≈≈°Ìfi J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ Ÿ‡≈¥dÕ „≤Ù≤ tu* kæ¡ÔÙ FCoÕ fFW≤ Fı°≤ „°©°Nů*b°ÔÙ ≈®@°fi Ÿ°æ fi°<n∫ů* J¡∑ N°<Zw, t¥Ô°@°≤ Ÿu ÔuJ¡≤ f®Ê≤∏@®≈∫Õ∏w Ÿ°w ªJ®¡ů* tu* ≈®<b‹¸> FůJ¡≤ <fiJ¡ÔÙ FCoÕ wS°
t¥Ô°@°≤ tu* Ÿ°»u wÙfi bÔ∫ Ju¡ bu‹¸>fi Ju¡ ˚Ùw≤ ŸůoÕ FCoÕ JC¡^±><ÔfiÙ J¡∑ „<•w Ÿu Ÿ‡≈∏fi ŸCTC‡fi° fi°±>Ù

J¡° bdÕfi J¡≤wu Fæ* $

ª°≤ů* Nů≤ Ÿu kæ¡ÔÙ FCoÕ „°©°Nů* Ÿu ≈¿≤bu<‹¸>w Fůfiu Ju¡ J¡°≤d t^±><Ôw N°J¡°≤ Ÿu ∫C•w, ttÕ_S°fi tu* Ÿt°<Zw, Ÿ°æ fi°<±>∫ů* J¡∑ N°Z∫ N°∏`bu‹¸><fiJ¡° (ŸCTC‡fi°) fi°t J¡∑ fi°±>Ù Fæ (ª¥≥<J¡ N°≥wů* J¡∑
fi°<±>∫ů* Ÿu bF <fÔJC¡Ô <|≤Ù FCoÕ Fæ, oŸ<ÔÎ ŸJ¡° fi°t N°∏`bu‹¸><fiJ¡° ≈n° Fæ) $$36$$
t¥Ô°@°≤ tu* _b°∏wyÕw JC¡^±><ÔfiÙ Ju¡ _S°fi J¡∑ NfiCJ¥¡Ôw° Ÿu ŸJ¡° bdÕfi J¡≤wu Fæ* $
bÙd°Ì^±> Ju¡ t¥Ô˚°y tu* ≈®<Ÿ] ≤u©°_bR¡≈ N°bwÕ Ju¡ (w∏`Ù Ju¡ t¥Ô tu* ≈¿≤bwÕfiR¡≈ ıů N°bwÕ

Fůw° Fæ ŸJu¡ wCv∫ NSb° ıÔ≈¿≤bwÕfi_bR¡≈ ıů N°bwÕ Fůw° Fæ) ŸJu¡ wCv∫, B<b±>°s≤ tu* <Ô©J¡≤

Ìu©fiu tu* —J¡°≤ Ju¡ ≈¥b°Õ]Õ Ju¡ Ÿt°fi N°æ≤ fi°y≤Ù <Ô<≈ tu* wů —J¡°≤ Ju¡ W≤°]Õ Ju¡ Ÿt°fi wS° JC¡^±>Ô

Îba N°bwÕ Ju¡ wCv∫ bF ŸCTC‡fi° fi°±>Ù <_Sw Fæ $$37$$

∫F Ju¡bÔ tfiC‹∫ů* Ju¡ FÙ „≤Ù≤ tu* FůwÙ Fů, ∫F f°w fiFÙ* Fæ, <J¡∏wC Ÿ˚Ù ıÙbů* Ju¡ „≤Ù≤ů* tu* ∫F

ÎJ¡-ŸÙ FůwÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, Ìub, NŸC≤, tfiC‹∫, t¨y, ty≤, ©y N°<Ì tu*, J¡∑¸>, ≈way N°<Ì Ÿu ÔuJ¡≤
f®Ê°≈∫Õ∏w Ÿf ≈®J¡°≤ Ju¡ ≈®°<d∫ů* tu* bF fi°±>Ù <Ìw Fæ $ „Ùwı∏∫ ≈Ùn° Ju¡ <fib°≤d Ju¡ <ÔÎ yu*±C>≤Ù

ŸyÕ - 80]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1539
t°≤J¡≤ (yůÔ°oÕ f°≥@J¡≤) Ÿů∫u FCÎ Ÿ≈Õ≤°ı Ju¡ „≤Ù≤ J¡∑ fi°o˘ f]t^±>Ô, „C˚® wS° ≈®Ô∫°<Àfi Ÿu yÔ ≤Fu ª∏Bt° Ju¡ wCv∫ f]JC¡^±>ÔÙ bF fi°±>Ù Fæ $ yCÌ° Ÿu ÔuJ¡≤ ˚°æ*F Ju¡ fÙª wJ¡ Ÿf <~>Bů* J¡°

_≈„Õ J¡≤ ≤FÙ bF ŸCTC‡fi° fi°±>Ù tfi J¡∑ b¨<W∫ů* Ÿu ˚Ùw≤ ªaªÔ N°æ≤ f°F≤ ≈®°d°<Ì Ÿu _≈∏Ì∫C•w FůJ¡≤ ŸÌ° Nb<_Sw ≤FwÙ Fæ $$38-40$$

ŸJu¡ t¥Ô tu* Ÿ°»u wÙfi bÔ∫ Ju¡ N°J¡°≤ Ÿu ∫C•w JC¡^±><ÔfiÙ ŸaI°b°ÔÙ <ªwg„<•w Fæ $

ŸJu¡ NŮ∫∏w≤ tu* ∫°fiÙ J¡ÌÔÙJ¡ů„ Ju¡ ŸÂ„ t¥Ô°@°≤ tu* bÙd° Ju¡ t¥Ô tu* ÌCÔÕ‚∫ w°≤ů* Ju¡ buy Ÿu

<bÔ°Ÿ J¡≤ ≤FÙ-ŸÙ ≈≤t-Ÿ¥‚t ≈≤°„<•w fi°t J¡∑ ŸJ¡Ô „ÆÌů* J¡∑ t¥Ô˚¥w „ÆÌf®Ê°<ÃtJ¡° ıů _k¥¡<wÕ Fæ bFÙ ≈®°dŸay Ÿu fi°<˚, ⁄Ì∫ N°æ≤ J¡^™> ≈®Ìu„ů* tu* w≤ůW≤ J¡ů NÃ∫∏w Δ∫•w FůJ¡≤ Ìu©wÙ

FCoÕ tº∫t°, bæ©≤Ù oÃ∫°<Ì ˚uÌů* J¡ů ≈®°›w J¡≤wÙ Fæ () $ ª¥≥<J¡ bF JC¡^±>Ô°J¡°≤b°<FfiÙ Fæ, oŸ<ÔÎ

JC¡^±><ÔfiÙ fi°t Ÿu J¡FÙ y∫Ù Fæ $ bF Ÿf ≈®°<d∫ů* J¡∑ ≈≤t°„<•w Fæ wS° ≈®°d, o<∏B∫, fC<] N°<Ì Ÿf

„<•w∫ů* J¡∑ ŸW°_k¥¡<wÕ J¡∑ ≈®b¨<W tu* <fib°ÕFJ¡ Fůfiu Ÿu buy≈®Ì°fi J¡≤fiub°ÔÙ Fæ $$41,42$$

fitu* ≈®°d„<•w buy≈®Ì°fi J¡≤fiub°ÔÙ Jæ¡Ÿu Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
bFÙ N≈fiu tC© Ÿu ≈®°db°∫C J¡ů «¡≈≤ ku*¡J¡wÙ Fæ N°æ≤ N≈°fi J¡ů fiÙªu ©Ù*ªwÙ Fæ, oŸ<ÔÎ ŸÌ°

Ÿ°≥Ÿ ©Ù*ªwÙ FCoÕ _≈∏Ìfi tu* FuwC ffiÙ FCoÕ «¡≈≤ J¡∑ Nů≤ tC≥F J¡≤Ju¡ J®C¡] Ÿ°≥<≈fi J¡∑ fi°o˘ Nb<_Sw

≤FwÙ Fæ $$43$$
fC<]„<•w J¡ů buy≈®Ì°fi J¡fiub°ÔÙ Jæ¡Ÿu Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
ıf ⁄Ì∫ tu* <_Sw ≈®°db°∫C JC¡^±><ÔfiÙ Ÿu N°J¨¡‹¸> FůJ¡≤ N≈°fib¨<W π°≤° JC¡^±><ÔfiÙ ≈Ì J¡ů

≈®°›w Fůw° Fæ wf N≈aªÙJ¨¡w ˚¥wů* Ÿu ı<fiw N∏w#J¡≤d tu* <bΩt°fi ıÙbŸa<bwg _t¨<w, ŸaJ¡v≈, Nº∫bŸ°∫, N<˚t°fi, ≤°y N°<Ì b¨<W∫ů* Ju¡ ˚uÌů* Ÿu N∏Ì≤ <Ìw FůwÙ Fæ $$44$$

Jæ¡Ÿu o<∏B∫„<•w J¡ů buy≈®Ì°fi J¡≤wÙ Fæ, ∫F fwÔ°wu Fæ* $
oŸ w≤F ≈®°d N°æ≤ fC<] J¡ů I°fi N°æ≤ <J®¡∫° „<•w ≈®Ì°fi J¡≤fiub°ÔÙ JC¡^±><ÔfiÙ J¡ůtÔ _≈„Õb°ÔÙ

(<bT∫ Ÿ<∏fiJ¡TÕb°ÔÙ) ªsC N°<Ì o<∏B∫ů* Ÿu Ì∫ ≈®°›w J¡≤wÙ FCoÕ, J¡tÔ tu* ˚®t≤ J¡∑ fi°o˘, ÌuF tu* ıæŸu-
ıæŸu (<ıŸ w≤F Ju¡ ˚ůıJ¡ Ju¡ NÂ‹¸> ∫° Â‹¸> Ÿ°ty®Ù Ju¡ bæ<ªc∫ Ÿu) _kC¡¿≤w FůwÙ Fæ bæŸu-bæŸu N∏w#J¡≤d tu* wwg-wwg o<∏B∫ů* Ÿu NSÕ<b„uTů* tu* _k¥¡<wÕ_bR¡≈ wwg-wwg k¡Ô˚ůy°<ÌR¡≈ Ÿa¿bwg <Ìw FůwÙ Fæ $$45$$

Jæ¡Ÿu bF o<∏B∫Ÿ<∏fiJ¡Tů˘ J¡∑ b„b<wÕfiÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

≠∫ů*-≠∫ů* ªsC N°<Ì o¿∏B∫ů* Ju¡ Ÿ°S <bT∫_≈„Õ ≈®St Ã≈∏fi Fůw° ı°w° Fæ Ã∫ů*-Ã∫ů*

J¡°∫ÕJ¡≤dŸa|°wR¡≈ ∫∏` Ju¡ ≈®u≤J¡ b¨<W π°≤° f°F≤ <fiJ¡Ôu FCÎ ≈®t°w° J¡∑ f°fl <bT∫ů* Ju¡ Ÿ°S ≈≤_≈≤

() ÎuŸ° FÙ t∏`„°˜ tu* J¡F° y∫° Fæ #

ªæw∏∫ŸbÕ˚¥w°fi°a „ÆÌf®Êu<w ∫<πÌC# $ wÃ≈®°›∫ JC¡^±>ÔÙR¡≈a ≈®°<dfi°a ÌuFtº∫ytg $$
bd°ÕÃtfi°&&<b˚Õb<w yΩ≈Ω°<Ì˚uÌw# $$' oÃ∫°<Ì $

Ÿ°‡f fiu ˚Ù J¡F° Fæ #

∫° Ÿ. <t`°b”dŸÌfi°ÌChª≤∏wÙ <`T<‹¸>a bd°Õfì ≈®J¡¸>J¡≤dæ# ≈®°dŸay°wg ≈®Ÿ¥wu $
w°a ≈ÿ∫∏wÙ* ≈®SttC<Ìwa tº∫t°a fC<]Ÿa_S°a b°ªa b•ù J¡≤d<b„Ì°a bæ©≤Ù* ª ≈®≈Ωu $$

1540

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

N°<Ô*yfi J¡≤°fiub°ÔÙ Ÿa<bwg JC¡^±><ÔfiÙ NÃ∫∏w _≈‹¸> Fů ı°wÙ Fæ $$46$$
t¥Ô°@°≤ tu* <_Sw JC¡^±><ÔfiÙ J¡∑ Ÿf fi°<n∫°≥ ªsC N°<Ì o<∏B∫ů* Ju¡ ≈®bwÕfi tu* π°≤ Fæ*, oŸ N°„∫

Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Ÿ JC¡^±><ÔfiÙ tu* ⁄Ì∫J¡ů„ J¡∑ Ÿt_w fi°<n∫°≥ Ÿ<‡t<Ôw Fæ* $ bu Ÿf fi°<n∫°≥, Ÿ°y≤ tu* fi<Ì∫ů*

J¡∑ fi°o˘, ŸÙŸu f°≤f°≤ Ã≈∏fi FůwÙ Fæ* wS° ŸÙtu* <bÔÙfi Fů ı°wÙ Fæ $$47$$
bu Jæ¡Ÿu f°≤f°≤ ŸÙŸu Ã≈∏fi FůwÙ Fæ wS° ŸÙtu* <bÔÙfi Fů ı°wÙ Fæ*, ∫F J¡Fwu Fæ* $

≈®°dR¡≈ Ÿu ŸJu¡ «¡ºbÕytfi tu* ÃŸCJ¡ Fůfiu wS° N≈°fiR¡≈ Ÿu N@#≈®bu„ J¡∑ Nů≤ ∏tC© Fůfiu Ÿu Ÿ‡≈¥dÕ I°fiů* J¡∑ ÎJ¡ bFÙ Ÿ°@°≤d fÙı J¡FÙ y∫Ù Fæ $$48$$

N≈¿≤<h~>∏fi <ª<w J¡°-t¥Ô°@°≤ fi°nÙt¥Ô tu* ≈¿≤<h~>∏fi JC¡^±><ÔfiÙ fi°tJ¡ N≈fiu Na„ Ÿu-Ì∫

Jæ¡Ÿu N°æ≤ <J¡Ÿ <ÔÎ Fůw° Fæ, ∫F ZÙ≤°tª∏BıÙ ≈¥~>wu Fæ* $
tFTuÕ, ıf b_wC N°æ≤ J¡°Ô Ÿu (c) N≈¿≤<h~>∏fi Ÿb°ÕÃtJ¡ <ª<wŸa<bwg Fæ, wf Ÿ JC¡^±><ÔfiÙJ¡ů„

Ÿu FÙ Ÿf w≤F J¡∑ Ÿa<bwg J¡° _kC¡¸> Ì∫ Fůw° Fæ, ∫F Jæ¡Ÿu N°æ≤ <J¡Ÿ<ÔÎ ? $$49$$
ıf Ìu„J¨¡w ≈¿≤h~>uÌ J¡° N˚°b b_wCJ¨¡w ≈¿≤h~>uÌ Ju¡ N˚°b tu* N∏w˚¥Õw Fæ wf wů J¡°ÔJ¨¡w

≈¿≤h~>uÌ Ju¡ N˚°b ˚Ù b_wCJ¨¡w ≈¿≤h~>uÌ Ju¡ N˚°b tu* N∏w˚¥Õw FÙ Fæ, <k¡≤ ŸJ¡° ≈¨SJg¡ ≈°Ì°fi Δ∫SÕ Fæ $ ∫<Ì ∫F J¡<F∫u <J¡ _≈‹¸>ÙJ¡≤d Ju¡ <ÔÎ ŸJ¡° NÔy ≈°Ì°fi <J¡∫° y∫° Fæ, wů Ìu„J¨¡w

≈¿≤h~>uÌ J¡° N˚°b tu* ˚Ù ∫F J¡F ŸJ¡wu Fæ* - ∫ů* wÙfiů* Ju¡ NfiCb°Ì Ju¡ Δ∫°ı Ÿu <Ì©Ô°wu FCÎ,

<fi≤°J¡°≤ N°æ≤ <fi<bÕT∫J¡ <ª<w J¡∑-ıÙb°J¡°≤_bR¡≈ Ÿu ∫° |¸>°<Ì <bT∫J¡_bR¡≈ Ÿu-N<˚Δ∫<•w fwÔ°fiu Ju¡ <ÔÎ "wÌ° Ÿa<bÌCÌuÃ∫∏w˚¥Õww∏t°`fÙı˚¥#' oÃ∫°<Ì ıů ≈FÔu J¡F° y∫° S° ŸÙ NSÕ

J¡∑ <b_w°≤ Ÿu Δ∫°¶∫° J¡≤fiu J¡∑ oh~>° J¡≤ ≤Fu tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ - _S¥Ô N°æ≤ Ÿ¥‚t Ìůfiů* ÌuFů*

Ju¡ N°J¡°≤ tu* ≈¿≤dw ˚¥wů* Ÿu Ÿ°≈us FÙ <ª<w J¡∑ <b„uT°<˚Δ∫<•w FůwÙ Fæ - ∫F fwÔ°wu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu <fi‹≈°≈ ≤°tıÙ, ∫Ω<≈ Ÿf ıyF ŸÌ° <ª<wŸa<bwg FÙ Ÿf JC¡~> Fæ, wS°<≈ ˚¥ww∏t°`°Nů* Ju¡ J¡°≤d oŸJ¡° Ì∫ J¡FÙ* ≈≤ FÙ Fůw° Fæ $$50$$

Ÿa<bwg tu* Ìu„J¨¡w ≈¿≤h~>uÌ J¡° N˚°b Fůfiu≈≤ bF ŸbÕ` ˚°<Ÿw Fůfiu ÔyuyÙ, ÎuŸÙ N°„aJ¡° J¡≤Ju¡

Ju¡bÔ ≈°<@ Ju¡ J¡°≤d FÙ ŸJ¡° Ì∫ Fůw° Fæ, ∫F Â‹¸>°∏w≈¥bÕJ¡ J¡Fwu Fæ* $

ŸbÕ` <bΩt°fi ≤Fw° FCN° ˚Ù Ÿ¥∫Õ J¡° ≈®J¡°„ ıæŸu ÌÙb°≤, Ì≈Õd, ıÔ N°<Ì tu* <b„TR¡≈ Ÿu Nb˚°<Ÿw Fůw° Fæ bæŸu FÙ ŸbÕ` ÌuFů* tu* <bΩt°fi ≤FwÙ FCoÕ ˚Ù <ª<wŸa<bwg fC<] Ju¡ ª°aªv∫ Ÿu ªaªÔ

Nb˚°<Ÿw FůwÙ Fæ $$51$$ bF <ª<wb_wC J¡FÙ* <t\>Ù, ≈ÃS≤ N°<Ì b_wCNů* tu* N<bΩ°R¡≈Ù ınw° Ÿu

<w≤ů<Fw Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d y≤t ıÔ tu* ~>ůnu y∫u ™>a±>u ıÔ J¡∑ fi°o˘ NÂ‹¸> Fæ $ J¡FÙ* Ìub, tfiC‹∫ N°<Ì

<Ô*yů* tu* wů bF _≈‹¸> FÙ N<˚Δ∫•w Fæ N°æ≤ J¡FÙ* b¨s°<Ì <Ô*yů* tu* <bbuJ¡I°fi Ÿu „¥∏∫ wS° wwg-wwg

≈Ì°Sů˘ J¡∑ ŸW°R¡≈ Ÿu <bÔ°<Ÿw Â‹¸> Fæ $$52$$
ıů N<˚Δ∫<•ww°≤w‡∫ N˚Ù J¡F° y∫° Fæ, ŸÙJ¡° oŸ ŸyÕ J¡∑ Ÿt°<›wwJ¡ J®¡t„# <fiR¡≈d (c) Ìu„J¨¡w ≈¿≤h~>uÌ Ju¡ N˚°b J¡° ˚Ù b_wCJ¨¡w ≈¿≤h~>uÌ Ju¡ N˚°b tu* FÙ N∏w˚°Õb Fæ, oŸ

N°„∫ Ÿu ∫F°≥ J¡°Ô N°æ≤ b_wCJ¨¡w≈¿≤h~>uÌ Ju¡ N˚°b J¡° ≈°Ì°fi <J¡∫° y∫° Fæ $

ŸyÕ - 80]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1541

J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ≈®<wI° J¡≤wu Fæ* $

Fu ≈°≈„¥∏∫ ZÙ≤°tıÙ, ≈„CNů* Ÿu ÔuJ¡≤ _S°b≤ N°<Ì ÌuFů* tu* wS° tfiC‹∫°<Ì „≤Ù≤ů* tu* <ıŸ
w°≤w‡∫ Ÿu Ÿa<b∏t∫J®¡t <Ìw Fůw° Fæ, ∫F <k¡≤ tæ* N°≈Ÿu J®¡t„# J¡Fw° F¥≥, N°≈ ©¥f ŸC<fi∫u $$53$$

_S¥Ô N°æ≤ Ÿ¥‚t ˚¥wů* Ju¡ Nº∫°Ÿ J¡° <b_w°≤≈¥bÕJ¡ bdÕfi J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ≈ůÌg|°w π°≤° ŸfJu¡

N<@‹™>°fi, Ÿ<hªÌuJ¡≤Ÿ, Ÿt_w ≈®≈aª N°æ≤ ŸJu¡ @tů˘ Ÿu „¥∏∫ Ÿ N°Ãtw[b J¡° ŸfŸu ≈FÔu

<fiÌuÕ„ J¡≤wu Fæ* $
ıæŸu N°J¡°„ „¥∏∫t°` Fæ bæŸu FÙ ∫F Ÿ‡≈¥dÕ ªuwfi N°æ≤ Nªuwfi ˚¥wů* J¡° Ÿt¥F wS° N°J¡°„ ıů JC¡~> ˚Ù ˚°Ÿw° Fæ bF Ÿf NŸay, <b˚C N°æ≤ Ÿ¥‚t <ª∏t°` FÙ Fæ $$54$$

Ÿ <ª∏t°` Ju¡ ŸÙ w≤F Ÿu <_Sw ≤Ffiu≈≤ t°∫° π°≤° J¡¿v≈w ÎJ¡ Ìu„ tu* N°J¡°„°<Ì Ÿ¥‚t ˚¥wůa J¡° Nº∫°Ÿ Fůfiu Ÿu bFÙ ˚¥ww∏t°`R¡≈ Ÿu Nb<_Sw Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
bF Ÿ∏t°`, <ª∏t°`, <bJ¡°≤„¥∏∫ N°æ≤ Nfi°t∫ Ÿa<bwg FÙ J¡FÙ* t°∫° π°≤° J¡<v≈w ÎJ¡ Ìu„
tu* ˚¥w N°æ≤ ≈aªw∏t°`°Nů* Ju¡ R¡≈ Ÿu Nb<_Sw Fæ $ ≈®°d, tfi, fC<], I°fiu<∏B∫ N°æ≤ J¡tuÕ<∏B∫-
oŸ ≈aª≈®J¡°≤ J¡ů ≈®°›w <Ô*y„≤Ù≤ tu* ≈®<w<f‡fR¡≈ Ÿu ≈®bu„ J¡≤Ju¡ Ÿ‡≈∏fi FCÎ Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, ı∏t°<Ì <bJ¡°≤ wS° ı°y®Ì°<Ì Nb_S°Nů* Ju¡ ˚uÌ <ıŸtu* N∏w˚¥Õw Fæ* ÎuŸu _bŸa<bBq≈ ıÙb˚°b J¡ů N°≈ Ÿ w≤F Ô<sw J¡≤wu Fæ*, <ıŸ w≤F ÎJ¡ ÌÙ≈ Ÿu Ÿ°æ ÌÙ≈ $ <Ô*y°≤‡˚ Ÿu JC¡~> ÎuŸu ˚Ù
w∏t°`≈aªJ¡ Fæ*, ıů oŸ ŸaŸ°≤ tu* ÌubtfiC‹∫°<Ì N°J¡°≤ J¡∑ b°Ÿfi°Nů* Ju¡ NfiCŸ°≤ JC¡~> ŸaJ¡v≈_bR¡≈

N≈fiÙ ŸW°t°` Ÿu FÙ Ju¡bÔ ≈aªÙJ¡≤d π°≤° _S¥Ô ÌuF˚°b J¡ů ≈®°›w Fůwu Fæ* $ J¡ůoÕ w∏t°`≈aªJ¡

≈„C-≈sÙ N°<Ì <w∫ÕygÌuF˚°b J¡ů ≈®°›w Fůwu Fæ*; J¡ůoÕ ŸCbdÕ, ≤ıw N°æ≤ ©›≈≤ Ÿu ≈Ô<sw f®Ê°^±>˚°b wS° ŸJu¡ N∏wyÕw ˚Cbfi°<Ì˚ůÀ∫˚°b J¡ů ≈®°›w Fůwu Fæ*, J¡ůoÕ Ìu„°<Ì˚°b J¡ů N°æ≤

J¡ůoÕ BΔ∫°<Ì˚°b J¡ů ≈®°›w Fůwu Fæ* $$55-58$$

™>ÙJ¡ Fæ, f°w ÎuŸÙ FÙ Fæ, <J¡∏wC oŸŸu ≈®J¨¡w tu* N°∫° •∫° ? oŸ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

Fu ≤|Cfi∏Ìfig, oŸ w≤F ∫F ŸaŸ°≤ ≈aªw∏t°`° J¡° Ju¡bÔ _≈∏Ìfit°` FÙ <Ÿ] Fæ $ ™>ÙJ¡ Fæ, wf wů N<@‹™>°fiªæw∏∫ ŸbÕ` <bΩt°fi Fæ, <k¡≤ |¸>°<Ì ªuwfi •∫ů* fiFÙ* Fæ ? oŸ „aJ¡° ≈≤ J¡Fwu Fæ* $ N°æ≤ bF

<ª<wŸa<bwg FÙ ∫F°≥ ŸbÕ` <bΩt°fi Fæ $$59$$ <J¡∏wC Ju¡bÔ ªæw∏∫°<˚Δ∫aıJ¡ ≈®°d°<Ì≈aªJ¡ (≈®°d, tfi, fC<], J¡tuÕ<∏B∫ N°æ≤ I°fiu<∏B∫) Ju¡ J¡°≤d <Ô*y„≤Ù≤ J¡∑ ≈®@°fiw° Ÿu tfiC‹∫°<Ì ÌuFů* tu* tC¶∫ªuwfi fi°tb°ÔÙ, J¡FÙ* (<w∫Õy°<Ì tu*) <Ô*y N°æ≤ _S¥Ô ÌuF J¡∑ ≈®@°fiw° tu* Ÿtw° Fůfiu Ÿu ınªuwfifi°tb°ÔÙ

N°æ≤ _S°b≤°<Ì tu* wů <Ô*y„≤Ù≤ Ju¡ N∏w#ŸabuÌfit°` Fůfiu Ÿu f°F≤ tfiC‹∫ů* π°≤° ªæw∏∫ J¡∑ ˚°bfi° fi Fůfiu Ÿu bF <ª<wŸa<bwg Ju¡bÔ ınfi°tb°ÔÙ ≈®<Ÿ] Fæ $$60$$
wÙfiů* tu* ˚Ù bF <ª<w <J¡Ÿ w≤F w°≤w‡∫ Ÿu <_Sw Fæ ? oŸtu* Â‹¸>°∏w fwÔ°wu Fæ* $
ıæŸu <Ìfi tu* <≈|Ô° FCN° |Ù J¡° ŸtCB Ÿ°∫aJ¡°Ô tu* „ÙwÔ ≈bfi Ju¡ _≈„Õ Ÿu w¸> ≈≤ @Ù≤u-@Ù≤u y°»

Fů ı°fiu Ÿu <fiÿªÔ FůJ¡≤ Bb_S°fi tu* w≤ay Ju¡ Ÿt°fi ªaªÔ, JC¡~> |fiÙ˚¥w ≈®Ìu„ tu* JC¡~> ªaªÔ N°æ≤

NÃ∫∏w |fiÙ˚¥w ≈®Ìu„ tu* _SÔ J¡∑ fi°o˘ NªÔ <_S≤ ≤Fw° Fæ, bæŸu FÙ ∫F <ª<wŸa<bwg fi≤, <w∫ÕJg¡ N°æ≤

_S°b≤°<Ì ÌuFR¡≈ ≈aªJ¡ů* tu* J®¡t Ÿu ªaªÔ, JC¡~> ªaªÔ wS° NÃ∫∏w ınw° Ÿu ∫C•w NS°Õwg <fÔJC¡Ô

1542

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

<fiÿªÔ <_Sw ≤FwÙ Fæ $$61$$
ıæŸu J¡FÙ* |fiÙ˚°b Fůfiu Ÿu ª°aªv∫ Ju¡ N˚°b tu* ˚Ù Ÿ°y≤ Ju¡ Ÿ°y≤Ãb tu* s<w fiFÙ* FůwÙ, bæŸu FÙ

_S°b≤°<Ì˚°b tu* ˚Ù <ª<w J¡∑ <ªBq≈w° tu* JC¡~> ˚Ù s<w fiFÙ* FůwÙ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Ÿ°y≤ J¡FÙ* Ÿu „°∏w N°æ≤ J¡FÙ* Ÿu ªaªÔ ≤Fu, wů •∫° bF Ÿ°y≤ fiFÙ* J¡F° ı°w° ? NS°Õwg bF ıæŸu Ÿ°y≤ FÙ J¡F° ı°w° Fæ, bæŸu FÙ ŸC≤, fi≤, ≈„C, ≈sÙ N°<Ì ∫ů<fi∫ů* tu* ªaªÔw° J¡° ∏∫¥fi°<@J¡˚°b Fůfiu≈≤ ˚Ù ªæw∏∫ Ÿf ıyF Nsw Fæ, •∫ů*<J¡ ∫F Ÿ‡≈¥dÕ ˚¥ww∏t°`≈aªJ¡ ın N°æ≤ Nın Fæ $ w°Ã≈∫Õ

∫F Fæ <J¡ ∫F ınNın<bJ¡v≈, <ª<w tu* Nº∫_w ˚¥ww∏t°`≈aªJ¡ J¡° @tÕ Fæ, <ª<wJ¡° @tÕ fiFÙ* Fæ;

•∫ů*<J¡ bF <ª<w wů <fi@ÕtÕJ¡ Fæ $$62$$

˚¥ww∏t°`≈aªJ¡ tu* _b˚°b Ju¡ b„ Ÿu oŸ w≤F Ju¡ NfiuJ¡ů* <bJ¡v≈ Ìu©u y∫u Fæ* $

Fu ≈°≈„¥∏∫ ZÙ≤°tıÙ, ÌuF°<Ì N°J¡°≤ tu* ≈¿≤dw ≈aªJ¡-≈®°d@°≤d Ju¡ N@Ùfi _≈∏Ìfi N°æ≤ ªæw∏∫

Ju¡ J¡°≤d-ıÙb (ªuwfi) J¡FÔ°w° Fæ, ŸŸu _≈∏Ì Fůw° Fæ N°æ≤ „æÔ N°<Ì wů Ju¡bÔ ın FÙ Fæ $

_S°b≤°<Ì „≤Ù≤ wů f°F≤ J¡∑ b°∫C Ÿu _≈∏Ìfi„ÙÔ (ªu‹¸>°b°fig) Fůwu Fæ* wS° N∏w#J¡≤d FÙ ªuwfi Fæ, oÃ∫°<Ì _b˚°b Ju¡ FÙ b„ Ÿu Fůwu Fæ* $ Fu ≤|Cfi∏Ìfi, ∫<Ì N°≈ ∫F N°su≈ J¡≤u <J¡ ıů _b˚°b ∫°fiÙ

_b°ÃtJ¡ ˚°b Fæ bF <b”]<bJ¡v≈°ÃtJ¡ Jæ¡Ÿu Fů ŸJ¡w° Fæ, •∫ů*<J¡ <b≤ů@ ≈≤Ÿ°≈us N°æ≤ _b˚°b Nfi∏∫°≈us Fůw° Fæ $ ∫<Ì N°≈ ∫F J¡Fu* <J¡ _bÙ∫ ∫°fiÙ N≈fi° ıů ˚°b bF _b˚°b Fæ, wů ˚Ù bF

_bt°`Ÿ°≈us FÙ FCN°, ≈≤Ÿ°≈us fiFÙ*; oŸ<ÔÎ bF ≈≤Ÿ°≈us <bJ¡v≈ J¡° _bR¡≈ ∫° <fi<tW Jæ¡Ÿu Fů ŸJu¡y° ? wů tæ* N°≈Ÿu ∫F ≈¥~>w° F¥≥ <J¡ _b˚°b J¡ů ~>ůnJ¡≤ (_b˚°b Ju¡ <bT∫ tu* <J¡ŸÙ w≤F J¡°

N°su≈ fi J¡≤) ≈FÔu N°≈J¡ů b°¿d∫ů* Ju¡ <bT∫ tu* FÙ N°su≈ J¡≤fi° ª°<FÎ, •∫ů*<J¡ bu <ªwg-
ın°<Ì„ÆÌ_bR¡≈ FÙ Fæ* $ N≈fiu ≈CfiR¡<•wÌůT J¡∑ <fib¨<W Ju¡ <ÔÎ bu _b°SÕ J¡∑ Δ∫°b¨<W J¡≤wÙ FCoÕ

ªæw∏∫ N°æ≤ ı°Œ J¡ů <b”] ffi°wÙ Fæ* Îba „Ùwů‹d°<Ì @tÕ≈≤J¡ N°æ≤ <FtN<Àfi N°<Ì @<tÕ≈≤J¡

Ÿ‡≈¥dÕ b°<d∫°≥ ˚Ù, ıů oŸÙ w≤F J¡∑ Fæ*, ŸbÕ` <Ì©°oÕ ≈nwÙ Fæ $$63,64$$

NSb° b°dÙ Ju¡ <bT∫ tu* ˚Ù N°≈J¡ů N°su≈ fi J¡≤fi° ª°<FÎ, •∫ů*<J¡ bF b°Ÿfi°J¡<v≈w

<bJ¡v≈ J¡∑ fi°o˘ ≈aªJ¡°S°ÕfiCb°ÌÙ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ≈≤°@Ùfi ffi ªCJ¡∑ Fæ $ <J¡∏wC wwg-wwg <b”]

<bJ¡v≈˚°b Ÿu b°Ÿfi°a„ J¡° y®Fd J¡≤fiub°Ôu <bJ¡°≤∫C•w <Ô*y°ÃtJ¡ ≈aªJ¡ů* J¡∑ Ju¡bÔ <_S<w Ju¡

<bT∫ tu* FÙ N°su≈ J¡≤fi° ª°<FÎ $

NSb° Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, <ı∏Fů*fiu b°Ÿfi°a„ J¡° y®Fd <J¡∫° Fæ ÎuŸu ≈¿≤≈C‹¸> <b”]<bJ¡°≤ů* Ÿu

∫C•w ≈aªJ¡ů* J¡∑ <_S<w Ju¡ <bT∫ tu* FÙ N°su≈ J¡≤fiu tu* N°≈J¡ů N<@J¡ ∫ůy Ìufi° ª°<FÎ $ NSb°

fi ≈aªw[bů* J¡∑ <_S<w J¡° ˚Ù J¡ůoÕ N≈≤°@ fiFÙ* Fæ, •∫ů*<J¡ bu ≈¥bÕ-≈¥bÕ Fı°≤ů* <b”] <bJ¡v≈ů*

J¡∑ b°Ÿfi°Nů* J¡° NfiCŸ≤d J¡≤fiub°ÔÙ Fæ*; <ªW J¡ů o@≤-@≤ Ì°æn°fiu tu* ŸtSÕ wS° ª°≤ů* Nů≤

©¥f <f©≤Ù FCoÕ b°Ÿfi°Nů* Ju¡ FÙ <bT∫ tu* <b”] <bJ¡v≈ J¡v≈fi°Nů* J¡∑ ın ©ůı ≤Fu fC<]t°fig

≈C”T N°fi∏Ì≈¥bÕJ¡ N°su≈ J¡≤ ŸJ¡wu Fæ*, _b˚°b°<Ì Ju¡ <bT∫ tu* fiFÙ* $ Ìub°<Ì „C˚˚°b tu*

≈®fC]b°Ÿfi°∫C•w wS° <w∫ÕJg¡ _S°b≤ N°<Ì N„C˚˚°b tu* ŸC›wb°Ÿfi°∫C•w N∏∫ ≈aªJ¡ Nb<_Sw

≤Fw° Fæ, oŸ<ÔÎ b°Ÿfi° FÙ ≈aªJ¡ů* J¡∑ <_S<w tu* J¡°≤d Fæ, ÎuŸ° N°su≈ J¡≤ ŸJ¡wu Fæ* $ <ıŸ b°Ÿfi°

ŸyÕ - 80]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1543

Ju¡ <bT∫ tu* N°su≈ J¡≤fiu Ÿu ŸJ¡° s∫R¡≈ k¡Ô Nh~>Ù w≤F NfiC˚¥w Fůw° Fæ ŸÙ Ju¡ <bT∫ tu*

N°su≈ J¡≤fi° ª°<FÎ, tCl>Ù tu* @¥<Ô ™>°J¡≤ N°J¡°„ tu* fiFÙ* ku*¡J¡fi° ª°<FÎ $ w°Ã≈∫Õ ∫F <J¡

_b˚°b°<Ì Ju¡ <bT∫ tu* <J¡ŸÙ w≤F Ju¡ N°su≈ J¡≤fiuJ¡° J¡ůoÕ k¡Ô fiFÙ* Fæ $ ∫FÙ J¡°≤d Fæ <J¡ b°Ÿfi°

J¡° s∫ Fů ı°fiu≈≤ ≈¥d°ÕÃtÔ°˚ Fůfiu Ÿu tu” N°<Ì ŸCbdÕ J¡∑ ≤°<„∫°≥ ˚Ù <wfiJu¡ Ju¡ Ÿt°fi wCh~> t°Ô¥t ≈nfiu ÔywÙ Fæ* N°æ≤ <bbuJ¡<fi‹™> J¡ů ∫u Ÿf _S°b≤-ıayt N°<Ì ˚Ù J¡∑¸>, ≈way N°<Ì Ju¡

Ÿt°fi NÃ∫∏w wCh~> ˚°<Ÿw Fůfiu Ôywu Fæ* $$65-69$$
b°Ÿfi° Ju¡ _b°≈ N°æ≤ ≈®fů@ Ju¡ w°≤w‡∫ Ÿu ≈aªJ¡ů* tu* _S°b≤°<Ì J¡∑ <b<ª`w° Jæ¡Ÿu Ã≈∏fi FůwÙ

Fæ, ∫F Ì°F≤d <Ì©Ô°wu Fæ* $

N°æ≤ ofi tu* J¡ůoÕ-J¡ůoÕ ıæŸu _S°b≤°<Ìı°<w ≈®ŸC◊b°Ÿfi°b°Ôu Fæ* N°æ≤ J¡ůoÕ-J¡ůoÕ ıæŸu fi≤-ŸC≤

N°<Ì ≈®fC] b°Ÿfi°b°Ôu Fæ* $ J¡ůoÕ-J¡ůoÕ ıæŸu ∫u ≈„C, ≈sÙ N°<Ì b°Ÿfi°Nů* Ju¡ J¡°≤d N_bh~> <ªW

Ÿu ∫C•w Fæ* N°æ≤ J¡ůoÕ-J¡ůoÕ ıæŸu ∫u tůsy°tÙ, b°Ÿfi°Nů* J¡ů Ã∫°y ªCJu¡ Fæ* $ b°Ÿfi° J¡∑ <b<ª`w°

Ÿu FÙ Ìub, fi≤ N°<Ì ≈aªw[b≤°<„, N°J¡°„ wS° ˚¥<t≈≤ ytfi N°<Ì <b<ª` Δ∫bF°≤ Ju¡ ∫ůÀ∫ F_w,

≈°Ì N°<Ì wS° ofiŸu J¡<v≈w J¡tuÕ<∏B∫ů* Ÿu ∫C•w Ìub, fi≤ N°<Ì ≈aªJ¡≤°<„∫ů* π°≤° N≈fiÙ-N≈fiÙ

Ÿa<bwg tu* tfiC‹∫°<ÌΔ∫bF°≤ Ju¡ ∫ůÀ∫ tfi, fC<], NFaJ¡°≤, <ªW, ªsC, J¡dÕ, |®°d, ≤Ÿfi°, ÃbJg¡

N°<Ì NŮ∫∏w≤ N°æ≤ f°fl J¡≤d R¡≈ ŸaI°Î≥ J¡∑ y∫Ù Fæ*, ∫FÙ J¡°≤d Fæ <J¡ ≈®Ã∫uJ¡ ≈®°dÙ tu* <b<ª`

_b˚°b J¡∑ bu ŸaI°Î≥ <Ì©°oÕ ÌuwÙ Fæ* $ ≈„C N°<Ì fiu N∏∫ FÙ ŸaI°Nů* J¡∑ J¡v≈fi° J¡∑ Fæ NS°Õwg ª°≤

≈æ≤, Ìů ŸÙ*y wS° ÎJ¡ ≈Ch~> J¡∑; ≈<s∫ů* fiu ªů*ª, ≈°≥©, ≈¥≥~> N°æ≤ ≈æ≤ů* J¡∑; Ÿ°≥≈ů* fiu k¡fi, ˚ůy N°æ≤

≈¥≥~> J¡∑ wS° J¨¡<t, J¡∑¸>, Ìa„, t„J¡ N°<Ìfiu N≈fiÙ-N≈fiÙ b°Ÿfi°Nů* Ju¡ NfiCR¡≈ Δ∫bF°≤ Ju¡ ∫ůÀ∫

Nb∫b°<Ì ŸaI°Nů* J¡∑ J¡v≈fi° J¡∑ Fæ $ oŸÙ w≤F _S°b≤°<Ì Ì¥Ÿ≤ů* fiu ˚Ù N∏∫°∏∫ Ÿa<bÌů* J¡∑

J¡v≈fi°Î≥ J¡∑ Fæ* $ Fu Ÿ°@ů ZÙ≤°tª∏BıÙ, oŸÙ w≤F J¡°v≈<fiJ¡ _b_bR¡≈ Ÿu N°<Ì, N∏w N°æ≤ tº∫
tu* <bJ¡°≤Ù N°æ≤ ın wS° N<@‹™>°fiŸBq≈ Ÿu NªÔ N°æ≤ NınR¡≈ Ÿu ∫u <b<ª` ˚¥w≈aªJ¡ů* J¡∑

≤°<„∫°≥ _kC¡¿≤w Fů ≤FÙ Fæ* $$70-74$$

∫ů* Nfi∏w ≈aªJ¡˚uÌů* J¡° bdÕfi J¡≤Ju¡ Nf tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ-fitu* J¡tůÕ≈°Ÿfi°Nů* Ju¡ Ÿt¥Fů aJu¡

NfiC‹™>°fi Ju¡ k¡Ô_bR¡≈ Ÿt‹¸>g∫Fa˚°b J¡ů ≈®°›w FCÎ <J¡ŸÙ ÎJ¡J¡° J¡ůoÕ ÎJ¡ ŸaJ¡v≈≈≤t°dC FÙ oŸ

ŸaŸ°≤R¡≈Ù N°J¡°„b¨sů* J¡° fÙı Fæ-∫F fwÔ°wu Fæ* $

Fu tFÙ≈wu, Ÿt<‹¸><bT∫J¡ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ofi tu* <J¡ŸÙ-ÎJ¡J¡° ŸbÕ` N<˚Δ∫°›w ŸaJ¡v≈°ÃtJ¡

J¡ůoÕ ÎJ¡ ≈≤t°dC FÙ Ÿ¨<‹¸>R¡≈Ù N°J¡°„b¨sů* J¡° fÙı Fæ N°æ≤ fi Ÿ¨<‹¸>R¡≈Ù N°J¡°„b¨sů* tu* FÙ ∫u ˚¥w

≈aªJ¡ Fæ* $$75$$

Ÿ¨<‹¸>∫ů* tu* ıů N°J¡°„b¨sw° J¡FÙ y∫Ù Fæ, ŸJ¡°-k¡Ô N°æ≤ y∏@ N°<Ì J¡∑ J¡v≈fi° π°≤°-

≈≈°Ìfi J¡≤wu Fæ* $

fitu* o<∏B∫°≥ <bT∫R¡≈Ù ŸCy∏@≈®@°fi ≈C‹≈ N°<Ì Fæ*, oh~>°Î≥ ˚°æ*¿≤∫°≥ Fæ* N°æ≤ ªaªÔ J¡tuÕ<∏B∫ů* J¡∑

<J®¡∫°Î≥ taı¿≤∫ů* Ju¡ R¡≈ tu* „ů<˚w FůwÙ Fæ* $ _bh~> _by°Õ<Ì ÔůJ¡°∏w≤ b¨s Fæ*, ŸCtu”Ÿ<Fw Ÿ˚Ù ≈bÕw t¥Ô Fæ* $ J¡°Ôu f°ÌÔ ≈vÔb Fæ* N°æ≤ ÌŸů* <Ì„°Î≥ ªaªÔ Ôw°Î≥ Fæ* $ Fu ≤|Cfi∏Ìfi, bwÕt°fi N°æ≤ ˚<b‹∫wg

1544

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

ª°≤ ≈®J¡°≤ Ju¡ ıů „≤Ù≤ Fæ* bu Ÿf Ÿ b¨s Ju¡ Nfi∏w k¡Ô Ju¡ R¡≈ tu* <b≤°ıt°fi Fæ* $ Fu ZÙ≤°tıÙ, oŸ
w≤F ∫u ≈aªfÙı wS° ≈aªb¨s N≈fiu <bbuJ¡„¥∏∫ N°Ãt° Ÿu _b∫a Ã≈∏fi Fůwu Fæ* N°æ≤ Ÿt∫ ≈°J¡≤ _b∫a fi‹¸> ˚Ù Fů ı°wu Fæ* $ ∫u _b∫a fi°fi°˚°bJ¡ů ≈®°›w Fůwu Fæ*, ınw° Ju¡ J¡°≤d <ª≤J¡°ÔwJ¡ _kC¡¿≤w Fůwu

≤Fwu Fæ* N°æ≤ ŸtCB tu* w≤ay J¡∑ fi°o˘ N≈fiu Ÿu <bbuJ¡Â<‹¸> Ÿu <Ì©fiu ≈≤ „°∏w Fů ı°wu Fæ* $ Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, ıæŸu ŸtCB tu* ÎJ¡ Nů≤ w≤ay Ã≈∏fi Fůwu Fæ* N°æ≤ Ì¥Ÿ≤Ù Nů≤ _b∫a fi‹¸> Fů ı°wu Fæ*, bæŸu FÙ ∫u Ÿf ınw°

Ju¡ J¡°≤d ÎJ¡ Nů≤ ∏fi<w J¡ů ≈®°›w Fůwu Fæ* N°æ≤ Ì¥Ÿ≤Ù Nů≤ <bbuJ¡ Ju¡ J¡°≤d _b∫a fi‹¸> Fů ı°wu Fæ* $ Fu ZÙ≤°tıÙ, ıů ≈aªJ¡<bÔ°Ÿ J¡∑ ≤°<„∫°≥ <fib°ÕŸfi fi°„≈∫Õ∏w <bbuJ¡ Ju¡ b„ tu* ªÔÙ y∫Ù Fæ* bu oŸ

ŸaŸ°≤ tu* ≈Cfi# ı∏t-t≤d ÌuF@°≤d°<ÌR¡≈ Ÿa<_S<w J¡ů ≈®°›w fiFÙ* FůwÙ N°æ≤ Ì¥Ÿ≤Ù ≈aªJ¡<bÔ°Ÿ J¡∑

≤°<„∫°≥ wů <fi≤∏w≤ oŸ ŸaŸ°≤ tu* ˚®td <J¡∫° J¡≤wÙ Fæ* $$76-82$$

N_ŸÙb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w
o•∫°ŸÙb°≥ ŸyÕ

JC¡^±><ÔfiÙ Ju¡ ≈®Ÿay Ÿu ≤ůyů* J¡∑ Ã≈<W N°æ≤ fiJu¡ fi°„ Ju¡ J®¡t wS°

<Ÿ<] N°æ≤ <Ÿ]ů* Ju¡ Ì„Õfi Ju¡ ≈°∫ N°<Ì J¡° bdÕfi $

∫Ì° ≈®°d°<fiÔů ∫°<w ⁄<Ì JC¡^±><ÔfiÙ≈Ìtg $ ww° Ÿa<bÌCÌuÃ∫∏w˚¥Õww∏t°`fÙı˚¥# $$ (⁄Ì∫ tu*
ıf ≈®°db°∫C JC¡^±><ÔfiÙ _S°fiwJ¡ ≈FC≥ª ı°wÙ Fæ, wf ˚Ùw≤ tu* ˚¥w N°æ≤ w∏t°`° J¡∑ fÙı˚¥<t Ÿa¿bwg

<Ìw FůwÙ Fæ) oŸŸu fC<]„<•w∫ů* tu* _k¥¡<wÕ≈®Ì°w¨Ãb J¡° ≈≈°Ìfi J¡≤wu Ÿt∫ (˚¥ww∏t°`fÙı˚¥#) oŸ Na„ J¡ů _≈‹¸> ŸtH°fiu Ju¡ <ÔÎ ıů _S¥Ô N°æ≤ Ÿ¥‚t ≈aª˚¥wů* J¡° <bª°≤ <J¡∫° y∫° S°, ŸJ¡∑

Ÿay<w <Ì©Ô°wu FCÎ N°J¡°„ytfi°<Ì <Ÿ<]∫ů* tu* fÙı˚¥w ≈®°dŮ∫°Ÿ tu* ≈∫C•w, ≈®_wCw JC¡^±><ÔfiÙ
tu* ≈®°d°<Ì J¡∑ Ã≈<W J¡° ≈®J¡°≤ <Ì©Ô°wu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ, _S¥Ô„≤Ù≤°ÃtJ¡ ≈aªJ¡ Ju¡ t¥Ô°@°≤ Ÿ JCa¡±><ÔfiÙ tu*,

<ıŸJ¡° Ftfiu ≈FÔu bdÕfi <J¡∫° S°, oŸ <Ô*y°ÃtJ¡ ≈aªJ¡ J¡° ≈°Ì°fi J¡°≤d ˚¥wŸ¥‚t ŸÌ° ≈°aª

≈®°db°∫CNů* Ju¡ R¡≈ Ÿu _kC¡¿≤w Fůw° Fæ $$1$$

≈®°dR¡≈ Ÿu N∏Ì≤ _kC¡¿≤w FCoÕ bF JC¡^±><ÔfiÙ b°∫C@tÕ N°æ≤ _b@tÕ Ÿu _≈∏Ì, _≈„Õ N°æ≤ Ÿa<bwg-ofi wÙfi R¡≈ů* J¡∑ J¡v≈fi°_bR¡≈ ffiJ¡≤ J¡Ô°, <ªwg, ıÙb, tfi, ŸaJ¡v≈, fC<], NFaJ¡°≤, ≈C∫Õ‹¸>J¡,

<Ô*y-oÃ∫°<Ì fi°tů* J¡ů J¡Ôfi°<Ì Δ∫°≈°≤ů* J¡∑ ≈°<@∫ů* Ÿu ≈®°›w J¡≤wÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
bF JC¡^±><ÔfiÙ ≈®°dR¡≈ Ÿu N∏Ì≤ _kC¡¿≤w FůJ¡≤ b°∫C Ju¡ @tÕ Ÿu wS° N≈fiu @tÕ Ÿu _≈∏Ì, _≈„Õ

N°æ≤ Ÿa<bwg-ofi wÙfi R¡≈ů* J¡∑ <fitÕÔ J¡v≈fi°_bR¡≈ ffiJ¡≤ „Ù|® ŸaJ¡v≈ J¡≤fiu Ÿu J¡Ô° N°æ≤ ªuwfi Ÿu

<ªwg J¡FÙ y∫Ù Fæ $ ıÙbfi@°≤d J¡≤fiu Ÿu bF ıÙb_bR¡≈w° J¡ů ≈®°›w Fæ wS° tfifi J¡≤fiu Ÿu tfiR¡≈ Ÿu bF ¿_Sw Fæ $ ŸaJ¡v≈ J¡≤fiu Ÿu ŸaJ¡v≈ N°æ≤ fů@ J¡≤fiu Ÿu fC<] J¡FÙ y∫Ù Fæ $ ∫F NFaJ¡°≤ J¡≤fiu Ju¡

J¡°≤d NFaJ¡°≤_bR¡≈w° J¡ů ≈®°›w Fů ªCJ¡∑ Fæ $ ≈C∫Õ‹¸>J¡fi°t@°¿≤dÙ ∫F JC¡^±><ÔfiÙ ÌuF tu* ŸbůÕWt ıÙb„<•wR¡≈ Ÿu ¿_Sw Fæ $$2-4$$

„≤Ù≤ tu* ≈®@°fiR¡≈ Ÿu _≈∏Ì„<•w J¡F°≥ ≤FwÙ Fæ, oŸ N<˚≈®°∫ Ÿu ŸJu¡ wÙfi _S°fi <Ì©Ô°wu Fæ* $

ŸyÕ - 81]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1545

N≈°fib°∫C FůJ¡≤ bF ŸÌ° fiÙªu J¡∑ Nů≤ fFwÙ Fæ $ Ÿt°fifi°t Ÿu fi°<˚ Ju¡ fÙª tu* wS° Ì°fifi°t Ÿu «¡≈≤ ¿_Sw ≤FwÙ Fæ $$5$$
b¨<W˚uÌ J¡° ∫°fiÙ <˚∏fi-<˚∏fi _S°fiů* tu* ŸJu¡ ≤Ffiu J¡° ≈®∫ůıfi J¡Fwu Fæ* $

N@ůÌu„ tu* fFfiu Ÿu bF N≈°fi_bR¡≈ Fæ $ tº∫Ìu„ tu* N≈°fi N°æ≤ Ì°fi Ÿu _b∫a ©ÙªÙ ı° ≤FÙ

˚Ù bF ŸÌ° <fiÿªÔ FÙ ≤FwÙ Fæ wS° ofi Ìůfiů* Ÿu Nb‹¸>Æ@ (ŸaŸ•w) ≤Ffiu Ju¡ J¡°≤d FÙ bF ≈C‹¸> (fÔbwÙ) FůwÙ FCoÕ ˚Ù ≈C”T Ju¡ <ÔÎ Ì°fi_bR¡≈° FůJ¡≤ _b_S FÙ ≤FwÙ Fæ, w°Ã≈∫Õ ∫F <J¡ <Ô*y J¡° f°F≤ ÃJ®¡td fiFÙ* J¡≤°wÙ $ ŸJu¡ <˚∏fi-<˚∏fi Ìu„ tu* ≤Ffiu J¡° ≈®∫ůıfi Ju¡bÔ N≈°fifi N°<Ì

FÙ ŸtHfi° ª°<FÎ $ ∫<Ì Ÿ°t°∏∫b¨<W Ÿu fi ≈J¡n ≤•©u, wů N≈°fib¨<W Ÿu Ÿf ≈®∫Ãfi≈¥bÕJ¡ ©¥f

©Ù*ªÙ ı° ≤FÙ ˚Ù bF ıÙbŸa<bwg N@ůt°yÕ Ÿu f°F≤ <fiJ¡Ô ı°wÙ Fæ N°æ≤ fÔ≈¥bÕJ¡ ŸJu¡ <fiJ¡Ô
ı°fiu Ÿu wů tfiC‹∫ t¨Ã∫C J¡ů ≈®°›w Fů ı°w° Fæ $ ∫<Ì ∫C<•w≈¥bÕJ¡ Ÿ°t°∏∫b¨<W Ÿu ≈J¡n fi ≤•©Ù
ı°∫, wů bF ≈¥≤Ù ıÙbŸa<bwg ŸbÕ≈®∫Ãfi Ÿu «¡≈≤ ªÔÙ ı°wÙ Fæ wS° fÔ≈¥bÕJ¡ ŸJu¡ <fiJ¡Ôı°fiu Ÿu wů tfiC‹∫ t¨Ã∫C J¡ů ≈®°›w Fů ı°w° Fæ $$6-8$$

NwÎb ≈®°d N°æ≤ N≈°fi b°∫C Ju¡ y<w<fi≤ů@ Ju¡ NU∫°Ÿ Ÿu Ÿf Nayů* Ju¡ N∏Ì≤ Ÿ°t°∏∫b¨<W Ÿu N∏∫b¨<W Ju¡ «¡≈≤ <bı∫ Fůfiu ≈≤ Ÿ‡≈¥dÕ Δ∫°<@∫ů* J¡° fi°„ <J¡∫° ı° ŸJ¡w° Fæ wS° t¨Ã∫C ≈≤ ˚Ù

<bı∫ ≈°∫Ù ı° ŸJ¡wÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

ŸbÕS° N∏wb°Õ∫C Ju¡ <fi≤ů@ Ÿu «¡≈≤-fiÙªu J¡° ytfi°ytfi ~>ůnJ¡≤ ∫<Ì Ÿ°t°∏∫b¨<W Ÿu ıÙb Ÿa<bwg „≤Ù≤ tu* ¿_Sw ≤Fu, wů ı∏wC J¡∑ Ÿf Δ∫°<@∫°≥ fi‹¸> Fů ı°wÙ Fæ* $$9$$

ÎJ¡ Ÿ°æ ≈®@°fi fi°<n∫°≥ Fæ* N°æ≤ Ÿ°t°∏∫fi°<n∫°≥ wů fiJ¡∑ „°©°Î≥ Fæ*, fitu* N∏fi≤Ÿ ≈FC≥ª°fiub°ÔÙ
fi°nÙ J¡° J¡k¡ N°æ≤ <≈W f» ı°fiu Ÿu ıF°≥ ≈≤ Δ∫°≈°≤ ”J¡ ı°w° Fæ bFÙ* ≈≤ ow≤ b°∫CNů* Ÿu <bTtw° N°
ı°fiu Ju¡ J¡°≤d N∏fi≤Ÿ J¡ů ©Ù*ª Ôufiu Ÿu ~>ů¸>u N°æ≤ fnu ≤ůyů* J¡∑ Ã≈<W FůwÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Ÿ°t°∏∫ fi°<n∫ů* Ju¡ Δ∫°≈°≤ J¡° N˚°b Fů ı°fiu Ÿu N∏fi≤Ÿ J¡∑ N≈¿≤≈¢¡w° Ÿu Ÿ°t°∏∫ ≤ůyů* J¡∑

Ã≈<W FůwÙ Fæ N°æ≤ ≈®@°fi fi°<n∫ů* Ju¡ Δ∫°≈°≤ J¡° N˚°b Fů ı°fiu Ÿu ≈®@°fi ≤ůyů* J¡∑ Ã≈<W FůwÙ Fæ $

ZÙ≤°tª∏BıÙ fiu J¡F° # Fu tCfiÙÿb≤, oŸ „≤Ù≤ tu* „°≤Ù¿≤J¡ N°æ≤ t°fi<ŸJ¡ ≤ůy <J¡ŸŸu Ã≈∏fi Fůwu Fæ*
wS° <J¡ŸŸu <bfi‹¸> Fůwu Fæ* ? ∫F „Ù|® tCHŸu ™>ÙJ¡-™>ÙJ¡ N°Ωů≈∏w J¡<F∫u $ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tª∏ÌıÙ, N°<@ N°æ≤ Δ∫°<@ ∫u Ìůfiů* ÌC#© Ju¡ J¡°≤d Fæ* N°æ≤ N°æT@°<Ì π°≤° ofiJ¡∑

<fib¨<W Ÿu ŸC© ≈®°›w Fůw° Fæ wS° I°fi π°≤° ofiJ¡° Ÿt¥Ôfi°„ FÙ tůs J¡FÔ°w° Fæ $ „≤Ù≤ Ju¡ N∏Ì≤

N°<@ N°æ≤ Δ∫°<@∫°≥ J¡Ì°<ªwg ≈≤_≈≤ ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u Ju¡ J¡°≤d ffi ı°fiu Ÿu Ã≈∏fi FůwÙ Fæ*, J¡Ì°<ªwg ÎJ¡

Ÿ°S N°æ≤ J¡Ì°<ªwg ŸC© Ju¡ Nfi∏w≤ J®¡t Ÿu Ã≈∏fi FůwÙ Fæ* $ „°≤Ù¿≤J¡ ÌC#© J¡ů Δ∫°<@ J¡Fwu Fæ* N°æ≤
b°Ÿfi°t∫ t°fi<ŸJ¡ ÌC#© J¡ů N°<@ $ Fu ≤°tıÙ, ∫F ı°fi Ôufi° ª°<FÎ <J¡ NI°fi FÙ ofi Ìůfiů* J¡° t¥Ô

J¡°≤d Fæ $ w[bI°fi Fůfiu ≈≤ ofiJ¡° fi°„ N<fib°∫Õ Fæ $$10-14$$

N°<@∫ů* J¡∑ Ã≈<W tu* J¡°≤d fwÔ°wu Fæ* $
w[bI°fi N°æ≤ o¿∏B∫<fiy®F Ju¡ N˚°b Ÿu <ªW tu* <fiÿªÔw°R¡≈ _b°_Ø∫ J¡∑ FuwC Ÿ¥‚tw° J¡°

Ã∫°yJ¡≤ ≤°y-πuT tu* k≥¡Ÿ ı°fiu Ÿu wS° ∫F ≈®°›w Fů y∫° Ôu<J¡fi ∫F N˚Ù f°J¡∑ Fæ oŸ w≤F ≤°w-<Ìfi

1546

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

<ª∏w° J¡≤fiu Ÿu ınw° Ju¡ J¡°≤d tF°tůFÌ°<∫fiÙ N°<@∫°≥ (t°fi<ŸJ¡ Δ∫S°Î≥) ÎuŸu ≈®b¨W FůwÙ Fæ*, ıæŸu bT°Õ M¡wC tu* ≈ÃS≤-NůÔu $$15,16$$

Nf „°≤Ù¿≤J¡ Δ∫°<@∫ů* J¡∑ Ã≈<W tu* J¡°≤d fwÔ°wu Fæ* $

≈®fÔ oh~>°Nů* Ju¡ ≈Cfi# ≈Cfi# _kC¡¿≤w Fůfiu Ÿu, t¥©Õw° Ÿu, <ªW Ju¡ fi ıÙwfiu Ÿu, ÌC‹¸> N∏fi ©°fiu Ÿu wS° ÿt„°fi N°<Ì <fiJ¨¡‹¸> ıyFů* tu* <fib°Ÿ J¡≤fiu Ÿu „≤Ù≤ tu* Δ∫°<@ ≈®b¨W FůwÙ Fæ $ N°@Ù ≤°w tu* wS°

≈®ÌůT°<Ì J¡°Ô tu* ˚ůıfi Îba tæSCfi°<Ì Δ∫bF°≤ Ÿu, ÌC‹J¡tÕ J¡≤fiu Ÿu, ÌCıÕfiů* J¡∑ Ÿay<wR¡≈ ÌůT Ÿu wS°

<bT, Ÿ≈Õ, Δ∫°|® N°æ≤ ªů≤ N°<Ì J¡∑ tfi tu* „aJ¡° J¡≤fiu Ÿu „≤Ù≤ tu* Δ∫°<@ ≈®b¨W FůwÙ Fæ $ N°æ≤ <~>Bů* tu*

N∏fi≤Ÿ J¡° ≈®bu„ fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d fi°<n∫ů* Ju¡ sÙd Fůfiu Ÿu NSb° <~>Bů* tu* N∏fi≤Ÿ, b°w N°<Ì J¡°

<πyC<dw ≈®bu„ Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d fi°<n∫ů* Ju¡ ≈¿≤≈¥dÕ Fů ı°fiu Ÿu J¡k¡, <≈W N°<Ì Ju¡ ≈®J¡ů≈ Ÿu ≈®°d Ju¡

Δ∫°JC¡Ô Fůfiu Ÿu wS° ªů≤ N°<Ì Ju¡ π°≤° „≤Ù≤ Ju¡ <bJ¡Ô Fů ı°fiu Ÿu NfiuJ¡ ÌůTů* Ju¡ π°≤° N_b_Sw° Ju¡

J¡°≤d „≤Ù≤ Ju¡ N°J¡°≤ J¡° <b≈∫Õ∫R¡≈ ≤ůy Ÿ ≈®J¡°≤ ÌuF tu* ≈®b¨W Fůw° Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ bT°Õ N°æ≤
y≤tÙ tu* fi<Ì∫ů* Ju¡ N°J¡°≤ J¡° <b≈∫Õ∫ $ ≈¥bÕı∏t ∫° oŸ ı∏t J¡∑ „C˚ ∫° N„C˚ ıů fC<] N<@J¡ FůwÙ

Fæ bFÙ Ÿ Δ∫°<@ Ju¡ J®¡t tu* <fi∫C•w J¡≤wÙ Fæ $ Fu ≤|CJC¡Ô Zu‹™> ZÙ≤°tª∏BıÙ, oŸ w≤F ˚¥w≈aªJ¡ tu*

N°<@ N°æ≤ Δ∫°<@∫°≥ Ã≈∏fi FůwÙ Fæ* $ Nf bu Jæ¡Ÿu fi‹¸> FůwÙ Fæ* ? bF ˚Ù ŸC<fi∫u $ oŸ ŸaŸ°≤ tu* Ìů w≤F

J¡∑ Δ∫°<@∫°≥ FůwÙ Fæ* $ ÎJ¡ Ÿ°t°∏∫ ∫°fiÙ J¡ůtÔ N°æ≤ Ì¥Ÿ≤Ù Ÿ°≤ ∫°fiÙ Â»w≤ $ ofitu* sC@°, w¨‹d°,

˜Ù-≈C` N°<Ì J¡∑ Ô°ÔŸ° Ÿu Ã≈∏fi ıů Δ∫bF°≤ Fæ bF Ÿ°t°∏∫ Δ∫°<@ J¡FÙ y∫Ù Fæ wS° ıů ı∏t°<Ì

<bJ¡°≤ů* J¡∑ ın Fæ bF Ÿ°≤ (Â»w≤) Δ∫°<@ J¡FÙ y∫Ù Fæ $ N<˚tw ≈Ì°Sů˘ J¡∑ ≈®°<›w Fůfiu Ÿu sC@°, w¨‹d° wS° ˜Ù-≈C”T N°<Ì ı<fiw Δ∫°bF°¿≤J¡ Δ∫°<@∫°≥ wS° N°<@ Ju¡ s∫ Ÿu N°<@˚b (t°fi<ŸJ¡) Δ∫°<@∫°≥ ˚Ù ˚ÔÙ˚°≥<w fi‹¸> Fů ı°wÙ Fæ* $ Fu ≤°|b, N°ÃtI°fi Ju¡ <ffi° ı∏t°<Ì<bJ¡°≤ů* J¡∑ ın Ÿ°≤

Δ∫°<@ fi‹¸> fiFÙ* FůwÙ, •∫ů*<J¡ ≤≠ıC Ju¡ ˚ÔÙ˚°≥<w Nbfů@ Ÿu FÙ ≤≠ıC J¡° Ÿ≈Õ fi‹¸> Fůw° Fæ $ Fu ZÙ≤°tıÙ, ıæŸu bT°ÕJ¡°Ô J¡∑ fiÌÙ N≈fiu w¸> Ju¡ Ÿ˚Ù b¨sů* J¡ů ın Ÿu ©°n ku*¡J¡wÙ Fæ bæŸu FÙ Ÿ‡≈¥dÕ

N°<@ N°æ≤ Δ∫°<@∫ů* Ju¡ <bÔ°Ÿů* J¡ů ın Ÿu ©°n ku*¡J¡fiub°Ô° ı∏t°<Ì <bJ¡°≤ů* J¡° t¥Ô NI°fiR¡≈Ù

Δ∫°<@ J¡° s∫ FÙ Fæ $ Ÿ°t°∏∫ Δ∫°<@∫°≥ wů N°∫CbuÕÌů•w N°æT<@∫ů* wS° t∏`°<Ì „C˚ J¡tů˘ Ÿu NSb°
b¨]ů* J¡∑ ≈≤‡≈≤° Ÿu J¡<Sw N°æT@ů* Ÿu fi‹¸> FůwÙ Fæ* $ Fu ZÙ≤°tıÙ, ÔůÔ°JÕ¡ N°<Ì wÙSů˘ tu* _fi°fi, t∏`, N°æT@ N°<Ì ≈°∫, b¨]ıfiů* Ÿu ≈®°›w FCoÕ N°æT<@∫°≥ wS° N°∫CbuÕÌ„°˜ wů N°≈ _b∫a ©¥f ı°fiwu Fæ* $
ofiŸu N<w≤•w N°æ≤ tæ* •∫° N°≈J¡ů ≈Ìu„ Ì¥≥ $$17-28$$

N°<@∫ů* Ÿu (t°fi<ŸJ¡ ≈Ùn°Nů* Ÿu) Δ∫°<@∫°≥ Jæ¡Ÿu Ã≈∏fi FůwÙ Fæ* N°æ≤ fiJ¡∑ Jæ¡Ÿu <ª<J¡ÃŸ° J¡∑
ı°wÙ Fæ, ∫F ZÙ≤°tª∏BıÙ ≈¥~>wu Fæ* $
yC”b≤, N°<@ Ÿu Jæ¡Ÿu Δ∫°<@ Ã≈∏fi FůwÙ Fæ N°æ≤ N°æT@ Ÿu <˚∏fi t∏`, ≈C^∫ N°<ÌR¡≈ ∫C<•w Ÿu bF Jæ¡Ÿu fi‹¸> FůwÙ Fæ $$29$$

N°<@ Ÿu Δ∫°<@ Jæ¡Ÿu Ã≈∏fi FůwÙ Fæ ? ≈FÔu ∫FÙ fwÔ°wu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ, t°fi<ŸJ¡ ≈Ùn°Nů* Ÿu <ªW Ju¡ Δ∫°JC¡Ô Fů ı°fiu ≈≤

„≤Ù≤ NÃ∫<@J¡ sCÆ@ Fů ı°w° Fæ, oŸÙ<ÔÎ J®¡ů@Ù ı∏wC N≈fiu N°yu J¡° ≈®„_w t°yÕ fiFÙ* Ìu© ≈°w° $

ŸyÕ - 81]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1547

Ÿ‡tC© t°yÕ J¡ů fi Ìu©J¡≤ JC¡t°yÕ J¡∑ Nů≤ Ÿ w≤F Ì°ænw° Fæ <ıŸ w≤F f°d Ÿu |°∫Ô FCN° F¿≤d N≈fiu ≈®J¨¡w t°yÕ J¡ů ~>ůnJ¡≤ N∏∫ t°yÕ J¡∑ Nů≤ Ì°ænw° Fæ $ t°fi<ŸJ¡ ≈Ùn°Nů* Ÿu ŸasCÆ@ FCÎ ≈®°db°∫C

N≈fiÙ Ÿtw° J¡ů ~>ůnJ¡≤ „≤Ù≤ tu* <b”] t°yÕ tu* ÎuŸu fFwu Fæ* ıæŸu F°SÙ Ju¡ ≈®bu„ Ÿu sCÆ@ FCÎ ıÔ fiÌÙ

Ju¡ w¸> tu* <b”] t°yÕ tu* fFwu Fæ* $ ≈®°db°∫C Ju¡ <bTt fFfiu ≈≤ J¡k¡, <≈W N°<Ì Ju¡ ˚≤ ı°fiu Ÿu <bTt _S°fi tu* fi°<n∫°≥ ÎuŸu ≈FC≥ª ı°wÙ Fæ ıæŸu ≤°ı° Ju¡ NΔ∫b¿_Sw Fů ı°fiu ≈≤ bd°ÕZt J¡∑ t∫°ÕÌ° <bTt _S°fi tu* ≈FC≥ª ı°wÙ Fæ $ ≈®°db°∫C J¡∑ <bTtw° π°≤° „≤Ù≤ Ju¡ <bàÔ J¡≤ <Ì∫u ı°fiu ≈≤ fiÌÙ Ju¡ Ÿ®ůw J¡∑
fi°o˘ J¡ůoÕ fi°<n∫°≥ wů NÃ∫<@J¡ ≈¥dÕ Fů ı°wÙ Fæ* N°æ≤ J¡ůoÕ <fÔJC¡Ô ©°ÔÙ ≈n ı°wÙ Fæ* $ ≈®°db°∫C Ju¡

Ÿaª°≤ J¡° J®¡t <fyn ı°fiu Ÿu ˚ůıfi <J¡∫° y∫° N∏fi JC¡ıÙdÕw°, NıÙdÕw° ∫° N<wıÙdÕw°R¡≈ ÌůT

J¡ů FÙ ≈®°›w Fůw° Fæ $ Ÿt°fifi°tJ¡ ≈®°db°∫C ˚C•w N∏fiů* J¡ů ≤Ÿ ffi°J¡≤ Ÿ‡≈¥dÕ „≤Ù≤ tu* N≈fiÙ

N≈fiÙ ıyF tu* ™>ÙJ¡ w≤F Ÿu ÎuŸu ≈FC≥ª° Ìuw° Fæ ıæŸu fiÌÙ J¡° buy ≈¥bÕ<Ì„° tu* J¡°‹™> J¡ů ≈FC≥ª° Ìuw° Fæ $

<fi≤ů@ Ÿu ıů N∏fi „≤Ù≤ Ju¡ ˚Ùw≤ ¿_Sw ≤Fwu Fæ* bu FÙ Δ∫°<@R¡≈ tu* ≈¿≤dw Fů ı°wu Fæ*, •∫ů*<J¡ @°wC

J¡∑ <bTtw°R¡≈ ≈¿≤d°t J¡≤ Ìufi° fiJ¡° _b˚°b Fæ $ oŸ w≤F N°<@ Ÿu Δ∫°<@ Ã≈∏fi FůwÙ Fæ N°æ≤

N°<@ Ju¡ N˚°b Ÿu Δ∫°<@ ˚Ù fi‹¸> Fů ı°wÙ Fæ $ N°æ≤ Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, <ıŸ ≈®J¡°≤ t∏`ů* Ÿu Δ∫°<@∫°≥

<bfi‹¸> FůwÙ Fæ* bF ˚Ù J®¡t N°≈ ŸCfi ÔÙ<ı∫u $ <ıŸ w≤F F≤uÕ (F≤n) Ju¡ k¡Ô _b˚°bw# <b≤uªfiR¡≈

J¡°∫Õ J¡≤wu Fæ* ∫°fiÙ Ì_w ≈æÌ° J¡≤wu Fæ* ŸÙ w≤F b°∫C, N<Àfi, ≈¨<SbÙ, ıÔ N°<Ì Ju¡ fÙıR¡≈ ∫ ≤ Ô b N°<Ì t∏`ů* Ju¡ bdÕ ˚Ù t°<∏`J¡ ˚°bfi° Ju¡ b„ Ÿu fi°<n∫ů* tu* ≤ůy°J¡°≤ ≈¿≤dw N∏fi≤Ÿů* J¡° ÃŸ°≤d,

≈°ªfi N°<Ì J¡°∫Õ J¡≤wu Fæ* $$30-39$$

N°<@∫ů* Ju¡ ≈„t J¡° ≈°∫ fwÔ°wu Fæ* $

Fu Ÿ°@ů, „C] N°æ≤ ≈<b` Ÿ°@CŸubfiR¡≈ <J®¡∫° Ÿu tfi ÎuŸu <fitÕÔw° J¡ů ≈®°›w Fůw° Fæ, ıæŸu J¡Ÿ°æ¸>Ù Ÿu ŸCbdÕ $ Fu ≤°|b, <ªW Ju¡ „C] Fů ı°fiu ≈≤ „≤Ù≤ tu* N°fi∏Ì ÎuŸu f»w° Fæ, ıæŸu ≈¥dÕª∏Bt°

Ju¡ <Ìw Fůfiu ≈≤ oŸ ˚Cbfi tu* <fitÕÔw° $ Ÿ[b J¡∑ (N∏w#J¡≤d J¡∑) „C<] Ÿu ∫u ≈®°db°∫C N≈fiu J®¡t Ÿu fFwu Fæ* N°æ≤ N∏fi J¡° ≈¿≤≈°J¡ J¡≤wu Fæ*, oŸŸu Ÿf Δ∫°<@∫°≥ fi‹¸> Fů ı°wÙ Fæ* $$40-42$$

≈®°Ÿa<yJ¡ ≈®ÿfi J¡° W≤ ÌuJ¡≤ Nf ıů ≈®J¨¡w <Ÿ<] tu* FuwC Fæ, ŸJ¡° <fiR¡≈d N°≤‡˚ J¡≤wu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, JC¡^±><ÔfiÙ Ju¡ J¡S° ≈®Ÿay Ÿu N°<@ N°æ≤ Δ∫°<@ Ju¡ fi°„ wS° Ã≈<W Ju¡ J®¡t J¡°
bdÕfi tæ*fiu N°≈Ÿu oŸ w≤F J¡≤ <Ì∫°, Nf N°≈ ≈®J¨¡w ≈®Ÿay ŸC<fi∫u $ Fu ≤°|b, ≈C∫Õ‹¸>J¡fi°tJ¡ <Ô*y°ÃtJ¡
ıÙb J¡∑ N°@°≤˚¥w JC¡^±><ÔfiÙ J¡ů N°≈ ŸCy∏@ J¡∑ N°@°≤˚¥w ≈C‹≈taı≤Ù J¡∑ fi°o˘ ı°<fi∫u $ ≈¥≤J¡ Ju¡

NU∫°Ÿ Ÿu ıf ≈®°dÙ JC¡^±><ÔfiÙ J¡ů ˚≤ J¡≤Ju¡ ∫°fiÙ J¥¡t°ÕJ¡°≤ fi°nÙ tu* ≈®°db°∫C J¡ů ≤ůJ¡ J¡≤Ju¡ ŸtR¡≈

Ÿu <_Sw Fůw° Fæ wf tu”≈bÕw Ju¡ Ÿt°fi <_S≤w° NS°Õwg ˚æ≤bÙ <Ÿ<] wS° J¡°∫ J¡∑ yC”w° (y¿≤t°
fi°tJ¡ <Ÿ<]) Ÿu ≈®°›w FůwÙ Fæ $ <ıŸ Ÿt∫ ≈¥≤J¡ Ÿu ≈¥dÕ „≤Ù≤ Ju¡ ˚Ùw≤ t¥Ô°@°≤ Ÿu ÔuJ¡≤ f®Ê≤∏@®

≈∫Õ∏w Ô‡f° J¡≤Ju¡ ≈®°db°∫C J¡ů «¡≈≤ ©Ù*ªJ¡≤ ≈®°db°∫C Ju¡ <fi≤ů@ Ÿu Ã≈∏fi y≤tÙ N°æ≤ wÃ≈®∫C•w

„°≤Ù¿≤J¡ N°æ≤ t°fi<ŸJ¡ J¡‹¸> ŸFfi J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ Ÿa<bwg (JC¡^±><ÔfiÙ) «¡≈≤ J¡∑ Nů≤ ≈FC≥ª°oÕ ı°wÙ

Fæ, Ÿ Ÿt∫ ≈®°db°∫C J¡ů «¡≈≤ ©Ù*ªfiu Ÿu ±>^±>u J¡∑ fi°≥oÕ Ô‡fÙ FůJ¡≤ bF JC¡^±><ÔfiÙ ÌuF tu* f≥@Ù FCoÕ, Ôw° Ju¡ Ÿt°fi Ÿf fi°<n∫ů* J¡ů N≈fiu Ÿ°S ÔuJ¡≤ N<@J¡ NU∫°Ÿ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d Ÿ°≥<≈fi J¡∑ w≤F „Ù|®

1548

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

«¡≈≤ ªÔÙ ı°wÙ Fæ $$43-47$$
bF JC¡^±><ÔfiÙ «¡≈≤ Jæ¡Ÿu ªÔÙ ı°wÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

N°æ≤ Ÿ Ÿt∫ fi°<n∫ů* tu* b°∫C ˚≤ ı°fiu Ÿu NbJ¡°„≤<Fw ≈æ≤ Ÿu ÔuJ¡≤ t_wJ¡ wJ¡ <fÔJC¡Ô

FÔJu¡ FCÎ oŸ „≤Ù≤ J¡ů JC¡^±><ÔfiÙ oŸ w≤F «¡≈≤ ™>° Ôu ı°wÙ Fæ <ıŸ w≤F ≈bfi≈¥dÕ ıÔyw ˚°SÙ

(@°æ*J¡fiÙ) fi≤ J¡ů ıÔ Ju¡ «¡≈≤ ™>° Ôu ı°wÙ Fæ, ∫FÙ ∫ů<y∫ů* J¡° N°J¡°„ytfi Fæ $ oŸ w≤F NU∫°ŸR¡≈

<bÔ°Ÿ Ÿu ∫C•w N°J¡°„y°tÙ ∫ůy Ÿu (N) NS°Õwg N°J¡°„ Ju¡ Ÿ°S „≤Ù≤ J¡° Ÿ‡f∏@ ≤©fiu Ju¡ <ÔÎ

<J¡∫u y∫u Ÿa∫tR¡≈ ∫ůy Ÿu ∫ůyÙ Ôůy «¡≈≤ y<w J¡ů ÎuŸu ≈®°›w Fů ı°wu Fæ*, ıæŸu <˚©°≤Ù Ôůy (<J¡ŸÙ

≈C^∫ Ju¡ ∫ůy Ÿu) o∏B≈ÌbÙ J¡ů $ w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ ıæŸu y≤Ùf N°ÌtÙ <J¡ŸÙ ≈C^∫ Ju¡ ∫ůy Ÿu o∏B≈ÌbÙ

≈®°›w J¡≤ t°≤u N°fi∏Ì Ju¡ nfiu Ôyw° Fæ bæŸu FÙ ∫ůyÙ Ôůy N≈fiu ∫ůy Ju¡ fÔ Ÿu N°J¡°„ tu* ı°J¡≤

N°fi∏Ì Ÿu nfiu Ôywu Fæ* $$48,49$$

N°J¡°„y°tÙ <Ÿ]ů* Ju¡ Ì„Õfi tu* ≈°∫ fwÔ°wu Fæ* $

<ıŸ Ÿt∫ Ì¥Ÿ≤Ù fi°<±>∫ů* Ju¡ Δ∫°≈°≤ J¡ů ≤ůJ¡ Ìufiub°Ôu ≤uªJ¡ ≈®°d°∫°t Ju¡ ≈®∫ůy Ÿu «¡≈≤ J¡∑ Nů≤

©Ù*ª ÔÙ y∫Ù JC¡^±><ÔfiÙR¡≈° ≈®°d„<•w ŸCTC‡fi° fi°nÙ Ju¡ ˚Ùw≤ ≈®°db°∫C Ju¡ ≈®b°F Ÿu t_wJ¡ Ju¡ Ìůfiů*

J¡≈°Ôů* J¡∑ Ÿ<∏@R¡≈ J¡≈°¸> (Ju¡b°nÙ) Ju¡ f°F≤ f°≤F NayCÔ Ju¡ Tů±>„°∏wfi°tJ¡ _S°fi tu* tCF¥wÕ˚≤ Ju¡

<ÔÎ <_Sw ≤FwÙ Fæ, Ÿ Ÿt∫ N°J¡°„y°tÙ <Ÿ]ů* J¡° Ì„Õfi Fůw° Fæ () $ ZÙ≤°tª∏BıÙ fiu J¡F° #
f®Êfig, Ft Ôůyů* J¡∑ o¿∏B∫ Ÿu N<ÌΔ∫w° Ju¡ J¡°≤d FÙ Ÿ<∏fiJ¡TÕ ≤Ffiu ≈≤ ˚Ù ıf <Ÿ]ů* J¡° Ì„Õfi fiFÙ*

Fůw° wf (N°≈ J¨¡≈°J¡≤ fwÔ°o∫u <J¡) ª°sCT≈®˚°Ÿ<∏fiJ¡TÕ Ju¡ <ffi° Tů±>„°∏wfi°tJ¡ _S°fi tu* Ju¡bÔ

≈®°d@°≤d Ÿu <Ÿ]ů* J¡° Ì„Õfi Jæ¡Ÿu Fůy° N°æ≤ <k¡≤ bF <J¡Ÿ w≤F J¡° Fůy° $$50-52$$
ofi Ìůfiů* tu* ≈FÔu "Jæ¡Ÿu Fůy° ?' oŸ Na„ J¡° o‹¸>°≈<W Ÿu tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ ≈¿≤F°≤ J¡≤wu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu tF°f°Fů, ∫F wů N°≈fiu ™>ÙJ¡ FÙ J¡F° Fæ <J¡ NI°fi J¡° N°Z∫

J¡≤fiub°Ôu t<Ôfi ≈C”Tu<∏B∫ů* Ÿu ∫° Ì¥Ÿ≤u <J¡ŸÙ N<ÌΔ∫ ≈°∫ Ÿu oŸ ≈¨<SbÙ ≈≤ <bª≤d J¡≤fiub°Ô°

J¡ůoÕ ˚Ù ≈C”T b°∫C_bR¡≈ N°J¡°„y°tÙ <Ÿ]ů* J¡ů J¡˚Ù fiFÙ* Ìu© ŸJ¡w° $$53$$
wů <k¡≤ bu <J¡ŸŸu <Ì©°oÕ Ìuwu Fæ*, J¡Fwu Fæ* $

Fu ≤°|b, ∫ůy Ju¡ NU∫°Ÿ Ÿu tfi Ju¡ Ÿa_J¨¡w Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d <bT∫ů* Ÿu Ì¥≤ Ÿa<_Sw fC<]R¡≈Ù fiù Ÿu _b›fi J¡∑ fi°o˘ N°J¡°„y°tÙ <Ÿ] <Ì©°oÕ Ìuwu Fæ* N°æ≤ bu N˚Ù‹¸> NSů˘ J¡ů Ìuwu ˚Ù Fæ* $$54$$

<Ÿ]ů* J¡° bF Ì„Õfi "<J¡Ÿ w≤F J¡° Fůy°' oŸ ≈®ÿfi°a„ J¡° W≤ J¡Fwu Fæ* -

<ıŸ w≤F _b›fi tu* ≈Ì°Sů˘ J¡° NbÔůJ¡fi Fůw° Fæ ŸÙ w≤F <Ÿ]ů* J¡° ˚Ù NbÔůJ¡fi Fůw° Fæ Ju¡bÔ _b›fi J¡∑ N≈us° <b„uT ∫FÙ Fæ <J¡ <Ÿ]ů* J¡∑ ≈®°<›w tu* Ÿab°Ì, b≤Ì°fi N°<Ì k¡ÔR¡≈ ≈Ì°Sů˘ J¡∑

≈®°<›w FůwÙ Fæ $$55$$

¿ıŸ ≈°∫ Ÿu Ì¥Ÿ≤ů* Ju¡ „≤Ù≤ tu* ≈®bu„ J¡∑ <Ÿ<] FůwÙ Fæ, Nf bF ≈°∫ fwÔ°wu Fæ* $

(N) Ìu<©∫u ˚yb°fig ≈waı<ÔtC<fi J¡° ∫ůyŸ¥` #

J¡°∫°J¡°„∫ů# Ÿ‡f∏@Ÿa∫t°vÔ|Cw¥ÔŸt°≈Wuÿª°&&J¡°„°ytfitg $

() Ìu<©∫u ∫ůyŸ¥` # "t¥@Õ≠∫ů<w<T <Ÿ]Ì„Õfifig' $

ŸyÕ - 81]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1549

≤uªJ¡ ≈®°d°∫°t Ju¡ NU∫°ŸR¡≈ ∫C<•w Ÿu tC© Ÿu f°F≤ f°≤F NayCÔ≈¿≤<tw Ìu„ tu* ≈®°d J¡ů

<ª≤J¡°ÔwJ¡ <_Sw ≤©fiu ≈≤ ∫ůyÙ N∏∫ „≤Ù≤ tu* ≈®bu„ J¡≤ ŸJ¡w° Fæ $$56$$

"Ju¡bÔů&S <b„uTů&∫a <Ÿ]≈®°›w°æ <_S≤°SÕw°' ∫F ıů N°≈fiu J¡F°, Ÿtu* _b˚°b FÙ J¡°≤d Fæ,

∫F J¡Ffi° ª°<FÎ N°æ≤ N°≈ FÙ ≈FÔu NfiuJ¡ f°≤ "|¸>_∫ ≈¸>w° Â‹¸>°' oÃ∫°<Ì ÿÔů*J¡ů* Ÿu ∫F ˚Ù J¡F

ªCJu¡ Fæ* <J¡ t°∫°t∫ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d Ÿ‡≈¥dÕ ıywg J¡∑ <_S<w N<fi∫w Fæ, wů <k¡≤ oŸ <bT∫ tu* N°≈

J¨¡≈°J¡≤ fwÔ°o∫u <J¡ ÎJ¡t°` _b˚°b J¡∑ <_S<w <fi∫w Jæ¡Ÿu Fæ ? ∫F ZÙ≤°tª∏BıÙ ≈¥~>wu Fæ* $
f®Êfig, ÎJ¡ _b˚°b J¡∑ <ª≤J¡°Ô wJ¡ NªÔ <_S<w Jæ¡Ÿu ≤FwÙ Fæ, ∫F J¨¡≈°J¡≤ N°≈ fwÔ°o∫u,

•∫ů*<J¡ N≈fiu <„‹∫ů* Ju¡ «¡≈≤ Ì∫° ≤©fiub°Ôu ≈®bªfi„ÙÔ tF°Ãt° Ôůy J¡<™>fi ≈®ÿfi ≈¥~>fiu ≈≤ ˚Ù ©uÌ
fiFÙ* J¡≤wu $$57$$

ŸÃ∫ŸaJ¡v≈ ≈≤tuÿb≤ J¡∑ Ÿ¨<‹¸>J¡°Ô tu* ŸaJ¡v≈≈®∫C•w b_wC_b˚°b J¡∑ <fi∫<w ˚Ù Ÿ¨<‹¸>J¡°Ô wJ¡

FÙ <fi∫w ≤FwÙ Fæ, <k¡≤ ≈®Ô∫ Fůfiu ≈≤ bF fiFÙ* ≤FwÙ - oŸ w≤F Ÿ‡≈¥dÕ ≈Ì°Sů˘ Ju¡ _b˚°b J¡∑ <fi∫<w Ju¡ ˚ay tu* <J¡ŸÙ w≤F J¡° <b≤ů@ fiFÙ* Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu N≈fiu ≈¥bůÕ•w J¡° _t≤d <ÌÔ°wu FCÎ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ ZÙ≤°tª∏BıÙ Ju¡ ≈®ÿfi J¡° W≤ Ìuwu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, ŸÃ∫ŸaJ¡v≈ ≈≤t°Ãt° J¡∑ _b˚°bfi°tJ¡ „<•w ıů Ÿy°Õ<Ì tu* <ıŸ w≤F _kC¡¿≤w FůwÙ Fæ ŸÙ w≤F bF ŸyÕ Ju¡ ≈®Ô∫ wJ¡ <_Sw ≤FwÙ Fæ, ∫F <fiÿª∫ Fæ $$58$$

J¡°Ô N°æ≤ Ìu„ Ju¡ ˚uÌ Ÿu ˚Ù b_wCNů* J¡∑ „<•w tu* N<fi∫ww° (N<fi<ÿªww°) Ìu©Ù y∫Ù Fæ, oŸu J¡Fwu Fæ* $

Fu ≤°tıÙ, N<bΩ° Ju¡ Nb_wCR¡≈ Fůfiu Ÿu b_wCNů* J¡∑ „<•w ˚Ù J¡FÙ*-J¡FÙ* NS°Õwg J¡°tR¡≈Ìu„

N°<Ì tu* <˚∏fi-<˚∏fi _bR¡≈ J¡∑ FůwÙ Fæ, bŸ∏w M¡wC tu* „≤ÃJ¡°ÔÙfi b®Ù<F N°<Ì k¡Ô ˚Ù <Ì©°oÕ

Ìuw° Fæ $ fi°fi° N°æ≤ Nfi°fi°R¡≈ N<fi∫w _b˚°b Ÿu ¿_Sw ∫F Ÿf JC¡~> f®Ê FÙ Fæ $ w°Ã≈∫Õ ∫F <J¡
f®Ê_b˚°b Ÿu FÙ ∫F Ÿ‡≈¥dÕ ıywg <fi¿ÿªw ÎJ¡R¡≈b°Ô° Fæ, fi <J¡ Ì¥Ÿ≤u _b˚°b Ÿu $ ≈®°<d∫ů* Ju¡

J¡tÕ N°æ≤ fiJu¡ k¡Ôů≈˚ůy-Δ∫bF°≤ Ju¡ <Ô∫u Ju¡bÔ NI°w f®Ê FÙ JC¡~> J¡°Ô wJ¡ <fi∫w ¿_S<w

@°≤d J¡≤Ju¡ <bJ¡<Ÿw Fůw° Fæ $$59,60$$

Nf, N<dt° N°æ≤ t<Ft° fi°tJ¡ <Ÿ<] J¡∑ <J¡Ÿ ≈°∫ Ÿu <Ÿ<] FůwÙ Fæ, ∫F ZÙ≤°tª∏BıÙ

≈¥~>wu Fæ* $

Fu f®Êfig, Ÿ¥‚t <~>Bů* tu* ytfi J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ oŸ ÌuF J¡ů NdC wS° N°J¡°„ J¡ů ≈¥dÕ J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ
oŸ ÌuF J¡ů _S¥Ô ∫ůyÙ Ôůy Jæ¡Ÿu ffi° ±>°Ôwu Fæ* $$61$$

NyÔu ŸyÕ tu* oŸ ≈®ÿfi J¡° W≤ <b_w°≤≈¥bÕJ¡ fwÔ°fiu J¡∑ N<˚Ô°T° ≤©wu FCÎ ŸJ¡∑ ˚¥<tJ¡°R¡≈

Ÿu bFÙ* ≈≤ ÌuF tu* N<ÀfiTůtΔ∫°<›w J¡° <fiR¡≈d J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ≈®°d N°æ≤ N≈°fi b°∫C Ju¡ Ÿa|TÕ Ÿu tº∫ tu*
ı™>≤°<Àfi J¡∑ <fi‹≈<W tu* Â‹¸>°∏w Ìuwu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ, <ıŸ w≤F ÔJ¡nÙ N°æ≤ N°≤u Ju¡ Ÿa|TÕ Ÿu ÔJ¡nÙ Ju¡

Ìů <F_Ÿu Fů ı°wu Fæ* ŸÙ w≤F ≈®°d N°æ≤ N≈°fib°∫C Ju¡ Ÿa|TÕ Ÿu ı™>≤°<Àfi _b˚°bw# Ã≈∏fi Fů ı°wÙ Fæ $$62$$

1550

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

≈®°d N°æ≤ N≈°fib°∫C Ju¡ Ÿa|TÕ J¡∑ ≈≈<W Ju¡ <ÔÎ ≈≤_≈≤ ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u J¡ů N≈fiÙ Nů≤ ıů ©Ù*ªwu Fæ*, Ÿtu* J¡°≤d J¡Fwu Fæ* $

JC¡¿ÃŸw oŸ ÌuFR¡≈ ∫∏` Ju¡ Ì≤-≈®Ìu„ tu* fi°<˚ Ju¡ «¡≈≤ wS° fiÙªu <tÔ ≤Fu NwÎb ≈≤_≈≤ ıC¸>

≤Fu tC©b°Ôu N°t°„∫ N°æ≤ ≈¢¡°„∫R¡≈Ù Ìů ˚°SÙ Ju¡ ŸÂ„ _S¥Ôt°aŸ J¡°≥≈w° FCN° ÎuŸu ¿_Sw Fæ ıæŸu

«¡≈≤ N°J¡°„ tu* ¿_Sw wS° fiÙªu ıÔ tu* <fitÀfi ≈≤_≈≤ ıC¸> ≤Fu N≈fiu Ìů <F_Ÿů* Ÿu ∫C•w fiÙªu ıÔ

N°æ≤ «¡≈≤ b°∫C Ÿu ©Ù*ª° ı° ≤F° fu*wů* J¡° JCa¡ı $$63$$

™>ÙJ¡ Fæ, ŸŸu ≈®J¨¡w tu* •∫° N°∫° ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

Ÿ t°aŸ Ju¡ fiÙªu Ju¡ <F_Ÿu tu* ¿_Sw ıů ˚°SÙ Ju¡ ŸÂ„ ÎJ¡ ˚°y Fæ ŸJu¡ t¥Ô˚°y_bR¡≈ t¥Ô°@°≤
tu* Ÿf J¡°∫ÕJ¡°≤dŸa|°w J¡∑ ≈®°d≈®Ì Fůfiu Ÿu Ô‚tÙ Ju¡ ŸÂ„ ≈¥bůÕ•w JC¡^±><ÔfiÙ ˚Ùw≤ Ÿ w≤F

<fiÔÙfi ≤FwÙ Fæ <ıŸ w≤F ≈μ≤°y J¡∑ <≈¸>°≤Ù Ju¡ ˚Ùw≤ tC•w°bÔÙ $ ı≈ J¡°Ô tu* |Ct°oÕ ı° ≤FÙ

”B°st°Ô° J¡∑ fi°o˘ bF ŸÌ° Ÿ≤Ÿ≤°wÙ ≤FwÙ Fæ ∫°fiÙ ≈®®°dů* Ju¡ «¡ºbÕytfi π°≤° J¡‡≈fi Ÿu NΔ∫•w ºb<fi J¡≤wÙ Fæ wS° Ì^±> Ÿu N°Fw Ÿ°≥<≈fi J¡∑ w≤F bF «¡ºbÕtC© Ÿu ≈¿≤bwÕfi <J¡∫° J¡≤wÙ Fæ $ ≈¨<SbÙ

N°æ≤ N°J¡°„ Ju¡ tº∫ tu* ≈®°<d∫ů* J¡∑ «¡ºbÕ N°æ≤ N@ůy<w J¡∑ FuwC <b<Fw N°æ≤ <fi<T] <J®¡∫° J¡∑ fi°o˘

≈®°d N°æ≤ N≈°fi b°∫C J¡∑ «¡ºbÕ N°æ≤ N@ůy<w J¡∑ FuwC Fůfiu Ÿu bF _≈∏Ì-@<tÕdÙ Fæ ∫°fiÙ Ÿaª≤d„ÙÔ

Fæ; ª°sCT°<Ì Ÿa<bBq≈Ù t@C J¡° ∫°fiÙ R¡≈°<Ì <bT∫ů* Ju¡ N°_b°Ì J¡° ≈¿≤I°fi J¡≤°fiu tu* Ÿ¥∫Õ Fæ N°æ≤

⁄Ì∫R¡≈Ù J¡tÔ Ÿ‡≈C¸>J¡ Ju¡ ˚Ùw≤ J¡∑ bF ˚®t≤Ù Fæ $ bu Ÿf I°fi N°æ≤ J¡tuÕ¿∏B∫ N°<Ì J¡∑ „<•w∫°≥,

≈¥bůÕ•w ⁄Ì∫J¡tÔ Îba fi°nÙ Ÿt¥F NŮ∫∏w≤ Ju¡ b°wů* π°≤° ⁄Ì∫ tu* ª°≤ů* Nů≤ Ÿ w≤F J¡¿‡≈w J¡∑
ı°wÙ Fæ* <ıŸ w≤F ª°≤ů* Nů≤ f°F≤ Ju¡ ≈bfi π°≤° b¨sů* Ju¡ ≈Wů* Ju¡ Ÿt¥F $ Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, ıů ∫F

<b„°Ô f°fl°J¡°„ _kC¡¿≤w Fů ≤F° Fæ, Ÿtu* fÔb°fi J¡°‹™>, ≈°T°d N°<Ì wS° J¡ůtÔ ≈Wů* N°æ≤ w¨d N°<Ì J¡ů ıæŸu b°∫C _b˚°bw# ıÙdÕ ffi° ±>°ÔwÙ Fæ bæŸu FÙ ⁄Ì∫°J¡°„ tu* ˚Ù ≈®°db°∫C ˚C•w N∏fi°<Ì

J¡ů ıÙdÕ ∫°fiÙ ≈¿≤≈•b ffi° ±>°ÔwÙ Fæ* $$64-68$$
ıÙdÕ ffi°fiu J¡∑ <b<@ fwÔ°wu Fæ* $

≈¥bůÕ•w ⁄Ì∫≈μ wS° fi°nÙR¡≈Ù ˚°SÙ ≈®°db°∫C Ÿu N°Fw FůJ¡≤ ÔůF°≤ J¡∑ ˚°SÙ J¡∑ fi°o˘ J¡¿‡≈w FůwÙ Fæ, J¡°≥≈ ≤FÙ Ÿ ˚°SÙ Ju¡ ˚Ùw≤ ≈®<b‹¸> N∏fi J¡° ≈FÔu ≤Ÿ ffiw° Fæ, ≤Ÿ Ÿu ≤•w, ≤•w Ÿu t°aŸ, t°aŸ Ÿu Ãbª°, Ãbª° Ÿu tuÌ°, tuÌ° Ÿu t≠ı°, t≠ı° Ÿu F<ß>∫°≥ N°æ≤ F<ß>∫ů* Ÿu „CJ®¡ wæ∫°≤ Fůw° Fæ ∫ů*

<b<ªì>ay Ÿu N∏∫ ≈Ì°SÕ J¡∑ N∏∫ ≈¿≤d<w ÎuŸu FůwÙ Fæ ıæŸu bŸ∏w M¡wC tu* b¨s Ju¡ ˚Ùw≤ ≈®<b‹¸>

≈¨<SbÙ Ju¡ ≤Ÿ J¡∑ ≈vÔb, taı≤Ù, ≈C‹≈ N°æ≤ k¡Ô N°<Ì $$69$$

fi Ÿ°wů* @°wCNů* Ju¡ _S°fi tu* W≤ůW≤ ≈¿≤d°t J¡∑ <Ÿ<] Ju¡ <ÔÎ ≈≤_≈≤ ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u Ju¡ Ÿa|TÕ Ÿu ı™>≤°<Àfi J¡∑ N<˚Δ∫<•w FůwÙ Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

ÌuF tu* ≈®°db°∫C ≈®<w<Ìfi Ÿf ≤Ÿů* Ju¡ N¿∏wt @°wC „CJ®¡ Ju¡ ≈¿≤d°t wJ¡ ∫°fiÙ ıf wJ¡ „CJ®¡ wæ∫°≤
fiFÙ* Fů ı°w° wf wJ¡, ≈≤_≈≤ Ÿa|TÕ Ÿu N<Àfi Ã≈∏fi J¡≤fiub°Ôu ıayÔÙ f°≥Ÿ J¡∑ fi°o˘, N<Àfi Ã≈∏fi J¡≤wÙ Fæ $ Ÿ°≤u „≤Ù≤ tu* ≈®ÌÙ›w Ÿ ı™>≤°<Àfi Ÿu _b˚°bw# „Ùw-b°w°ÃtJ¡ bF „≤Ù≤ ÎuŸu ‹dw° J¡ů

≈®°›w Fůw° Fæ ıæŸu Ÿ¥∫Õ Ÿu wÙfiů* ÔůJ¡ $$70,71$$

ŸyÕ - 81]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1551

Ÿ‡≈¥dÕ „≤Ù≤ tu* Δ∫°›w ŸÙ ı™>≤°<Àfi J¡∑ ∫ůyÙ Ôůy ⁄Ì∫-J¡tÔ tu* w°≤ů* Ju¡ N°J¡°≤ Ÿu ≈°Ÿfi°

J¡≤wu Fæ*, ∫F J¡Fwu Fæ* $
w°≤ů* Ju¡ N°J¡°≤ Ju¡ Ÿt°fi wS° ⁄Ì∫≈μ tu* ŸCbdÕ˚®t≤ Ju¡ ŸÂ„ bF wuı oŸ „≤Ù≤ tu* ª°≤ů* Nů≤

<bª≤w° Fæ, ıů ∫ů<y∫ů* J¡∑ <ª∏Ã∫Ì„° J¡ů ≈®°›w Fæ NS°Õwg <ıŸJ¡∑ ∫ůyÙ Ôůy ≈°Ÿfi° J¡≤wu Fæ* $$72$$

<ªBq≈ Ÿu ≈°_∫t°fi bFÙ wuı Δ∫b<Fw N°æ≤ Ì¥≤ Ì¥≤ Ju¡ Ÿ‡≈¥dÕ ≈Ì°Sů˘ J¡ů Ìu©fiu J¡∑ Ÿ°tØ∫Õ

Ã≈∏fi J¡≤w° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, ≈°¿Ÿw FCN° bF wuı bF ≈®J¡°„_bR¡≈ I°fi ≈®Ì°fi J¡≤w° Fæ, <ıŸŸu Ô°©

∫ůıfi J¡∑ Ì¥≤Ù ≈≤ ¿_Sw b_wC ŸÌ° N°≥©ů* Ju¡ Ÿ°tfiu <Ì©°oÕ ÌuwÙ Fæ $$73$$

Ÿ N<Àfi J¡° o∏@fi fwÔ°wu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, <ıŸ w≤F fnb°<Àfi J¡° o∏@fi ŸtCB J¡° ıÔ Fæ ŸÙ w≤F t°aŸR¡≈Ù Ÿ≤ůb≤ Ju¡

˚Ùw≤ ≤Ffiub°ÔÙ Ÿ ı™>≤°<Àfi J¡° ˚Ù ıÔfiu ∫ůÀ∫ o∏@fi „≤Ù≤ tu* bwÕt°fi N∏fi ≤ŸR¡≈ ıÔ Fæ $$74$$

ÌuF tu* ¿_Sw o∏@fi˚¥w ª∏B°a„ J¡° Ôsd Ÿu <b˚°y J¡≤Ju¡ "∫F „≤Ù≤ N<Àfi N°æ≤ Ÿůt _bR¡≈ Fæ'

∫F J¡Fwu Fæ* $
oŸ „≤Ù≤ tu* ıů _bh~>w° N°æ≤ „ÙwÔw° bwÕt°fi Fæ, ŸJ¡∑ N°Ãt° ª∏Bt° FÙ J¡FÙ ı°wÙ Fæ, ∫°fiÙ
bu ª∏Bt° Ju¡ Na„ Fæ* ª∏Bt° Ÿu bF N<Àfi Ã≈∏fi Fæ, oŸ<ÔÎ ∫F „≤Ù≤ N<Àfi N°æ≤ ª∏B_bR¡≈ Fæ $$75$$

„≤Ù≤ Ju¡ f°F≤ ˚Ù ŸaŸ°≤ tu* ≈®J¡°„ N°æ≤ ytÙÕ Ÿu wS° „Ùww° N°æ≤ ınw° Ÿu N<Àfi N°æ≤ ª∏Ì® J¡°

I°fi J¡≤fi° ª°<FÎ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
f°F≤ ∫F ıů Ÿf JC¡~> ‹d_bR¡≈ <Ì©°oÕ Ìuw° Fæ oŸu wuı, Ÿ¥∫Õ ∫° N<Àfi fi°t Ÿu <bπ°fi Ôůy ı°fiwu Fæ* wS° ıů JC¡~> „Ùw°ÃtJ¡ b_wC <Ì©°oÕ ÌuwÙ Fæ Ÿu ª∏B fi°t Ÿu $ o∏FÙ* Ìůfiů* Ÿu ∫F ŸaŸ°≤
ffi°∫° y∫° Fæ $$76$$

NSb° <ªwg N°æ≤ ın ofi Ìůfiů* Ÿu <tÔ° FCN°, Ÿwg N°æ≤ NŸwg _bR¡≈, <bΩ°„fÔ f®Ê FÙ
ıyBq≈ ffi y∫° Fæ, Nw# bFÙ oŸ w≤F ≈®J¡°„ N°æ≤ ın _bR¡≈w° Ju¡ J¡°≤d N<Àfi N°æ≤ ª∏B Ju¡ R¡≈ Ÿu

<b˚•w <J¡∫° y∫° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

NSb° Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, <bΩ° N°æ≤ N<bΩ° _bR¡≈ ŸÌg N°æ≤ NŸÌgR¡≈ ıů f®Ê Ÿ‡≈¥dÕ ıyBq≈
ffi y∫° Fæ, bFÙ oŸ w≤F N<Àfi N°æ≤ Ÿůt Ju¡ R¡≈ Ÿu <b˚•w <J¡∫° y∫° Fæ $ N°Ãtw[b_k¥¡<wÕR¡≈

Ÿa<bÃ≈®J¡°„ wS° f°fl ≈Ì°Sů˘ Ju¡ ≈®J¡°„ J¡ů ≈¿^±>w Ôůy Ÿ¥∫Õ N°æ≤ N<Àfi J¡Fwu Fæ* wS° NŸwg ınw°, wt, N<bΩ° N°<Ì J¡ů <bπ°fi Ôůy ª∏Ì®t° J¡Fwu Fæ* $ ZÙ≤°tª∏BıÙ fiu J¡F° # Fu b•w°Nů* tu* ŸbÕZu‹™> tCfiÙÿb≤, "ÌuFu‹b°ı≤da ŸbÕ≤Ÿ°fi°a ≈bfiů&∏bFtg $ ıfi∫Ã∫<Àfit∏∫ů&∏∫Ÿa|T°ÕπfibudCbwg $$' oÃ∫°<Ì

N°≈Ju¡ J¡Sfi Ÿu N°æ≤ ≈®Ã∫s N<Àfi N°æ≤ Ÿ¥∫Õ N°<Ì J¡∑ Ã≈<W b°∫C Ju¡ N@Ùfi Ìu©Ù ˚Ù ı°wÙ Fæ, oŸŸu b°∫C_bR¡≈ ª∏Bt° Ÿu N<Àfi Ã≈∏fi FůwÙ Fæ, ∫F wů tCHu Nh~>Ù w≤F t°Ô¥t Fů y∫°; Nf N°≈ J¨¡≈°J¡≤

Ÿůt J¡∑ Ã≈<W tCHŸu J¡<F∫u $ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, N<Àfi N°æ≤ ª∏Bt°

≈≤_≈≤ J¡°∫ÕJ¡°≤dR¡≈ Ÿu Δ∫b¿_Sw Fæ* wS° bu Ìů*fiů* J®¡t„# ∫° ÎJ¡ Ÿ°S ≈≤_≈≤ ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u Ju¡ ≈ıÙbJ¡

Fæ* $ ofi Ìůfiů* J¡∑ Ã≈<W tu* fÙı N°æ≤ NaJC¡≤ J¡∑ fi°o˘ ≈≤_≈≤ ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤° ≈°Ì°fiJ¡°≤d wS° <Ìfi N°æ≤

1552

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

≤°w Ju¡ wCv∫ ≈≤_≈≤ ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤° <fi<tW J¡°≤d Fæ $ ≈≤∏wC ofi Ìůfiů* J¡∑ ¿_S<w wů ~>°∫° N°æ≤ @¥≈ Ju¡

Ÿt°fi ≈≤_≈≤ ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u J¡∑ FÃ∫° J¡≤fiub°ÔÙ Fæ $$77-81$$

Â‹¸>°∏w ˚uÌ Ju¡ ≈∏∫°Ÿ J¡° ∫°fiÙ <˚∏fi-<˚∏fi Â‹¸>°∏w Ìufiu J¡° Ì¥Ÿ≤° w°Ã≈∫Õ fwÔ°wu Fæ* $

ÎJ¡ FÙ Ÿt∫ tu* ofi Ìůfiů* J¡∑ ≈Ô¿Æ@ ∫<Ì Fů ı°∫ wů ofi Ìůfiů* J¡∑ ¿_S<w ~>°∫° N°æ≤ @¥≈

Ju¡ Ÿt°fi ŸtHfiÙ ª°<FÎ N°æ≤ ∫<Ì Ju¡bÔ ÎJ¡ J¡∑ FÙ ≈Ô¿Æ@ Fů ı°∫ wů ≤°w N°æ≤ <Ìfi Ju¡ Ÿt°fi ofiJ¡∑ ¿_S<w ŸtHfiÙ ª°<FÎ $$82$$

Ìů Â‹¸>°∏w J¡°∫ÕJ¡°≤d˚°b Ju¡ <ÔÎ Fæ*, oŸ ≈s tu* ˚Ù Nb°∏w≤ Ìů ˚uÌů* tu* Ìů w°Ã≈∫Õ Fæ* FÙ, ∫F

J¡Fwu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, ofi Ìůfiů* tu* ıů J¡°∫ÕJ¡°≤d˚°b Fæ bF ˚Ù Ìů w≤F J¡° J¡F° y∫° Fæ - ÎJ¡ ŸBq≈

≈¿≤d°t Ÿu Ã≈∏fi N°æ≤ Ì¥Ÿ≤° <bfi°„R¡≈ ≈¿≤d°t Ÿu Ã≈∏fi $$83$$

≈∫CÕ•w Ìů J¡°∫Õ-J¡°≤d˚°bů* tu* ≈FÔu J¡° ≈≈°Ìfi J¡≤wu Fæ* $
ıF°≥ ≈≤ NaJC¡≤ fÙı J¡∑ fi°o˘ ÎJ¡ Ÿu Ì¥Ÿ≤u J¡∑ Ã≈<W FůwÙ Fæ bF J¡°∫ÕJ¡°≤d˚°b ŸBq≈ ≈¿≤d°t Ÿu Ã≈∏fi J¡F° ı°w° Fæ $$84$$

Ì¥Ÿ≤u J¡° ≈≈°Ìfi J¡≤wu Fæ* $
ıF°≥ ÎJ¡ J¡° fi°„ Fůfiu≈≤ Ì¥Ÿ≤u J¡∑ <Ìfi N°æ≤ ≤°w J¡∑ fi°o˘ Ã≈<W FůwÙ Fæ bF J¡°∫Õ-J¡°≤d˚°b

<bfi°„R¡≈ ≈¿≤d°t Ÿu Ã≈∏fi J¡F° ı°w° Fæ $$85$$

≈®St ≈s tu*, J¡°∫Õ J¡∑ Ã≈<WÌ„° tu* J¡°≤d J¡∑ ŸW° <bΩt°fi ≤FwÙ Fæ, oŸtu* "N∫a |¸># t¨Ì°ÃtJ¡#'

oÃ∫°<Ì ≈®Ã∫s ≈®t°d <Ì©Ô°wu Fæ* $

J®¡t„# <t\>Ù Ÿu |¸> J¡∑ ıů <_S<w FůwÙ Fæ, Ÿ <_S<wR¡≈ ŸBq≈ ≈¿≤d°t J¡ů ı°fifiuu tu*
o<∏B∫ů≈Ô<Æ@ Ju¡ <Ÿb°-o<∏B∫ Ÿ<∏fiJ¡TÕ Ju¡ <Ÿb°-NS°Õwg ≈®Ã∫s ≈®t°d Ÿu () N<w¿≤•w N°æ≤

J¡ůoÕ Ì¥Ÿ≤° ≈®t°d ≈∫C•w fiFÙ* Fæ $$86$$
oŸÙ ≈®J¡°≤ Ì¥Ÿ≤u ≈s tu* ˚Ù, J¡°∫Õ J¡∑ Ã≈<W-Ì„° tu* J¡°≤d J¡∑ ŸW° <bΩt°fi fiFÙ* ≤FwÙ, oŸtu*

"Ft <Ìfi tu* ≤°w J¡∑ ≈Ô<Æ@ fiFÙ* J¡≤wu' oÃ∫°<Ì NfiC≈Ô<Æ@ ≈®t°d <Ì©Ô°wu Fæ* $

<Ìfi N°æ≤ ≤°w Ju¡ J®¡t J¡∑ ıů <_S<w Fæ wÌg-R¡≈ <bfi°„≈¿≤d°t tu* tC¶∫ ≈®t°d ÎJ¡ b_wCt°` J¡°
y®Fd J¡≤fiub°Ôu ≈®Ã∫s ≈®t°d Ÿu N<bR¡] N˚°b FÙ Fæ $ w°Ã≈∫Õ ∫F <J¡ <bfi°„R¡≈ ≈¿≤d°t tu* ÎJ¡t°`

NfiC≈Ô<Æ@ FÙ ≈®t°d Fæ $$87$$
ıů b_wC J¡°∫Õ J¡° Ÿ‡≈°Ìfi J¡≤wÙ FCoÕ <Ì©°oÕ ≈nwÙ Fæ, Ÿu FÙ J¡°≤d J¡Fwu Fæ* N°æ≤ J¡°≤d tu*

J¡°∫ÕJ¡w¨ÕÃb J¡°∫°Õ<˚<fibu„R¡≈ N°_S° Ju¡ ≤Fwu FÙ Ìu©° ı°w° Fæ $ Ju¡bÔ ≈®J¡°„fi J¡≤ ≈sÙd FCÎ <Ìfi () ∫Ω<≈ NfiCt°fi°<Ì J¡° ˚Ù Ÿa˚b Fæ wS°<≈ ≈®Ã∫s ≈®t°d Ÿu <Ÿ] ≈Ì°Sů˘ tu* fiJ¡∑ ©ůı fiFÙ* J¡∑ ı°wÙ $ oŸ <bT∫ tu*, ∏∫°∫b°ª_≈Ã∫ tu* J¡F° Fæ - "fi <F J¡¿≤<d Â‹¸>u ªÙÃJ¡°≤ud wtfiC<ttwu

<tt°w°≤#' (NfiCt°fi J¡≤fiub°Ôu <bπ°fig Ôůy N≈fiÙ N°≥©ů* Ÿu F°SÙ Ìu© Ôufiu ≈≤ ŸJu¡ ªÙÃJ¡°≤ Ÿu

ŸJ¡° NfiCt°fi fiFÙ* J¡≤wu <J¡ ∫F F°SÙ Fæ), •∫ů*<J¡ ≈®Ã∫s°<Ì ≈®t°d π°≤° ≈Ì°Sů˘ J¡∑ <Ÿ<] Fů ı°fiu Ÿu bF°≥ ≈sw°R¡≈ J¡°≤d J¡° N˚°b ≤Fw° Fæ, ∫F w°Ã≈∫Õ Fæ $

ŸyÕ - 81]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1553
tu* ≤°w Ju¡ <fit°Õd Ju¡ <ÔÎ N°_S° fiFÙ* Fæ, oŸ <ÔÎ <Ìfi tu* ≤°<`-<fit°ÕdJ¡w¨ÕÃb <Ÿ] fiFÙ* Fůw°, ÎuŸu FÙ

≤°w tu* ˚Ù <Ìfi<fit°ÕdJ¡w¨ÕÃb <Ÿ] fiFÙa Fůw°-oŸ ≤Ù<w Ÿu Nªuwfi <t\>Ù N°<Ì tu* ˚Ù |¸>°<Ì Ju¡ <fit°Õd J¡≤fiu J¡∑ N°_S° fiFÙ* ≤F ŸJ¡wÙ, •∫ů* <J¡ bF N°_S° wů ªuwfi J¡° @tÕ Fæ $ <J*¡wC, ≈æ≤ů* Ÿu ©¥f fiFÙ* ≤°æ*Ìu y∫u <t\>Ù Ju¡ <≈*±> Ÿu |¸> J¡∑ <fi‹≈<W J¡˚Ù fiFÙ* FůwÙ $ ≈æ≤ů* Ÿu ≤ů*Ìfiu≈≤ wů <t\>Ù J¡° <≈*±> fi‹¸> FÙ Fů ı°w° Fæ, oŸ<ÔÎ J¡°æfi b_wC ŸBq≈ Ÿu ≈¿≤dw FůyÙ $ ∫F wů N°≈ J¡F fiFÙ* ŸJ¡wu <J¡ Ÿ <t\>Ù Ju¡ <≈^±> N°æ≤ |¸> Ÿu NÔy ÎJ¡ wÙŸ≤Ù FÙ Ìůfiů* tu* NfiCyw <t\>Ù fi°t J¡∑ ªÙı Fæ $ <J*¡wC, ∫<Ì N°≈ ∫F J¡Fu* <J¡
fÙı wů NaJC¡≤ ≈æÌ° J¡≤uy° FÙ ª°Fu bF ˚Ôu FÙ <J¡ŸÙ ÎJ¡ ıyF ≤© <Ì∫° y∫° Fů, fi‹¸> Fůfi° ª°Fw° Fů, fi‹¸> Fů ≤F° Fů ∫° <fÔJC¡Ô fi‹¸> FÙ Fů y∫° Fů; wů oŸtu* N°≈J¡° ≈®St ≈s ™>ÙJ¡ fiFÙ* Fæ, •∫ů*<J¡

N°≈Ju¡ tw Ÿu J¡ů™>°≤ tu* ≤©° FCN° fÙı ˚Ù NaJC¡≤ ≈æÌ° J¡≤fiu Ôyuy° $ Ì¥Ÿ≤° N°æ≤ wÙŸ≤° ˚Ù fiFÙ* ffiw°,

•∫ů*<J¡ ıů _b∫a N≈fiÙ ≤s° J¡≤fiu tu* ŸtSÕ fiFÙ* Fæ, bF Ì¥Ÿ≤° fhª° ≈æÌ° J¡≤uy°-∫F N°≈J¡∑ J¡°æfi-ŸÙ

∫C<•w Fæ ? Nf ≤F y∫° ÎJ¡ ª°æS° ≈s, bF wů ŸaaŸ°≤ tu* ŸfJu¡ NfiC˚b Ÿu f°<@w Fæ; oŸ<ÔÎ ∫F <Ÿ]

Fæ <J¡ <J¡ŸÙŸu <J¡ŸÙJ¡∑ Ã≈<W ∫° <bfi°„ fiFÙ* Fůw°, <J¡∏wC _b˚°bw# Ÿf ≈Ì°SÕ Ã≈∏fi N°æ≤ <bfi‹¸> Fůwu ≤Fwu Fæa $ oŸtu* ≈¥b°Õ≈≤ J¡° NbÔůJ¡fi J¡≤fiu Ÿu N<bbu<J¡∫ů* J¡ů FÙ J¡°∫ÕJ¡°≤d˚°b Ju¡ <bT∫tu*

<bJ¡v≈ Fůwu Fæ*, <bbu<J¡∫ů* J¡ů fiFÙ*, Nw# ÌC∫CÕ<•w≈¥bÕJ¡ fůÔfiub°Ôů* J¡ů _b°fiC˚b <b≤ů@ Ju¡ Ìg˚°bfi Ÿu FÙ <bπÃŸt°ı Ÿu <fiJ¡°ÔJ¡≤ f°F≤ J¡≤ Ìufi° ª°<FÎ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

ª¥≥<J¡ N°_S° fiFÙ* Fæ, oŸ<ÔÎ J¡w¨ÕÃb ˚Ù fiFÙ* Fæ, oÃ∫°<Ì ÌC∫CÕ<•w≈¥bÕJ¡ fůÔfiub°Ôů* J¡ů, ıů _b∫a N≈fiu NfiC˚b J¡° N≈Ô°≈ J¡≤wu Fæ*, <w≤_J¡°≤ Ju¡ Ÿ°S ∫°fiÙ J¡°fi ≈J¡nJ¡≤ <bπ°fiů* J¡∑ ˚≤Ù Ÿ˚° Ÿu f°F≤ J¡≤ Ìufi° ª°<FÎ, •∫ů*<J¡ fiJu¡ tw tu* ˚Ù Nfi°_S°<Ì∫C<•wfC<] NJ¡w¨ÕÃb°<ÌfC<] Ã≈∏fi J¡≤wÙ

Fæ, ∫F J¡°∫ÕJ¡°≤d˚°b N∏w tu* <fiJ¡Ô FÙ ı°w° Fæ $$88$$

NfiC≈Ô<Æ@ ≈®t°d fiFÙ* Fæ-oŸ ŸaÌuF J¡° <fib°≤d J¡≤wu Fæ* $

Fu ≤|Cfi∏Ìfi, ≈®Ã∫s Ju¡ Ÿt°fi N˚°b ˚Ù ≈®t°d FÙ Fæ, •∫ů*<J¡ ∫F Ÿf ı∏wCNů* J¡ů ˚ÔÙ˚°≥<w

<b<Ìw Fæ <J¡ „Ùw Ju¡ ≈¿≤I°fi tu* wuı J¡° N˚°b ˚Ù ≈®t°d Fůw° Fæ $$89$$

„≤Ù≤ Ju¡ f°F≤ ıywg tu* ŸBq≈≈¿≤d°t Ÿu ª∏B J¡° J¡°≤d N<Àfi Fæ, oŸtu* Ì°F≤d Ìuwu Fæ* $

@¥t®R¡≈ Ÿu <b˚•w Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d N<Àfi ıů ª∏B°ÃtJ¡ ıÔR¡≈w° J¡ů ≈®°›w Fů ı°wÙ Fæ, Ÿtu*

ŸBq≈ ≈¿≤d°t Ÿu N<Àfi ª∏B J¡° J¡°≤d Fæ $$90$$

N˚°b≈¿≤d°t Ÿu ˚Ù ŸJ¡° Ì°F≤d Ìuwu Fæ* $
fi‹¸> Fůfiu Ÿu „Ùww° J¡ů ≈®°›w Fůfiu Ju¡ J¡°≤d bFÙ N<Àfi ıů b°∫CR¡≈w° J¡ů ≈®°›w FůwÙ Fæ bF°≥ ˚Ù

<bfi°„R¡≈ ≈¿≤d°t Ÿu N<Àfi FÙ ª∏B J¡° J¡°≤d Fæ (N) $$91$$

ŸÌ®¥≈ ≈¿≤d°t Ÿu N<Àfi N°æ≤ ª∏B - ∫u Ìůfiů* ≈≤_≈≤ ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u Ju¡ J¡°≤d Fæ*, ofiJ¡° ÎJ¡-ÎJ¡ ıyF

Ì°F≤d Ìuwu Fæ* $
f±>b°fiÔ Ÿ°wů* ŸtCB J¡° ıÔ ≈ÙJ¡≤ @¥t® Ju¡ Ìgy°≤ π°≤° tu| ffi J¡≤Ju¡ ŸÙ tu|R¡≈ Ÿu <k¡≤

Ÿ°wů* ŸtCB tu* ıÔ°ÃtJ¡ ª∏B J¡ů FÙ Ã≈∏fi J¡≤w° Fæ $$92$$ Ÿ¥∫°ÕÃtJ¡ wuı Nt°b°_∫° wJ¡

(N) oŸtu* "∫Ì° b° N<Àfi”]°∫<w b°∫Ctub°›∫u<w' ∫F ZC<w ≈®t°d Fæ $

1554

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

ª∏Bt° J¡ů f°≤f°≤ ∫°fiÙ <fÔJC¡Ô ≈ÙJ¡≤ „C•Ô ≈s tu* Ÿ w≤F yÔ Ìuw° Fæ, <ıŸ w≤F Ÿ°≤Ÿ

J¡tÔÌ^±> J¡ů $$93$$ tC© Ju¡ ŸÂ„ ŸC„ů<˚w Fů ≤Fu ª∏Bt° Ÿu ∫C•w bŸ∏w N°æ≤ y®Ù‹t M¡wC Ju¡

N°fiu≈≤ y≤tÙ Ÿu ∫C•w b°∫C ≈¨<SbÙ J¡° Nt¨w Ju¡ wCv∫ „ÙwÔ ıÔ ≈ÙJ¡≤ bT°ÕM¡wC tu* tu| Ju¡ N°ytfi Ÿu (ŸJ¡° bu„ @°≤d J¡≤fiu Ÿu) _S¥Ô FůJ¡≤ b¨<‹¸> Ÿu ıywg Ju¡ „≤Ù≤ J¡ů ≈¿≤≈¥dÕ J¡≤ Ìuw° Fæ $

NSb°-N°º∫°¿ÃtJ¡ ≈®°d FÙ () Ÿůt-ŸC© Ÿu N∏fi≈°fi°<Ì J¡° Ì≤ tu*a N°ytfi Fůfiu ≈≤ Nt¨w Ju¡ wCv∫ fiJ¡° ≤Ÿ ≈ÙJ¡≤ ≈¿≤≈C‹¸> FůJ¡≤ N˚® Ju¡ Ÿt°fi Δ∫°›w Ÿ‡≈¥dÕ fi°<±>∫ů* tu* N°ytfi J¡≤Ju¡

„≤Ù≤ J¡ů ˚≤ Ìuw° Fæ $ ∫FÙ oŸJ¡° ≈Cfi# Ÿůt ≈¿≤d°t Fæ - ∫F NSÕ Fæ $$94$$

∫<Ì N°≈ ∫F ŸtHwu Fů* <J¡ b°∫C ≈¨<SbÙ J¡° ≤Ÿ fiFÙ* Ÿů©w°, <J¡∏wC Ÿ¥∫Õ J¡∑ <J¡≤du* FÙ Ÿu ≈Ù
ı°wÙ Fæ*, •∫ů*<J¡ ≤°w tu* ˚Ù fiJ¡∑ ‹dR¡≈ Ÿu ŸW° ≤FwÙ FÙ Fæ $ wf wů ÎuŸÙ Ì„°tu* bu FÙ Ì°F≤d Fæ*,

∫F J¡Fwu Fæ* $

Ÿ¥∫Õ J¡∑ <J¡≤dů* Ÿu ıÔ≈°fi <J¡∫° ı°w° Fæ, ∫<Ì ∫F J¡v≈fi° J¡∑ ı°∫, wů ˚Ù oŸ J¡v≈fi° tu* ∫F
t°fifi° ª°<FÎ <J¡ ıÔ Ÿ¥∫Õ J¡∑ <J¡≤dw° J¡ů ŸBq≈ ≈¿≤d°t Ÿu ≈®°›w J¡≤w° Fæ, oŸ<ÔÎ bF ıÔR¡≈

ª∏Bt° N<Àfi J¡° J¡°≤d FCN° $$95$$

N°æ≤ Ÿtu* ıů „æÃ∫ N°æ≤ BbÃb J¡° fi°„ wS° ‹dw° N°æ≤ ”sw° J¡∑ ıů Ã≈<W Fæ, Ÿ Na„ tu*

<bfi°„≈¿≤d°tw° ˚Ù Fæ FÙ, oŸ<ÔÎ ∫F Ì°F≤d Ìůfiů* ≈¿≤d°tů* J¡° Fæ $
fi°„°ÃtJ¡R¡≈ Ÿu ‹d_bR¡≈ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ıÔ ˚Ù N<ÀfiR¡≈w° J¡ů ≈®°›w Fů ı°w° Fæ, Nw#

<bfi°„≈¿≤d°t Ÿu bF ıÔR¡≈ ª∏Bt° N<Àfi J¡° J¡°≤d Fæ $$96$$

ŸbÕ` N<Àfi N°æ≤ ª∏B_bR¡≈ ≈¿≤d°t tu* ˚∫R¡≈ ŸaJ¡∑dÕw° ˚Ù Ÿ¥‚t Â<‹¸> Ÿu Nh~>Ù w≤F Ìu©Ù
ı° ŸJ¡wÙ Fæ, oŸ N<˚≈®°∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

N°æ≤ N<Àfi Ju¡ <bfi°„ tu* ŸBq≈ ≈¿≤d°t ª∏Bt° Fæ wS° ª∏Bt° Ju¡ <bfi°„ tu* ŸBq≈ ≈¿≤d°t N<Àfi Fæ $ ıæŸu <Ìfi fi°„ J¡ů ≈®°›w FůJ¡≤ ≤°w Fů ı°w° Fæ bæŸu FÙ N<Àfi fi°„ J¡ů ≈®°›w FůJ¡≤ ª∏B Fů ı°w°

Fæ $ wt (Na@J¡°≤) N°æ≤ ≈®J¡°„, ~>°∫° N°æ≤ @¥≈ wS° <Ìfi N°æ≤ ≤°w Ju¡ fÙª tu* <bÔsd ŸBq≈ f®Ê
fnu-fnu fC<]t°fiů* J¡ů ˚Ù ≈®°›w fiFÙ* Fůw° $$97-99$$
wt N°æ≤ ≈®J¡°„ J¡∑ ıů Ÿ<∏@ Fæ, bF wů ˚∫<bÔů≈°ÃtJ¡ ÎJ¡ „¥∏∫R¡≈ FÙ Fæ, Nw# Ÿtu* fi Ìůfiů* Ÿu <bÔsd wÙŸ≤° J¡ůoÕ R¡≈ fiFÙ* ≤Fw°, ÎuŸÙ N°„aJ¡° J¡≤Ju¡ J¡Fwu Fæ* $
wt N°æ≤ ≈®J¡°„ ofi Ìůfiů* J¡∑ Ÿ<∏@ ˚Ù N„¥∏∫_bR¡≈ FÙ Fæ, •∫ů*<J¡ bF Ÿ<∏@ ofi Ìůfiů* J¡° FÙ ≈≤_≈≤

ŸaÔÀfi_bR¡≈ Fæ $ ∫F f°w ŸtH Ôufiu J¡∑ Fæ <J¡ „¥∏∫ b_wCNů* J¡∑ Ÿ<∏@ fiFÙ* FůwÙ N°æ≤ fi ŸBq≈ b_wCNů*
tu* <fi<tW≤<Fw „¥∏∫w° FÙ ≤FwÙ Fæ $ bu Ìůfiů* Ÿ¿∏@ tu* bwÕt°fi Jæ¡Ÿu Fæ*, ∫<Ì ÎuŸÙ N°„aJ¡° Fů, wů ŸJ¡°

() "Ÿůta ŸC©°ytu' oŸ ≈°™> tu* wů - N<Àfi_bR¡≈ ∫ıt°fiR¡≈Ù ≈®°d ∫I tu* Nt¨w Ju¡ wCv∫

„ÙwÔ Ÿůt≤Ÿ J¡° ≈°fi J¡≤Ju¡ N∏w tu* @¥t°<Ìt°yÕ Ÿu _byÕ ≈FC≥ªfiu tu* ª∏Bt° Ju¡ ŸtÙ≈ N°J¡°„R¡≈Ù
t°yÕ J¡∑ Ÿ<∏@ <tÔ ı°fiu Ÿu ª∏Ì®t° J¡ů ≈®°›w J¡≤Ju¡ ª∏B_bR¡≈ ffi ı°w° Fæ N°æ≤ J¡Ô°Nů* Ÿu N≈fi°

„≤Ù≤ ˚≤ Ôuw° Fæ, bFÙ oŸJ¡° ≈¥<dÕt° Ju¡ <Ìfi ≈Cfi# _S¥Ô ffi° FCN° Ÿůt≈¿≤d°t Fæ, ∫F NSÕ Fæ $

ŸyÕ - 81]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1555

W≤ ∫F Fæ $ ıæŸu ˚°b N°æ≤ N˚°bR¡≈ Ÿu <fiR¡<≈w wt N°æ≤ ≈®J¡°„ () Ju¡ Ìů Ìů _bR¡≈ ÎJ¡ b_wCR¡≈

Fůfiu Ÿu ÎJ¡ _S°fi tu* bwÕt°fi Fæ* bæŸu FÙ bu Ìůfiů* Ÿ<∏@ tu* ˚Ù bwÕt°fi Fæ*, NdCt°` ˚Ù N∏∫S°˚¥w fiFÙ* Fæ;

∫F ˚°b Fæ $ ıæŸu ≈¨<SbÙ ≈≤ wt N°æ≤ ≈®J¡°„ Ÿu ≤°w N°æ≤ <Ìfi Fů ≤Fu Fæ* bæŸu FÙ ªuwfiw° N°æ≤ ınw° ofi Ìůfiů* Ÿu ŸaŸ°≤ Ju¡ ıÙb _kC¡¿≤w Fů ≤Fu Fæ* $ ıæŸu <t<Zw ıÔ N°æ≤ Nt¨w Ÿu ª∏Bt° J¡∑ „ÙwÔ ÌuF <fi<tÕw Fæ bæŸu FÙ <ªBq≈ N°æ≤ ı±>R¡≈ Ÿu ∫F ıywg J¡∑ <_S<w <fi<tÕw Fæ $$100-102$$

≈®J¡°„ N°æ≤ N≈®J¡°„ R¡≈ Ÿu N°<b˚¥Õw FCÎ <ªwg N°æ≤ ın ofi Ìůfiů* Ju¡ Na„ů* Ÿu FÙ ıywg N<Àfi N°æ≤ ª∏B_bR¡≈ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu ≤°|b, N<Àfi, ≈®J¡°„ ∫° Ÿ¥∫Õ J¡ů N°≈ <ªBq≈ Ÿt<H∫u wS° ª∏Bt° J¡ů ı±>°Ãt° N°æ≤
wtůR¡≈ ı°<fi∫u $$103$$
f°F≤ Ÿ¥∫Õ Ju¡ Ì∫ Ÿu ıæŸu wt J¡∑ <fib¨<W FůwÙ Fæ bæŸu FÙ N∏Ì≤ ª≤tb¨<W Ÿu <ªÌ°<ÌÃ∫ Ju¡ Ì∫

Ÿu ıywg Ju¡ fÙı˚¥w NI°fiR¡≈ wt J¡∑ <fib¨<W FůwÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

<ıŸ w≤F f°F≤ N°J¡°„ tu* Ÿ¥∫Õ Ju¡ <Ì©°oÕ ≈nfiu ≈≤ J¡°ÔÙ ≤°w J¡° N∏@J¡°≤ fi‹¸> Fů ı°w° Fæ

ŸÙ w≤F <fitÕÔ <ªÃŸ¥∫Õ Ju¡ N∏Ì≤ <Ì©°oÕ ≈nfiu ≈≤ ıywg Ju¡ t¥Ô J¡°≤d NI°fi J¡° fi°„ Fů ı°w° Fæ $

˚B ıæŸu N°@Ù ≤°w tu* J¡tÔ Ju¡ N∏Ì≤ ª∏B Ju¡ <bÔ°Ÿ J¡≤fiu ≈≤ J¡tÔ Ju¡ N∏Ì≤ ≈®buu„ J¡≤ _kC¡¿≤w Fů

≤F° Ÿ¥∫Õ≈®J¡°„ ª∏B@tÕ ª¿∏BJ¡°ÃbR¡≈ Ÿu Ÿa≈∏fi FůJ¡≤ ª∏Ì®ŸW° Ÿu Ÿwg Fůw° FCN° N≈fiÙ ŸW° Ÿu NŸwg-Ÿ° Fů ı°w° Fæ bæŸu FÙ ≈®Ã∫y°Ãt° Ju¡ ın Ÿůt°ÃtJ¡ ÌuF Ju¡ N∏Ì≤ Â‹¸> Fů ı°fiu ≈≤
ınÌuFw°Ì°Ã‡∫ Ÿu _kC¡¿≤w Fů ≤FÙ ˚Ù <ª<w „≤Ù≤yCdR¡≈w° J¡ů ≈®°›w FůJ¡≤ yCd°∏w≤ů* Ju¡ ŸÂ„

„≤Ù≤yCdŸW° Ÿu Ÿwg FůwÙ FCoÕ ˚Ù N≈fiÙ ŸW° Ÿu NŸwg-ŸÙ Fů ı°wÙ Fæ $$104,105$$

Â‹¸>°∏w N°æ≤ Ì°‹¸>°Õ∏w Ìůfiů* tu* ∫C<•w N°æ≤ k¡Ô fwÔ°wu Fæ* $

ª∏Bt^±>Ô tu* ≈®<b‹¸> FCoÕ Ÿ¥∫Õ≈®˚°R¡≈ N<Àfi ıÔt∫ ª∏B<f‡f J¡ů ≈®J¡°„t∫ J¡≤ ÌuwÙ Fæ N°æ≤

ÌuF tu* ıÙb˚°b Ÿu ≈®<b‹¸> FCoÕ <ª<w ıÙbfi≈∫Õ∏w ÌuF J¡ů NF‡˚°b°<ÌR¡≈ Ÿu ≈®J¡°<„w J¡≤wÙ Fæ,

∫ů* ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u J¡° Ÿ‡tuÔfi Fůfiu ≈≤ w°Ì°Ã‡∫Nº∫°Ÿ Ÿu Ÿ¥∫Õt^±>Ô-ı<fiw ≈®˚°t^±>Ô°ÃtJ¡R¡≈

ª∏B_bR¡≈ Fů ı°w° Fæ N°æ≤ <ª<w N≈fiu Ÿa<bÃ_bR¡≈ "NFa tfiC‹∫# NFa ªuwfi#' oÃ∫°<Ì NfiC˚b Ju¡

NfiCŸ°≤ ÌuF_bR¡≈ Fů ı°wÙ Fæ $$106$$
oŸŸu ˚Ù <ª<w J¡ů ÌuF@tů˘ J¡° ˚®t Fů ı°w° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

<J®¡∫° N°æ≤ ≈°<@ Ÿu „¥∏∫ bF Ju¡bÔ <ª<w ≈ÔÆ@ fiFÙ* FůwÙ $ ıæŸu ÌÙ≈ π°≤° ≈®J¡°„ J¡° ˚°fi Fůw° Fæ bæŸu FÙ ÌuF π°≤° FÙ <ª<wJ¡° ˚°fi Fůw° Fæ $ NI°fi Ÿu N°b¨W <ª<w J¡ů <bT∫ů* J¡∑ Nů≤ ∏tC©

Fůfiu Ÿu NfiSÕ≈®°<›w FůwÙ Fæ, bFÙ NfiSÕ≈®°<›w ŸaŸ¨<w (ŸaŸ°≤) Fæ wS° <bT∫„¥∏∫ <ª<w J¡° ıů _bR¡≈

Fæ bFÙ „C˚, Ô°˚ ∫° tůs Fæ $ Fu ZÙ≤°tıÙ, •w ≤Ù<w Ÿu ∫F N°≈ J¡ů ı°fi Ôufi° ª°<FÎ <J¡ ÌÙb°≤

N°æ≤ Ÿ¥∫Õ≈®J¡°„ J¡∑ fi°o˘ ≈≤_≈≤ <tÔu FCÎ ≤Ffiu Ju¡ J¡°≤d ŸBq≈ Ÿu b°ygΔ∫bF°≤ Ju¡ <bT∫ ffiu FCÎ ÌuF

() NS°Õwg ≈≤_≈≤ <fi≤≈us <fiR¡≈d J¡≤fiu Ÿu ˚°bR¡≈ wS° ≈≤_≈≤ Ÿ°≈us <fiR¡≈d J¡≤fiu Ÿu N˚°bR¡≈ wt Îba ≈®J¡°„ N˚°b_bR¡≈ ÎJ¡ FÙ b_wC Fæ N°æ≤ oŸÙ w≤F ≈®J¡°„ Îba N∏@J¡°≤N˚°b

˚Ù ÎJ¡ b_wC Fæ $

1556

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

N°æ≤ ÌuFÙ (<ª<w) ∫u Ìůfiů* N<Àfi N°æ≤ ª∏B_bR¡≈ Fæ* $$107-109$$
ofi Ìůfiů* J¡∑ ≈≤_≈≤ fi <tÔÙ FCoÕ <_S<w J¡F°≥ ≈®<Ÿ] Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, ≈°<@ J¡∑ <fib¨<W Ÿu N°Ã∫<∏wJ¡ N°fi∏Ì J¡° N°<b˚°Õb Fůfiu ≈≤ N<Àfi J¡∑ wS°

N°Ã∫<∏wJ¡ ı°Œ J¡° N°<b˚°Õb Fůfiu ≈≤ ª∏B J¡∑ Ju¡bÔ (fi <tÔÙ FCoÕ) <_S<w FůwÙ Fæ $$110$$

≈®°d N°æ≤ N≈°fi b°∫C N<Àfi N°æ≤ ª∏B _bR¡≈ Fæ*, ∫F ıů ≈FÔu J¡F° y∫° S°, ŸJ¡° ≈®J¨¡w tu*

≈∫ůy Ju¡ <ÔÎ _t≤d <ÌÔ°wu Fæ* $

‹d≈®J¨¡<w ≈®°db°∫C N<Àfi_bR¡≈ Fæ wS° „ÙwÔ≈®J¨¡<w N≈°fib°∫C ª∏B_bR¡≈ Fæ $ ~>°∫° N°æ≤

@¥≈ J¡∑ fi°o˘ ∫u Ìůfiů* tC©R¡≈ t°yÕ tu* <_Sw ≤Fwu Fæ* $$111$$

ÌÙb°≤ N°æ≤ ≈®J¡°„ Ju¡ wCv∫ ofi Ìůfiů* J¡∑ ≈≤_≈≤ w°Ì°Ã‡∫<_S<w J¡° NbÔůJ¡fi J¡≤°wu Fæ* $

N≈°fi b°∫C Ju¡ „ÙwÔ Fůfiu ≈≤ ‹d≈®J¨¡<w ≈®°dR¡≈ N<Àfi N≈fiÙ ŸW° J¡ů ≈®°›w FůwÙ Fæ N°æ≤

Ì≈Õd tu* ≈®<w<f‡f J¡∑ fi°o˘ ≈®°db°∫C Ju¡ ‹d Fůfiu ≈≤ N≈°fi ˚Ù ŸW° J¡ů ≈®°›w Fůw° Fæ $ t¥Ô ≈®°d JC¡^±><ÔfiÙR¡≈ <ªÌ<Àfi t¥Ô°@°≤ Ÿu ÔuJ¡≤ J¡^™>≈∫Õ∏w ª°≤ ÌÔb°Ôu J¡tÔ tu* <_Sw ≈≤° Ÿu ÔuJ¡≤
bæ©≤Ù≈∫Õ∏w b°dÙR¡≈ ª∏Bt° J¡ů NSÕ≈®J¡°„fiR¡≈ „<•w Ÿu (NfiC˚b Ÿu) oŸ w≤F Ã≈∏fi J¡≤wÙ Fæ,

<ıŸ w≤F f°F≤ ÌÙb°≤≈®J¡°„ J¡ů Ÿ¥∫Õ $ ıæŸu ŸyÕ Ju¡ ≈®°≤‡˚ tu* t°∫°„fÔ J¡ůoÕ f®Ê-Ÿa<bwg „Ùwů‹dR¡≈
f®Ê°^±>°J¡°≤ Ÿu N<Àfi N°æ≤ ª∏B fi°t J¡ů ≈®°›w Fů y∫Ù Fæ bæŸu FÙ tfiC‹∫ů* Ju¡ ∫°fiÙ Δ∫<‹¸> ÌuFů* Ju¡ ŸyÕ tu*

˚Ù bFÙ Ÿa<bwg Δ∫‹ˆ°J¡°≤ Ÿu N<Àfi N°æ≤ ª∏B fi°t J¡ů ≈®°›w Fů y∫Ù Fæ $$112-114$$

™>ÙJ¡ Fæ, f®Ê°^±> J¡∑ fi°o˘ N<Àfi N°æ≤ ª∏B_bR¡≈ „≤Ù≤ ˚Ù ≤Fu, Ôu<J¡fi ŸŸu J¡°æfi J¡°∫Õ <Ÿ]

Fůy° ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, ıF°≥ tC© Ÿu f°F≤ Ÿ¥∫Õ Ÿu y®_w FCoÕ @®Cb° fi°tJ¡ Ÿůt J¡∑ (N≈°fi J¡∑) ŸůÔFbÙ*

J¡Ô° () ≈®°d (Ÿ¥∫Õ) Ÿu yÔ ÌÙ y∫Ù J¡Ô°Nů* Ÿu ≈¥dÕ FůJ¡≤ sd ˚≤tu*, ≈¥bÕ<Ì„° tu* ≈¥<dÕt° Ju¡ ª∏B

J¡∑ fi°o˘, ÎJ¡ <fWu J¡∑ wæ∫°≤ Fů ı°wÙ Fæ bFÙa ≈≤ f°fl JC¡‡˚J¡ Ÿu N°≈ <_S≤ Fů ı°o∫u $ wS° ıF°≥

() ıæŸu N°J¡°„ tu* J¨¡‹d≈s tu* N<Àfi_bR¡≈ Ÿ¥∫Õ ª∏Bt° J¡∑ „ÙwÔ ≈∏BF J¡Ô°Nů* J¡° ≈®<w≈Ì°

N°<Ì <w<S∫ů* tu* J®¡t„# y®°ŸJ¡≤ Ju¡bÔ ÎJ¡ @®Cb° fi°tJ¡ J¡Ô° ~>ůn Ìuw° Fæ $ ŸJu¡ f°Ì „C•Ô≈s tu* <k¡≤ J®¡t„# ‹dJ¡Ô°Î≥ <yÔ Ìuw° Fæ, fiŸu J®¡t„# ≈¥dÕ FůwÙ FCoÕ @®Cb°fi°t J¡∑ J¡Ô° ≈¥dÕ

ª∏B_bR¡≈ Fů ı°wÙ Fæ, bæŸu FÙ ⁄Ì∫ tu* <_Sw ≈®°dR¡≈Ù Ÿ¥∫Õ N≈°fiR¡≈ ª∏B J¡∑ tC© N°æ≤ fi°<ŸJ¡°
π°≤° ≈®<b‹¸> FCoÕ „ÙwÔ ≈∏BF J¡Ô°Nů* J¡° y®°Ÿ J¡≤Ju¡ tC© Ÿu f°F≤ @®Cb°fi°tJ¡ Ju¡bÔ ÎJ¡ J¡Ô° J¡ů

~>ůnJ¡≤ <k¡≤ fi ‹d J¡Ô°Nů* J¡ů yÔ Ìuw° Fæ $ fiŸu ≈¿≤≈¥dÕ FůwÙ FCoÕ @®Cb° fi°t J¡∑ J¡Ô° f°F≤

ª∏B_bR¡≈ Fů ı°wÙ Fæ <ıŸJ¡° Ì¥Ÿ≤° fi°t N≈°fi Fæ $ f°F≤ ≈®°d N°æ≤ N≈°fi J¡∑ ıů Ÿ<∏@ Fæ bF

≈¥<dÕt° wS° ⁄Ì∫ tu* Nt°b°_∫° J¡FÔ°wÙ Fæ $ N∏w≤°Ô Ìu„ tu* o±>° N°æ≤ <≈*yÔ° J¡∑ ≈®Ã∫uJ¡ «¡≈≤-
fiÙªu <_Sw „°©°Nů* J¡∑ ~># fi°<n∫ů* tu* ≈®°dR¡≈Ù Ÿ¥∫Õ Ju¡ ≈®b°F Ÿu Ìů N∫fi Fůwu Fæ* $ tuT, b¨T N°<Ì
f°≤F tFÙfiu N°æ≤ ofi Ìůfiů* Ju¡ fÙª tu* ŸaJ®¡°<∏w∫°≥ FůwÙ Fæ* $ N≈°fiR¡≈Ù ª∏B Ju¡ ≈®b°F Ÿu ªæ`, bæ„°©

N°<Ì tFÙfiu, <b‹J¡‡˚ N°<Ì ∫ůy wS° <˚∏fi-<˚∏fi fi°t Ju¡ ≈bÕ FCN° J¡≤wu Fæ*-∫F ∫ů<y∫ů* J¡ů ≈®Ã∫s Fæ $ Ì¥Ÿ≤u <bπ°fiů* J¡ů ˚Ù, <ı∏Fu* ∫ůy„°˜ J¡° I°fi fiFÙ* Fæ, _b≤ůÌ∫°<Ì „°˜ů* Ÿu ofiJ¡° ≈¿≤I°fi J¡≤ Ôufi° ª°<FÎ $

ŸyÕ - 82]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1557

⁄Ì∫°J¡°„ tu* J¡Ô°y®°Ÿ π°≤° J®¡t„# y®<Ÿw Fů ≤F° ª∏Bt° Ÿ¥∫Õ Ju¡ _S°fi tu* ≈FC≥ªJ¡≤, ıæŸu <J¡ Nt°b°_∫°

N°fiu ≈≤, Ju¡bÔ ∫°fiÙ „C]<ªBq≈ @®Cb° fi°t J¡∑ J¡Ô°ÃtJ¡ <_S<w Ÿu <_Sw ≤Fw° Fæ bF°≥ ≈≤ N∏w#JC¡‡˚J¡

Ÿu N°≈ <_S≤ Fů ı°o∫u $$115,116$$

Nf N@Õ≤uªJ¡ ∫° N@Õ≈¥≤J¡ Ÿu tº∫ tu* Ìůfiů* Nů≤ Ÿu ≈®°d Ju¡ <fi≤ů@ π°≤° <f‡f N°æ≤ ≈®<w<f‡f J¡∑
w≤F fiJ¡∑ wCv∫R¡≈w° J¡FJ¡≤ @°≤d° J¡Fwu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, <ªÌ°<ÌÃ∫ ‹d N°æ≤ N<Àfi_bR¡≈ wS° ª∏Bt° „ÙwÔ J¡F° y∫° Fæ ıF°≥ ≈≤

NS°Õwg N@Õ≤uªJ¡ N°æ≤ N@Õ≈¥≤J¡ Ÿu N∏w≤°Ô tu* ∫u Ìůfiů* N<Àfi N°æ≤ ª∏B ∫° ≈®°d N°æ≤ N≈°fi

≈®<w<f‡fR¡≈ tu* <_Sw Fæ* bF°≥ ≈≤ N°≈ <_S≤ Fů ı°o∫u $ Fu ≈°≈„¥∏∫ ZÙ≤°tıÙ, ıæŸu bŸ∏w, y®Ù‹t, bT°Õ N°æ≤ „≤Ì M¡wCNů* tu* J®¡t„# „Ùw J¡° ‹dw° Ÿu y®°Ÿ Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d Ÿůt (ª∏Ì®) J¡∑ N<Àfi ŸaJ®¡°<∏w FůwÙ Fæ N°æ≤ „≤Ì Fut∏w wS° <„<„≤ M¡wCNů* tu* J®¡t„# ‹dw° J¡° „Ùw Ÿu y®°Ÿ Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d N<Àfi J¡∑ ª∏BŸaJ®¡°¿∏w FůwÙ Fæ Îba ofi Ìůfiů* J¡∑ Ÿ<∏@ tu* Ÿ¥∫Õ J¡∑ tuT°<Ì ŸaJ®¡°<∏w FůwÙ

Fæ bæŸu FÙ oŸ „≤Ù≤ tu* ˚Ù N≈°fi J¡∑ „Ùww° J¡° ı™>≤°<Àfi Ÿu y®°Ÿ Fůfiu ≈≤ ª∏Bt° J¡∑ N<ÀfiŸaJ®¡°¿∏w FůwÙ Fæ N°æ≤ ≈®°d J¡∑ ‹dw° J¡° f°fl „Ùww° Ÿu y®°Ÿ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d N<Àfi J¡∑ ª∏BŸaJ®¡°<∏w FůwÙ

Fæ $ Ÿ¥∫Õ J¡∑ ŸaJ®¡°<∏w∫°≥ wů ≈FÔu FÙ fwÔ° ÌÙ y∫Ù Fæ*, oŸ<ÔÎ Fu ZÙ≤°tıÙ, N°≈ ofiJu¡ <b„uTI Fů ı°o∫u, •∫ů*<J¡ oŸ „≤Ù≤ Ju¡ N∏Ì≤ tC¶∫ ŸaJ®¡°<∏wJ¡°Ô ∫u FÙ Fæ*, f°flŸaJ®¡°<∏wJ¡°Ô wů w¨d Ju¡

Ÿt°fi J¡Fu y∫u Fæ* $ Fu ZÙ≤°tıÙ, f°F≤ ≈®<Ÿ] ŸabÃŸ≤ tu* <_Sw ŸaJ®¡°¿∏w, W≤°∫d, Ì<sd°∫fi, ŸabÃŸ≤°ÃtJ¡ J¡°Ô wS° <bTCbwg ≤u©° N°<Ì J¡∑ fi°o˘ oŸ „≤Ù≤ Ju¡ N∏Ì≤ ˚Ù <_Sw ŸaJ®¡°<∏w,

W≤°∫d, Ì<sd°∫fi, ŸabÃŸ≤°ÃtJ¡ J¡°Ô wS° <bTCbwg ≤u©° N°<Ì J¡ů ÌuF Ju¡ ≈®°d N°æ≤ N≈°fi b°∫C Ju¡ π°≤° <_Sw ∫<Ì N°≈ ∫ůyŮ∫°Ÿ Ju¡ J¡°≤d ≈®Ã∫s NfiC˚¥w |¸>, ≈¸>°<Ì Ju¡ Ÿt°fi ˚ÔÙ˚°≥<w ı°fiwu Fæ*, wů ∫ů<y∫ů* J¡∑ J¡S°Nů* tu* „ů˚wu Fæ* $ ∫<Ì tu≤u ≈Ìu„ Ju¡ «¡≈≤ º∫°fi fi ÌuJ¡≤ J¡FÙ*

N∏∫` ≈®b¨W Fæ*, wf wů <k¡≤ N°≈ fiFÙ* „ů˚wu $$117-119$$
o•∫°ŸÙb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w
f∫°ŸÙb°≥ ŸyÕ

NdCw° N°æ≤ _S¥Ôw° <Ÿ<] Ju¡ ≈°∫, I°fiŸ°º∫ b_wC, ∫ů<y∫ů* Ju¡

≈≤J¡°∫ tu* ≈®bu„ wS° ˚ůy N°<Ì J¡° ∫C<•w≈¥bÕJ¡ bdÕfi $
oŸ w≤F ÌuF N°<Ì N<Àfi N°æ≤ ª∏B_bR¡≈ Fæ*, oŸJ¡° ≈¿≤I°fiJ¡≤ wÙfiů* @°≤d°Nů* Ju¡ NU∫°Ÿ Ÿu

≈¿≤‹J¨¡w FCÎ ≈®°d, tfi N°æ≤ „≤Ù≤ Ÿu ∫C•w; ª∏B, Ÿ¥∫Õ N°æ≤ N<Àfi Ju¡ ŸaJ®¡td N°<Ì J¡° NbÔůJ¡fi J¡≤fiub°Ôu ∫ůyÙ J¡ů ÌuFtu* N<dt°<Ì <Ÿ<]∫ů* J¡∑ ≈®°<›w Jæ¡Ÿu FůwÙ Fæ, ∫F J¡Ffiu Ju¡ <ÔÎ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ ≈®<wI° J¡≤wu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, ∫ů<y∫ů* J¡∑ ÌuF <ıŸ w≤F NdCw° ∫° _S¥Ôw° J¡ů

≈®°›w FůwÙ Fæ, bF Ÿf Nh~>Ù w≤F tæ* J¡F¥≥y°, N°≈ ŸC<fi∫u $$1$$

fitu* ŸfŸu ≈FÔu, NdCÃb J¡∑ ≈®°<›w Ju¡ <ÔÎ ÌuF J¡° <bÔů≈ J¡≤ Ìufi° NÃ∫∏w N°bÿ∫J¡ Fæ,

1558

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
oŸ<ÔÎ ⁄Ì∫-J¡tÔ-fi°Ô Ju¡ Ÿ¥‚t <~>Bů* π°≤° ⁄Ì∫°J¡°„ tu* ≈®bu„J¡≤ fi°<˚ Ju¡ «¡≈≤ ıÔwÙ FCoÕ
ı™>≤°<Àfi J¡∑-⁄Ì∫J¡tÔ Ju¡ ~>Wu tu* ≈≤t°Ãt° J¡∑ N°Ÿfi_bR¡≈-<„©° <Ì©Ô°wu Fæ* $

⁄Ì∫ tu* J¡tÔªJ®¡ J¡∑ J¡<dÕJ¡° Ju¡ (~>Wu Ju¡) «¡≈≤ N<Àfi J¡° J¡d Ÿ w≤F ªtJ¡w° Fæ, <ıŸ
w≤F ŸCbdÕ J¡° ˚®t≤ ∫° Ÿ°∫aJ¡°Ô J¡ů f°ÌÔ tu* <fıÔÙ J¡∑ Ôu©° $ ıæŸu Ô°æ<J¡J¡ N<ÀfiJ¡d HaH°b°w Ÿu „Ù|® b¨<] ≈®°›w J¡≤w° Fæ N°æ≤ Ÿ°≤u „≤Ù≤ tu* Δ∫°›w FůJ¡≤ Ÿu ıÔ° Ìuw° Fæ, bæŸu FÙ HaaH°b°w Ju¡

ŸÂ„ ≈®b]Õfi Ju¡ ≈°∫˚¥w I°fi Ÿu bF Ÿa<bBq≈ N<ÀfiJ¡d „Ù|® f»w° Fæ N°æ≤ bF f»J¡≤ Ô°æ<J¡J¡

N<ÀfiJ¡d J¡∑ w≤F ÌuF J¡ů ıÔ°w° fiFÙ*, <J¡∏wC Ÿa<bBq≈ Fůfiu Ÿu Ÿ¥∫Õ Ju¡ Ÿt°fi ÌuF J¡ů N<w„∫ ≈®J¡°„

Ÿu ∫C•w ffi° Ìuw° Fæ $ ≈®°w#J¡°Ô tu* N°J¡°„ tu* ŸfŸu ≈FÔu <Ìw Ÿ¥∫Õ J¡∑ J¡°<∏w Ju¡ Ÿt°fi sd˚≤ tu*

FÙ b¨<] J¡ů ≈®°›w FůJ¡≤ bF N<ÀfiJ¡d F°S, ≈æ≤ N°<Ì Nayů* Ju¡ Ÿ°S Ÿ‡≈¥dÕ „≤Ù≤ J¡ů oŸ w≤F yÔ°

Ìuw° Fæ, <ıŸ w≤F ŸCbdÕ J¡ů N<Àfi $ NS°Õwg bF ≈°<SÕb y∏@ N°æ≤ J¡<™>fiw° J¡° ıÔ tu* ≈ŸaF°≤ J¡≤

Ìuw° Fæ $ oŸ w≤F ≈æ≤ Ju¡ Ny®˚°y wJ¡ J¡ů ˚Ù bF ∫C<•w Ÿu yÔ° Ìuw° Fæ $ ŸJu¡ f°Ì „ůTd∫C<•w Ÿu N≈fiu N<Àfi_b˚°b Ju¡ J¡°≤d ıÔ_≈„Õ J¡ů fi ŸF ŸJ¡fiub°Ô° bF N<Àfi¡N≈fiÙ ‹dw° Ju¡ fÔ Ÿu BbÃbů≈ŸaF°≤R¡≈ ∫C<•w Ÿu ıÔ J¡ů ˚Ù ŸC©° Ìuw° Fæ $ oŸ ≤Ù<w Ÿu ÌuF Ÿu f°F≤ FCN° bF tfiůR¡≈

N°<wb°<FJ¡ ÌuFt°` tu* Nb<_Sw ≤Fw° Fæ $ ∫ů* ≈°<SÕb wS° ıÔt∫ Ìůfiů* „≤Ù≤ů* J¡ů yÔ°J¡≤ bF N<Àfi

≈Ù~>u <bsů<˚w ≈®°db°∫C Ju¡ π°≤° ≈Ÿa⁄w FůJ¡≤ J¡FÙ* oŸ w≤F <bÔÙfi Fů ı°wÙ Fæ, <ıŸ w≤F HaH°b°w Ÿu fiÙF°≤ $ Ÿ Ÿt∫ JC¡^±><ÔfiÙ „<•w ˚Ù t¥Ô°@°≤_S ŸCTC‡fi° fi°nÙ Ÿu FÙfi FůJ¡≤ ŸCTC‡fi° Ju¡ Ÿa_J¡°≤

Ÿu ∫C•w N°<wb°<FJ¡ ÌuF°J¡°„ tu* ÎuŸu Nb<_Sw Fů ı°wÙ Fæ, ıæŸu N<Àfi Ÿu <fiJ¡ÔÙ FCoÕ @¥t® J¡∑ Ôu©°

N°æ≤ N°<wb°<FJ¡ ÌuF°J¡°„ tu* <_Sw FCoÕ; tfi, fC<], ıÙb N°<Ì Ÿu |<¸>w <Ô*y „≤Ù≤ tu* NFaJ¡°≤ J¡ů ŸaJ¡<Ôw J¡≤fiub°ÔÙ wS° NŮ∫∏w≤ tu* _buh~>°<bF°≤„<•w Îba <ªwg-ªtÃJ¡°≤ Ÿu ∫C•w bF JC¡^±><ÔfiÙ
oŸ w≤F „ů<˚w FůwÙ Fæ, <ıŸ w≤F fiy≤ J¡∑ @¥tÔu©° wS° J¡tÔfi°Ô, ≈bÕw, w¨d, ÌÙb°≤, ≈ÃS≤, _byÕ N°æ≤ ˚¥wÔ N°<Ì <ıŸ <J¡ŸÙ ıyF <ıŸ ≤Ù<w Ÿu ≈®<b‹¸> FůJ¡≤ <fiJ¡Ô ı°fiu Ju¡ <ÔÎ ΩC•w J¡∑
ı°wÙ Fæ Ÿ ıyF Ÿ ≤Ù<w Ÿu bF ≈®<b‹¸> FůJ¡≤ ™>ÙJ¡ w≤F <fiJ¡Ô ı°wÙ Fæ $$2-9$$

∫ů* Ÿ¥‚t „≤Ù≤ Jæ¡Ÿu <J¡∫° ı°w° Fæ, ∫F J¡FJ¡≤ _S¥Ô˚°b Ÿu N≈fiÙ oh~>° Ju¡ NfiCŸ°≤ fi°fi°<b@

„≤Ù≤ů* J¡∑ Jæ¡Ÿu J¡v≈fi° J¡∑ ı°wÙ Fæ, ∫F fwÔ°wu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, bFÙ JC¡^±><ÔfiÙ „<•w (∫ůyÙ J¡∑ ıÙb„<•w) N<Àfi tu* ≈FÔu ≈Ÿa⁄w (Ÿa<ªw) ıÔ˚°y J¡ů ıf ~>ůn ÌuwÙ Fæ wf ≈Cfi# ≤Ÿ Ÿu Ÿ w≤F ≈¥dÕ Fů ı°wÙ Fæ, <ıŸ w≤F J¥¡Î≥ tu* ~>ůn <Ì∫°
y∫° tů¸> (ªtÕ J¡° ≈°`) $ oŸ w≤F ≤Ÿ Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ FCoÕ bF JC¡^±><ÔfiÙ ≈FÔu ≈Ÿa⁄w (Ÿa<ªw) ≈°<SÕb

˚°y J¡ů <ıŸ N°J¡°≤ tu* ≈¿≤dw J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ˚°bfi° J¡≤wÙ Fæ, ∫ůy„<•w Ÿu bæŸ° FÙ N°J¡°≤ ffi°J¡≤

„Ù|® Ÿu @°≤d J¡≤ ÔuwÙ Fæ $$10,11$$

Fß>Ù N°<Ì J¡∑ J¡v≈fi° J¡° ≈®J¡°≤ fwÔ°wu Fæ* $

N°æ≤ ŸJu¡ f°Ì bFÙ JC¡^±><ÔfiÙ Â» ˚°bfi° Ju¡ b„ Ÿu ˚Ùw≤ Fß>Ù N°<Ì J¡ů oŸ w≤F ≈®°›w Fů ı°wÙ Fæ, <ıŸ w≤F t°w° Ju¡ y˚Õ tu* <bΩt°fi J¡ÔÔů* tu* (c) <_Sw N<_S, F°S, ≈æ≤ N°<Ì NaJC¡≤ů* J¡∑

(c) J¡ÔÔ = y˚°Õ„∫ tu* ≤ı N°æ≤ bÙ∫Õ J¡∑ bF Nb_S°, <ıŸtu* ÎJ¡ ≈wÔÙ <HvÔÙ-ŸÙ ffi

ŸyÕ - 82]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1559

N°@°≤˚¥w Ny‡∫ NÃ∫∏w Ÿ¥‚t fÙı„<•w $ Fu ≤°|b, N≈fiÙ oh~>° Ju¡ NfiCŸ°≤ bF ıÙb„<•w ŸCtu”

N°<Ì Ju¡ wCv∫ tF°fig ∫° w¨d N°<Ì Ju¡ wCv∫ Ô|C N°J¡°≤ ∫° ≈¿≤t°d J¡∑ ˚°bfi° J¡≤wÙ Fæ wÌgfiCŸ°≤

ŸCtu” N°<Ì ∫° w¨d°<ÌR¡≈ Fů ı°wÙ Fæ $$12,13$$

∫ůy<Ÿ<] Ju¡ NfiCŸ°≤ J¡Fu y∫u _S¥Ô N°æ≤ Ÿ¥‚t ˚°b≈®°<›wJ®¡tů* J¡° ≈ŸaF°≤ J¡≤ fiŸu <bÔsd

≈®J¨¡w tu* ≈≤tů≈∫ůyÙ I°fiŸ°º∫ J®¡t J¡° Zbd J¡≤°wu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, ∫ůy Ÿu Ÿ°º∫ N<dt°<Ì ≈Ì°Sů˘ J¡° Ÿ°@fi N°≈ ŸCfi ªCJu¡, Nf Zbd˚¥Td I°fiŸ°º∫ J®¡t N°≈ ŸC<fi∫u $ ÎJ¡, „C], Ÿ°æ‡∫, NÔ<sw, Ÿ¥‚t Ÿu Ÿ¥‚tw≤ N°æ≤ „°∏w <ª∏t°` b_wC
oŸ ŸaŸ°≤ tu* Fæ N°æ≤ fi ∫F ıywg Fæ fi oŸJ¡∑ J¡ůoÕ <J®¡∫° Fæ $ bF <ª∏t°` ıf Nº∫°Ÿ Ÿu N≈fiu J¡ů _b∫a ŸaJ¡v≈ J¡∑ Nů≤ ∏tC© J¡≤w° Fæ Ÿ Ÿt∫ J¡ÔCTw° J¡ů ≈®°›w FCN° "ıÙb' J¡F° ı°w° Fæ $ N°æ≤
bFÙ ıÙb NŸÃ∫ FÙ oŸ „≤Ù≤ J¡ů ŸaJ¡v≈˚®t Ÿu Ÿ w≤F Ìu©w° Fæ, <ıŸ w≤F t¥i>°Ãt° f°ÔJ¡ ]w

∫s J¡ů $ ıf I°fiÌÙ≈ Ÿu Wt ≈®J¡°„ Fů ı°w° Fæ wf oŸ ıÙb J¡° ŸaJ¡v≈ tůF Ÿ w≤F sÙd Fů ı°w° Fæ, <ıŸ w≤F „≤ÃJ¡°Ô tu* tu| $ Fu ≤°|b, wf ŸaJ¡v≈ Ju¡ s∫ Ÿu ∫F _S¥Ô „≤Ù≤ ŸbÕS° Ÿ w≤F

„°<∏w J¡ů ≈®°›w Fů ı°w° Fæ, <ıŸ w≤F wæÔ J¡° s∫ Fůfiu≈≤ ÌÙ≈J¡ $ <fiB° J¡° fi°„ Fůfiu ≈≤ ıæŸu ≈®°dÙ

_b›fi fiFÙ* Ìu©w°, bæŸu FÙ ŸÃ∫ J¡° Ÿ°s°ÃJ¡°≤ Fůfiu≈≤ ıÙb ÌuF J¡ů fiFÙ* Ìu©w° $ Nw[b˚¥w „≤Ù≤

N°<Ì tu* w[b J¡∑ ˚°bfi° Ÿu ∫F ıÙb ÌuF Ÿu N°b¨W FůJ¡≤ <_Sw ≤Fw° Fæ N°æ≤ ÎJ¡ f®Êw[b J¡∑ ˚°bfi°

Ÿu ÌuF„¥∏∫ ZÙt°fig N°æ≤ ŸC©Ù ≤Fw° Fæ $ Fu ≤°t˚B, Nfi°Ãt „≤Ù≤ N°<Ì tu* ıů N°Ãt° J¡∑ ˚°bfi° Fæ bF

⁄Ì∫yw ˚∫aJ¡≤ Na@J¡°≤ Fæ $ bF Ÿ¥∫Õ N°<Ì Ju¡ ≈®J¡°„ Ÿu Ì¥≤ fiFÙ* <J¡∫° ı° ŸJ¡w° $$14-22$$
wf <J¡Ÿ Ÿ¥∫Õ Ÿu ŸJ¡° fi°„ Fůw° Fæ, Ÿu J¡Fwu Fæ* $

N°Ãt° tu* FÙ N°Ãt˚°bfi° Ÿu "ŸbÕΔ∫°≈J¡, <fi≤aıfi N°æ≤ <fitÕÔ <ª∏t°` tæ* FÙ F¥≥' oŸ I°fiR¡≈Ù

Ÿ¥∫Õ Ÿu FÙ fi‹¸> Fůw° Fæ $$23$$
oŸ I°fi<Ÿ<] Ju¡ Â» Fů ı°fiu ≈≤ ˚Ù ıÙb∏tC•w tF°Ãt°Nů* J¡ů Îu<h~>J¡ <bfiůÌ Ju¡ <ÔÎ _S¥Ô

Ÿ¥‚t ≈®°<w˚°<ŸJ¡ ÌuF J¡∑ J¡v≈fi° <Ÿ] FůwÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

N∏∫ w[bI°fiÙ tF°Ãt° Ôůy <ıŸ ≈Ì°SÕ J¡∑ <ıŸ ≤Ù<w Ÿu ˚°bfi° J¡≤wu Fæ*, bu Ÿ ≈Ì°SÕ J¡ů

ŸÙ ≤Ù<w Ÿu „Ù|® N≈fiÙ Ÿ Â» ˚°bfi° Ju¡ fÔ Ÿu Ìu© Ôuwu Fæ* $ Fu ≤°|b, Â» ˚°bfi° Ju¡ NfiCŸ∏@°fi Ÿu <bt¥» (<bTJ¡∑¸> N°<Ì) ≈®°dÙ ˚Ù ¿bT J¡ů Nt¨w Ju¡ Ÿt°fi N°F°≤R¡≈ tu* ≈FC≥ª° Ìuwu Fæ* N°æ≤ Nt¨w J¡ů

˚Ù ∫°fiÙ Nt¨w Ju¡ Ÿt°fi ÌCÀ@, N∏fi N°<Ì J¡ů ˚Ù "ofi tu* <bT <tÔ° FCN° Fæ' oŸ Â» ˚°bfi° Ÿu <bT
ffi° ±>°Ôwu Fæ* $ w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ <bT J¡ů Nt¨w ŸtHJ¡≤ ≈Ù ı°wu Fæ* N°æ≤ Nt¨w J¡ů ˚Ù <bT ŸtHJ¡≤

~>ůn Ìuwu Fæ* $ oŸ w≤F Â» ˚°bfi° Ÿu <ıŸ ≈®°dÙ Ju¡ π°≤° <ıŸ ≈Ì°SÕ J¡∑ <ıŸ ≤Ù<w Ÿu ˚°bfi° J¡∑ ı°wÙ

Fæ, „Ù|® bF ≈®°dÙ ŸÙ ≤Ù<w Ÿu bFÙ ffi ı°w° Fæ $ Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, oŸJu¡ NfiuJ¡ Ì°F≤d oŸ ŸaŸ°≤
tu* Ìu©u y∫u Fæ* $ ŸÃ∫ J¡∑ ˚°bfi° Ÿu Ìu©° y∫° ∫F „≤Ù≤ ™>ÙJ¡ „≤Ù≤ Fů ı°w° Fæ NŸÃ∫ J¡∑ ˚°bfi° Ÿu ı°wÙ Fæ N°æ≤ ıů J¡Ôfi Ju¡ ≈≤°∏w FůwÙ Fæ $ ŸCZCw Ju¡ NfiCŸ°≤ ıf M¡wCtwÙ ˜Ù J¡° _b›fi tæSCfi π°≤° ≤ı ŸJu¡ y˚°Õ„∫ tu* ≈®bu„ J¡≤w° Fæ, wf ˚Ù ŸŸu Fß>Ù N°<Ì Ÿu ≤<Fw ÎJ¡ fCÔfCÔ°-Ÿ°
ffiJ¡≤ ≤F ı°w° Fæ, bF ˚Ù J¡ÔÔ J¡FÔ°w° Fæ $

1560

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ìu©° y∫° ∫FÙ „≤Ù≤ f®Ê°J¡°„w° J¡ů ≈®°›w Fů ı°w° Fæ $$24-27$$
bF f®Ê°J¡°„w° FÙ oŸJ¡∑ <fi≤<w„∫ N<dt°<Ì ŸbÕ<Ÿ<]∫°≥ Fæ, oŸ N<˚≈®°∫ Ÿu ≈ŸaF°≤

J¡≤wu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, N<dt°<Ì ≈Ì J¡∑ ≈®°<›w tu* Ÿ°@C-_b˚°b N°≈fiu oŸ ≈®J¡°≤ Ÿu I°fi∫C<•w wů ŸCfi ÔÙ, Nf N°≈ ∫F Ì¥Ÿ≤Ù ∫C<•w ∫°fiÙ Ì¥Ÿ≤u Ju¡ „≤Ù≤ tu* ≈®<b‹¸> FůJ¡≤ ˚ůy ≈®°<›w Jæ¡Ÿu FůwÙ Fæ, ∫F

∫C<•w ŸC<fi∫u $$28$$

ŸbÕ≈®St ≈¥bÕ ÌuF Ju¡ ≈¿≤Ã∫°y tu* ≈°∫ fwÔ°wu Fæ* $

<ıŸ w≤F ≈bfi Ÿu ≈C‹≈ tu* Ÿu tůÌ (ŸCy∏@) ©Ù*ªJ¡≤ |®°du¿∏B∫ tu* Ÿ‡f] <J¡∫° ı°w° Fæ Ÿ
w≤F ≤uªJ¡ Ju¡ NU∫°ŸR¡≈ ∫ůy Ÿu JC¡^±><ÔfiÙR¡≈ |≤ Ÿu f°F≤ <fiJ¡°ÔJ¡≤ ≠∫ů* FÙ Ì¥Ÿ≤u „≤Ù≤ tu* ıÙb Ÿ‡f] <J¡∫° ı°w° Fæ, Ã∫ů* FÙ ∫F „≤Ù≤ ≈¿≤Ã∫•w Fů ı°w° Fæ, ıÙb≤<Fw ∫F ÌuF NfiuJ¡<b@ ªu‹¸>°Nů*

Ÿu <fib¨W FůJ¡≤ J¡°™> N°æ≤ <t\>Ù Ju¡ i>uÔu Ju¡ ŸÌ¨„ ın Fů ı°wÙ Fæ $ ıæŸu <Ÿ*ªfi J¡≤fiub°Ô° ≈C”T N≈fiu F°S tu* <Ô∫u FCÎ ıÔ≈¥dÕ JC¡‡˚ Ÿu <ıŸ b¨s N°æ≤ Ôw° J¡ů ŸÙ*ªfiu J¡∑ oh~>° J¡≤w° Fæ Ÿu FÙ ŸÙ*ªw° Fæ, bæŸu FÙ N≈fiÙ ”<ª Ju¡ NfiCŸ°≤ ÌuF, ıÙb, fC<], _S°b≤ N°æ≤ ıayt Ÿftu* ˚Ù fiJ¡∑ Ÿ‡≈<W J¡° ˚ůy J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ N≈fi° ıÙb ≈®bu<„w <J¡∫° ı°w° Fæ N°æ≤ fitu* N°Ì≤ J¡≤w° Fæ $ •w ≈®d°ÔÙ Ÿu ≈≤ ÌuF
tu* <Ÿ<] ZÙ J¡° ≈˚ůyJ¡≤ Nb<_Sw FCN° ∫ůyÙ ∫<Ì N≈fi° ≈FÔ° „≤Ù≤ <bΩt°fi ≤F° wů Ÿtu*

≈®<b‹¸> Fů ı°w° Fæ N°æ≤ ∫<Ì fi ≤F° wů Ì¥Ÿ≤u „≤Ù≤ tu* ıf wJ¡ ŸJ¡∑ R¡<ª ≤FwÙ Fæ, wfwJ¡ Ÿtu*

≈®<b‹¸> FůJ¡≤ <_Sw ≤Fw° Fæ $ NSb° ∫F ˚Ù ÎJ¡ f°w Fů ŸJ¡wÙ Fæ - ≈≤ÌuF tu* ≈˚ůy Ju¡ f°Ì ∫ůyÙ

N≈fiu N∏w#J¡≤d tu* <b≈CÔw° Ÿ‡≈°Ìfi π°≤° Ÿt_w ıywg J¡ů Δ∫°›w J¡≤ _S°b≤-ıayt Ÿt_w ÌuF

N°<Ì ≈®<w<f‡fů≈°<@, fi _S°b≤ N°<Ì ≈°<@∫ů* tu* ≈nu FCÎ ≈®<w<f‡f˚¥w ıÙb, <f‡f˚¥w ªæw∏∫ J¡∑

≈°<@R¡≈ Ÿ[b N°<Ì yCd Îba Ÿ[b°<Ì yCdů* Ÿu ∫C•w ªæw∏∫R¡≈ <f‡f - ofi Ÿ˚ÙJ¡ů Δ∫°›w J¡≤fiub°ÔÙ

N≈fiÙ N°ÃtŸa<b<W Ÿu ≈¥d°ÕÃtfi° FůJ¡≤ <_Sw ≤Fw° Fæ $ ≤°t˚B, ∫ůyR¡≈ Îuÿb∫Õ Ÿu Ÿa≈∏fi ıÙb°Ãt°R¡≈

<ªÃ≈®J¡°„ ŸÌ° <Ìw Ÿfi°wfi _b≈®J¡°„_bR¡≈ ŸbÕ<b@ ÌůT„¥∏∫ N°Ãtw[b J¡ů ı°fiJ¡≤ ıů ˚Ù JC¡~> ıæŸ° ª°Fw° Fæ bF bæŸ° FÙ Ÿu wÃJ¡°Ô ≈®°›w J¡≤ Ôuw° Fæ, oŸ<ÔÎ w[bI Ôůy ~>ů¸>Ù-~>ů¸>Ù <Ÿ<]∫ů*

J¡ů N<@J¡ tF[b fiFÙ* Ìuwu, <J¡∏wC Nfi°b≤dw°R¡≈ <fi≤<w„∫°fi∏Ì Wt ≈Ì J¡ů FÙ tF[b Ìuwu Fæ*, ∫ů*

NfiC˚bÙ Ôůy J¡Fwu Fæ* $$29-34$$
f∫°ŸÙb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

<w≤°ŸÙb°≥ ŸyÕ

ª¥n°Ô° <Ÿ<] J¡° bæ˚b, ≤°ı° <„<©ºbı J¡° NI°fi wS°
yC” Ju¡ ≈Ìu„ J¡∑ Ÿk¡Ôw° tu* <J¡≤°¸>g J¡° N°¶∫°fi $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ, ≈¥bůÕ•w ≤Ù<w Ÿu ≈®°d@°≤d°<Ì Ju¡ |fiŮ∫°Ÿ Ÿu ∫C•w bF ≤°ı≈ÃfiÙ ŸwÙ ª¥n°Ô° N<dt°<Ì <Ÿ<]∫ů* Ju¡ yCdů* Ju¡ Îuÿb∫Õ Ÿu Ÿ‡≈∏fi Fů y∫Ù $$1$$

ŸJu¡ Îuÿb∫Õ J¡° <b_w°≤≈¥bÕJ¡ bdÕfi J¡≤wu Fæ* $

ŸyÕ - 83]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1561
tůFR¡≈ J¡°<Ôt° N°æ≤ wÙfiů* w°≈ůa J¡° ≈„t (fi°„) Fů ı°fiu Ÿu yay° J¡∑ fi°o˘ <btÔ N°æ≤ „ÙwÔ
bF ª¥±>°Ô° J¡˚Ù N°J¡°„ t°yÕ Ÿu ytfi J¡≤wÙ SÙ, J¡˚Ù ŸtCB Ju¡ J¡ů¸>≤ tu* ≈®bu„ J¡≤wÙ SÙ wS° N≈fiÙ
oh~>° Ju¡ NfiCŸ°≤ J¡˚Ù oŸ ≈¨<SbÙ Ju¡ «¡≈≤ <bª≤d J¡≤wÙ SÙ $$2$$

ŸJu¡ J¡<v≈w J¡°∫Δ∫¥F°<Ì Îuÿb∫Õ J¡° bdÕfi J¡≤wu Fæ* $
bF N≈fiu ≈<w Ju¡ bs#_SÔ wS° <ªW Ÿu sd˚≤ Ju¡ <ÔÎ ˚Ù NÔy fiFÙ* FůwÙ SÙ wS° Ÿf

≤°≠∫ů* Îba Ÿ‡≈¥dÕ ˚Cbfiů* tu* Ô‚tÙ J¡∑ fi°o˘ <fib°Ÿ J¡≤wÙ SÙ $ ¿fıÔÙ Ju¡ ∏tuT J¡∑ fi°o˘ ªtJ¡ ≤Fu N°˚¥Tdů* Ÿu ∫C•w bF ÿ∫°t° ª¥n°Ô° N°J¡°„y°<tfiÙ FůJ¡≤ Ÿ w≤F |¥twÙ-<k¡≤wÙ SÙ, <ıŸ w≤F

<y¿≤t°Ô°Nů* Ÿu ∫C•w ≈¨<SbÙ ≈≤ ÿ∫°t° tu|t°Ô° $ J¡°‹™>, w¨d, ≈ÃS≤, ˚¥w, N°J¡°„, b°∫C, N<Àfi N°æ≤ ıÔ Ÿf tu* <fi<bÕPfiw°≈¥bÕJ¡ Ÿfiu, tů<w∫ů* tu* @°yu J¡∑ fi°o˘, ≈®bu„ <J¡∫° $ ŸCtuR¡ ≈bÕw Ju¡ «¡≈≤

ªů<¸>∫ů* ≈≤, ÔůJ¡≈°Ôů* Ju¡ fiy≤ů* tu* wS° <Ì„° N°æ≤ N°J¡°„ Ju¡ Ì≤ tu* <ıwfiu ˚Cbfi-<~>B ≈®<Ÿ] Fæ*

fi Ÿfů* tu* Ÿfiu ŸC©≈¥bÕJ¡ <bF°≤ <J¡∫° $ ≈„C-≈sÙ, ˚¥w, <≈„°ª N°<Ì; fi°y, Ìub, NŸC≤, <bΩ°@≤; N›Ÿ≤° N°æ≤ <Ÿ] ≈C”Tů* Ju¡ Ÿ°S Ÿfiu Ÿ‡˚°Td N°<Ì Δ∫bF°≤ <J¡∫u $ N°æ≤ fnu ∫Ãfi Ju¡ Ÿ°S, NfiuJ¡ f°≤ Ÿ ª¥±>°Ô° fiu N≈fiu _b°tÙ J¡ů I°fi°t¨w J¡° ≈Ìu„ <Ì∫°, ≈≤∏wC bF JC¡~> ˚Ù ŸtH fi ŸJ¡° $ Ÿ ª¥±>°Ô° Ju¡ <bT∫ tu*-Ÿ‡≈¥dÕ J¡Ô°Nů* tu* <bÌÀ@°, tCÀ@° wS° ∫F tu≤Ù y¨<FdÙ Fæ, Ju¡bÔ
owfi° FÙ bF ≤°ı° <„<©ºbı ı°fiw° S° $ owfi° Ô‡f° Ÿt∫ <fiJ¡Ô ı°fiu ≈≤ ˚Ù oŸ w≤F NfiuJ¡

N<dt°<Ì <Ÿ<]R¡≈ yCdů* Ÿu ŸC„ů<˚w Ÿ ª¥n°Ô° J¡ů bF ≤°ı° Ÿ w≤F fiFÙ* ı°fi ≈°∫°, <ıŸ
w≤F buÌ°º∫∫fi J¡≤wu Ÿt∫ f°ÔJ¡ buÌ<bΩ° J¡ů yCd„°<ÔfiÙ ∫°fiÙ Ÿ‡≈¥dÕ ≈C”T°Sů˘ tu* NfiCJ¥¡Ô

NSÕ≈®J¡°„fi N°<Ì yCdů* Ÿu „ů<˚w fiFÙ* ı°fi ≈°w° $ N°Ãt<bZ°<∏w fi ≈°∫u FCÎ ≤°ı° J¡ů Ÿ ª¥n°Ô°
fiu ˚Ù N≈fiÙ N<dt°<Ì <Ÿ<]∫ů* J¡∑ bF NÔ°æ<J¡J¡ ZÙ Ÿ w≤F fiFÙ* <Ì©Ô°∫Ù, <ıŸ w≤F „¥B J¡ů

∫I<J®¡∫° fiFÙ* <Ì©Ô°∫Ù ı°wÙ $ ZÙ≤°tª∏BıÙ fiu J¡F° # Fu ≈®˚ů, fFCw fnÙ <Ÿ]∫ů<yfiÙ Ÿ ª¥±>°Ô°

Ju¡ ˚Ù ∫Ãfi Ÿu ıf ≤°ı° <„<©ºbı J¡ů I°fi ≈®°›w fi Fů ŸJ¡°, wf ˚Ô° Ì¥Ÿ≤u J¡ů Jæ¡Ÿu I°fi ≈®°›w Fů ŸJ¡w° Fæ ? tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ, yC”ıÙ π°≤° ≈Ìu„ ≈®°›w J¡≤fiuJ¡° J®¡t wů Ju¡bÔ "w<πI°fi°S˘ Ÿ yC”tub°<˚yh~>uwg' (N°Ãt<bI°fi Ju¡ <ÔÎ yC” Ju¡ FÙ ŸtÙ≈ ≈FC≥ªu) oÃ∫°<Ì

„°˜Ù∫ t∫°ÕÌ° J¡° ≈°Ôfit°` FÙ Fæ, Nw# ∫F Nfi<@J¡°≤Ù ≈C”T tu* ıf≤Ì_wÙ I°fi Ã≈∏fi fiFÙ* J¡≤

ŸJ¡w° $ Fu ≤°|b, I°fi J¡° J¡°≤d wů <„‹∫ J¡∑ <b„C] fC<] FÙ Fæ $ wJ¡°Õ<Ì Nfi°Ãt„°˜ů* tua ≈®bÙdw°

Ÿu, <J¡ŸÙ ≈C^∫ Ÿu ∫°fiÙ <ªW„C<] Ju¡ Nay˚¥w Z°æw J¡tÕ byÕ Ÿu N≈fi° w[b˚¥w Iu∫ f®Ê fiFÙ* ı°fi°
ı°w°-ow≤ b_wCNů* J¡∑ w≤F <bT∫Ù˚¥w fiFÙ* <J¡∫° ı°w° $ w°Ã≈∫Õ ∫F FCN° <J¡ ıæŸu J¡°‡∫ ≈C^∫J¡tů˘

Ÿu <ffi° <bª°≤ Ju¡ FÙ _byÕ <tÔ ı°w° Fæ, bæŸu Fı°≤ů* ≈C^∫J¡tÕ J¡≤fiu ≈≤ ˚Ù <ffi° N°Ãt<bª°≤ Ju¡

I°fi Ã≈∏fi fiFÙ* Fůw° $ <J¡∏wC wJ¡°Õ<Ì Nfi°Ãt„°˜ůa tu* ≈®bÙdw° wS° <fi‹J¡°t ≈C^∫J¡tÕ - ofi Ìůfiů*

Ÿu N°Ãt<bª°≤ Ju¡ Ã≈∏fi Fů ı°fiu ≈≤ ª≤tb¨<W tu* N°R¡» FCN° N°Ãt° FÙ N°Ãt° J¡ů Ÿ w≤F ı°fiw°

Fæ <ıŸ w≤F Ÿ≈Õ Ÿ≈Õ<fÔ J¡ů ı°fiw° Fæ $ ZÙ≤°tıÙ fiu J¡F° # Fu tCfiu, ıf ÎuŸÙ <_S<w <bΩt°fi Fæ, wf ˚Ô° N°≈ FÙ fwÔ°o∫u <J¡ oŸ ıywg J¡∑ <_S<w tu* _b°ÃtI°fi J¡° J¡°≤d yC”≈Ìu„ J¡° J®¡t Fæ,

∫F <J¡Ÿ w≤F ≈≈∏fi Fůy° $$3-15$$

1562

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

_S¥Ô°”∏@wÙ∏∫°∫ Ÿu <„‹∫ J¡∑ fC<] J¡ů N°Ãt° tu* Δ∫_w J¡≤ yC” J¡° ≈Ìu„ I°fi J¡° J¡°≤d Fůw° Fæ, ∫F J¡Ffiu Ju¡ <ÔÎ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ <J¡≤°¸>ů≈°¶∫°fi J¡Fwu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ZÙ≤°tıÙ, <b∏º∫°ªÔ Ju¡ ≈®Ìu„ tu* @fi@°∏∫ Ÿu Ÿ‡≈∏fi NÃ∫∏w J¨¡≈d J¡ůoÕ ÎJ¡ <J¡≤°¸> (ÌuF°wÙ f<fi∫°) Ÿ w≤F ≤Fw° S°, <ıŸ w≤F J¡ůoÕ ÎJ¡ Ÿ≈¿≤b°≤ f®°Êd

≤Fw° Fů $ Fu ZÙ≤°tıÙ, <b∏º∫°ªÔ Ju¡ ıayÔ tu* ı°wu FCÎ ŸJ¡∑ ÎJ¡ J¡°ænÙ <J¡ŸÙ w¨dŸt¥Fů* Ÿu Ÿab¨W

_S°fi tu* <y≤ ≈nÙ $ N≈fiÙ J¨¡≈dw° Ju¡ J¡°≤d Ÿ ÎJ¡ J¡°ænÙ Ju¡ <ÔÎ bF fnu ≈®∫Ãfi Ÿu wÙfi <Ìfi wJ¡

ª°≤ů* Nů≤ w¨d-k¥¡Ÿ N°<Ì ŸfJ¡∑ Ÿk¡°oÕ J¡≤w° ≤F° $$16-18$$
bF <J¡Ÿ N<˚≈®°∫ Ÿu ÎJ¡ J¡°ænÙ owfiu ≈¿≤Zt Ÿu »¥≥» ≤F° S°, ∫F fwÔ°wu Fæ* $

∫<Ì ∫F J¡°ænÙ tu≤u F°S tu* N° ı°∫ wů oŸ ÎJ¡ J¡°ænÙ Ÿu tæ* J¡ůoÕ ªÙı ©≤ÙÌ Ôuw° N°æ≤ Ÿu fuª

±>°Ôw°, Ÿ ©≤ÙÌ N°æ≤ <fJ®¡∑ Ÿu ª°≤ J¡°æ<n∫°≥ tu≤u ≈°Ÿ Fů ı°wÙ $ fiŸu <k¡≤ Ÿt∫ ≈°J¡≤ N°™>,

fiŸu Ÿ°æ, Ÿ°æ J¡°æ<n∫ů* Ÿu Fı°≤ N°æ≤ <k¡≤ fiŸu Ìů Fı°≤ J¡°æ<n∫°≥ tu≤u ≈°Ÿ N° ı°wÙ*; ∫ů* N≈fiu <ªW

Ÿu <bª°≤ J¡≤w° FCN° bF J¨¡≈d ≤°w-<Ìfi N°Ô_∫≤<Fw FůJ¡≤ ıayÔ tu* Ÿ ÎJ¡ J¡°ænÙ J¡∑ ©ůı J¡≤w° ≤F° $ Ÿfiu tfiC‹∫ů* Ju¡ Fı°≤ů* F°_∫ů* J¡∑ w<fiJ¡ ˚Ù ≈≤b° fi J¡∑ $ wÌfi∏w≤ wÙfi <Ìfi Ju¡ J¡nu

≈¿≤Zt Ju¡ N∏w tu* ŸÙ ıayÔ tu* Ÿfiu ≈¥dÕ ª∏B<f‡f Ju¡ ŸÂ„ ÎJ¡ tF°fig <ª∏w°t<d J¡∑ ≈®°<›w J¡∑ $

Ÿ <ª∏w°t<d J¡ů Ôu J¡≤Ju¡ Ÿ∏wC‹¸ >⁄Ì∫ Fů |≤ N°J¡≤ bF J¨¡≈d <J¡≤°¸> Ÿ°aŸ°¿≤J¡ Ÿ‡≈¥dÕ ˚ůyŸt¥Fů*

J¡∑ ≈®°<›w Fů ı°fiu wS° N≈fiu Ÿf Ì°¿≤B§°<Ì NfiSů˘ J¡∑ Ÿt°<›w Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d ŸC©-≈¥bÕJ¡

<_Sw ≤Ffiu Ôy° $ oŸ w≤F ≤°w-<Ìfi |ů≤ ≈¿≤Zt Ju¡ Ÿ°S ©uÌ≤<Fw <J¡≤°¸> fiu <ıŸ w≤F ÎJ¡ J¡°ænÙ

©ůıfiu tu* <ª∏w°t<d ≤Ãfi ≈°∫°, <ıŸJ¡° t¥v∫ ıywg FÙ Fæ, ŸÙ w≤F ZCwů≈Ìu„ Ÿu _b°ÃtI°fi ˚Ù

≈®°›w <J¡∫° ı°w° Fæ $ yC” Ju¡ ≈Ìu„J®¡t Ÿu Ì¥Ÿ≤u „ÆÌı∏∫ ≈≤ůs I°fi J¡° N∏buTd Fůw° Fæ N°æ≤ Ì¥Ÿ≤u

<fiÃ∫ N≈≤ůs N°ÃtI°fi J¡∑ ≈®°<›w FůwÙ Fæ $ Fu ≈°≈„¥∏∫ ZÙ≤°tıÙ, f®Ê Ÿ‡≈¥dÕ o<∏B∫b¨<W∫ů* Ÿu NwÙw Fæ N°æ≤ ≈Ìu„ Ÿu wů „ÆÌ-Zbd Îba Zbd-ı∏∫ „°ÆÌfů@ N°<Ì o<∏B∫Ÿ‡≈®∫ů≠∫

<ªWb¨<W∫°≥ Ã≈∏fi FůwÙ Fæ* $ yC” Ju¡ ≈Ìu„ Ÿu ıů „°ÆÌb¨<W∫°≥ Ã≈∏fi FůwÙ Fæ*, fi tu* NÃ∫∏w _bh~> ª≤tb¨<W tu* <fiÃ∫ N≈≤ůs f®Ê J¡° ıů _kC¡≤d Fůw° Fæ bF wů <„‹∫ů* J¡∑ _bh~> fC<] N°æ≤
f®Ê_b˚°b ≈®∫C•w FÙ Fůw° Fæ $ oŸ<ÔÎ yC” Ju¡ ≈Ìu„ Ÿu N°Ãtw[b ≈®°›w fiFÙ* <J¡∫° ı°w° NS°Õwg N°ÃtI°fi tu* ≈Ìu„ J¡°≤d fiFÙ* Fæ $$19-25$$
wS°<≈ "N°ª°∫Õb°fig ≈C”Tů buÌ' oÃ∫°<Ì ZC<w Ÿu yC” J¡° ≈Ìu„ N°bÿ∫J¡ Fæ $

<k¡≤ ˚Ù yC” Ju¡ ≈Ìu„ Ju¡ <ffi° N°Ãtw[b J¡∑ ≈®°<›w ˚Ù fiFÙ* FůwÙ, •∫ů*<J¡ J¡°ænÙ J¡∑ ©ůı Ju¡

<ffi° <ª∏w°t<d J¡∑ ≈®°<›w <J¡Ÿfiu J¡∑ $ oŸ tF°fig NSÕR¡≈ w[b tu* yC” J¡° ≈Ìu„ J¡°≤d fi Fůw° FCN°

˚Ù J¡°≤dw° J¡ů Ÿ w≤F ≈®°›w Fů y∫° Fæ, <ıŸ w≤F <ª∏w°t<d J¡° J¡°ænÙ $ w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ J¡°ænÙ

Ju¡ N∏buTd J¡∑ fi°o˘ tfifi π°≤° yC” J¡° ≈Ìu„, J¡°≤d fi Fůw° FCN° ˚Ù, Nbÿ∫ k¡Ô Ju¡ Ì„Õfi Ÿu J¡°≤dw° J¡ů ≈®°›w Fů y∫° Fæ $ Fu ≤°|b, Ìu<©∫u-∫F t°∫° tF°Ãt°Nů* J¡ů ˚Ù tů<Fw J¡≤fiub°ÔÙ Fæ $ fnu

∫Ãfi Ÿu N∏∫ b_wC J¡° N∏buTd <J¡∫° ı°w° Fæ N°æ≤ k¡Ô ≈®°›w Fůw° Fæ J¡ůoÕ Ì¥Ÿ≤° FÙ $$26-28$$
oŸ w≤F J¡°≤d fi Fůw° FCN° ˚Ù yC”≈Ìu„ N°<Ì N°ÃtÔ°˚ tu* J¡°≤d ffi y∫° Fæ $ N°ÃtÔ°˚

ŸyÕ - 84]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1563

Fů ı°fiu ≈≤ wů ≈®°≤Æ@„uT Ÿu ıů JC¡~> ı°y<wJ¡ ˚®t Nb<„‹¸> ≤Fw° Fæ ŸJ¡° ÎJ¡t°` ≈us° Ÿu FÙ fi°„ <Ÿ] Fæ, oŸ<ÔÎ ŸJu¡ fi°„ Ju¡ <ÔÎ <J¡ŸÙ w≤F Ju¡ Ì¥Ÿ≤u ∫Ãfi J¡∑ N≈us° fiFÙ* J¡≤fiÙ

ª°<FÎ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, tfiC‹∫ fnu ≈¿≤Zt Ju¡ Ÿ°S N∏∫ J¡°∫Õ J¡≤w° Fæ N°æ≤ Ÿ J¡°∫Õ J¡° k¡Ô Ÿu

≈®°›w Fůw° Fæ N∏∫ FÙ $ ª¥≥<J¡ wÙfiů* ıywg tu* ÎuŸ° FÙ Ìu©° N°æ≤ ŸCfi° ı°w° Fæ, oŸ<ÔÎ N°ÃtÔ°˚ Ju¡

Nfi∏w≤ ≈®°≤Æ@„uT ≤Ffiu Ÿu ≈<_Sw ı°y<wJ¡ ˚®tJ¡ů NŸay N°æ≤ N<fih~>° Ÿu i>ůwu ªÔfi° FÙ

J¡v∫°d≈®Ì Fæ $$29$$

<w≤°ŸÙb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ª°æ≤°ŸÙb°≥ ŸyÕ

<„<©ºbı J¡° bæ≤°À∫, ª¥±>°Ô° J¡° N°ÿb°Ÿfi, ≤°w tu* ≤°ı° <„<©ºbı J¡° ŸůoÕ FCoÕ N≈fiÙ <≈®∫° J¡ů

~>ůn J¡≤ ªC≈ª°≈ ıayÔ tu* ˚°y ı°fi° N°æ≤ t∏Ì≤°ªÔ tu* <_S<w - ofi ŸfJ¡° bdÕfi $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ, ŸJu¡ f°Ì ≤°ı° <„<©ºbı w[bI°fiR¡≈ <bZ°<∏w_S°fi Ju¡ <ffi° ≈≤t tůF J¡ů Ÿ w≤F ≈®°›w Fů y∫°, <ıŸ w≤F Ÿ∏w<w„¥∏∫ ≈C”T „ůJ¡°<ÌR¡≈ wtŸu N∏@w° J¡ů $ ÌC#©R¡≈ N<Àfi Ÿu Ÿ∏w›w tfib°Ô° bF <„<©ºbı Ÿ°t∏w N°<Ì <≈®∫byÕ π°≤° Ô°oÕ y∫Ù

≤Ãfi°<Ì fFCt¥v∫ Ÿ‡≈<W∫ů* tu*, N<Àfi<„©° J¡∑ fi°o˘, w<fiJ¡ ˚Ù ≤td fiFÙ* J¡≤w° S° $ Δ∫°@ π°≤° f°d

~>ůnu ı°fiu ≈≤ ˚Ù ˚°À∫b„ |°∫Ô fi FCN° F¿≤d Δ∫°@ Ÿu ±>≤J¡≤ ıæŸu ÎJ¡°∏w _SÔ tu* <fib°Ÿ Ju¡ <ÔÎ

≈®ut J¡≤w° Fæ bæŸu FÙ bF ≤°ı° ÎJ¡°∏w <Ìy∏wů* tu*, <fiHÕ≤ů* tu* N°æ≤ yCF°Nů* tu* <fib°Ÿ Ju¡ <ÔÎ ≈®ut J¡≤fiu Ôy° $ Fu ≤°|b, wC‡F°≤u Ÿt°fi Ÿ°∏Ãbfi, NfiCfi∫ Îba fů@fi Ÿu ª°J¡≤ů* π°≤° ≈®°<SÕw bF ≤°ı° Ÿt_w

<ÌbŸ J¡tÕ J¡° Ÿ‡≈°Ìfi J¡≤w° S° $ ≈®<w<Ìfi ŸJ¡° bæ≤°À∫ wÙb®wt Fůw° ı°w° S°, bF ÎJ¡ w≤F Ÿu Ÿa∏∫°ŸÙ-Ÿ° <_Sw S°, ŸJ¡∑ fC<] NÃ∫∏w „°∏w SÙ, oŸ<ÔÎ fnu-fnu ˚ůy N°æ≤ <bT∫ů* J¡° ≈˚ůy J¡≤fiu tu* ŸJ¡° <ªW <©∏fi Fů ı°w° S° $ Fu t°fiÌ, Ÿfiu yů, ˚¥<t, ŸCbdÕ N°<Ì J¡° Ìubw°Nů*, f®°Êdů* N°æ≤ _bıfiů* J¡ů ©¥f Ì°fi <Ì∫° $ w≈ J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ J¨¡h~>, ª°∏B°∫d N°<Ì b®wů* J¡° N°ª≤d

<J¡∫° $ Ÿfiu wÙSů˘ tu*, bfiů* tu* N°æ≤ N°Ztů* tu* ≈¿≤˚®td <J¡∫° $ <ıŸ ≈®J¡°≤ <fi<@ ª°Ffiub°Ô° ≈C”T

<fi<@„¥∏∫ ˚¥<t J¡ů ©ůÌJ¡≤ <fi<@ ≈®°›w fiFÙ* J¡≤w°, ŸÙ ≈®J¡°≤ bF ≤°ı° w≈ Îba N≤^∫°<Ì ˚®td J¡≤fiu ≈≤ ˚Ù „ůJ¡ „¥∏∫ <_S<w J¡ů w<fiJ¡ ˚Ù ≈®°›w fiFÙ* FCN° $ ≤°w-<Ìfi J¡∑ <ª∏w°R¡≈Ù N<Àfi Ÿu bF
tF°fig ≤°ı° <„<©ºbı ˚Ù Ÿ¥©fiu Ôy° N°æ≤ ŸaŸ°≤R¡≈ Δ∫°<@ J¡° N°æT@ <bª°≤fiu Ôy° $ <ª∏w°≈≤b„

FůJ¡≤ bF ÌÙfi ffi y∫° $ N≈fi° ≤°≠∫ Ÿu <bT Ju¡ ŸÂ„ t°Ô¥t ≈nfiu Ôy° $ Ÿ°tfiu fnu-fnu ≤©u y∫u

<b˚bů* J¡ů ˚Ù <©∏fi fC<] Ju¡ J¡°≤d bF fiFÙ* Ìu© ≈°w° S° $ Nfi∏w≤ ÎJ¡°∏w tu* <_Sw N°æ≤ NaJ¡°R¡»

ª¥±>°Ô° Ÿu bF <„<©ºbı ≤°ı° t@C≤ „ÆÌů* Ÿu ∫F J¡Ffiu Ôy° $ <„<©ºbı fiu J¡F° # ˚Bu, <ª≤J¡°Ô≈∫Õ∏w

≤°≠∫ J¡° ≈˚ůy <J¡∫° $ w≤F w≤F Ju¡ <b˚b≈¥dÕ ≈Ìů* J¡° ˚Ù ˚ůy <J¡∫° $ Nf tæ* <b≤°y Ÿu ∫C•w Fů y∫° F¥≥ , oŸ<ÔÎ N≤^∫ J¡∑ Nů≤ ı°w° F¥≥ $ Fu w∏ba<y, N≤^∫ <fib°ŸÙ tC<fi J¡ů fi ŸC©, fi ÌC#©, fi N°≈<W∫°≥ N°æ≤ fi Ÿ‡≈<W∫°≥ FÙ JC¡~> J¡≤ ≈°wÙ Fæ* $ fi wů ∏Fu* Ìu„ Ju¡ <bfi°„ Ÿu J¡ůoÕ tůF Fůw° Fæ N°æ≤

1564

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
fi Ÿay®°t tu* ıfi J¡° s∫ FÙ Fůw° Fæ, oŸ<ÔÎ N≤^∫b°ŸÙ tC<fi∫ů* Ju¡ ŸC© J¡ů ≤°≠∫ J¡∑ N≈us° ˚Ù tæ*

N<@J¡ t°fiw° F¥≥ $$1-14$$

Nf bfi≤°<ı J¡° ª¥±>°Ô° J¡∑ ≈t° Ÿu bdÕfi J¡≤wu Fæ* $

(Fu b≤°fifiu, Nf Ftu* wC‡F°≤u ŸÂ„ bfi≈a<•w∫°≥ FÙ ≤td J¡≤°wÙ Fæ*, bu bfi≈a<•w∫°≥) ≈C‹≈ů* Ju¡
yCh~>u R¡≈ _wfi @°≤d J¡≤wÙ Fæ*, ≤•w ≈vÔb FÙ fiJu¡ F°S Fæ*, fi°fi°<b@ taı¿≤∫°≥ FÙ fiJu¡ F°≤

Fæ*, ªaªÔ @bÔ tu| FÙ fiJu¡ ªÙfi°‡f≤ Fæ* $ N≈fi° ≈≤°y FÙ fiJ¡° Nay≤°y Fæ, JC¡ŸCtů* Ÿu bu N≈fi°

NÔaJ¡°≤ <fit°Õd J¡≤wÙ Fæ* $ ≈˚ůy J¡≤fiu ∫ůÀ∫ ŸCbdÕ„ÙÔ°R¡≈ <fiw‡fw¸>ů* Ÿu bu ŸCF°bfiÙ ÔywÙ

Fæ*, bu w≤ayR¡≈ tů<w∫ů* Ÿu <≈≤ů∫Ù y∫Ù Ÿ¿≤wR¡≈Ù tC•w°Ôw°Nů* Ÿu ≈¿≤b¨W ≤FwÙ Fæ*, fiJu¡ ª°≤ů*

Nů≤ Ôw°R¡≈Ù Ÿ<©∫°≥ ≤°<ıw ≤FwÙ Fæ*, fiJu¡ <„„C tCÀ@-tCÀ@ t¨y Fæ*, bu _b˚°bw# FÙ ÃJ¡¸> Ÿ°æy∏@ Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ ≤FwÙ Fæ*, sC<@wů* J¡ů ˚ůıfi Ju¡ <ÔÎ <fi≤∏w≤ k¡Ô ≈®Ì°fi J¡≤wÙ Fæ*, ˚®t≤≈a<•w∫°≥

FÙ fiJu¡ fiù Fæ*, JC¡ŸCt≈¥dÕ Ôw°Î≥ FÙ fiJu¡ f°FC N°<Ì Nay Fæ* $ wC‡F°≤u N@≤ Ju¡ ŸÂ„ ≈°fi Ju¡ ∫ůÀ∫
w≤ay≈¥dÕ H≤fiů* Ju¡ R¡≈ tu* ≈¿≤dw FCoÕ bu <fi≤∏w≤ „ÙwÔ N°æ≤ <fitÕÔ y°`ů* Ÿu NÃ∫∏w J¡tfiÙ∫

ÔywÙ Fæ**, oŸ<ÔÎ Fu ŸCtC<©, bfi≤°<ı∫°≥ FÙ wC‡F°≤u ŸÂ„ tCHu ≤td J¡≤°wÙ Fæ* $ Fu w¿∏b, <b≤•w FCN° tfi ıæŸ° ÎJ¡°∏w tu* ŸC©°fiC˚b J¡≤w° Fæ bæŸ° fi wů „<„<f‡fů* tu* N°æ≤ fi f®Ê° Îba o∏B Ju¡

N°Z∫ _S°fiů* tu* ŸC©°fiC˚b J¡≤w° Fæ $ Fu J¡ůtÔ°a<y, ∫F ıů tæ*fiu bfi ı°fiu J¡° Wt <bª°≤ <J¡∫°

Fæ, Ÿtu* wCt <J¡ŸÙ ≈®J¡°≤ J¡∑ f°@° tw ≈FC≥ª°Nů, •∫ů*<J¡ JC¡ÔÙfi <_`∫°≥ _b›fi tu* ˚Ù ≈<w J¡∑ oh~>°

J¡° <b|¸>fi fiFÙ* J¡≤wÙ* $$15-21$$

≈<w J¡ů bæ≤°À∫ Â» FCN° Fæ ∫° fiFÙ*, oŸJ¡∑ ≈≤Ùs° J¡≤ ≤FÙ ª¥±>°Ô° ≈FÔu J¡∑ J¡°t°Ÿ<•w J¡° FÙ, Nb_S°fiCR¡≈w° bdÕfi π°≤° t°fiů* NfiCtůÌfi J¡≤wÙ FCoÕ _S¥d°<fi©fifi ∏∫°∫ Ÿu, <fi≤°Ÿ J¡≤wÙ Fæ $

ª¥±>°Ô° fiu J¡F° # Fu fi°S, <ıŸJu¡ <ÔÎ Ÿt∫ N° ªCJ¡° Fů bFÙ J¡°∫Õ ∫<Ì <J¡∫° ı°∫ wů „ů<˚w Fůw° Fæ, Ì¥Ÿ≤° fiFÙ* $ k¥¡Ô bŸ∏w tu* FÙ „ů˚w° Fæ N°æ≤ k¡Ô „≤ÃJ¡°Ô tu* FÙ ˚Ô° Ôyw° Fæ $ b¨]°b_S°

Ÿu <™>™C>≤u FCÎ „≤Ù≤b°Ôu ≈C”Tů* Ju¡ <ÔÎ FÙ bfi J¡° N°Z∫ Ôufi° ∫C•w Fæ, ≈≤∏wC N°≈Ju¡ ŸÂ„ ∫CbJ¡ů* Ju¡

<ÔÎ J¡Ì°<≈ ∫C•w fiFÙ* Fæ, oŸ<ÔÎ N°≈J¡° ∫F <bª°≤ tCHu ≈Ÿ∏Ì fiFÙ* Fæ* $ tF°≤°ı, ≈C‹≈Ÿt¥Fů* Ÿu b¨sů* J¡∑ fi°o˘ ıf wJ¡ Ft Ôůy ∫°æbfi Ÿu Ã∫•w fiFÙ* Fůwu, wf wJ¡ |≤ tu* FÙ „ů<˚w ≤Fu*-<fib°Ÿ J¡≤u* $

≈C‹≈ů* J¡ů @°≤d J¡≤fiub°ÔÙ Ôw°Nů* Ju¡ t_wJ¡ ≈≤ H¥t ≤Fu Ÿku¡Ì k¥¡Ôů* Ÿu ≈<tw fC»°≈° Ju¡ Ÿ°S ∫°fiÙ
b¨]°b_S° N°fiu ≈≤ ıf Ft Ìůfiů* Ju¡ t_wJ¡ Ju¡ Ju¡„ ≈C‹≈∫C•w Ôw°Nů* Ju¡ Ÿt°fi <fÔJC¡Ô Ÿku¡Ì Fů ı°∫u*yu, wf Ft Ìůfiů* ÎJ¡ FÙ Ÿ°S, Ÿ≤ůb≤ Ÿu FaŸů* J¡∑ fi°o˘, y¨F Ÿu <fiJ¡ÔJ¡≤ ıayÔ tu* ªÔu*yu $ Fu

≤°ıfig, <ffi° Ÿt∫ N°∫u ≈®ı°≈°Ôfi J¡° Ã∫°y J¡≤ ≤Fu ≤°ı° J¡ů ≤°≠∫<bfi°„<fi<tWJ¡ fFCw fn° ≈°≈

Ôyuy° FÙ $ Ÿt∫≈®°<›w Ju¡ <ffi° J¡°∫Õ J¡≤fiu b°Ôu ≤°ı° J¡ů ≈®ı°Î≥ Nbÿ∫ FÙ ≤ůJ¡wÙ Fæ* N°æ≤ NJ¡°∫ů˘ Ÿu fi°æJ¡≤ N≈fiu _b°tÙ J¡ů wS° _b°tÙ fi°æJ¡≤ů* J¡ů, ∫ů* ≈≤_≈≤ ≤ůJ¡wu FÙ Fæ* $$22-27$$
oŸ w≤F <bª<Ôw <J¡∫u ı°fiu≈≤ ˚Ù N<bª<Ôw bæ≤°À∫ Ÿu Ÿ‡≈∏fi ≤°ı° <„<©ºbı N≈fiÙ <≈®∫˚°∫°Õ

ª¥±>°Ô° Ÿu NfiCfi∫ J¡≤wu Fæ* $

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu J¡tÔ≈`°<s, tu≤u N<˚tw J¡°∫Õ tu* <bPfi tw ±>°Ôů $ Nf wCt tCHu

ŸyÕ - 84]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1565

∫F°≥ Ÿu Ì¥≤ ÎJ¡°∏w ıayÔ tu* y∫° FCN° FÙ ŸtHů $ Fu N<fi<∏Ìw Nayb°ÔÙ, wCt N˚Ù <fÔJC¡Ô fhªÙ Fů, wC‡Fu* ıayÔ tu* fiFÙ* N°fi° ª°<FÎ, •∫ů*<J¡ Fu J¡ůtÔ°a<y, ıayÔÙ ≈®Ìu„ tu* ≈®bu„ ≈C”Tů* Ju¡ <ÔÎ ˚Ù N<w J¡<™>fi Fæ $ J¡™>ů≤ Ÿu ˚Ù J¡™>ů≤ Nayb°ÔÙ <˜∫°≥ ıayÔ Ju¡ <fib°Ÿ tu* <J¡ŸÙ w≤F ŸtSÕ fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ*,

•∫° J¡FÙ* ≈bfi tu* Ã≈∏fi ≈C‹≈taı¿≤∫°≥ „˜ů* J¡ů ŸFfi J¡≤ ŸJ¡wÙ Fæ* ? $$28-30$$

∫F ıů wCtfiu J¡F° Fæ <J¡ Ÿt∫ ≈®°›w FCÎ <ffi° ≈®ı°≈°Ôfi J¡° Ã∫°y J¡≤fiub°Ôu ≤°ı°Nů* J¡ů

≤°≠∫<bfi°„<fi<tWJ¡ fFCw fn° ≈°≈ Ôyuy° Ÿů oŸ ÌůT J¡° ≈¿≤F°≤ ˚Ù wC‡Fu* FÙ J¡≤fi° ≈nuy°, oŸ

N<˚≈®°∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Fu Wtu, ≈®ı°Nů* J¡° ˚ÔÙ˚°≥<w ≈°Ôfi J¡≤wÙ FCoÕ wCt ≤°≠∫ tu* ¿_Sw ≤Ffi°, •∫ů*<J¡ ≈<w Ju¡ ªÔu ı°fiu ≈≤ JC¡Ç>‡f Ju¡ ˚°≤ J¡° πFfi J¡≤fi° <_`∫ů* J¡° @tÕ Fæ $ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ,

„<„tC©Ù Ÿ N≈fiÙ Ì<∫w° Ÿu owfiÙ f°wu* J¡FJ¡≤ <ıwu¿∏B∫ ≤°ı° <„<©ºbı _fi°fi J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ

™> y∫° N°æ≤ Ÿfiu N≈fiu Ÿ‡≈¥dÕ Ìæ<fiJ¡ J¡°∫ů˘ J¡° Ÿ‡≈°Ìfi <J¡∫° $ oŸJu¡ Nfi∏w≤ Ÿf ≈®ı°Nů* J¡∑

ªu‹¸>°Nů* J¡° Ã∫°yJ¡≤ ˚yb°fig Ÿ¥∫Õ N_w°ªÔ J¡ů Ÿ w≤F ªÔ ≈nu, <ıŸ w≤F ≤°ı° <„<©ºbı N≈fiÙ Ÿ‡≈¥dÕ ≈®ı°Nů* J¡∑ ªu‹¸>°Nů* J¡° Ã∫°yJ¡≤ Ÿt_w ıfiů* Ÿu ÌCyÕt ıayÔ J¡ů $ N≈fiu Δ∫°≈J¡ R¡≈

J¡° ≈ŸaF°≤ J¡≤ NfiC≤°<ydÙ ≈®˚° ˚Ù ˚yb°fig Ÿ¥∫Õ Ju¡ ≈Ù~>u-≈Ù~>u Ÿ w≤F ªÔÙ y∫Ù, <ıŸ w≤F

≤°ıtFÔ Ÿu <fiJ¡Ôu FCÎ N≈fiu _b°tÙ Ju¡ ≈Ù~>u-≈Ù~>u NfiC≤°<ydÙ ª¥±>°Ô° $ ˚_t Ÿu (@¥<Ô Ÿu) @¥Ÿ≤

˚Cbfi Ju¡ ≈°Ÿ ÿ∫°t° (J¡°ÔÙ) ≤°<` Ÿ ≈®J¡°≤ N° y∫Ù, <ıŸ ≈®J¡°≤ N≈fiÙ <≈®∫Ÿ©Ù yay° J¡ů @°≤d

<J¡∫u FCÎ ˚yb°fig „aJ¡≤ Ju¡ ≈°Ÿ _b∫a J¡°t Ÿu b„Ù˚¥w FůJ¡≤ N°<Ô*yfi J¡≤fiu J¡∑ oh~>° Ÿu t°fiů* ∫tCfi°

N° y∫Ù Fů $ Ÿf <Ì„°Nů* Ju¡-Ÿ∏º∫°J¡°ÔÙfi tu|R¡≈ Ì°≥wů* Ÿu ∫C•w wS° wt°ÔR¡≈Ù fhªů* J¡ů N≈fiÙ
yůÌ tu* ÔuJ¡≤ ∫tCfi° Ju¡ ª¿≤` Ju¡ NbÔůJ¡fi Ÿu t°fiů* ª°≥ÌfiÙR¡≈Ù F°Ÿ Ÿu Ÿt<∏bw wS° ª°≤ů* Nů≤ |u≤°
f°≥@J¡≤-<_Sw Fůfiu ≈≤, <ÌfiZÙ N°æ≤ <Ìfifi°SR¡≈Ù Ì‡≈<w∫ů* Ju¡ Ìubw°Nů* Ju¡ Ω°fit∫ tu” ≈bÕw Ju¡

W≤°@Õ tu* ≤td J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ªÔu ı°fiu≈≤ wS° @tÕR¡≈Ù ≈°≈ů* Îba w<∏fi<tWJ¡ wÙ‚d <J¡≤dů* Ÿu Ã∫•w <fi„° N°æ≤ <fi„°fi°∫J¡R¡≈Ù Ì‡≈<w∫ů* Ju¡ tu” ≈bÕw Ju¡ oŸ ≈°≤ tu* <bF°≤ J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ N° ı°fiu

≈≤, <Ì„°R¡≈Ù <˜∫ů* π°≤° ku*¡J¡∑ y∫Ù t°ay<ÔJ¡ Ô°bů* J¡∑ fi°o˘, N°J¡°„R¡≈Ù k¡„Õ Ju¡ (yª Ju¡) «¡≈≤

<f©≤u FCÎ w°≤ů* Ju¡ yd ÌÙ© ≈nu $ ª∏BR¡≈Ù N°fifi Ÿu ŸC„ů<˚w, N∏@J¡°≤ Ÿu ÿ∫°tbd°Õ, N≈fiu <≈®∫

ª∏B Ju¡ N∏buTd wS° fiJu¡ Ì∫ J¡∑ ≈®wÙs° Ÿu Z°∏w FCoÕ, JC¡tCÌ N°<Ì JC¡ŸCtů* Ÿu F°ŸbwÙ wS° ≤°<`

J¡tÔ R¡≈Ù _wfiů* Ÿu ŸC„ů<˚w ≤°<` N≈fiÙ ∫Cb°b_S° Ju¡ k¡Ô J¡ů ≈®°›w FCoÕ $ Ÿ∏º∫°J¡°ÔÙfi Ÿf J¡°∫ů˘

J¡° Ÿ‡≈°Ìfi J¡≤Ju¡ bF ≤°ı° <„<©ºbı N≈fiÙ <≈®∫-≈ÃfiÙ ª¥±>°Ô° Ju¡ Ÿ°S „∫fi_S°fi tu* Ÿ w≤F
y°» Ÿů y∫°, <ıŸ w≤F tæfi°J¡ ≈bÕw ŸtCB tu* $ oŸJu¡ f°Ì N°@Ù ≤°w Ju¡ Ÿt∫ ıf ≤°ı° Ÿ°≤° Ìu„

<fi#„ÆÌw° J¡ů ≈®°›w Fů y∫° wS° ıf Ÿ|fi<fiB°R¡≈Ù ≈°T°dJ¡ů„ Ju¡ ˚Ùw≤ ŸJ¡Ô ıfi <bÔÙfi Fů y∫u, wf Ÿ ≤°ı° <„<©ºbı fiu, J¡tÔ Ju¡ «¡≈≤ ŸůoÕ FCoÕ <fiB° Ÿu NÃ∫∏w <bt¥» ˚®t≤Ù Ju¡ Ÿt°fi, J¡ůtÔ b˜ů* Ÿu ŸCŸ<≠ıw ≈Ôay ≈≤ ŸůoÕ FCoÕ Ÿ ª¥±>°Ô° Ju¡ <fiB° Ÿu NÃ∫∏w <bt¥» Fů ı°fiu ≈≤ @Ù≤u-

@Ù≤u N≈fiÙ yůÌ Ÿu ŸůoÕ FCoÕ <≈®∫° J¡ů Ÿ w≤F Ã∫°y <Ì∫°, <ıŸ w≤F ≤°FC J¡° tC© ≈¥bÕ <Ì„° tu* ª∏Bt°

J¡∑ ≈®˚° J¡ů $ bF ≤°ı° Ÿ ≈Ôay Ÿu, <ıŸJu¡ «¡≈≤ <f~>°∫u y∫u ª°Ì≤ Ju¡ N°@u <F_Ÿu ≈≤ ŸJ¡∑ <≈®∫

1566

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

≈ÃfiÙ y°» <fiB° tu* ŸůoÕ FCoÕ SÙ, Ÿ w≤F ™> y∫°; <ıŸ w≤F Ô‚tÙ J¡∑ J¡°<∏w∫ů* Ÿu ∫C•w ªaªÔ
w≤ayů* Ÿu Ÿt<∏bw sÙ≤Ÿ°y≤ Ÿu ˚yb°fig <b‹dC ™> ı°wu Fæ* $ ªů≤ N°<Ì ÌC‹¸> Ôůyů* J¡ů ≈J¡nfiu Ju¡ <ÔÎ

"tæ* f°F≤ ı° ≤F° F¥≥' ∫F J¡FJ¡≤ wS° N≈fiu NfiCª≤ů* J¡ů ˚Ù ŸÙ J¡°∫Õ tu* <fi∫C•w J¡≤Ju¡ bF <fi#_≈¨F

≤°ı° <„<©ºbı fiy≤ Ÿu <fiJ¡ÔJ¡≤ ªÔ <Ì∫° $ Fu ≤°ıÔ<‚t, wC‡Fu* fit_J¡°≤ Fæ, ∫ů* J¡FJ¡≤ bF

NJu¡Ô° N≈fiu t^±>Ô Ÿu ªÔ° N°æ≤ ªÔwu-ªÔwu ÎJ¡ ˚∫aJ¡≤ fFCw fnu ıayÔ tu* Ÿ w≤F ≈®<b‹¸> Fů y∫°, <ıŸ w≤F, fiÌ tF°ŸtCB tu* $ |fi°∏@J¡°≤ N°æ≤ yCvtů* Ÿu ≈¥dÕ wS° sCB ıÙbů* Ÿu NÃ∫∏w J¡JÕ¡„

Ÿ fnu ıayÔ wS° ≤°<` J¡ů Ÿfiu Ÿ°S-Ÿ°S ≈°≤ <J¡∫° $ N°æ≤ Ÿfu≤° Fůfiu ≈≤ bF Ÿ „¥∏∫ fnu ıayÔ tu* ©¥f ªÔw° ≤F° $ ªÔwu-ªÔwu Ÿ‡≈¥dÕ <b_w¨w <Ìfi y≥b°J¡≤ ˚yb°fig Ÿ¥∫ÕÌub Ju¡ Ÿ°S FÙ J¡FÙ*
ıayÔ J¡∑ ˚¥<t tu* Ÿfiu <bZ°t <J¡∫° $ ˚yb°fig ˚°_J¡≤ Ju¡ NÂÿ∫ Fů ı°fiu ≈≤ bF°≥ _fi°fi, Ÿ∏º∫°b∏Ìfi N°<Ì J¡≤ Ôufiu Ju¡ f°Ì JC¡~> k¡Ô°<Ì ©° J¡≤Ju¡ Ÿfiu bF ≤°w y≥b° ÌÙ $ <k¡≤ ≈®°w#J¡°Ô Fůfiu ≈≤ fnu buy Ÿu ªÔw° FCN° bF ≤°ı° <„<©ºbı fnu-fnu fiy≤ů*, t^±>Ôů*, ≈bÕwů* wS° fi<Ì∫ů* J¡ů f°≤F <Ìfi tu*

Ô°≥| y∫° $ wÌfi∏w≤ bF t∏Ì≤°ªÔ Ju¡ w¸> ≈≤ <_Sw tfiC‹∫ů* Ÿu ÌCyÕt ÎJ¡ bfi tu* ≈FC≥ª°, ıF°≥ Ÿu ıfiŸt¥F N°æ≤ fiy≤ fFCw FÙ Ì¥≤ <_Sw Su $ ıF°≥ ≈≤ b°<≈∫ů* π°≤°, <ıŸŸu f°≥Ÿů* J¡∑ fi°<Ô∫ů* Ÿu

„ÆÌ≈¥bÕJ¡ ıÔ fF ≤Fu Su, NÃ∫∏w fÔb°fig ffi°∫u y∫u NŸa¶∫ b¨s ≈<_Sw Su; ıF°≥ ≈≤ ıÙdÕ„ÙdÕ
bu<Ì∫ů* N°æ≤ |≤ů* Ÿu ŸFı tu* ∫F NfiCt°fi Fů ≤F° S° <J¡ ∫F°≥ ≈≤ ≈FÔu f®°Êdů* Ju¡ Nbÿ∫ FÙ NfiuJ¡

N°Zt Su $ N°æ≤ ıů sCB ı∏wCNů* Ÿu „¥∏∫, <Ÿ] Ôůyů* Ÿu ŸubfiÙ∫, Ôw°|≤ů* Ÿu Ÿt<∏bw wS° ≈®°db¨<W

J¡≤fiub°Ôu k¡Ôů* Ÿu fiÙªu Ÿu «¡≈≤wJ¡ ≈¿≤≈¥dÕ b¨sů* N°æ≤ Ôw°Nů* Ÿu ˚≤° FCN° S° $ ŸÙ ıayÔ tu* <J¡ŸÙ

ÎJ¡ ª°æ≤Ÿ, „C], ıÔ Ÿu bu<‹¸>w, „ÙwÔ, F≤u-F≤u |°Ÿů* Ÿu ∫C•w ≈®Ìu„ů* Ÿu ÿ∫°t, <_fiÀ@, wS°
k¡ÔŸ‡≈∏fi b¨sů* Ÿu ∫C•w _S°fi tu* taı≤ÙŸ<Fw Ôw°Nů* Ÿu Ÿ ≤°ı° fiu ÎJ¡ ≈dÕ„°Ô°R¡≈Ù |≤ Ÿ
w≤F ffi°∫°, <ıŸ w≤F bT°ÕJ¡°Ô <fıÔÙŸ<Fw fiÙÔ tu|ů* Ÿu ≈aı≤ ffi°w° Fæ $ f°≥Ÿ J¡° Ì^±>, k¡Ô-

˚ůıfi ≈°`, N|Õ≈°`, ≈C‹≈≈°`, J¡t^±>ÔC, R¡B°s J¡∑ t°Ô°, „Ùw Ÿu N≈fiÙ ≤s° Ju¡ <ÔÎ J¡∏S°, N°æ≤
b®<w∫ů* J¡° N°Ÿfi t¨yªtÕ-∫u Ÿf b_wCÎ≥ Ô°J¡≤ Ÿ ≤°ı° fiu N≈fiu t<™>J¡°R¡≈Ù t<∏Ì≤ tu* Ÿı° ÌÙ* $
ofiJu¡ N<w¿≤•w N°æ≤ ˚Ù Ì¥Ÿ≤Ù J¡ůoÕ b_wC, ıů w°≈ŸJ¡tůÕ≈∫ůyÙ t°Ô¥t ≈nÙ, ≤°ı° fiu Ô°J¡≤ N≈fiÙ

JC¡<¸>∫° tu* Ÿ w≤F _S°<≈w J¡∑, <ıŸ w≤F <b@°w° N≈fiu π°≤° Ÿ¨‹¸> f®Ê°^±> tu* Δ∫bF°≤-Ÿ°@fiů* J¡ů _S°<≈w J¡≤w° Fæ $ Ÿfiu <Ìfi Ju¡ ≈®St ≈®F≤ tu* ≈®°w#J¡°Ô Ÿ∏º∫°≈¥bÕJ¡ ı≈, <πwÙ∫ ≈®F≤ tu* ≈C‹≈ N°<Ì

J¡° Ÿaª∫ N°æ≤ ŸJu¡ f°Ì _fi°fi, Ìub°ªÕfi N°<Ì J¡°∫Õ <J¡∫u $ wÌfi∏w≤ ıayÔÙ k¡Ô, J¡∏Ìt¥Ô wS°

J¡tÔÌ^±>°<Ì ©°J¡≤ ı≈ tu* wÃ≈≤ FůJ¡≤ <ıwu<∏B∫ Ÿ ≤°ı° fiu NJu¡Ôu ≤°w <fw°∫Ù $ Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, oŸ w≤F t∏Ì≤°ªÔ Ju¡ w¸> ≈≤ <b≤<ªw ≈dÕ„°Ô° Ju¡ ˚Ùw≤ <_Sw Ÿ t°Ôbu„ <„<©ºbı fiu ©uÌ„¥∏∫

FůJ¡≤ ı≈°<Ì J¡≤wu FCÎ NfiuJ¡ <Ìfi <fw° <Ì∫u $ Ÿfiu ≈¥b°ÕfiC˚¥w N≈fiu fi¥wfi ≤°ı<bÔ°Ÿů* J¡° w<fiJ¡

˚Ù _t≤d fiFÙ* <J¡∫°, •∫ů*<J¡ ⁄Ì∫ tu* <bbuJ¡ Ju¡ _kC¡¿≤w Fůfiu ≈≤ ≤°≠∫Ô<‚t∫°≥ oÕh~>° J¡∑ Ã≈<W Ju¡
π°≤° •∫° <J¡ŸÙ Ì¿≤B J¡ů ˚Ù N≈fiu b„ tu* J¡≤ ŸJ¡wÙ Fæ* ? w°Ã≈∫Õ ∫F <J¡ bu <J¡ŸÙ ˚Ù <bbuJ¡∑ J¡ů b„
tu* fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡wÙ* $$31-62$$

ª°æ≤°ŸÙb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ŸyÕ - 85]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1567

≈ª°ŸÙb°≥ ŸyÕ

ŸůJ¡≤ ™>Ù FCoÕ ª¥±>°Ô° π°≤° ≤°ı° J¡° N∏buTd, t°yÕ tu* Ì„Õfi,

≤°ı° Ju¡ ˚°bÙ NSů˘ J¡° NbÔůJ¡fi wS° Ÿt∫ ≈°J¡≤ I°fi <ÌÔ°fi° - ofi ŸfJ¡° bdÕfi $

J¡FÙ y∫Ù f°wů* J¡° NfiCb°Ì J¡≤Ju¡ N°yu J¡FÙ ı°fiub°ÔÙ J¡S° Ÿu tuÔ <Ì©Ô°wu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, oŸ w≤F ≤°ı° <„<©ºbı ÎJ¡ w≈_bÙ J¡ů <ıfi b_wCNů* J¡∑ NÃ∫∏w N°bÿ∫J¡w° ≈nwÙ Fæ fi Ÿf b_wCNů* Ÿu ≈¥dÕ N≈fiÙ ıayÔ J¡∑ JC¡<¸>∫° tu* <_Sw

≤F°, Nf Ÿ ª¥±>°Ô° fiu |≤ tu* •∫° <J¡∫° ? Ÿů N°≈ ŸC<fi∫u $ Ÿ N°@Ù ≤°w Ju¡ Ÿt∫ ≤°ı° <„<©ºbı Ju¡ fFCw Ì¥≤ <fiJ¡Ô ı°fiu ≈≤, y°≥b tu* ŸůoÕ FCoÕ F¿≤dÙ J¡∑ fi°o˘, bF ª¥±>°Ô° ˚∫ Ÿu Nª°fiJ¡ ı°y y∫Ù $

≈<w Ÿu Ã∫•w Ÿ ª¥±>°Ô° fiu N≈fiu „¥∏∫ „∫fi J¡ů, Ÿ¥∫Õ Ÿu „¥∏∫ wS° N≈¥dÕ ª∏Bt° Ÿu ∫C•w N°J¡°„

J¡∑ fi°o˘, „ů˚°FÙfi Ìu©° $ JC¡~> t<ÔfibÌfi, ©uÌ∫C•w wS° ÃŸ°FFÙfi, NayR¡≈Ù ≈vÔbů* Ÿu ∫C•w bF

ª¥±>°Ô°, s°≤ N°æ≤ J¡ÌÕt N°<Ì Ÿu <t<Zw ıÔ Ÿu ŸÙ*ªÙ y∫Ù tF°bvÔÙ J¡∑ fi°o˘, N≈fiu <f_w≤ Ÿu

™>Ù $ Δ∫°JC¡Ôw° J¡ů ≈®°›w bF ª¥±>°Ô° ≈®Ÿ∏fi fi SÙ, <btÔ fi SÙ, <J¡∏wC fiÙF°≤ Ÿu @¥Ÿ≤ <Ìfi J¡∑

„ů˚° J¡∑ fi°o˘ bF Nb<_Sw SÙ $ N≈fiÙ „˙∫°≈≤ fæ™>Ù FCoÕ FÙ <ª∏w° Ÿu Δ∫°JC¡Ô Ÿ ª¥±>°Ô° fiu sd˚≤
wJ¡ <bª°≤ <J¡∫° <J¡ - fnu ÌC#© J¡∑ f°w Fæ <J¡ N°ı tu≤u ≈<w ≤°≠∫ ~>ůnJ¡≤ |≤ Ÿu ıayÔ tu* ªÔu y∫u $
oŸ<ÔÎ Nf tCHu ∫F°≥ •∫° J¡≤fi° Fæ, tæ* ˚Ù N≈fiu _b°tÙ Ju¡ ŸtÙ≈ ªÔ¥≥, •∫ů*<J¡ „°˜ π°≤° ≈<w FÙ ˜Ù

J¡° ≈®St „≤d_S°fi <b<Fw Fæ $ w°Ã≈∫Õ ∫F <J¡ ≈<w Ju¡ fi ≤Ffiu ≈≤ FÙ ≈C` N°<Ì ˜Ù Ju¡ „≤d_S°fi J¡Fu y∫u Fæ* $ ∫ů* <bª°≤ J¡≤Ju¡ N≈fiu ≈<w Ju¡ ŸtÙ≈ ı°fiu Ju¡ <ÔÎ ª¥±>°Ô° ™>Ù, bF ~>ů¸>Ù ¿©nJ¡∑ Ju¡ ≤°_wu

<fiJ¡ÔJ¡≤ N°J¡°„ tu* ªÔÙ y∫Ù $ <Ÿ] Ÿt¥Fů* J¡ů N≈fiu tC© Ÿu <πwÙ∫ ª∏B˚®°<∏w ≈æÌ° J¡≤wÙ FCoÕ b°∫C
π°≤° Ÿ ∫ů<yfiÙ fiu N°J¡°„t°yÕ Ÿu ˚®td <J¡∫° $ Nfi∏w≤ ≤°w tu* ©±>gy ÔuJ¡≤ ı° ≤Fu wS° ÎJ¡°∏w _S°fi tu* buw°Ôů* Ju¡ |¥tfiu ∫ůÀ∫ Ÿt∫ tu* ∫°fiÙ ≤°w tu* ≈®J¡°„t°fi NJu¡Ôu ˚®td J¡≤ ≤Fu N≈fiu ≈<w J¡ů

Ÿfiu Ìu©° $ N°J¡°„J¡ů¸>≤ tu* <_Sw FůJ¡≤ Ÿ w≤F NJu¡Ôu <fiıÕfi bfi tu* ˚¸>J¡ ≤Fu N≈fiu _b°tÙ J¡ů Ìu©J¡≤ bF ª¥±>°Ô° ˚ÔÙ˚°≥<w N≈fiu _b°tÙ Ju¡ ˚<b‹∫ÃJ¡°ÔÙfi Ÿf ≈Ì°Sů˘ Ju¡ <bT∫ tu* <bª°≤ J¡≤fiu ÔyÙ $ Fu ≤°|b, ıæŸu, <ıŸ <fi<tW Ÿu, <ıŸ Ìu„ N°æ≤ <ıŸ J¡°Ô tu*, <ıwfiu J¡°∫Õ J¡° <ıŸ ≤Ù<w Ÿu NU∫CÌ∫ N°æ≤ <ıŸ ≈®J¡°≤ <fi≤<w„∫ ˚¥t°fi∏Ì<bZ°<∏w ≈®°›w J¡≤fiÙ FůyÙ - oÃ∫°<Ì ıů JC¡~> N≈fiu

≈<w J¡° Nbÿ∫ ˚<bwΔ∫ S°, ŸfJ¡ů ∫ůyfÔ Ÿu ≈®Ã∫s Ìu©J¡≤ bF ª¥±>°Ô° ŸÙJu¡ NfiCJ¥¡Ô N°ª≤d J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ N°J¡°„ Ÿu Ô°æ¸> N°oÕ $ Nf N°yu tu≤° ytfi fi Fů, •∫ů*<J¡ N<w <ª≤J¡°Ô Ju¡ f°Ì tCHu N≈fiu ≈<w Ju¡ ≈°Ÿ ı°fi° ≈nuy°, ∫FÙ <fi∫<w J¡° <fiÿª∫ Fæ $ ∫ů* ŸůªJ¡≤ ª¥±>°Ô° fiu <k¡≤ N≈fiu N∏w#≈C≤
tu* ≈®bu„ J¡≤, ˚yb°fig „aJ¡≤ Ju¡ t_wJ¡≈≤ ª∏BJ¡Ô° J¡∑ fi°oÕ˘, N≈fiu <f_w≤ ≈≤ N°J¡≤ Ÿů y∫Ù $ <J¡ŸÙ

J¡°≤d<b„uT Ÿu ∫F ≤°ı° oŸ Ÿt∫ J¡FÙ* f°F≤ ªÔu y∫u Fæ* - ∫ů* Ÿf fi°y¿≤J¡ ıfiůa J¡ů N°ÿb°Ÿfi ÌuJ¡≤
bF Nayfi° <fi<ÿª∏w Nb<_Sw Fů y∫Ù $ <ıŸ w≤F @°fi J¡∑ ≤©b°ÔÙ J¡≤fiub°ÔÙ ˜Ù Ÿt∫ Ÿu ≈Ju¡ FCÎ

@°fi Ju¡ ©uw J¡∑ ≤s° J¡≤wÙ Fæ, ŸÙ w≤F bF ª¥±>°Ô° ŸtÂ<‹¸> Ÿu N≈fiu _b°tÙ Ju¡ ŸÙ J®¡t Ÿu ≤°≠∫

J¡∑ ≤s° J¡≤fiu ÔyÙ $ Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, Ÿ Ÿt∫ ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u J¡° tC© fi Ìu©fiub°Ôu, ≤°≠∫ N°æ≤ ıayÔ Ju¡

1568

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

≈°Ôfi tu* wÃ≈≤ FCÎ Ÿ w≤F Ÿu <_Sw fi Ìůfiů* ˜Ù N°æ≤ ≈C”T J¡° J¡°Ô Δ∫wÙw Fů ≤F° S° $ ≤°ı°

<„<©ºbı J¡° ıayÔ tu* wS° ª¥±>°Ô° J¡° N≈fiu |≤ tu* <Ìfi Ju¡ ≈Ù~>u ≈s, ≈s Ju¡ ≈Ù~>u t°Ÿ N°æ≤ t°Ÿ Ju¡

≈Ù~>u bTÕ fÙww° ªÔ° ı° ≤F° S° $ Fu ≤°t˚B, N<@J¡ ∫F°≥ N°≈Ÿu J¡Ffiu J¡∑ •∫° N°bÿ∫J¡w° ?

Nl>°≤F bTÕ wJ¡ N≥yfi° ª¥±>°Ô° fiu N≈fiu ŸÌfi tu* N°æ≤ ≤°ı° <„<©ºbı fiu bfi Ju¡ yCh~>ů* tu* <fib°Ÿ

<J¡∫° $ oŸJu¡ f°Ì NfiuJ¡ bTů˘ Ju¡ Ôy°w°≤ Δ∫wÙw Fů ı°fiu ≈≤ tF°„æÔ w¸> Ju¡ J¡ů¸>≤ tu* <fib°Ÿ J¡≤ ≤Fu

≤°ı° <„<©ºbı J¡ů b¨]°b_S° fiu N°J¡≤ |u≤ <Ô∫° $ N≈fiu _b°tÙ J¡∑ ≤°y°<Ì b°Ÿfi°Nů* Ju¡ ≈°J¡ J¡ů Â<‹¸> tu* ≤©J¡≤ ª¥±>°Ô° fiu wfiu J¡°Ô J¡∑ ©¥f ≈®wÙs° J¡∑ $ oŸJu¡ f°Ì b¨]°b_S° Ÿu ∫C•w ≤°ı°

<„<©ºbı Ju¡ NfiuJ¡ bTÕ bfi tu* ıf Δ∫wÙw Fů y∫u wf ≈<w Ju¡ fů@fiR¡≈ N°ÃtJ¡°∫Õ J¡∑ bæŸÙ ˚<bwΔ∫w°

Ÿu ŸJ¡ů ∫F <bª°≤ FCN° <J¡ ≈<w Ju¡ ŸtÙ≈ ytfi J¡° tu≤° ∫FÙ Ÿt∫ Fæ $ ÎuŸ° ŸůªJ¡≤ Ÿfiu t∏Ì≤°ªÔ

Ju¡ bfi tu* ı°fiu Ju¡ <ÔÎ <bª°≤ <J¡∫° N°æ≤ ≤°w tu* N∏w#≈C≤ Ÿu <fiJ¡ÔJ¡≤ N°J¡°„t°yÕ tu* n y∫Ù $
b°∫Ct^±>Ô tu* FůJ¡≤ bF y∫Ù $ N°J¡°„t°yÕ tu* ı° ≤FÙ Ÿfiu J¡v≈b¨s Ju¡ b˜ů* Ÿu N°h~>∏fi wS°

≤Ãfi_w‡fJ¡ů* Ÿu <b˚¥<Tw, fi∏Ìfibfi J¡∑ <fib°<ŸfiÙ N≈fiu ≈®u<t∫ů* tu* NfiC≤•w <Ÿ]ů* J¡∑ N<˚Ÿ°¿≤J¡°Nů*

J¡° NbÔůJ¡fi <J¡∫° $ ª∏BJ¡Ô°Nů* J¡° _≈„Õ J¡≤fiub°Ôu, <FtJ¡d Ju¡ bTÙÕ, Wt <Ÿ]ů* π°≤° t∏Ì°≤t°Ô°, F¿≤ª∏Ìfi, J¡_w¥≤Ù N°<Ì J¡∑ ŸCy∏@w° J¡° y®Fd J¡≤fiub°Ôu t°”wů* J¡° Ÿfiu _≈„Õ <J¡∫° $ ª∏B<f‡fR¡≈Ù

≈Ù∫¥T<Ÿ∏@C J¡∑ tF°w≤ayů* J¡∑ ≈≤‡≈≤°˚¥w <fitÕÔ ≠∫ůÃ_fi° J¡° N°J¡°„ Ju¡ fÙª tu* ı°J¡≤-Ÿfiu NbÔůJ¡fi <J¡∫° $ tu|ů* Ju¡ ˚Ùw≤ Ÿu ı° ≤FÙ Ÿ ª¥±>°Ô° fiu tu|ů* tu* ŸaÔÀfi wS° N≈fiu _b°tÙ Ÿu N<b∫C•w <bΩCwů* J¡° Ÿfiu f°≤-f°≤ NbÔůJ¡fi <J¡∫° $ N°æ≤ N≈fiu tfi-FÙ-tfi bF fůÔfiu ÔyÙ -

NFů*, ıÙbfi≈∫Õ∏w ÌuF@°¿≤∫ů* J¡° _b˚°b J¡˚Ù „°∏w fiFÙ* Fůw° $ N°ı tu≤° ˚Ù tfi ÃJ¡<^™>w Fů FÙ
y∫° $ NFů, ≈®ut tu* ≈®bd wS° t¨yu∏B J¡∑ fi°o˘ _J¡∏@b°Ôu N≈fiu J¡°∏w J¡ů ≈Cfi# tæ* J¡f Ìu©¥≥yÙ ? NFů,

<bbuJ¡°<Ì Ju¡ π°≤° fů<@w Fů ≤F° ˚Ù tu≤° tfi N°ı ∫ů* ÃJ¡<^™>w Fů ≤F° Fæ $ NF°, taı¿≤∫ů* Ju¡ ı°Ôů*

Ÿu bu<‹¸>w Ôw°Î≥ N≈fiu b¨sR¡≈Ù ≈<w J¡ů sd˚≤ Ju¡ <ÔÎ ˚Ù fiFÙ* ~>ůnwÙ*, oŸ<ÔÎ tu≤° ˚Ù tfi ÃJ¡<^™>w Fů ≤F° Fæ $ ıæŸu Ìub∫ů<fi tu* Ã≈∏fi ∫F <Ÿ]°<˚Ÿ°¿≤J¡° (N›Ÿ≤°) N≈fiu J¡°∏w Ju¡ ≈°Ÿ ı° ≤FÙ Fæ, bæŸu FÙ tæ* ˚Ù J¡f N≈fiu J¡°∏w Ju¡ ≈°Ÿ ı°«≥¡yÙ ? oŸÙ <bª°≤ tu* tu≤° ˚Ù tfi Ôy° FCN° Fæ $ NFů, ∫u t∏Ì-
t∏Ì ≈bfi, ∫u ª∏B<J¡≤d N°æ≤ ∫u bfi J¡∑ ≤°<ı∫°≥ tCHu ˚Ù ÃJ¡<^™>w J¡≤ ≤FÙ Fæ* $ >Fu NI <ªW, Δ∫SÕ FÙ

⁄Ì∫ tu* w°^±><bw FůJ¡≤ w¥ •∫ů* <_Sw Fæ ? Fu Ÿ°@ů, wC‡F°≤Ù N°J¡°„ J¡∑ w≤F <fitÕÔ <bbuJ¡w° J¡F°≥

ªÔÙ y∫Ù ? NSb° Fu Ÿ©u <ªW, wC‡F°≤° ∫F J¡ůoÕ ÌůT fiFÙ* Fæ, •∫ů*<J¡ wCt N≈fiu _b°tÙ Ju¡ ≈®<w

ÃJ¡<^™>w Fů ≤Fu Fů $ Fu <ªW, wCt ÃJ¡^™>° Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ fæ™>u ≤Fů, wC‡F°≤u ÃJ¡¿^™>w Fůfiu Ÿu tu≤° •∫° ?

(Nf N≈fiu „≤Ù≤ Ÿu J¡FwÙ Fæ $) Fu ˜Ù „≤Ù≤, <ıŸu N°<Ô*yfi Ju¡ <ÔÎ ŸtCÃŸCJ¡ Fů ≤Fu Fů, bF wC‡F°≤°

_b°tÙ wC‡F°≤Ù w<fiJ¡ ˚Ù ≈≤b° fi J¡≤ Nf <fÔJC¡Ô b¨] Fů y∫° Fůy° $ bF w≈_bÙ J¨¡„ „≤Ù≤ wS°
b°Ÿfi°„¥∏∫ Fů y∫° Fůy° $ tæ* ŸtHwÙ F¥≥, Nf ŸJ¡° tfi ≤°≠∫°<Ì Ju¡ N˚ůy Ju¡ <ÔÎ <fit¥ÕÔw° J¡ů

≈FC≥ª y∫° Fůy° $ wS° ıæŸu bT°ÕJ¡°Ô J¡∑ sCB fiÌÙ tF°fiÌ tu* <tÔJ¡≤ ŸŸu ≈¨SJg¡ fiFÙ* ≤FwÙ, bæŸu FÙ

ŸJ¡∑ b°Ÿfi°R¡≈ Ô<wJ¡° tF°fig N°Ãt° tu* <tÔJ¡≤ Nf ŸŸu ≈¨SJg¡ fiFÙ* ≤FwÙ FůyÙ $ bF ÎJ¡°∏w tu*

N°Ÿ•w NwÎb ÎJ¡°Ãt° Fů y∫° Fůy°, ŸJ¡∑ oh~>°Î≥ Ÿt°›w Fů y∫Ù FůyÙ wS° bF b°Ÿfi°Nů* Ÿu

ŸyÕ - 85]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1569

„¥∏∫ Fů y∫° Fůy° $ tæ* ŸtHwÙ F¥≥, ∫Ω<≈ tu≤° _b°tÙ Nf „C‹J¡ b¨s Ju¡ Ÿt°fi <_S<wb°Ô° Fů y∫°

Fůy° ∫°fiÙ bF <fÔJC¡Ô fů@„¥∏∫ Fů y∫° Fůy°, wS°<≈ Fu <ªW, wC‡Fu* ÃJ¡¿^™>w Fůfiu J¡∑ J¡ůoÕ

N°bÿ∫J¡w° fiFÙ* Fæ $ •∫ů*<J¡ tæ* ∫ůy Ÿu ∫°fiÙ N°yu J¡Fu ı°fiub°Ôu ≈°∫ Ÿu _b°tÙ J¡∑ fC<] J¡ů w[bI ffi°J¡≤ ≈®°≤Æ@„uTů≈˚ůy J¡∑ ÃJ¡^™>° Ÿu ∫C•w ∏Fu* wC‡F°≤u Ÿ°S Ÿa¿ÿÔ‹¸> J¡≤° Ì¥≥yÙ, wCt ÃJ¡^™>°
tw J¡≤ů $ tæ* N≈fiu tC<fi FCÎ _b°tÙ Ju¡ tfi J¡ů Ÿt ffi°J¡≤ ≤°≠∫ J¡≤fiu tu* FÙ <fi∫C•w J¡R¡≥yÙ N°æ≤ ŸJu¡
f°Ì Ft Ìůfiů* ŸC© Ÿu <ª≤J¡°Ô wJ¡ <fib°Ÿ J¡≤u*yu $ NFů, <ª≤J¡°Ô Ju¡ f°Ì tæ* oŸ „C˚ tfiů≤S J¡ů

≈®°›w J¡R¡≥yÙ, •∫ů*<J¡ tæ* N≈fiu _b°tÙ J¡ů w[bfů@ Ÿu N≈fiu FÙ Ÿt°fi NŮ∫∏w≤ N°æ≤ f°fl NSů˘ tu*

<bª°≤∫C•w ≈®°›w J¡R¡≥yÙ $ ıů Ÿt°fi tfi J¡∑ b¨<W∫ů* Ju¡ Ÿayt Ju¡ N°_b°Ìfi tu* ŸC© <tÔw° Fæ bFÙ

Ÿty® N°fi∏ÌŸt¥Fů* Ju¡ «¡≈≤ <_Sw Fæ $ ∫ů* <ª∏wfi J¡≤ ≤FÙ ª¥±>°Ô° N°J¡°„t°yÕ Ÿu ≈bÕwů*, Ìu„ů*, tu|ů*
wS° <Ìy∏wů* J¡ů Ô°≥| J¡≤Ju¡ t∏Ì≤°ªÔ J¡∑ J¡∏Ì≤° tu* ı° ≈FC≥ªÙ $ NÂÿ∫R¡≈ Ÿu N°J¡°„ tu* <_Sw FCoÕ

FÙ bF ª¥±>°Ô° ıayÔ Ju¡ tº∫ tu* Ÿ w≤F ≈®<b‹¸> Fů y∫Ù, <ıŸ w≤F b¨sů* N°æ≤ Ôw°Nů* Ju¡ _≈∏Ì Ÿu NfiCtu∫ ytfi°ytfib°ÔÙ b°∫Cta±>ÔÙ $ bfi Ju¡ <J¡ŸÙ ÎJ¡ J¡ůfiu tu* ≈dÕJC¡¸>Ù ffi°J¡≤ ™>F≤u FCÎ N≈fiu ≈<w J¡ů Ìu©J¡≤ Ÿfiu Ÿt°<Fw <ªW Ÿu N∏∫ „≤Ù≤ tu* <_Sw-ıæŸ° ŸtH° $ Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, ıů ≈FÔu F°≤, Ju¡∫¥≤, J¡¸>J¡ N°æ≤ JC¡^±>Ô N°<Ì Ÿu <b˚¥<Tw ŸCtuR¡ Ju¡ Ÿt°fi J¡°<∏w∫C•w ≤Fw° S°, ŸÙJ¡ů ∫F°≥

Ÿ ª¥±>°Ô° fiu J¨¡„y°`, J¨¡‹dbdÕ N°æ≤ ıÙdÕ≈`-Ÿ° Nb<_Sw Ìu©° $ J¡°ıÔt∫ ıÔ tu* _fi°fi <J¡∫u FCÎ-ıæŸu, oh~>°Nů* Ÿu „¥∏∫, ˚yb°fig „aJ¡≤ Ju¡ ≈®<Ÿ] π°≤≈°Ô ˚äyÙ„ Ju¡ ŸÂ„ Nb<_Sw, bvJ¡Ô
b˜@°≤Ù, „°∏w, NJu¡Ôu ıtÙfi ≈≤ fæ™>J¡≤ Ìubw°Nů* N°æ≤ N<w<S∫ů* J¡∑ ≈¥ı° Ju¡ <ÔÎ k¥¡Ôů* J¡∑ t°Ô°
yC≥S ≤Fu, ı¸>°Nů* Ÿu <ª<Öw Ÿ N≈fiu ≈<w J¡ů Ìu©J¡≤ Ÿb°˘yŸCaÌ≤Ù wS° _S¥Ô _wfib°ÔÙ ª¥±>°Ô° JC¡~>

Ì°Ÿ-ŸÙ FůJ¡≤ N≈fiu tfi-FÙ-tfi ∫ů* J¡Ffiu ÔyÙ - NI°fi˚≤Ù Jæ¡ŸÙ <bTt t¥©Õw° Fæ $ t¥©Õw° Ju¡

≈®Ÿ°Ì Ÿu ÎuŸÙ FÙ Ì„°Î≥ N°∫° J¡≤wÙ Fæ* $ ª¥≥<J¡ ∫F Ô‚tÙb°fig ≤°ı° tu≤° N<w<≈®∫ ≈<w ⁄Ì∫ tu* y°» tůF

Ÿu N°Fw oŸ Ì„° J¡ů ≈®°›w Fů y∫° Fæ, oŸ<ÔÎ oŸ ≈dÕJC¡¸>Ù tu* N°ı FÙ Nbÿ∫ N≈fiu fi°S J¡ů N°ÃtI°fiÙ ffi°«≥¡yÙ wS° ˚ůy N°æ≤ tůsZÙ <ÌÔ°«≥¡yÙ, oŸtu* w<fiJ¡ ˚Ù Ÿ∏ÌuF fiFÙ* Fæ $ oŸ R¡≈ J¡ů

~>ůnJ¡≤ N∏∫ <J¡ŸÙ Ì¥Ÿ≤u R¡≈ Ÿu ŸbůÕWt I°fi Ìufiu Ju¡ <ÔÎ Nf tæ* ofi Ju¡ ŸtÙ≈ ªÔwÙ F¥≥ $$1-53$$
oŸ R¡≈ J¡° •∫ů* ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ Ìufi° ª°<FÎ, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

∫<Ì tæ* oŸÙ R¡≈ Ÿu oŸJu¡ ≈°Ÿ ı°wÙ F¥≥ wů ∫F f°Ô° tu≤Ù J¡°∏w° Fæ, ∫F ŸtHJ¡≤ tu≤° J¡Ffi°

Nh~>Ù w≤F fiFÙ* J¡≤uy°, oŸ<ÔÎ w≈_bÙ Ju¡ R¡≈ Ÿu Ÿ°tfiu ı°J¡≤ sd˚≤ tu* FÙ ≈<w J¡ů fů<@w J¡≤wÙ F¥≥ $$54$$

≈FÔu FÙ w≈_bÙ Ju¡ buT Ÿu Ÿu •∫ů* fiFÙ* fů<@w <J¡∫°, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

Nf tu≤° _b°tÙ ≤°y°<Ì b°Ÿfi°Nů* Ju¡ ≈¿≤≈°J¡ Ÿu ≈¿≤≈•bt<w FůJ¡≤ <_Sw Fæ $ oŸJu¡ <btÔ <ªW
tu* N°Ãtw[b ˚ÔÙ˚°≥<w ≈®<w<f<‡fw Fůy°, ∫ů* <bª°J¡≤ ª¥±>°Ô° f®°Êd≈C` ffi y∫Ù $$55,56$$
bF ª¥±>°Ô° f®°ÊdJC¡t°≤ Jæ¡Ÿu ffi y∫Ù, ∫F fwÔ°wu Fæ* $

≈¥bůÕ•w N<Àfi N°æ≤ ª∏B J¡∑ @°≤d°R¡≈ <J*¡<ªwg º∫°fi Ÿu ÎJ¡ FÙ sd tu* ıÔw≤ay J¡∑ fi°o˘

≈C”TR¡≈w° J¡ů ≈®°›w Fů y∫Ù N°æ≤ f®°ÊdJC¡t°≤ J¡° R¡≈ @°≤d J¡≤Ju¡ bF ª¥±>°Ô° ŸÙ ıayÔ tu* ı°

1570

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

<y≤Ù $ t∏Ì tC_J¡°fi Ÿu „ů˚ ≤Fu tC©b°ÔÙ bF ª¥±>°Ô° N≈fiu _b°tÙ Ju¡ N°yu N° @tJ¡∑ N°æ≤ <„<©ºbı fiu N≈fiu Ÿ°tfiu N°J¡≤ ©nu FCÎ Ÿ f®°ÊdJC¡t°≤ J¡ů Ìu©°, ıů ÎJ ¡Ì¥Ÿ≤u ıayÔ Ÿu N°Î FCÎ t¥<wÕt°fig w≈ Ju¡ ŸÂ„ Nb<_Sw, <≈|Ô ≤Fu ŸCbdÕ Ju¡ Ÿt°fi y°æ≤°ay, tů<w∫ů* Ju¡ F°≤ Ÿu <b˚¥<Tw, „C•Ô ∫Iů≈<bw Ÿu <b≤°ıt°fi, „C•Ô Ìů b_`ů* Ÿu N°b¨W, J¡t^±>Ô@°≤Ù wS° NÃ∫∏w J¡°<∏w Ÿu ∫C•w Ÿ°tfiu N°J¡≤

©n° S° $ t<df∏@ Ÿu fiÙªu <πyCd f°fl ≈®Ìu„ J¡ů Δ∫°›w J¡≤fiub°ÔÙ, F_w≈®t°d, fFCw Ô‡fÙ fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ˚¥<t tu* fi ÔyÙ FCoÕ ŸC∏Ì≤ Nst°Ô° Ÿu ŸC„ů<˚w, ˚®t≤ů* J¡∑ t°Ô° Ÿu Δ∫°›w J¡tÔ J¡∑ fi°o˘

JC¡∏wÔů* (<Ÿ≤ Ju¡ f°Ôů*) Ÿu Δ∫°›w t_wJ¡b°Ôu, „≤Ù≤Ju¡ ÌÙ<›wt^±>Ôů* Ÿu Ÿ ≈®Ìu„ J¡ů ≈®J¡°<„w J¡≤

≤Fu, JC¡^±>Ôů* Ÿu <b˚¥<Tw tC©b°Ôu, fibÙfi <Ìw Ÿ¥∫Õ Ju¡ Ÿt°fi, N≈fiÙ <„©° tu* t∏Ì°≤ J¡∑ t°Ô°

<≈≤ů∫u FCÎ, NwÎb <ıŸJu¡ <„©≤ ≈≤ ª∏Bt° <_Sw Fæ ÎuŸu ≈bÕw J¡∑ fi°o˘ <_Sw, J¡°∏w wS° ≈„°∏w

„≤Ù≤@°≤Ù, fÔ„°ÔÙ <ıwu¿∏B∫, <Ft Ju¡ Ÿt°fi J¡°<∏w Ÿu ∫C•w ˚_t<wÔJ¡ Ÿu ŸC„ů<˚w, NwÎb

˚¥<Tw N°ÔůJ¡ J¡∑ fi°o˘ ŸC∏Ì≤ wS° ŸCtuR¡ ≈bÕw J¡∑ ŸCbdÕw¸>Ù tu* Nb<_Sw yay°≈®b°F tu* ≈®<w<f<‡fw

≈¥dÕ ª∏Bt° J¡∑ fi°o˘ ªaªÔ Ÿ f®°Êd JC¡t°≤ J¡ů Ìu©J¡≤ ≤°ı° <„<©ºbı ™> ©n° Fů y∫° $ Ìub≈C`

Ju¡ N°ytfi J¡∑ fC<] Ÿu N≈fiÙ ©n°«≥¡ ~>ůnJ¡≤ ≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu Ìub≈C`, N°≈J¡ů fit_J¡°≤

Fæ, ∫F N°≈Ju¡ <ÔÎ N°Ÿfi Fæ, J¨¡≈°J¡≤ oŸ ≈≤ fæ™> ı°o∫u $ ∫ů* J¡FJ¡≤ N≈fiu F°S Ÿu ŸJ¡ů ≈`<fi<tÕw N°Ÿfi <Ì©Ô°∫° N°æ≤ Ÿ f®°ÊdJC¡t°≤ Ju¡ J¡≤wÔ tu* ≈C‹≈tC<‹¸> Ÿ w≤F ÌÙ, <ıŸ w≤F JC¡tCÌ©^±> Ju¡ ≈vÔb tu* ª∏Bt° <FtJ¡dı°Ô Ìuw° Fæ $ Ÿ f®°ÊdJC¡t°≤ fiu ˚Ù J¡F° # Fu ≤°ıTuÕ, wC‡Fu* fit_J¡°≤ Fæ $

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu tF°˚°y Ìub≈C`, N°≈fiu J¡F°≥ Ÿu N°ytfi <J¡∫° ? tæ* N°ı J¡° <Ìfi Ÿk¡Ô

ŸtHw° F¥≥, •∫ů*<J¡ N°ı tæ*fiu N°≈J¡° Ì„Õfi <J¡∫° Fæ $ Fu t°fiÌ, ∫F NP∫Õ Fæ, ∫F ≈°Ω Fæ, ∫u k¥¡Ô Fæ*

N°æ≤ yC≥SÙ FCoÕ ∫u t°Ô°Î≥ Fæ*, ÔÙ<ıÎ, N°≈J¡° J¡v∫°d Fů $ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ≈°≈„¥∏∫

ZÙ≤°tª∏BıÙ, ∫ů* J¡FJ¡≤ f®°Êd-JC¡t°≤ buT@°≤Ù Ÿ N≈fiÙ <≈®∫wt° J¡ů ≤°ı° <„<©ºbı fiu NP∫Õ,

≈°Ω, t°Ô° N°æ≤ ≈C‹≈°<Ì „°˜ů•w <b<@ Ÿu <Ì∫u $ ª¥±>°Ô° fiu J¡F° # Fu ≤°ıTuÕ, oŸ ˚¥wÔ ≈≤ tæ*fiu NfiuJ¡
ıyFů* tu* ≈<≤˚®td <J¡∫° ≈≤∏wC ıæŸÙ ≈¥ı° tæ*fiu wCtŸu ≈®°›w J¡∑, bæŸÙ <J¡ŸÙ Ì¥Ÿ≤u Ÿu fiFÙ* $ Fu Nfi|, wC‡F°≤u oŸ J¡ůtÔ NfiCR¡≈ <bfi∫ Ÿu tæ* ŸtHw° F¥≥ <J¡ wCt <fiÿª∫ NÃ∫∏w <ª≤aıÙbÙ FůNůyu $ Fu Ÿ°@ů, •∫° „°∏w tfi Ÿu Ì°≤ w≈ wCtfiu tůs Ju¡ <ÔÎ Ÿa<ªw <J¡∫° Fæ, ıF°≥ k¡Ô Ju¡ ŸaJ¡v≈ fFCw Ì¥≤
ku*¡J¡ <Ì∫u y∫u Fæ* $ Fu Ÿ°æ‡∫, ∫F ıů wCtfiu N≈fiu <b_w¨w ≤°≠∫ J¡ů ~>ůn J¡≤ oŸ tF° ıayÔ J¡° Ÿubfi

<J¡∫° Fæ bF J®¡ů@„¥∏∫, bfi_S ∫<w∫ů* J¡° b®w wÔb°≤ J¡∑ @°≤ Ju¡ Ÿt°fi Fæ $$57-75$$

≤°≠∫ J¡° ≈¿≤Ã∫°y N°æ≤ tůs Ju¡ <ÔÎ w≈_∫° J¡° N°ª≤d - ofi Ìůfiů* J¡∑ NI°w Ì„°tu* ≈®„aŸ°
fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ, oŸ<ÔÎ w≈_∫° π°≤° Ÿtu* ŸbÕIw° J¡∑ Ÿ‡˚°bfi° J¡≤w° FCN° ≤°ı° <„<©ºbı R¡≈°<ÌŸ‡≈<W Ÿu Ÿ f®°ÊdJC¡t°≤ J¡∑ ≈®„aŸ° J¡≤w° Fæ $

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # ˚ybfig, N°≈ Ìub Fů, Ÿf JC¡~> ı°fiwu Fů, oŸtu* N°ÿª∫Õ FÙ •∫° Fæ ?

N≈fiu ÔůJ¡ůW≤ <ªÖ∫C•w Ÿ°æ∏Ì∫Õ Ÿu FÙ N°≈ tF°≈®˚°b„°ÔÙ t°Ô¥t ≈nwu Fů $ tu≤Ù fC<] wů ∫F J¡F

≤FÙ Fæ <J¡ ∫u N°≈Ju¡ Ÿf Nay Nt¨wt∫ ª∏Bt° Ÿu <b≤<ªw Fæ* NSb° tu≤° N<@J¡ J¡Ffi° Δ∫SÕ Fæ, N°≈

N≈fiu Ÿ‡∫Jg¡ bÙsd N°æ≤ ÌuF J¡∑ J¡°<∏w Ÿu t°fiů* Nt¨w Ÿu tCHu ŸÙ*ª ≤Fu Fů $ Fu ŸC∏Ì≤, tu≤Ù <≈®∫≈ÃfiÙ

ŸyÕ - 85]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1571

Fæ, ıů N°ıJ¡Ô tu≤u Ÿ ≤°≠∫ J¡∑ ≤s° J¡≤ ≤FÙ Fæ $ ŸJu¡ Ÿt°fi N°≈Ju¡ FÙ bu Nay tCHu ∫F°≥ ÌÙ© ≈nu Fæ* $ t_wJ¡ Ÿu ÔuJ¡≤ ≈æ≤ wJ¡ ∫F N°≈J¡° ≈„°∏w wS° J¡tfiÙ∫ „≤Ù≤ Fæ, oŸu N°≈ tu≤u π°≤° ÌÙ y∫Ù
t°Ô° Ÿu, „C˚® tu| Ÿu tu”<„<©≤ J¡∑ fi°o˘, i>J¡ ÌÙ<ı∫u $ J¡ÔaJ¡„¥∏∫ ª∏Bt° Ju¡ Ÿt°fi wS° ≈C‹≈ÌÔ

J¡∑ fi°o˘ J¡ůtÔ N°≈J¡° ∫F Nay Ÿ¥∫Õ Ju¡ wuı Ÿu ÀÔ°<fi J¡ů ≈®°›w Fů ≤F° Fæ, ÎuŸ° tæ* ŸtHw° F¥≥ $ Fu ŸC∏Ì≤, ∫F ÎuŸÙ Ÿku¡Ì k¥¡Ô J¡∑ t°Ô° tæ*fiu Ìub°ªÕfi Ju¡ <ÔÎ yC≥SÙ Fæ, bF N°≈Ju¡ Nay Ju¡ Ÿay Ÿu J¨¡w°SÕw°

J¡ů ≈®°›w Fů ı°∫ $$76-81$$

N<w<S≈¥ıfi Ìub°ªÕfi Ÿu ˚Ù f»J¡≤ Fæ, oŸ<ÔÎ NJu¡Ô° N<w<S≈¥ıfi FÙ ı∏tŸ°k¡v∫ tu* FuwC Fæ,

<k¡≤ N°≈J¡∑ ≈¥ı° tu* wů tCHu Ìůfiů* J¡∑ ≈®°<›w ÎJ¡ Ÿ°S Fů y∫Ù, Nw# tu≤° ıÙbfi wů Ÿk¡Ô Fæ FÙ, oŸ

N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

N≈fiu <fiJ¡¸> N°∫u FCÎ N<w<S J¡∑ ≈¥ı° Ÿu ıÙbfi Ÿk¡Ô Fů ı°w° Fæ, •∫ů*<J¡ Ÿ≠ıfiů* J¡ů NU∫°yw ıfi Ìubw° Ÿu ˚Ù N<@J¡ ≈¥≠∫ Fæ* $ Fu <btÔª∏B Ju¡ wCv∫ tC©b°Ôu, tu≤u π°≤° Ÿt<≈Õw ≈¥ı°
y®Fd Ju¡ f°Ì, N°≈ tu≤u oŸ Ÿ∏ÌuF J¡ů Ì¥≤ J¡∑<ı∫u <J¡ N°≈ J¡°æfi Fæ*, <J¡ŸJu¡ ≈C` Fæ* N°æ≤ oŸ ÌÙfi Ju¡ «¡≈≤ Ì∫° J¡≤Ju¡ J¡F°≥ Ÿu <J¡Ÿ<ÔÎ N°∫u Fæ* ? f®°Êd fiu J¡F° # Fu ≤°ıfig, ıæŸ° N°≈fiu tCHŸu

≈¥~>° Fæ bF Ÿf tæ* N°≈Ÿu J¡Fw° F¥≥, N°≈ ŸC<fi∫u $ ˚Ô° ÎuŸ° J¡°æfi ≈C”T Fæ, ıů ÎJ¡ <bfit® ≈®ÿfiJ¡w°Õ

J¡ů ™>yu - @ů©° Ìu $ ≈C^∫Ô‚tÙ Ju¡ J¡tfiÙ∫ tC© tu* ŸCy<∏@w J¡≈¥Õ≤ Ju¡ <wÔJ¡ Ju¡ ŸÂ„ y°æ≤°ay

„C]°Ãt° fi°≤Ì tC<fi oŸ ıywÙ J¡ů„ tu* Fæ* $ bF ÌubtC<fi (fi°≤Ì) ŸCtu” ≈bÕw J¡∑ yCF° tu* <J¡ŸÙ Ÿt∫

º∫°fi°b<_Sw Su $ bFÙ* ŸCtu”w¸> tu* <b„°Ô w≤ayb°ÔÙ yay°ıÙ fFwÙ Fæ* $ ıů tu” Ju¡ Ÿ°æ∏Ì∫Õ Ÿu

≈®J¡°„t°fi R¡≈b°ÔÙ yay° F°≤Ôw° J¡∑ fi°o˘ ˚°<Ÿw FůwÙ Fæ* $ ŸÙ yay° fiÌÙ Ju¡ w¸> ≈≤ ÎJ¡ Ÿt∫

º∫°fi Ju¡ N∏w tu* fi°≤ÌtC<fi fiu „ÆÌ J¡≤ ≤Fu Ja¡J¡dů* Ÿu ∫C•w ıÔJ®¡∑±>° J¡∑ J¡ůÔ°FÔ ºb<fi ŸCfiÙ

N°æ≤ ∫F •∫° ŸCfi°oÕ Ìu ≤F° Fæ, ∫ů* JC¡~> J¡°æw¥FÔ Ÿu ∫C•w Fů y∫u $ J¡°æwCJ¡ Ÿu fiÌÙ J¡∑ Nů≤ Ìu©wu FCÎ ∏Fů*fiu ıÔŸuªfi°<Ì J®¡∑n° J¡≤Ju¡ ıÔ Ÿu <fiJ¡Ôu FCÎ ≤‡˚°, <wÔůWt° N°<Ì ÔÔfi°Nů* J¡°

(N›Ÿ≤°Nů* J¡°) Ÿt¥F Ìu©° $ _bdÕJ¡tÔ Ju¡ JC¡a±>Ôů* Ju¡ ŸÂ„ _wfit^±>Ôů* Ÿu NÔaJ¨¡w bF ≈C”T≤<Fw

≈®Ìu„ tu* b˜ ~>ůnJ¡≤ J®¡∑n° J¡≤ ≤F° S° $ ≈≤_≈≤ ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u Ÿu <tÔ ı°fiu Ju¡ J¡°≤d bF k¡Ôů* Ÿu ŸC„ů<˚w b¨s J¡∑ fi°o˘, ≈®wÙw Fů ≤F° S°, <≈|Ôu FCÎ ŸCbdÕ≤Ÿ Ju¡ ≈®b°F°<w„∫ Ju¡ ŸÂ„

J¡°<∏wŸa_S°fi Ÿu ≈®J¡°„t°fi ıa|°Nů* Ÿu N≈fiu J¡°tt¿∏Ì≤ Ju¡ <ÔÎ t°fiů ©‡˚ů* J¡° Ÿaª∫ J¡≤ ≤F°

S° $ bF N≈fiu ıÔ J¡∑ <fitÕÔw° Ÿu <fitÕÔ ffi°∫u y∫u ª∏Bt° Ÿu ŸbÕ` Δ∫°›w Δ∫ůt<bÔ°<ŸfiÙ
t∏Ì°<J¡fiÙ J¡ů ˚Ù N≈fiu ÌuFÔ°b^∫≤Ÿ≈®b°F Ÿu t°fiů* <w≤_J¨¡w J¡≤ ≤F° S° $ fi∏Ìfibfi tu* J¡°tÌub J¡∑ J®¡∑±>° Ju¡ Ÿ°@fi˚¥w ≤S Ju¡ ªJ®¡˚¥w <fiw‡fw¸>R¡≈ ŸuwCNů* Ÿu ≈®b°F J¡° <fi≤ů@ Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d bF yay°ıÔ J¡ů ˚Ù Ô¸>u t°yÕ tu* ≈FC≥ª° ≤F° S° $ Ÿ ∫¥S tu* <bΩt°fi ≈®Ã∫uJ¡ N›Ÿ≤° owfiÙ <fitÕÔ

SÙ <J¡ ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u Ju¡ <ÔÎ Ì≈Õd ffi y∫Ù SÙ $ NwÎb fiJu¡ Ÿt_w Nay ª°≤ů* Nů≤ ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u tu*

≈®<w<f<‡fw Fů y∫u Su $ Ÿ˚Ù ıyF fiJu¡ Ÿt_w Nay <Ì©°oÕ ≈nwu Su $ oŸ<ÔÎ "ŸbÕw# ≈°<d≈°Ìa wÃŸbÕwů<s<„≤ůtC©tg' oŸtu* ≈®<Ÿ] J¡°Ô°Ãt° ˚yb°fig Ÿu Ã≈∏fi <bÿbR¡≈ Ÿu bF <_Sw S° $

Ÿt_w ŸaJ¡<v≈w k¡Ôů* J¡° Ì°w° Fůfiu Ÿu yÙwů•w J¡°Ô°Ãt° ˚yb°fig J¡° J¡v≈w”R¡≈ Ÿu bdÕfi J¡≤wu

1572

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Fæ* $ J¡°Ô°Ãt°R¡≈Ù J¡v≈w” Ju¡ ≈®˚b N°<Ì Ÿ°™> ŸabÃŸ≤ FÙ „°©° Fæ*, ≈s FÙ ≈vÔb Fæ*, <b<b@ M¡wC

ŸJ¡∑ Ôw°Î≥ Fæ*, <ÌfiZÙ ŸJ¡∑ J¡<ÔJ¡°Î≥ Fæ*, N°ÔůJ¡ FÙ JC¡ŸCt ≤ı Fæ*, yyfiJ¡°fifi tu* (fi∏Ìfi bfi tu*) bF Ã≈∏fi Fæ, bF ªtJ¡∑Ôu ıÔt∫ „≤Ù≤b°Ôu ÌubR¡≈ ≈<s∫ů* Ÿu ª°≤ů* Nů≤ Δ∫°›w Fæ, Ÿ°w ŸtCB FÙ ŸJ¡∑ •∫°¿≤∫°≥ Fæ*, ÎuŸu J¡v≈w”R¡≈ Δ∫°≈J¡ <b‹dC Ÿu Ã≈∏fi <bÿbR¡≈-Ÿ° bF ÔÔfi°yd

<_Sw S° $ ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u Ju¡ _wfiR¡≈Ù ≈C‹≈ yCh~>ů* tu* wS° J¡tÔtCJC¡Ôů* tu* Ÿt°fi Ÿ°æ∏Ì∫Õ J¡° NfiC˚b Fůfiu Ju¡ J¡°≤d Ã≈∏fi _≈@°Õ Ÿu fi°ÔÌ^±> Ÿu ©°n-©°n J¡≤ <FÔ°fiu Ju¡ J¡°≤d N<w≤Ÿ≈¥dÕ

J¡tÔ-≈vÔbů* J¡ů Ÿ ∫¥S fiu <bÌ<Ôw J¡≤ <Ì∫° S° $ ŸJu¡ tC©R¡≈ J¡tÔů* tu* ªaªÔ Ô¸>, ÌÙ|ÕJu¡„, N<sw°≤u wS° ÔÔ°¸> tu* yC≥Su FCÎ fiÙÔt<d ˚®t≤R¡≈ Ÿu ≤°<ıw Su $ Nt¨w<fi<@ J¡° Ÿaª∫

J¡≤fi° FÙ <ıfiJ¡° _b˚°b Fæ, ÎuŸu Ìubw°Nů* π°≤° Nt¨w J¡° N≈F≤d J¡≤fiub°Ôu ≤°FC N°<Ì π°≤° -

Ÿ‡˚°<bw <b≈<W J¡° <bfi°„ J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ÎJ¡°∏w ŸCtu”yCF° Ju¡ N∏Ì≤; ıů yCF° Ÿ°@°≤d ≈®°<d J¡∑ Ny‡∫, <©Ô ≤Fu ŸCbdÕ J¡tÔ Ju¡ ŸÂ„ ŸC„ů<˚w, ≈<μfiÙ Ju¡ ≈vÔbů* Ÿu i>J¡∑, „ÙwÔ yay°ıÙ

Ju¡ <J¡fi°≤u ≈≤ <bΩt°fi wS° ŸJu¡ ıÔ Ÿu s°<ÔwtÔ SÙ; - t°fiů* ÎJ¡` f¸>ů≤u yÎ ª∏B<f‡f J¡∑

J¡Ô°Nů* Ju¡ ≈CaıR¡≈ Ÿu <_Sw fi ŸC∏Ì≤ <˜∫ů* J¡° NbÔůJ¡fi J¡≤ wÃJ¡°Ô FÙ tC<fi J¡° tfi fitu*

N°Ÿ•w Fů y∫° N°æ≤ <bbuJ¡ J¡∑ t°`° J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ ≈®tW Fů _kC¡¿≤w Fůfiu Ôy° $ Fu ≤°ıfig, ıf tC<fi J¡° <ªW N°fi∏Ì Ÿu Ÿ≤°fů≤ Fů y∫° N°æ≤ <ªW<bJ¨¡<w Ju¡ J¡°≤d ≈®°db°∫C tu* sů˚ FCN°, wf

Ÿ ⁄‹¸><ªW fi°≤Ì J¡° bÙ∫Õ Ÿ ≈®J¡°≤ _©<Ôw Fů y∫°, <ıŸ ≈®J¡°≤ ≤Ÿ Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ k¡Ô y®Ù‹t J¡∑ Ÿt°<›w tu* tu| wS° <b<h~>∏fi „°©°-t¥Ô b°Ô° fibÙfi b¨s N≈fiu _S°fi Ÿu _©<Ôw Fů ı°w°

Fæ $ ıÔ J¡d f≤Ÿ°fiub°Ôu ª∏Bt° Ju¡ ŸÂ„ bF tC<fi Ÿ ≈®J¡°≤ y<Ôw „CJ®¡ FCÎ, <ıŸ ≈®J¡°≤ <π@°

©<^±>w t¨d°Ôw∏wC y<Ôw„CJ®¡ (Ÿ°≤) Fůw° Fæ $ ≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu f®Êfig, fi°≤ÌıÙ

Ÿt_w ÔůJ¡ tu* <b¶∫°w ˚Ù Fæ*, ŸbÕI ˚Ù Fæ*, ıÙb∏tC•w ˚Ù Fæ*, <fi≤ÙF ˚Ù Fæ*, ≤°y≤<Fw ˚Ù Fæ*, tC<fi∫ů* tu* fiJ¡∑ f≤°f≤Ù J¡° J¡ůoÕ Fæ ˚Ù fiFÙ*, f°F≤ N°æ≤ ˚Ùw≤ N°J¡°„ Ju¡ ŸÂ„ <b„Ì ˚Ù Fæ*, <k¡≤

ÎuŸu tC<fi Ì„Õfit°` Ÿu <bJ¨¡w<ªW FůJ¡≤ _©<Ôw bÙ∫Õ Jæ¡Ÿu FCÎ ? $$82-106$$

≈®fÔw≤ ≈®°≤Æ@ Ÿu w[bI°<fi∫ů* J¡∑ ˚Ù <bbuJ¡t°`° <w≤ů<Fw Fů ı°wÙ Fæ, oŸ<ÔÎ <J¡ŸÙ Ÿt∫

ÌuF@tů˘ Ju¡ b„bwÙÕ bu Fů FÙ ı°wu Fæ*, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

ª¥±>°Ô° fiu J¡F° # Fu ≤°ıTuÕ, wÙfiů* ıywg tu* Ÿ˚Ù ˚¥wı°<w J¡°, Ìub N°<Ì J¡° ˚Ù ∫F „≤Ù≤ _b˚°bw#

Ìů R¡≈b°Ô° FÙ Fæ $ Fu <≈®∫, oŸ ıywg tu* ª°Fu NI°fiÙ Fů* ∫° I°fiÙ $ N≈fiu <bfi°„≈∫Õ∏w Ÿ˚Ù „≤Ù≤

ŸC©-ÌC#©°ÃtJ¡ FÙ J¡Fu ı°wu Fæ* $$107,108$$

ŸC©-ÌC#©R¡≈w° FÙ Â‹¸>°∏w Ÿu fwÔ°wu Fæ* $

≤°ıfig, w¨<›w N°<Ì Ju¡ Ÿ°@fi <J¡ŸÙ ≈Ì°SÕ Ÿu ŸC© Ÿ ≈®J¡°≤ f»w° Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ ÌÙ≈J¡

Ÿu ≈®J¡°„ N°æ≤ ª∏Bt° Ÿu tF°Ÿ°y≤ $ sC@° N°<Ì <J¡ŸÙ ≈Ì°SÕ Ÿu ÌC#© Ÿ ≈®J¡°≤ f»w° Fæ, <ıŸ

≈®J¡°≤ tu|R¡≈Ù ≈¸> Ÿu ≤°w tu* N∏@J¡°≤ f»w° Fæ, ofi Ÿf <bT∫ů* tu* Ju¡bÔ _b˚°b FÙ ÎJ¡t°` J¡°≤d Fæ $$109,110$$
ıf I°<fi∫ů* J¡ů ˚Ù sd˚≤ N°Ãt<b_t¨<w Fůfiu ≈≤ ÎuŸÙ NfiSÕ≈≤‡≈≤° N°wÙ Fæ wf NI°<fi∫ů* J¡∑

ŸyÕ - 85]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1573
wů f°w FÙ •∫° Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

ÎJ¡ <fituT t°` Ju¡ <ÔÎ ˚Ù ŸÃ∫ <fitÕÔ _bR¡≈ ∫<Ì <b_t¨w Fů ı°∫, wů bT°ÕJ¡°Ô tu* tu| Ju¡ ŸÂ„

∫F Âÿ∫R¡≈ NfiSÕ vÔ<Ÿw Fů ™>w° Fæ $ <fi≤∏w≤ N°Ãtw[b J¡° NfiCŸ∏@°fi J¡≤fiu Ÿu ıf ∏tuTt°`

˚Ù N°Ãtw[b_bR¡≈ <b_t¨w fiFÙ* Fůw°, wf ∫F Âÿ∫R¡≈Ù <≈„°ª <ªW tu* vÔ<Ÿw fiFÙ* Fůw° $ <fi‹J¡TÕ

∫F <fiJ¡Ô° <J¡ <J¡ŸÙ Ÿt∫ ˚Ù Âÿ∫ vÔ<Ÿw fi Fů ı°∫, oŸ<ÔÎ <fi≤∏w≤ FÙ Ÿt°<@ Ÿu N≈fiu _bR¡≈

J¡° _t≤d J¡≤wu ≤Ffi° FÙ ª°<FÎ $ ıæŸu N∏@J¡°≤ N°æ≤ ≈®J¡°„ Ju¡ J¡°≤d <Ìfi N°æ≤ ≤°w N≈fiÙ-N≈fiÙ

<_S<w ≈®°›w <J¡∫u FCÎ Fæ* bæŸu FÙ ŸC© N°æ≤ ÌC#© Ÿu ∫F „≤Ù≤ N≈fiÙ <_S<w <J¡∫u FCÎ Fæ* $$111-113$$

∫ů* I°fiÙ N°æ≤ NI°fiÙ Ìůfiů* tu* ≈®°≤Æ@ k¡Ô˚ůy ÎJ¡-Ÿ° Fůfiu ≈≤ ˚Ù ≤°y-N≤°yı<fiw <b„uT Fæ FÙ, oŸJ¡° Â‹¸>°∏w π°≤° ≈≈°Ìfi J¡≤wu Fæ* $

∫ů* ÌuF tu* FÙ N°ÃtR¡≈w° J¡° NbÔůJ¡fi J¡≤fiu Ju¡ J¡°≤d ŸC©-ÌC#© Ìůfiů* NI°fiÙ∫ů* tu ÎuŸu Â»R¡≈w° J¡ů ≈®°›w Fů y∫u Fæ*; ıæŸu ≈¸> tu* Ju¡Ÿ≤ Â»R¡≈w° J¡ů ≈®°›w Fů ı°w° Fæ $ Fu <≈®∫, N°Ãtw[bI°fi Ju¡ ≈®˚°b Ÿu w[bI°fiÙ tu* w<fiJ¡ ˚Ù ∫u ŸC©-ÌC#© Ÿ ≈®J¡°≤ fiFÙ* Ôywu, <ıŸ ≈®J¡°≤ _k¡<¸>J¡ t<d tu*

Ju¡Ÿ≤ N°<Ì ≤ayů* J¡° Ÿ‡f∏@ Fůfiu ≈≤ ˚Ù Ju¡Ÿ≤ N°<Ì ≤ay fiFÙ* Ôywu $$114,115$$

Nf _k¡<¸>J¡ J¡∑ N≈us° ˚Ù I°fiÙ tu* N<@J¡ _bh~>w° Fůfiu Ÿu <b„uT fwÔ°wu Fæ* $

≤°ıfig, ıæŸu ŸtÙ≈ tu* <bΩt°fi ı≈°JC¡ŸCt N°<Ì ≤aıJ¡ Ì®Δ∫ů* Ju¡ J¡°≤d _k¡<¸>J¡ t<d Ô°<Ôt°

N°<Ì JC¡~> J¡°Ô Ju¡ <ÔÎ @°≤d J¡≤w° Fæ, bæŸu N°Ãtw[bI ıÙb∏tC•w tC<fi fů@ Ju¡ ≈®˚°b Ÿu ŸtÙ≈ tu*

≈Ì°Sů˘ Ju¡ ≤Ffiu ≈≤ ˚Ù fiŸu ŸC©-ÌC#©¡N°<ÌJ¡° Ÿ‡f∏@ ≈®°›w fiFÙ* J¡≤w° $$116$$

NI°<fi∫ů* J¡ů ŸC©-ÌC#© |fiR¡≈ Ÿu ≈®°›w Fůwu Fæ*, ∫F ıů ≈FÔu J¡F° S° ŸJ¡° bdÕfi J¡≤wu Fæ* $

ª¥≥<J¡ NI°<fi∫ů* J¡Ù fC<] b_wCNů* Ju¡ F¸> ı°fiu ≈≤ ˚Ù NÃ∫∏w Ÿ∏w›w ≤FwÙ Fæ, oŸ<ÔÎ b_wCNů*

Ju¡ Ÿ‡f∏@t°` Ÿu fiJ¡∑ fC<] Â» N°Ÿ•w Fů ı°wÙ Fæ, ∫F <fi<ÿªw FÙ Fæ $ ıæŸu Ju¡Ÿ≤ J¡° Ÿ‡f∏@

<b<h~>∏fi Fů ı°fiu ≈≤ ˚Ù b˜ ŸJ¡° ≤ay fiFÙ* ~>ůnw°, bæŸu FÙ b_wCJ¡° Ÿ‡f∏@ <b<h~>∏fi Fů ı°fiu ≈≤

˚Ù <bT∫ů* J¡° NfiC≤°y NI°fiÙ fiFÙ* ~>ůnw° $ Fu ≤°ıfig, oŸÙ J®¡t Ÿu ∫u f∏@ N°æ≤ tůs Ìůfiů* Nb<_Sw Fæ* $ <bT∫˚°bfi° J¡° <bfi°„ FÙ tůs Fæ N°æ≤ <bT∫ů* J¡∑ Â» ˚°bfi° FÙ f∏@ Fæ $ ≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu ≈®˚ů, Ì¥≤_S ∫° ŸtÙ≈_S ≤°≠∫ ∫° ≈C` N°<Ì Ju¡ Ô°˚ Ÿu ŸC© N°æ≤ fiJu¡ <bfi°„ Ÿu ÌC#©

Fůw° Fæ $ ŸC© N°æ≤ ÌC#© J¡∑ Ã≈<W tu* FuwC˚¥w o‹¸>≈®°<›w N°æ≤ o‹¸><bfi°„ R¡≈ J¡°≤d J¡° Ô°˚ Fůfiu ≈≤

Ã≈∏fi Fůfiub°Ôu ŸC© N°æ≤ ÌC#© ıÙb tu* Jæ¡Ÿu N° ı°wu Fæ* ? ∫F tCHŸu J¡<FÎ $ Fu ≈®˚ů, N°≈J¡° bªfi NfiuJ¡ NSů˘ Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ, NÃ∫∏w Ì°≤ N°æ≤ N<w_bh~> (N<w_≈‹¸>°SÕJ¡) Fůw° Fæ, oŸ<ÔÎ |fiyıÕfi tu* t∫¥≤ J¡∑ fi°o˘ N°≈Ju¡ bªfiů* Ju¡ Zbd tu* w¨<›w FÙ fiFÙ* FůwÙ $$117-121$$

ŸfŸu ≈FÔu ŸC©ůÃ≈<W J¡° ≈®J¡°≤ fwÔ°wu Fæ* $

ª¥±>°Ô° fiu J¡F° # ŸtÙ≈_SÔ tu* „≤Ù≤, ªsC, F°S N°<Ì Ÿ°@fiů* Ÿu wS° Ì¥≤ _S°fi tu* NfiCt°fi N°<Ì

Ÿ°@fiů* Ÿu N≈fiÙ Ã≈<W tu* J¡°≤d˚¥w N˚Ù‹¸> b_wC J¡° Ô°˚ J¡≤ N≈fiu Δ∫°≈J¡_bR¡≈ J¡ů fi ı°fifiub°ÔÙ

∫F f°Ô° ŸC©Ÿa<b<W N≈fiu N°≈ FÙ vÔ<Ÿw FůwÙ Fæ $ fC<] tu* Nb<_Sw N°ÃtŸC©Ÿa<b<W fC<] Ju¡
sů˚ Ÿu _b∫a sCÆ@ FůJ¡≤ JC¡^±><ÔfiÙyw ıÙb Ju¡ ≈®<w _b∫a FÙ <ªfiy°≤Ù Ju¡ ŸÂ„ N°<bÕ˚¥w Fů ı°wÙ Fæ $

1574

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
ıÙb Ju¡ <ÔÎ ÌuF tu* Nb<_Sw fi°<±>∫°≥ ≈¨SJg¡ R¡≈ Ÿu <fi∫w Fæ* $ ≈®°d Ÿu ≈¥¿≤w FCoÕ fi fi°<n∫ů* Ju¡ N∏Ì≤,

<bT∫_≈„Õ Ÿu ≈®fC] FCN° _kC¡≤d„ÙÔ ıÙb Ÿ ≈®J¡°≤ ≈®<b‹¸> Fů ı°w° Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ t¥Ô tu* ŸÙ*ª° y∫°
ıÔ fi°ÔÙ π°≤° Ÿt_w B…tÔw°Nů* Ju¡ N∏Ì≤ ≈®<b‹¸> Fů ı°w° Fæ $ ŸC©Ÿa<b<W Ju¡ Ÿaª≤d tu* wS°

ÌC#©Ÿa<b<W Ju¡ N°ytfi tu* ÌuF tu* <bΩt°fi fi°nÙt°yÕ NÔy-NÔy FÙ ıÙb Ju¡ <ÔÎ <fi∫w Fæ*, ÎJ¡ fiFÙ* $

<fi≤∏w≤ ŸC©°fiC˚b J¡≤fiub°Ôu ≤°ı° N°<Ì tu* ∫F _b_Sw° ıæŸÙ _kC¡¿≤w FůwÙ Fæ, bæŸÙ ÌC#©°fiC˚b J¡≤fiub°Ôu ≈C”T tu* _kC¡¿≤w fiFÙ* FůwÙ $ ™>ÙJ¡ FÙ Fæ, ÔůJ¡ tu* ˚Ù Ìu©° ı°w° Fæ - „ů˚fi buTb°Ôu ≤°ı° N°<Ì

Ju¡ <ÔÎ J¡≈¥≤, ª∏Ìfi N°<Ì Ÿu ŸCy<∏@w ıÔ Ÿu ŸÙ*ªu y∫u ıů tfiůF≤ t°yÕ Fůwu Fæ* bu N„ů˚fi buTb°Ôu

<fi‡fi ZudÙ Ju¡ ıÙbů* Ju¡ <ÔÎ fiFÙ* Fůwu $ <ıŸ Ÿt∫ ∫F ıÙb fi w≤Ôw≤ fi°nÙ t°yů˘ tu* ≈®<b‹¸> fi FůJ¡≤

N_kC¡≤d„ÙÔ Fů ı°w° Fæ, Ÿ Ì„° tu* FÙ ŸbÕ<b@ ≈®≈aª ÌC#©ů* Ÿu <fitCÕ•w oŸu tC•w ı°<fi∫u $ N°æ≤ ıf wJ¡ w≤Ôw≤ fi°nÙ t°yů˘ tu* ≈®<b‹¸> FůJ¡≤ sCÆ@-≈®°d Fů ©¥f _kC¡¿≤w Fůw° ≤Fw° Fæ w˚Ù wJ¡ ŸbÕ<b@

≈®≈aª ÌC#©ů* Ÿu f] oŸu f] ı°<fi∫u $ ≤°ıfig, ŸC© N°æ≤ ÌC#© Ju¡ NfiC˚b Ju¡ <ÔÎ <ªW J¡° f°F≤ ıů _≈∏Ìfi Fæ bFÙ ıÙb J¡° f∏@ Fæ, Ì¥Ÿ≤° fiFÙ*, oŸ<ÔÎ oŸ _≈∏Ì J¡° N˚°b Fů ı°fiu≈≤ ıÙb J¡° tůs Fů FÙ ı°∫uy°, ∫ů* ŸaŸ≤d N°æ≤ NŸaŸ≤d π°≤° f∏@ N°æ≤ tůs J¡∑ Ìů w≤F Ÿu Δ∫b<_S<w Fæ, ∫F tæ*fiu J¡F° $
ofi „™> o<∏Ì®∫ů* π°≤° ıf wJ¡ ŸC© N°æ≤ ÌC#© J¡∑ Nb_S° Ô°∫Ù fiFÙ* ı°wÙ wf wJ¡ ıÙb „°∏w-Ÿ°

ŸC©≈¥dÕ N°æ≤ Ÿ°æ‡∫ ≤Fw° Fæ $ ŸC© N°æ≤ ÌC#© J¡ů Ìu©J¡≤ ∫F _b≈®J¡°„°Ãt° ıÙb ªaªÔR¡≈ FůJ¡≤ Ÿ

≈®J¡°≤ ˚Ùw≤ vÔ<Ÿw Fů ™>w° Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ ª∏B J¡ů Ìu©J¡≤ ŸtCB $ Fu <≈®∫, oŸ ŸC© N°<Ì J¡∑

Ÿ°ty®Ù Ÿu ∫° ŸC©-Ÿ°@fi @fi N°<Ì tu* <≈®∫ÃbI°fi Ÿu ıÙb, t°aŸ Ÿu <fvÔÙ J¡∑ fi°o˘, ıů sCÆ@ Fů ™>w°

Fæ, oŸtu* J¡°≤d Ju¡bÔ N≈fiu _bR¡≈ J¡ů fi ı°fifi° FÙ Fæ $ <b„C], _b°ÃtI°fi_bR¡≈ Nbÿ∫ I°wΔ∫

N°Ãt° Ju¡ fů@ Ÿu ŸC© N°æ≤ ÌC#© N°<Ì J¡° N<_wÃb n ı°w° Fæ, oŸ<ÔÎ ŸÙŸu ∫F ıÙb <bZ°<∏w J¡∑ Nů≤ ı° ŸJ¡w° Fæ $ fi wů b°_wb tu* bu ŸC© N°<Ì Fæ*, fi bu tCHJ¡ů Ôywu FÙ Fæ* $ <fi≤SÕJ¡ FÙ ∫F tæ* fiJu¡

ª•J¡≤ tu* N°J¡≤ <_Sw F¥≥, ∫ů* w[bI°fi Ÿu ıf ıÙb ≈®fC] Fů ı°w° Fæ wf bF tC<•w ≈®°›w J¡≤w° Fæ N°æ≤

„°∏w Fů ı°w° Fæ $ ŸC© N°<Ì J¡ůoÕ b_wC Fæ FÙ fiFÙ*, oŸ<ÔÎ bu N°Ãt_bR¡≈ J¡˚Ù fiFÙ* Fů ŸJ¡wu, oŸ

≈®J¡°≤ Ju¡ ˚Ùw≤Ù N°Ãtfů@R¡≈ Ÿa<b<W Ÿu ıf ıÙb ŸC©°<Ì J¡∑ Nů≤ w°J¡w° fiFÙ*, wf bF <b„C]R¡≈

Ÿu „°∏w Fů ı°w° Fæ $ ∫F Ÿf JC¡~> <ªÌ°J¡°„ f®ÊR¡≈ FÙ Fæ, oŸ ≈®J¡°≤ J¡° N©^±> <fiÿª∫ ıf <_S<w

≈®°›w J¡≤ Ôuw° Fæ wf, wuÔ„¥∏∫ ÌÙ≈J¡ J¡∑ w≤F, ıÙb <fib°Õd J¡ů ≈®°›w Fů ı°w° Fæ $ ŸC© N°<Ì _fiuF

J¡° <bfi°„ Fů ı°fiu≈≤ ÌÙ≈J¡ Ju¡ Ÿt°fi ıÙb „°∏w Fů ı°w° Fæ $ ∫F Âÿ∫t°fi Ÿt_w ıywg f®Ê_bR¡≈

Fæ, oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ N©a±>°J¡°≤b¨<W Ÿu ı<fiw ıů Îu•∫ ˚°bfi° Fæ, Ÿ ˚°bfi° Ÿu ≈C”T Ÿ‡≈¥dÕ ıywg tu*

„¥∏∫R¡≈w° J¡° NfiC˚b J¡≤ J¡Ì°<≈ sů˚ J¡ů ≈®°›w fiFÙ* J¡≤w° $$122-138$$ N<πwÙ∫ f®Ê˚°bfi° Ju¡

J¡°≤d ˚uÌ„¥∏∫Ãb N°æ≤ f∏@„¥∏∫ÃbR¡≈ Ÿu ı°fiu y∫u ıÙb tu* sů˚<b˚®t Fů FÙ Jæ¡Ÿu ŸJ¡w° Fæ ? (wf ıÙb tu* sů˚<b˚®t N°∫° J¡F°≥ Ÿu ? oŸ ≈®ÿfi ≈≤ J¡Fwu Fæ* $) Fu <≈®∫, oŸ ≈®J¡°≤ Ju¡ J¡<v≈w ≈®St ıÙb°Ãt° <F≤^∫y˚Õ fiu FÙ "Ÿf ıÙbů* Ju¡ R¡≈ tu* ∫ů* tæ* ŸaŸ°≤Ù Fů«≥¡y° Îba N≈fiu w[bI°fi Ÿu tæ* J®¡t„#
tC•w ˚Ù Fů ı°«≥¡y°' oŸ w≤F J¡∑ N≈fiÙ J¡v≈fi° Ÿu f∏@ N°æ≤ tůst°yÕ J¡∑ J¡v≈fi° J¡≤ N°<Ì ŸyÕ Ÿu ıů ≈®S° ªÔ°oÕ Fæ, ŸÙJ¡° ∫F Δ∫<‹¸> ıÙb ˚Ù NfiCJ¡≤d J¡≤w° Fæ $ Fu Ìub≈C`, ŸC©≈¥bÕJ¡ Ÿaª≤d J¡≤fiu

ŸyÕ - 85]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1575

∫ůÀ∫ fi°<±>∫ů* tu* ıf ıÙb Ÿaª≤d J¡≤w° Fæ, wf ŸJ¡° bÙ∫Õ <y≤w° FÙ Jæ¡Ÿu Fæ ? NS°Õwg oŸ Ÿ°t°∏∫

≈®ÿfi Ju¡ Δ∫°ı Ÿu ≈®J¨¡w tu* fi°≤ÌıÙ J¡° bÙ∫Õs≤d Jæ¡Ÿu FCN° ? ∫F <b„uT ≈®ÿfi ≈¥~>° y∫° $ ª¥±>°Ô° fiu J¡F° # ≤°ıfig, ˜Ù<≈^±> Ju¡ NbÔůJ¡fi Ju¡ f°Ì ≤°yb°Ÿfi° Ju¡ ÌgfC] Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d sCÆ@ FCN° ıÙb, Ÿufi° J¡ů ≤°ı° Ju¡ Ÿt°fi, N<@‹™>°fi˚¥w ˚ů•w¨ªæw∏∫ J¡∑ Ÿ‡t<wt°` Ÿu ≈®°d N°<Ì b°∫CNů* J¡ů sCÆ@ J¡≤

Ìuw° Fæ $$139-141$$ wÌfi∏w≤ tuÌ, N<_S N°<Ì Ju¡ N∏Ì≤ Ÿaª≤d J¡≤fiub°Ôu Δ∫°fib°∫C J¡Ù ≈®u≤d° Ÿu Ÿt_w Nayů* tu* <bΩt°fi tuÌ° J¡° N∏wyÕw Ÿ°≤˚¥w Ÿ°≤ t≠ı°Ÿ°≤ Wt Ÿ°æy∏º∫ Ju¡ ŸÂ„ NfiCyw

≤ıů˚°y J¡ů (Ÿ¥‚t Na„ J¡ů) wÃsd Ÿ ≈®J¡°≤ ~>ůn Ìuw° Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ ±>a™>Ô Ÿu wůn° y∫° ≈`, k¡Ô

N°<Ì N≈fiu N∏Ì≤ <_Sw ıÔ˚°y J¡ů N∏Ì≤ Ju¡ b°∫C_≈∏Ì Ÿu ~>ůn Ìuw° Fæ $$142$$ bF ~>ůn° y∫° ≤ı (Ÿ¥‚t Na„) Ÿf Nayů* Ÿu <bª<Ôw FůJ¡≤ fi°<±>∫ů* π°≤° fiÙªu t¥Ô°@°≤ _S°fi wJ¡ ÎuŸu N°w° Fæ, ıæŸu N°J¡°„ tu* <bΩt°fi tu| N°<Ì ≈C≤ůb°w Ÿu bTÕdů∏tC© FůJ¡≤ fiÙªu ˚¥wÔ ≈≤ N°wu Fæ* $ <k¡≤ t¥Ô°@°≤ tu*

N°fiu Ju¡ f°Ì fi°±>Ù π°≤° _b˚°bw# FÙ f°F≤ <fiJ¡Ô ı°w° Fæ $$143$$

∫F ıů N°≈fiu ≈FÔu J¡F° S°, Ÿtu* _b˚°b „ÆÌ°SÕ •∫° Fæ ? ∫ů* ≤°ı° ≈¥~>wu Fæ* $

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu Ìub≈C`, bªfiů* Ÿu ı°fiu ı°wu Fæ* <J¡ N°≈ fnu FÙ w[bI°fiÙ Fæ*, N°ÃtI°fi Fůfiu Ju¡ ≈¥bÕ J¡∑ ıů ŸaŸ°≤ J¡∑ <_S<w SÙ, Ÿu ˚Ù wJ¡°Õ<Ì Ÿu N°≈ ı°fiwu Fæ*, oŸ<ÔÎ N°≈ J¨¡≈°J¡≤
fwÔ°oÎ <J¡ "_b˚°b' „ÆÌ Ÿu •∫° J¡F° ı°w° Fæ $$144$$

Ÿ¨<‹¸> Ju¡ N°≤‡˚ tu* Ÿ¨<‹¸> Ju¡ Ã≈°Ìfi tu* ÃŸCJ¡ f®Ê ≈®°<d∫ů* Ju¡ ≈®°•wfi J¡tů˘ Ju¡ NfiCŸ°≤ <ıŸ-

<ıŸ @tÕb°Ôu <ıŸ-<ıŸ ≈Ì°SÕ Ju¡ R¡≈ Ÿu N≈fiu N°≈ tu* _kC¡¿≤w Fůw° Fæ, Ÿ Ÿ ≈Ì°SÕ J¡° ≈®Ô∫
wJ¡ Ÿ Ÿ @tÕ Ÿu ∫C•w ≤Ffi° FÙ _b˚°b „ÆÌ J¡° NSÕ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

ª¥±>°Ô° fiu J¡F° # <≈®∫, Ÿ¨<‹¸> Ju¡ N°≤‡˚ tu* Ÿ¨<‹¸> Ju¡ Ã≈°Ìfi Ju¡ <ÔÎ ∏tC© FCN° f®Ê N≈fiu N°≈
tu* <ıŸ |¸>, JC¡^±>, ≈¸> N°<Ì R¡≈ Ÿu ≈®_k¡C¿≤w FCN° S°, ŸÙ R¡≈ Ÿu N°ı ˚Ù Δ∫b<_Sw Fæ $$145$$
bwÕt°fi Ÿt∫ tu* |¸> N°<Ì tu* _b˚°b J¡° bæ<ªc∫ J¡°≤d-Ÿ°ty®Ù Ju¡ bæ<ªc∫ Ÿu J¡Ì°<ªwg Fů ŸJ¡w° Fæ, ≈≤∏wC Ÿ¨<‹¸> Ju¡ N°≤‡˚ tu* wů J¡°≤d-Ÿ°ty®Ù J¡° <fiR¡≈d J¡≤ FÙ fiFÙ* ŸJ¡wu, oŸ<ÔÎ

"w°Ôb¨s Ju¡ fiÙªu J¡°æÎ Ju¡ N°ytfiJ¡°Ô tu* FÙ Ìæbb„ w°Ôk¡Ô J¡° <y≤fi° N°æ≤ ŸŸu wÃJ¡°Ô ŸJ¡°
t≤ ı°fi° ıæŸu NÌ¨‹¸>-ı<fiw Fæ, bæŸu FÙ, bF Ÿf N°Ωbæ<ªc∫ NÂ‹¸>N@Ùfi Fæ, oŸu fwÔ°fiu Ju¡ <ÔÎ

FÙ N°<Ì ŸyÕ J¡° ∫F°≥ J¡Sfi <J¡∫° y∫° Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

J¡°J¡w°ÔÙ∫ ∏∫°∫ Ju¡ ŸÂ„ ∫° ıÔ tu* fCÔfCÔů* J¡∑ Ã≈<W N°æ≤ <bfi°„ Ju¡ ŸÂ„ ∫° |Cd°s≤

(|Cfi Ju¡ J¡°≤d ÔJ¡nÙ N°<Ì ≈≤ ffiu FCÎ Ns≤ů* Ju¡ Ÿt°fi <ªÖ) Ju¡ ŸÂ„ Ÿy°Õ≤‡˚ tu* |¸>, ≈¸> N°<Ì

<ª`-<b<ª` ≈Ì°Sů˘ Ju¡ R¡≈ tu* <ıŸ <J¡ŸÙ b_wC<b„uT Ÿu f®Ê ≈®_kC¡¿≤w FCN°, ŸÙJ¡ů <bπ°fig _b˚°b J¡Fwu Fæ* () $ •w N<fibÕªfiÙ∫ _b˚°b Ju¡ fÔ Ÿu Ã≈∏fi FCÎ oŸ ıywg tu* N^±>ı N°<Ì ª°≤ ≈®J¡°≤

() oŸ ÿÔůJ¡ tu* bwÕt°fiJ¡°<ÔJ¡ ≈®Ã∫uJ¡ b_wC tu* ıů <fi∫w _b˚°bbæ<ªc∫ Fæ, Ÿtu* Ÿ°ty®Ù

J¡∑ o∫W° J¡° <fiR¡≈d fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡wu, oŸ N<˚≈®°∫ Ÿu "b°¿≤fCÌgfCÌ' ∫F Ì¥Ÿ≤° Â‹¸>°∏w <Ì∫° y∫°

Fæ $ NSb° t°∫°R¡≈ Fůfiu Ÿu bæ<ªc∫ůÃ≈<W N°J¡<_tJ¡ Fæ, oŸ N<˚≈®°∫ Ÿu |Cd°s≤ J¡° wÙŸ≤°

Â‹¸>°∏w <Ì∫° y∫° Fæ $

1576

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ju¡ <b<b@ <bJ¡°≤°ÃtJ¡ ıů ÌuF ∫` w` ª°≤ů* Nů≤ |¥t ≤Fu Fæ*, fitu* J¡ůoÕ I°fib°fig ÌuF Ÿt_w b°Ÿfi°Nů*

Ju¡ sÙd Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d <k¡≤ ı∏t @°≤d fiFÙ* J¡≤wu N°æ≤ NI°fi∫C•w ÌuF wů <k¡≤ ı∏t-@°≤d J¡≤wu Fæ*, •∫ů*<J¡ NI°fiÙ ˚ůyů* tu* FÙ Â» N°_S° ≤©wu Fæ* $$146,147$$

≈ª°ŸÙb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

<~>∫°ŸÙb°≥ ŸyÕ

JC¡‡˚ Ÿu JC¡‡˚ J¡∑ Ã≈<W, b¨<], f®Ê° Ju¡ Ÿ°S ŸJ¡° Ÿt°yt wÌfi∏w≤ ŸJ¡∑ ŸbÕIw° N°<Ì J¡° bdÕfi $

ª¥±>°Ô° fiu J¡F° # Fu ≤°ıfig, tæ*fiu ≈®Ô∫≈∫Õ∏w Ÿf b_wCNů* tu* ≤Ffiub°Ôu <ıŸ _b˚°b J¡° bdÕfi

<J¡∫° Fæ wS° t°∫°„fÔ N°Ãt° Ju¡ <ıŸ _b˚°b J¡∑ ZC<w∫ů* tu* ≈®<Ÿ<] Fæ, Ÿ _b˚°b Ju¡ b„ Ÿu ∫F

NŸÙt ıywg Ã≈∏fi FCN° Fæ $ Ju¡bÔ b°Ÿfi° Ÿu N≈fi° N<_wÃb ≈®°›w J¡≤ ≈C^∫-N≈C^∫ J¡tÕ Ju¡ N@Ùfi FůJ¡≤ bF <_Sw ≤Fw° Fæ $$1$$ Fu tCfiu, NfiuJ¡ w≤F J¡∑ ∫u ıů b°Ÿfi°Î≥ Fæ*, fiJ¡° <bfi°„ J¡≤ Ìufiu Ÿu

≈®°dÙ @tÕ ∫° N@tÕ Ju¡ ka¡Ìu tu* fiFÙ* k≥¡Ÿw° N°æ≤ ŸŸu bF oŸ ŸaŸ°≤ tu* Ã≈∏fi fiFÙ* Fůw°, ∫F Ft Ôůyů* J¡° Ÿ°s°wg NfiC˚b Fæ $$2$$
b°Ÿfi°Nů* Ju¡ <bfi°„ Ÿu ı∏wC ŸaŸ°≤ tu* fiFÙ* N°w°, oŸ NfiC˚b tu* <b„uT ı°fifiu J¡∑ oh~>° Ÿu

≈®_w°<bw J¡S° J¡∑ Ÿasu≈w# Ÿt°<›w Ju¡ <ÔÎ ≈®°SÕfi° J¡≤wu Fæ* $

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu fnu fnu b°<Àt∫ů* tu* Zu‹™>, N°≈ ıů bªfi J¡Fwu Fæ*, bF NÃ∫∏w

Ì°≤ ˚°b Ÿu ˚≤°, NSÕ ≤©fiub°Ô°, y¥», NfiC˚b≈≤ wÃsd ª» ı°fiub°Ô° N°æ≤ ≈°≤t°<SÕJ¡ Fůw°

Fæ $ Fu ≤tdÙ∫, N°≈J¡° bªfibæ˚b N°ı ıů ŸCfi° y∫° Fæ, ŸŸu tæ* N≈fiÙ N°Ãt° Ju¡ ˚Ùw≤ Wt

„°<∏w J¡° NfiC˚b Ÿ ≈®J¡°≤ J¡≤ ≤F° F¥≥, <ıŸ ≈®J¡°≤ Nt¨w J¡° ≈°fi J¡≤fiu ≈≤ N°Ãt° Ju¡ N∏Ì≤

„°<∏w J¡° NfiC˚b Fůw° Fæ $ oŸ<ÔÎ N°≈ N≈fiÙ ≈®<Ÿ] Ã≈<W Ju¡ <bT∫ tu* tCHŸu JC¡~> J¡<FÎ, wÌfi∏w≤ ≈®∫Ãfi≈¥bÕJ¡ N°≈J¡∑ I°fiy<˚Õw b°dÙ J¡° tæ* Zbd J¡R¡≥y° $ N°æ≤ f®Ê°ıÙ Ju¡ ≈C`, fi N°∫Õ
fi°≤Ì tC<fi fiu Ÿ <fiyÕw bÙ∫Õ J¡° <J¡Ÿ _S°fi tu* _S°≈fi <J¡∫° ? ∫F ˚Ù ∫S°bwg N°ı tCHŸu J¡<FÎ $ ª¥±>°Ô° fiu J¡F° # Fu tCfiu, wÌfi∏w≤ N≈fiu tfiR¡≈Ù ∏tW F°SÙ J¡ů <b„C] fC<]R¡≈Ù ŸCÂ»

ªtÕ≤≠ıC Ÿu <b„°Ô <bbuJ¡R¡≈Ù N°Ô°fi tu* (yıf∏@fi-_w‡˚ tu*) f°≥@ ≤Fu fi fi°≤ÌıÙ fiu Ÿ

BbÙ˚¥w bÙ∫Õ J¡ů-ıů J¡v≈J¡°Ô J¡∑ N<Àfi Ÿu y<Ôw FCÎ ª∏Ì® Ju¡ Bb Ju¡ ŸÂ„ N°æ≤ ≈°≤Ì, ŸCbdÕ

N°<Ì „‡˚C Ju¡ <ÌΔ∫ bÙ∫Õ Ju¡ ŸÂ„ S° - ≈°Ÿ tu* ≈nu FCÎ J¡°<∏wt°fig NÌg˚Cw _k¡<¸>J¡ JC¡‡˚ tu* Ÿ

≈®J¡°≤ _S°<≈w <J¡∫°, <ıŸ ≈®J¡°≤ ª∏B tu* Ì¥Ÿ≤° ª∏B _S°<≈w <J¡∫° ı°∫ $ Ÿ <b„°Ô J¡tfiÙ∫
tuR¡≈bÕw ≈≤ ≈n° FCN° bF JC¡‡˚ J¡s Ju¡ N@ů˚°yů* tu* ª°≤ů* Nů≤ <b≈CÔ, y‡˚Ù≤ ≈u¸>b°Ô°, ŸCÂ»

wS° ≈ÃS≤≈≤ ¸>•J¡≤ Ôy ı°fiu ≈≤ ˚Ù fi ¸¥>¸>fiub°Ô° S° $ fi°≤Ì tC<fi fiu Ÿ JC¡‡˚ J¡ů ŸaJ¡v≈ı<fiw

Ÿ sÙ≤R¡≈ bÙ∫Õ Ÿu Ÿ ≈®J¡°≤ ˚≤ <Ì∫°, <ıŸ ≈®J¡°≤ N≈fiu ŸaJ¡v≈ Ÿu ≤<ªw ≈¨SJg¡ Nt¨w-≈®b°F

Ÿu f®Ê°ıÙ fiu f®ÊÔůJ¡ Ju¡ Nt¨w-Ÿ°y≤ J¡ů ˚≤ <Ì∫° S° $ JC¡~> FÙ <Ìfiů* tu* Ÿ |¸> tu* <_Sw, Fbfi N°<Ì <J®¡∫°Nů* tu* fi°≤Ì tC<fi J¡ů t∏Ì J¡≤ Ìufiub°Ô° bF „C˚ y˚Õ, Nt¨w-Ÿ°y≤ tu* ª∏Bt° Ju¡

ŸyÕ - 86]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1577

≈®<w<f‡f Ju¡ ŸÂ„ f»fiu Ôy° $$3-12$$ Ÿt∫ ≈°J¡≤ Ÿ |¸>fiu J¡tÔ≈` Ju¡ ŸÂ„ fiùb°Ôu y˚Õ

J¡° Ÿ ≈®J¡°≤ ≈®Ÿb <J¡∫°, <ıŸ ≈®J¡°≤ ≈¥dÕt°Ÿ ≈¿≤≈¥dÕ ª∏Bt° J¡° N°æ≤ bŸ∏w JC¡ŸCtů* J¡° ≈®Ÿb J¡≤wÙ Fæ $ JC¡‡˚ Ÿu bF y˚Õ Ÿt_w Nayů* Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ FůJ¡≤ Ÿ ≈®J¡°≤ <fiJ¡Ô°, <ıŸ ≈®J¡°≤

|¸>°<Ì≈¿≤<h~>∏fi sÙ≤Ÿ°y≤ Ÿu s∫b<ıÕw Ì¥Ÿ≤° ª∏Bt° $ bF JC¡~> FÙ <Ìfiů* tu* „C•Ô≈s tu* ª∏Bt°

J¡∑ fi°o˘ f» y∫° $ ŸJu¡ Nay ≈®Ã∫ay tu* ÎuŸ° Ÿ°æ∏Ì∫Õ <fi©≤ ≤F° S°, <ıŸJ¡° <fiR¡≈d fiFÙ* Fů ŸJ¡w° $ ıf ŸJu¡ Ÿ˚Ù ı°wJ¡tÕ N°<Ì Ÿa_J¡°≤ Fů ªCJu¡, wf fi fi°≤ÌıÙ fiu Ÿ f°ÔJ¡ tu*

<bΩ°R¡≈Ù @fi Ÿ ≈®J¡°≤ ~>°Ô <Ì∫°, <ıŸ ≈®J¡°≤ ÎJ¡ ≈°` Ÿu Ì¥Ÿ≤u ≈°` tu* @fi $ Sůnu FÙ <Ìfiů*
tu* Ÿfiu ∫°bwg <bΩ°_S°fiů* J¡° ˚ÔÙ˚°≥<w I°fi J¡≤ <Ô∫° $ Sůnu tu* tC<fiZu‹™> fi°≤ÌıÙ fiu Ÿ f°ÔJ¡

J¡ů ™>ÙJ¡ N≈fiu ≈®<w<f‡f Ju¡ Ÿt°fi ffi° ±>°Ô° $ ≈C`R¡≈Ù Ì¥Ÿ≤u tC<fi Ju¡ Ÿ°S tC<fifi°∫J¡ fi°≤ÌıÙ Ÿ

≈®J¡°≤ ŸC„ů<˚w Fůfiu Ôyu, <ıŸ ≈®J¡°≤ _k¡<¸>J¡ ≈bÕw tu* ≈nu FCÎ ≈®<w<f‡f Ju¡ Ÿ°S Ÿ∏º∫°J¡°Ô Ju¡

≈¥dÕª∏B ŸC„ů<˚w Fůwu Fůa $$13-18$$ Nfi∏w≤ bu fi°≤ÌıÙ N≈fiu ≈C` J¡ů ÔuJ¡≤ f®ÊÔůJ¡ tu* y∫u N°æ≤ N≈fiu <≈w° f®Ê°ıÙ J¡ů ŸŸu N<˚b°Ìfi J¡≤°∫° $ N<˚b°Ìfi J¡≤ ªCJu¡ ≈°æ` J¡ů f®Ê°ıÙ fiu ÔuJ¡≤ ŸŸu Ÿf buÌ°<Ì „°˜ů* Ju¡ <bT∫ tu* ≈≤Ùs°SÕ ≈®ÿfi ≈¥~>u $ fiJ¡° ŸtC<ªw W≤ ŸCfiJ¡≤ Ÿu N≈fiÙ yůÌ tu* _b∫a fæ™>° <Ô∫° $ wÌfi∏w≤ f®Ê°ıÙ fiu Ÿ JC¡‡˚fi°tJ¡ ≈°æ` J¡ů Ju¡bÔ N°„Ùb°ÕÌ Ÿu ŸbÕI N°æ≤ w[bI°fi tua ≈¿≤<fi¿‹™>w ffi° ±>°Ô° $ Fu Ÿ°@ů, bF ıů f®Ê°ıÙ J¡° ≈°æ` JC¡‡˚ FCN°, bFÙ

∫F wC‡F°≤u Ÿ°tfiu ≈<_Sw Fæ $ tæ* FÙ fi°≤ÌıÙ J¡° ≈C` JC¡‡˚ fi°t J¡° F¥≥ N°æ≤ JC¡‡˚ Ÿu Ã≈∏fi FCN°

F¥≥ $ Ÿ°@ů, tæ* f®ÊÔůJ¡ tu*u <≈w°ıÙ Ju¡ Ÿ°S Ÿf ŸC©ů* Ÿu ≈¥dÕ FůJ¡≤ ≤Fw° F¥≥ $ J®¡Ù±>° Ju¡ Ÿt∫ <bÔ°Ÿ

J¡≤ ≤Fu ª°≤ buÌ tu≤u <t` Fæ* $ tu≤Ù t°æŸÙ y°∫`Ù Fæ tu≤Ù t°≥ Ÿ≤_bwÙ Fæ, tu≤° |≤ f®ÊÔůJ¡ tu* Fæ, bFÙ*

˚yb°fig f®Ê° J¡° ≈°æ` FůJ¡≤ tæ* ŸC<_S≤ ≤Fw° F¥≥ $ oh~>° Ju¡ NfiCŸ°≤ Ÿf ÔůJ¡ tu* tæ* <bF°≤ J¡≤w°

F¥≥ $ Ÿf oh~>°Nů* Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d |¥tfiu tu* tu≤° ≈®∫ůıfi Ju¡bÔ ÔÙÔ° FÙ Fæ $ <J¡ŸÙ

J¡°∫Õ<b„uT Ÿu tæ* <bF°≤ fiFÙ* J¡≤w° $ ıf tæ* ˚¥ÔůJ¡ tu* <bª≤d J¡≤w° F¥≥ wf tu≤u ≈æ≤ ˚¥<t tu* fiFÙ

Ôywu, Nay @¥<ÔJ¡dů* J¡° _≈„Õ fiFÙ* J¡≤wu N°æ≤ tu≤° „≤Ù≤ J¡˚Ù ÀÔ°<fi fiFÙ* J¡≤w° $ Fu <≈®∫, N°ı tæ* ıf N°J¡°„t°yÕ Ÿu ı° ≤F° S°, wf tæ*fiu N°≈J¡ů Ÿ°tfiu Ìu©°, oŸ<ÔÎ ∫F°≥ tæ* N° y∫° N°æ≤ N°≈

Ÿu ≈¥bÕ J¡° Ÿf b¨w°∏w J¡F° $$19-27$$

Nf N≈fiÙ <•w J¡° ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $
bfib°Ÿ Ju¡ yCdů* J¡ů wS° ŸJu¡ k¡Ô <ªW„C<] J¡ů ı°fifiub°Ôu Fu tF°Ãtfig, N°≈fiu ıů JC¡~> ≈¥~>°,

fi ŸfJ¡° FÙ tæ*fiu NfiC˚b Ju¡ NfiCŸ°≤ N°≈Ÿu bdÕfi <J¡∫° $ Fu ˚°À∫„°<Ôfig, Wt N°∫Õıfiů* Ju¡ ≈®ÿfi J¡≤fiu ≈≤ ŸÃ≈C”T Ÿa˚°Td J¡≤wu FÙ Fæ*, •∫ů*<J¡ bu N°∫Õıfiů* Ju¡ Ÿ°S ≈®ÿfi N°æ≤ W≤ J¡≤fiu Ju¡ Δ∫bF°≤
tu* fnu FÙ ≈Ç> Fůwu Fæ* $ b°vtÙ<J¡ıÙ fiu J¡F° # ˚B, wÌ∏w≤ b<Ÿ‹™> tC<fiıÙ Ju¡ ÎuŸ° J¡Ffiu ≈≤ <ÌbŸ fÙw y∫°, Ÿ¥∫Õ ˚yb°fig N_w°ªÔ J¡∑ Nů≤ ªÔu y∫u, b<Ÿ‹™> tC<fi J¡ů fit_J¡°≤ J¡≤ Ÿ°∫aJ¡°Ô J¡∑ <b<@ Ju¡

<ÔÎ Ÿ˚° _fi°fi°SÕ ªÔÙ y∫Ù N°æ≤ ≤°w fÙw ı°fiu≈≤ Ÿ¥∫Õ J¡∑ <J¡≤dů* Ju¡ Ÿ°S-Ÿ°S FÙ Ÿ˚°t^±>≈ tu*
bF <k¡≤ N° y∫Ù $$28,29$$

<~>∫°ŸÙb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

1578

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

ŸW°ŸÙb°≥ ŸyÕ

≤°ı° <„<©ºbı π°≤° JC¡‡˚ J¡∑ ≈®„aŸ°, N≈fi° ÌC#© ≤ůfi°,

<„‹∫Ãb _bÙJ¡°≤ wS° ≈Ìuÿ∫ NSÕ tu* <bÿb°Ÿ≈®Ì„Õfi N°<Ì J¡° bdÕfi $

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # tF°Ãtfig, NfiuJ¡ ı∏t°ÃtJ¡ ŸaŸ°≤ tu* NfiC<‹™>w - ÎJ¡ Ÿ°S ≈¿≤≈•b Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d k¡ÔÌ°fi Ju¡ <ÔÎ _kC¡¿≤w Fů ≤Fu tu≤u Ÿa<ªw N≈®Ã∫s-≈C^∫ů* π°≤° FÙ ŸªtCª oŸ
t∏Ì≤°ªÔ ≈bÕw ≈≤, ≈¥bÙÕ b°∫C π°≤° tu| Ju¡ ŸÂ„, N°≈ ˚uıu y∫u Fæ*, ∫F tæ* t°fiw° F¥≥ $$1$$

N°≈Ju¡ ≈Ìu„ Ÿu tæ* Nbÿ∫ J¨¡w°SÕ Fů ı°«≥¡y°, ∫F Ÿ¥<ªw J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ "tæ* J¨¡w°SÕ Fů FÙ y∫°'

∫ů* <Ÿ]-Ÿ° t°fiJ¡≤ J¡Fwu Fæ* $

Fu Ÿ°@ů, ª¥≥<J¡ Nt¨w fF°fiub°ÔÙ b°dÙ fůÔfiub°Ôu N°≈Ju¡ Ÿ°S tu≤° Ÿt°yt FCN°, oŸ<ÔÎ N°ı wů tæ* fnu-fnu @t°ÕfiC‹™>°fi Ÿu @∏∫ FCÎ ≈C”Tů* tu* ŸfŸu ≈®St _S°fi tu* Nb<_Sw Fů y∫° F¥≥ $ Ÿ≠ıfiů*

J¡° Ÿt°yt N∏w≤°Ãt° tu* ıæŸÙ „°<∏w ≈FC≥ª°w° Fæ, bæŸÙ „°<∏w ∫u ≤°≠∫ Ô°˚ N°<Ì fnu-fnu J¡ůoÕ ˚Ù

≈Ì°SÕ fiFÙ* ≈FC≥ª°wu $$2,3$$

≤°≠∫-Ô°˚ N°<Ì J¡∑ N≈us° Ÿ°@CŸt°yt tu* tF[b <Ì©Ô°wu Fæ* $

Ÿ°@C ≈C”Tů* J¡° Ÿt°yt Fůfiu ≈≤ wÃJ¡°Ô FÙ N≈¿≤<tw f®Ê°fi∏ÌR¡≈ ŸC©-@fiÙ, Ì¿≤B N°<Ì

Ÿftu* ŸbÕŸ°@°≤dR¡≈ Ÿu - _kC¡¿≤w Fůfiu Ôy ı°w° Fæ, bF°≥ ≤°y, πuT N°<Ì J¡° <bª°≤ FÙ fiFÙ* ≤Fw° $

≤°≠∫Ô°˚ N°<Ì wů wCh~> ŸC© ≈®Ì°fi J¡≤w° Fæ, ∫F°≥ N≈¿≤<tw N°fi∏Ì J¡∑ fi Ÿa˚°bfi° Fæ N°æ≤ fi ŸbÕŸ°@°≤d J¡ů ŸCÔ˚ FÙ Fæ $ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ZÙ≤°tıÙ, <„<©ºbı ∫ů* J¡F FÙ ≤Fu Su <J¡
fÙª tu* FÙ Ÿ ≤°ı° Ju¡ b°•∫ J¡ů ≤ůJ¡J¡≤ fi°≤Ì tC<fi Ju¡ fhªu Ju¡ R¡≈ tu* <bΩt°fi ª¥±>°Ô° fůÔfiu ÔyÙ $

ª¥±>°Ô° fiu J¡F° # Ÿ°@ů, Nf tu≤Ù ≈®„aŸ°SÕ ıů JC¡~> bªfi N°≈ J¡F ≤Fu Fæ*, Ÿu ≤Ffiu ÌÙ<ıÎ $ N°≈fiu ıů JC¡~> ≈¥~>°, ŸJ¡° tæ*fiu bdÕfi <J¡∫° $ Nf tCHŸu J¡<FÎ <J¡ N°≈ Fæ* J¡°æfi N°æ≤ oŸ ≈bÕw ≈≤ •∫° J¡≤ ≤Fu Fæ* ? N°≈J¡° ∫F N≤^∫b°Ÿ <J¡wfiu J¡°Ô J¡° FCN° ∫°fiÙ N°≈J¡ů N≤^∫b°Ÿ J¡≤wu J¡≤wu <J¡wfi° Ÿt∫
fÙw y∫° $ bfib°Ÿ J¡≤ J¡°æfi J¡°∫Õ ¿Ÿ] J¡≤fi° ª°Fwu Fæ*, ∫F ŸÃ∫ ŸÃ∫ J¡<FÎ, <~>≈°oÎ tw, •∫ů*<J¡
w≈_bÙ Ôůy NŸÃ∫ fůÔfi° ı°fiwu FÙ fiFÙ* $$4-7$$

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # tC<fib≤, N°≈ Ìub≈C` Fæ*, Ÿ˚Ù JC¡~> ™>ÙJ¡-™>ÙJ¡ ı°fiwu Fæ* $ ÔůJ¡b¨W°∏w N°æ≤ ≈≤t°SÕb¨W°∏w ˚Ù ı°fiwu Fæ*, <k¡≤ ˚Ù N°≈Ju¡ ı°fifiu ∫ůÀ∫ N°æ≤ Ì¥Ÿ≤Ù J¡°æfi-ŸÙ b_wC J¡F¥≥ $$8$$

Fu N°∫Õ, Ju¡bÔ ŸaŸ°≤R¡≈Ù ˚∫ Ÿu ˚Ùw Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d tæ* oŸ bfi Ju¡ N∏Ì≤ ≤Fw° F¥≥ $ ∫Ω<≈

N°≈ wů tCHu ı°fiwu FÙ Fæ*, <k¡≤ ˚Ù tæ* N°≈Ÿu JC¡~> Ÿasu≈w# J¡F ≤F° F¥≥ $ tæ* <„<©ºbıfi°tJ¡ ≤°ı° F¥≥,

≤°≠∫ ~>ůnJ¡≤ ∫F°≥ ≈≤ b°Ÿ J¡≤Ju¡ w≈ J¡≤ ≤F° F¥≥ $ Fu w[bI, tæ* ŸaŸ°≤ tu* ≈CfiıÕ∏t Ÿu NÃ∫∏w ±>≤ y∫°

F¥≥ $ ≈FÔu ŸC© <k¡≤ ÌC#©, ≈FÔu t≤d <k¡≤ ı∏t-∫F <k¡≤-<k¡≤ Ã≈∏fi FCN° FÙ J¡≤w° Fæ $ oŸ<ÔÎ Fu w[bI, ŸaŸ°≤ Ÿu Ÿ∏w◊ FůJ¡≤ ofi bfibÙ<S∫ů* tu* w≈ J¡≤ ≤F° F¥≥ $$9-11$$ ª°≤ů* Nů≤ <Ì„°Nů* tu* |¥t

˚Ù ≤F° F¥≥, J¡™>ů≤ w≈ ˚Ù J¡≤ ≤F° F¥≥, <k¡≤ ˚Ù ıæŸu <fi@Õfi <fi<@ ≈®°›w fiFÙ* J¡≤w°, bæŸu FÙ tæ* NŸÔ

„°<∏w ≈®°›w fiFÙ* J¡≤ ≤F° F¥≥ $$12$$ ∫Ω<≈ ∫F°≥ ≈≤ tu≤° ≈®∫Ãfi JC¡¿^™>w Fů y∫° Fæ, tæ*fiu J¡ůoÕ k¡Ô ˚Ù

ŸyÕ - 87]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1579

≈®°›w fiFÙ* <J¡∫° Fæ, tæ* NŸF°∫ ˚Ù F¥≥, ≤°≠∫J¡°Ô J¡∑ Ÿ°@CŸay<w N°<Ì Ÿu ba<ªw ˚Ù Fů y∫° F¥≥, <k¡≤ ˚Ù
oŸ bfi tua |Cfi Ÿu sÙd b¨s J¡Ù fi°o˘ Ÿ¥© ≤F° F¥≥ $ ≈b°Ÿ, Ìubw° N°æ≤ N<w<S J¡∑ ≈¥ı° N°<ÌR¡≈ ∫F

<fi∫w<J®¡∫° ™>ÙJ¡-™>ÙJ¡ R¡≈ Ÿu J¡≤wu-J¡≤wu ˚Ù ÎJ¡ ÌC#© Ÿu Ì¥Ÿ≤u NfiuJ¡ ÌC#©ů* J¡∑ Nů≤ ı° ≤F° F¥≥ $ Fu w[bI, „°˜°fiCtů<Ìw •w <J®¡∫°-<bZ°<∏wR¡≈ Nt¨w J¡∑ FuwC Fůfiu ≈≤ ˚Ù Ÿu fi ÌuJ¡≤-tu≤u <ÔÎ
ıů <bT ffiJ¡≤ <_Sw Fæ, Ÿtu* J¡°≤d •∫° Fæ, Ÿu J¡<FÎ NS°Õwg J¡tÕŸtC<hªw ≈°Ÿfi° Nt¨w J¡∑

FuwC Fæ, ∫F "<bΩ°a ª°<bΩ°a ª' oÃ∫°<Ì ZC<w Ÿu ı°fi° ı°w° Fæ, ŸÙJu¡ N°@°≤ ≈≤ tæ*fiu ˚Ù <bZ°<∏w Ju¡

<ÔÎ J¡tů˘ Ju¡ Ÿ°S-Ÿ°S ≈°Ÿfi° J¡° NbÔ‡ffi <J¡∫° ≈≤ ŸŸu <bZ°a<w fi <tÔJ¡≤ ÌC#©≈≤‡≈≤° FÙ

<tÔ ≤FÙ Fæ, tu≤u <ÔÎ J¡tÕŸtC<hªw ≈°Ÿfi° <bT FÙ ffiJ¡≤ fæ™> y∫Ù, Nw# ŸJu¡ <bTR¡≈ ffifiu tu* FuwC

•∫° Fæ, J¡<FÎ $$13,14$$

J¡tÕŸtC<hªw ≈°Ÿfi° Ÿu tC<•w FůwÙ Fæ, ∫F ıů ≤°ı° J¡ů ˚®t Fů y∫° Fæ, bF ıf wJ¡ <fib¨W
fiFÙ* <J¡∫° ı°w°, wf wJ¡ N°Ãt° J¡° ≈Ìu„ Ìufiu ≈≤ ˚Ù N°Ãt° ı°fiuy° fiFÙ*, oŸ<ÔÎ ˚®t<fib°≤d°SÕ

N≈fiu J¡ů <ıŸ J®¡t J¡° <≈w°tF fiu ≈Ìu„ <Ì∫° S°, ŸJ¡° Zbd J¡≤°wu Fæ* $

ª¥±>°Ô° fiu J¡F° # Ÿ°@ů, <J¡ŸÙ Ÿt∫ ≈FÔu tæ*fiu N≈fiu <≈w°tF f®Ê°ıÙ Ÿu ∫F ≈®ÿfi <J¡∫° S° <J¡

Fu ≈®˚ů, I°fi N°æ≤ J¡tÕ-ofi Ìůfiů* tu* ıů ˚Ù J¡ůoÕ ÎJ¡ tC<•w J¡° J¡°≤d Fů, Ÿu tCHŸu J¡<FÎ $$15$$
f®Ê°ıÙ fiu J¡F° # Fu ≈°æ`, I°fi FÙ ≈≤t Zu∫ Fæ ∫°fiÙ Wt N°Ãtw[b J¡° J¡°≤d Fæ* $ Ju¡bÔ ŸÙŸu

˚ÔÙ˚°≥<w N°Ãt° J¡° Ÿ°s°wg NfiC˚b Fů ı°w° Fæ $ ZC<w∫ů* tu* ıů <J®¡∫°Nů* J¡° vÔu© <J¡∫° y∫° Fæ, bF wů J¡°Ô∫°≈fi°SÕ <bfiůÌt°` Ju¡ <ÔÎ FÙ Fæ $ w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ _by°Õ<Ì ŸC©˚ůyR¡≈ <bfiůÌ Ju¡ <ÔÎ

∫Ω<≈ <J®¡∫°Î≥ ≈®b¨W FůwÙ Fæ*, wS°<≈ ≈¿≤d°t tu* _byÕ˚ůy Ju¡ <b≤Ÿ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d bF tC¶∫ ≈C”T°SÕ
fiFÙ* Fů ŸJ¡w°, Nw# <J¡∏FÙ* Ì¥Ÿ≤u ≈®J¡°≤ Ju¡ ˚∫aJ¡≤ NfiSů˘ J¡∑ Ã≈<W Ju¡ <fib°≤d°SÕ N°∫C‹∫J¡°Ô∫°≈fi J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ FÙ •w ZC<w tu* <J®¡∫° J¡° vÔu© <J¡∫° y∫° Fæ $$16$$
oŸ<ÔÎ "<bΩ°a ª° <bΩ°a ª' oÃ∫°<Ì ZC<w I°fi Ju¡ N<@J¡°≤Ù ıfiů* Ju¡ <ÔÎ FÙ ≈®b¨W Fæ $ Ÿ ZC<w tu* "N<bΩ∫° t¨Ã∫Ca wÙÃb°Õ <bΩ∫°t¨wtÿfiCwu' ∫F ıů t¨Ã∫Cw≤d wS° Nt¨wÃb J¡F° y∫° Fæ, ŸJ¡°

N<˚≈®°∫ _b°˚°<bJ¡ ÌCÿªu‹¸>°<fib¨<W tu* wS° N°≈u<sJ¡ Nt¨wÃb tu* Fæ, oŸ N°„∫ J¡Fwu Fæ* $

≈°æ` ˚Ù ≈C`R¡≈ Fůw° Fæ, oŸ N<˚≈®°∫ Ÿu f®Ê°ıÙ J¡Fwu Fæ* $

Fu ≈C` JC¡‡˚, <ıfi ıÙbů* J¡ů I°fiR¡≈° Â<‹¸> ≈®°›w fiFÙ* FCoÕ Fæ, fi Ôůyů* Ju¡ <ÔÎ <J®¡∫° FÙ ŸfŸu f»-ª»J¡≤ NbÔ‡ffi Fæ $ <ıŸJu¡ ≈°Ÿ tu* ≈\> N‡f≤ (tF|Õ ≈¸g¸¥>) fiFÙ* ≤Fw°, •∫° bF Ÿ°@°≤d J¡‡fÔ J¡FÙ* ~>ůn ŸJ¡w° Fæ ? $$17$$
w[bI°fiÙ ˚Ù bd°ÕZtJ®¡t°fiCŸ°≤ J¡tÕJ¡Ô°≈ J¡≤wu Ìu©u ı°wu Fæ*, <k¡≤ N°≈ Jæ¡Ÿu J¡Fwu Fæ* <J¡

J¡tÕJ¡Ô°≈ NI°<fi∫ů* Ju¡ <ÔÎ ŸfŸu f»-ª»J¡≤ „≤d Fæ ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

F°≥, I°fiÙ J¡tÕ J¡≤w° Fæ, ≈≤∏wC ŸJ¡∑ <J®¡∫°Î≥ <fi‹k¡Ô Fæ* ∫°fiÙ ı∏t-t≤d N°<Ì Ju¡ ª•J¡≤ tu*

Ÿu fiFÙ* ±>°ÔwÙ •∫ů*<J¡ ŸJ¡∑ Ÿt_w b°Ÿfi°Î≥ fi‹¸> Fů ªCJ¡∑ Fæ* N°æ≤ ıů NI°fiÙ Fæ* ŸJu¡ Ÿ˚Ù J¡tÕ

Ÿk¡Ô Fæ* ∫°fiÙ ı∏t-t≤d N°<Ì Ju¡ ª•J¡≤ tu* Ÿu ±>°Ôwu FÙ Fæ*, •∫ů*<J¡ J¡tů˘ J¡∑ Ÿk¡Ôw° tu* ≈®∫ůıJ¡
b°Ÿfi°Î≥ Ÿtu* ffiÙ FCoÕ Fæ $$18$$

1580

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

•∫° wf I°fiÙ J¡∑ N„C˚ <J®¡∫°Î≥ ˚Ù bæŸÙ FÙ Fæ*, ∫ů* J¡Fwu Fæ* $

Ÿ˚Ù <J®¡∫°Î≥ ª°Fu bu „C˚ Fů* ª°Fu N„C˚, b°Ÿfi° Ju¡ N˚°b tu* <fi‹k¡Ô FÙ Fů ı°wÙ Fæ* $ k¡ÔÌ°fi tu*
wÃ≈≤ ˚Ù N„C˚ <J®¡∫°Î≥ ÎJ¡t°` f°<@w°fiCb¨<W Ÿu, <Ÿ*ªfi Ju¡ N˚°b Ÿu Ÿk¡Ô „C‹J¡ Ôw° Ju¡ ŸÂ„,

„C‹J¡ FÙ Fæ $ w°Ã≈∫Õ ∫F <fiJ¡Ô° <J¡ <ıŸ I°fiÙ tu* ≈®°≤Æ@k¡ÔJ¡ ˚Ù <J®¡∫°Î≥ f°<@w°fiCb¨<W Ju¡ J¡°≤d Ÿk¡Ô „C‹J Ôw° Ju¡ ŸÂ„ ≤FwÙ Fæ*, Ÿ I°fiÙ tu* Nfi°≤Æ@k¡ÔJ¡ <J®¡∫°Î≥ „C‹J¡ ≤FwÙ Fæ*, oŸtu* wů J¡Ffi° FÙ •∫° ? ıF°≥ fnu fnu b¨s ÌÀ@ Fů ı°wu Fů*, bF°≥ Ÿ°@°≤d w¨d Ju¡ <bT∫ tu* wů J¡Ffi° FÙ •∫° ?

<ıŸ ≈®J¡°≤ Ì¥Ÿ≤Ù M¡wC tu* ≈FÔu J¡∑ M¡wC tu* Fůfiub°Ôu fiÙF°≤ N°<Ì <bÔÙfi Fů ı°wu Fæ*, ŸÙ ≈®J¡°≤
b°Ÿfi° J¡° <bfi°„ Fů ı°fiu ≈≤ Ÿ˚Ù <J®¡∫°Nů* Ju¡ k¡Ô <bÔÙfi Fů ı°wu Fæ* $$19,20$$
b°Ÿfi° Ÿu „¥∏∫ <J®¡∫° •∫ů* k¡Ô ≈æÌ° fiFÙ* J¡≤wÙ ? oŸ ≈®ÿfi≈≤ J¡°„Ôw° Ju¡ ŸÂ„ _b˚°b Ÿu FÙ,

∫ů* W≤ Ìuwu Fæ* $

Fu ≈C`, ıæŸu J¡°„ J¡∑ Ôw° _b˚°b Ÿu FÙ J¡ůoÕ k¡Ô fiFÙ* ÌuwÙ, bæŸu FÙ b°Ÿfi°„¥∏∫ <J®¡∫° _b˚°b Ÿu FÙ J¡ůoÕ k¡Ô fiFÙ* ÌuwÙ $$21$$

ŸC©-ÌC#© Ju¡ ˚ůy Ju¡ <ÔÎ tæ* ∫ůÀ∫ F¥≥, oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ b°Ÿfi° FÙ, f°Ô˚®°<∏w tu* FuwC ∫s b°Ÿfi° Ju¡

ŸÂ„, wwg- wwg ŸC© N°<Ì tu* J¡°≤d Fæ*, ∫ů* J¡Fwu Fæ* $
ıf f°ÔJ¡ ∫s J¡∑ b°Ÿfi° Ÿu ∫C•w ≤Fw° Fæ, w˚Ù ∫s J¡ů Ìu©w° Fæ, N∏∫S° fiFÙ*, fŸ oŸÙ ≤Ù<w Ÿu ıf ≈C”T ÌC#© N°<Ì J¡∑ b°Ÿfi° Ÿu ∫C•w ≤Fw° Fæ, w˚Ù ÌC#© N°<Ì J¡° NfiC˚b J¡≤w° Fæ, N∏∫S°
fiFÙ* $ ∏fiw N°æ≤ N°J¡°≤-≈®J¡°≤ Ÿu @bÔ ˚Ôu FÙ „C˚°„C˚ <J®¡∫° Fů, ≈≤∏wC N°ÃtI°fiÙ J¡ů bF ÎuŸu k¡Ô fiFÙ* ÌuwÙ, ıæŸu <bJ¡<Ÿw @bÔ „≤Ôw° k¡Ô fiFÙ* ÌuwÙ $$22,23$$

NIÌ„° tu* NSÕ<J®¡∫° tu* ŸtSÕ ŸÃ∫˚¥w b°Ÿfi° J¡° I°fi Ÿu f°@ Jæ¡Ÿu Fůy°, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

Fu Ÿ°@ů, NI°fiÌ„° tu* ˚Ù b°Ÿfi° b°_wb tu* fiFÙ* ≤FwÙ, ≈≤∏wC t¥©Õw° Ju¡ J¡°≤d NFaJ¡°≤ N°<Ì

J¡° R¡≈ @°≤d J¡≤ NŸÃ∫R¡≈ Ÿu ÎuŸu <Ìw FCoÕ Fæ, ıæŸu t”˚¥<t tu* NŸÃ∫R¡≈ Ÿu ıÔ $$24$$

≈FÔu J¡∑ b°Ÿfi° J¡° fi°„ Fůfiu ≈≤ ˚Ù I°fi J¡∑ Ã≈<W Ju¡ Ÿt∫ Ã≈∏fi FCoÕ b°Ÿfi° wů <J®¡∫°R¡≈
k¡Ô J¡° ≈®Ÿb J¡≤uyÙ FÙ, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

"Ÿf JC¡~> f®ÊR¡≈ FÙ Fæ' oŸ ˚°bfi° Ÿu <ıŸJ¡∑ NI°fiR¡<≈dÙ t¥©Õw° <bfi°„ J¡ů ≈®°›w Fů y∫Ù,

ŸJ¡ů b°Ÿfi° ÎuŸu Ã≈∏fi fiFÙ* FůwÙ, ıæŸu t”˚¥<t Ju¡ _bR¡≈ J¡ů ı°fifiub°Ôu ≈®°I ≈C”T J¡ů t”˚¥<t tu* ıÔŸ°y≤ J¡∑ ˚®°<∏w fiFÙ* FůwÙ $$25$$ N≈fiu N∏Ì≤ ÎJ¡t°` b°Ÿfi° J¡° Ã∫°y J¡≤ Ìufiu Ÿu FÙ ı≤°

N°æ≤ t≤d Ÿu ≤<Fw wS° ≈CfiıÕ∏t Ÿu ≤<Fw ≈≤t°SÕ b_wCR¡≈ ıÙb ffi ı°w° Fæ $$26$$

<≈w°tF J¡∑ <•w J¡° ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $
b°Ÿfi°∫C•w tfi Iu∫ Fæ N°æ≤ b°Ÿfi°„¥∏∫ tfi I°fi Fæ, ∫F ı°fifi° ª°<FÎ $ ıf I°fi π°≤°

I°wΔ∫ f®Ê b_wC ≈®°›w Fů ı°wÙ Fæ, wf ıÙb Ì¥Ÿ≤Ù f°≤ ı∏t@°≤d fiFÙ* J¡≤w° $$27$$ ª¥±>°Ô°
fiu J¡F° # Fu ≤°ıTuÕ, ≈®<Ÿ] fnu-fnu f®Ê° N°<Ì ˚Ù ıf I°fi FÙ ≈≤t tůs J¡° Ÿ°@fi Fůfiu Ÿu J¡v∫°dR¡≈ Fæ, ∫F <fi#Ÿa<ÌÀ@ J¡Fwu Fæ*, wf N°≈ I°fi ~>ůnJ¡≤ "w≈ FÙ tůs J¡° FuwC Fæ' ∫ů* <fiÿª∫

J¡≤ •∫ů* Nb<_Sw Fæ* ? $$28$$

ŸyÕ - 87]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1581

<bbuJ¡„¥∏∫ f<FtCÕ© ıů ≈C”T Fæ*, fiJu¡ <ÔÎ Ì^±>, J¡t^±>ÔC N°<Ì Ÿ°@°≤d b_wCÎ≥ ˚Ù, ttw°

Ã≈∏fi J¡≤, ≈∫°Õ›w NfiSÕk¡Ô Ìu ŸJ¡wÙ Fæ*, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Fu tFÙ≈wu, ∫F°≥ Ì^±> Fæ, ∫F°≥ J¡t^±>ÔC Fæ, ∫F°≥ N°Ÿfi Fæ oÃ∫°<Ì <bª°≤ Ÿu NfiSů˘ Ÿu ≈¥dÕ oŸ

ŸaŸ°≤ tu* •∫ů* ˚®°∏w Fů ≤Fu Fæ* ? $$29$$

∫<Ì w≈ÿª∫°Õ NfiSÕ N°æ≤ Fu∫ Fæ, wů <J¡ŸJ¡° NbÔ‡ffi J¡≤fi° ª°<FÎ, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

Fu ≤°ıfig, tæ* J¡°æfi F¥≥, ∫F NfiS°ÕÃtJ¡ ıywg <J¡Ÿ w≤F Ã≈∏fi FCN°, oŸJ¡∑ „°<∏w <J¡Ÿ ≈°∫ Ÿu FůyÙ, oŸ w≤F wů N°≈ <bª°≤ fiFÙ* J¡≤wu N°æ≤ NI°fiÙ J¡∑ w≤F •∫ů* ≤Fwu Fæ* ? $$30$$

<bª°≤ Ju¡ ŸÂ„ yC” Ju¡ ≈°Ÿ ı°fi°, fiJ¡∑ Ÿub° J¡≤fi°, fiŸu N°Ãt° Ju¡ <bT∫ tu* ≈®ÿfi J¡≤fi°

N°<Ì ˚Ù ≈°Ìu∫ Fæ*, ∫F <Ì©Ô°wu Fæ* $

∫F ŸaŸ°≤ Jæ¡Ÿu Ã≈∏fi FCN°, tůs <J¡Ÿ ≈°∫ Ÿu Fůy° oÃ∫°<Ì ≈®ÿfi J¡≤wu FCÎ N°≈ ≈≤ wÃ≈Ì°SÕ

N°æ≤ N≈≤ Ãba≈Ì°SÕ J¡ů ÎJ¡R¡≈ Ÿu ı°fifiub°Ôu w[bI yC”Nů* Ju¡ ≈°Ÿ ı°J¡≤ fiJu¡ ª≤dů* J¡∑ Ÿub° •∫ů*
fiFÙ* J¡≤wu ? b®w, ≈b°Ÿ, „Ùw, ‹d N°<Ì ŸC©-ÌC#©°ÃtJ¡ ≈®b¨<W tu* ÃŸCJ¡ N°Ãtªæw∏∫ <ıŸtu*

≤Fw° Fæ, ÎuŸÙ oŸ w≈R¡≈ <J®¡∫° Ÿu ≈bÕwJ¡ů¸>≤ tu*, „°˜ Ju¡ J¡∑¸> Ju¡ ŸÂ„, N°≈ N≈fiÙ N°∫C •∫ů*

Δ∫wÙw J¡≤ ≤Fu Fæ* ? Ÿt (f®Ê) Â<‹¸> Ÿ°@C ≈C”Tů* Ju¡ ≈°Ÿ N°ÃtJ¡v∫°d°SÕ ≈®ÿfi, fiJ¡∑ Ÿub° wS°

Ÿt°yt J¡≤fiu Ÿu bF ∫C<•w (N°≈J¡∑ N˚Ù‹¸> <bZ°<∏wŸC©Ì°<∫fiÙ I°fi∫C<•w) ≈®°›w Fů ı°wÙ Fæ,

<ıŸŸu wÃJ¡°Ô ŸaŸ°≤f∏@ Ÿu ≈C”T tC•w Fů ı°w° Fæ $$31-33$$
wů Nf tCHu Jæ¡Ÿu ≤Ffi° ª°<FÎ ?

Fu ≤°ıfig, w≈ÿª∫°Õ N°<Ì f<FtÕC© ÌC#©≈®Ì ªu‹¸>°Nů* Ÿu <b≤w FůJ¡≤ N°≈ yC”ıÙ Ju¡ Ÿ°S FÙ

N°F°≤ ©°wu FCÎ oŸ bfiJ¡ů¸>≤ tu*, @≤° <~>B tu* ≤Ffiub°Ôu J¡∑¸> Ju¡ Ÿt°fi, <fiÿªÔ FůJ¡≤ <_Sw ≤<FÎ $
b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ≤°tıÙ, Ìubw° J¡° R¡≈ @°≤d J¡∑ FCoÕ Ÿ J¡°∏w° (ª¥±>°Ô°) π°≤° ≈®fů<@w bF

≤°ı° <„<©ºbı N°≥ŸCNů* Ÿu ≈¥dÕ tC© FůJ¡≤ ∫F bªfi J¡Ffiu Ôy° $ <„<©ºbı fiu J¡F° # Ìub≈C`, N°ÿª∫Õ Fæ <J¡ fFCw Ÿt∫ Ju¡ f°Ì N°ı N°≈Ju¡ π°≤° tæ* ıy°∫° y∫° F¥≥ $ t¥©Õw° Ÿu FÙ Ÿ°@CŸt°yt

~>ůnJ¡≤ tæ* owfiu Ÿt∫ wJ¡ bfi tu* ≤F° $ NFů, tu≤° ≈°≈ Ÿ‡≈¥dÕ fi‹¸> Fů y∫°, ÎuŸ° tæ* t°fiw° F¥≥, •∫ů*<J¡

N°≈ FÙ ∫F°≥ N°J¡≤ tCHu ıy° ≤Fu Fæ* $ Fu ŸC∏Ì≤°fifi, N°≈ FÙ tu≤u yC” Fæ*, N°≈ FÙ tu≤u <≈w° Fæ*, N°≈ FÙ
tu≤u <t` Fæ*, <„‹∫R¡≈ tæ* N°≈Ju¡ ª≤dů* J¡ů ≈®d°t J¡≤w° F¥≥, J¨¡≈° J¡∑<ıÎ $ <ıŸ Ì°≤wt b_wC J¡ů N°≈ ı°fiwu Fæ*, <ıŸJu¡ I°w Fů ı°fiu ≈≤ ≈®°dÙ <k¡≤ „ůJ¡ fiFÙ* J¡≤w°, <ıŸŸu tæ* ŸC© tu* <bZ°∏w Fů ı°«≥¡, Ÿ f®ÊR¡≈ b_wC J¡° tCHu ≈Ìu„ ÌÙ<ıÎ $ tC<fib≤, I°fi tu* wů |¸>I°fi, ≈¸>I°fi N°<Ì NfiuJ¡
w≤F Ju¡ ˚uÌ ≈°∫u ı°wu Fæ*, oŸÙ<ÔÎ N°≈fiu "I°fi FÙ J¡v∫°dJ¡°≤J¡ Fæ' oŸŸu ıů ≈≤t w°≤J¡I°fi J¡F°
bF |¸>I°fi°<Ì tu* Ÿu J¡°æfi I°fi Fæ ? $$34-40$$ ª¥±>°Ô° fiu (JC¡‡˚ fiu) J¡F° # Fu ≤°ıTuÕ, ∫<Ì tæ* ≈°Ìu∫
b°•∫ F¥≥, ∫°fiÙ tu≤u b°•∫ tu* wC‡Fu* Z]° Fæ, wů w°≤J¡ I°fi ıæŸ° Fæ, bæŸ° FÙ tæ* wCtŸu J¡F¥≥y°, ∫<Ì tu≤u b°•∫ tu* wC‡Fu Z]° fiFÙ* Fæ, wů tæ* fiFÙ* J¡F¥≥y°, •∫ů*<J¡ Z]°„¥∏∫ ıfiů* Ju¡ Ÿ°tfiu J¡F° y∫° Wt b°•∫

˚Ù ™C>≥™> Ju¡ Ÿ°tfiu J¡Fu y∫u J¡°æÎ Ju¡ „ÆÌ Ju¡ Ÿt°fi <fi≤SÕJ¡ Îba <fi∏ÌfiÙ∫ Fůw° Fæ $ Nw# wC‡Fu* ≈FÔu Z]°ÔC Fů ı°fi° ª°<FÎ $$41$$ <ıŸJu¡ b°•∫ tu* Zůw° J¡ů Z]° fiFÙ* ≤FwÙ ÎuŸu ÔÙÔ°b„ Ÿu ≈¥~>u y∫u

1582

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
b•w° Ju¡ b°•∫ Ÿ ≈®J¡°≤ <fi‹k¡Ô Fů ı°wu Fæ*, <ıŸ ≈®J¡°≤ N∏@J¡°≤ tu* o¿∏B∫ů* Ju¡ Ÿ‡f∏@ <fi‹k¡Ô Fů ı°wu Fæ* $$42$$ ≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu tCfiu, <ıŸ w≤F ZC<w J¡∑ "_byÕJ¡°tů ∫ıuw' oÃ∫°<Ì

<fiÌůÕT ≈®°t°^∫ Ÿu <fi<ÿªw <b<@ <„‹¸> ≈C”Tů* π°≤° <fi#Ÿ∏ÌuF y¨FÙw J¡∑ ı°wÙ Fæ, ŸÙ w≤F N°≈ ıů JC¡~> ˚Ù J¡Fu*yu, Ÿu tæ* wÃJ¡°Ô FÙ y®Fd J¡≤ Ô¥≥y°, ∫F tu≤° b°•∫ N°≈ ŸÃ∫ FÙ ı°<fi∫u $$43$$ ª¥±>°Ô°
fiu J¡F° # ≤°ıfig, ıæŸu f°ÔJ¡ FuwCNů* Ÿu ≈≈<W„¥∏∫ N≈fiu <≈w° Ju¡ bªfiů* J¡ů ≈®t°dfC<] Ÿu y®Fd J¡≤w° Fæ, bæŸu FÙ N°≈ tu≤u ofi bªfiů* J¡ů y®Fd <J¡ıÙÎ $$44$$ ≤°ıfig, ŸCfifiu Ju¡ f°Ì "oŸtu* tu≤° <Fw FÙ

Fæ' oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ fC<]≈¥bÕJ¡ ˚°bfi° J¡≤wu FCÎ N°≈ wJÕ¡b°Ì J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ "t@C≤ yÙw J¡∑ fi°o˘' tu≤u ofi bªfiů* J¡ů ≈®Ù<w Ÿu ŸC<fi∫u N°æ≤ fiJ¡ů ≈®°t°^∫fC<] Ÿu y®Fd J¡∑<ıÎ $$45$$

ÌuF°<Ì tu* N<˚t°fi J¡° Ã∫°y J¡≤°fiu Ju¡ <ÔÎ wS° ÌC#©ů* J¡° <fiÌ°fi <Ì©Ô°fiu Ju¡ <ÔÎ t<d-J¡°≥ª

Ju¡ ≈°¶∫°fi wS° F¿_w≈J¡ Ju¡ N°¶∫°fi J¡° Zbd J¡≤°fiu Ju¡ <ÔÎ ª¥±>°Ô° Nbw≤d f°≥@wÙ Fæ $

≤°ıfig, tæ* ÎJ¡ ÎuŸ° tfiůF≤ J¡S°J®¡t J¡Fw° F¥≥, ıů N°≈Ju¡ ª¿≤w Ju¡ ŸÌ¨„ Fæ, t∏Ìt<w∫ů* J¡∑ ˚Ù

<ª≤J¡°Ô Ju¡ f°Ì <bª°≤ůÌ∫ π°≤° Ì∫ J¡ů ≈®°›w J¡≤ ≤FÙ fC<] J¡ů fů@ Ìufiub°Ô° Fæ wS° tF°t<w∫ů* J¡ů wů „Ù|® FÙ ŸaŸ°≤ Ju¡ ˚∫ Ÿu ≈°≤ J¡≤ Ìufiub°Ô° Fæ, N°≈ Ÿu ŸC<fi∫u $$46$$

ŸW°ŸÙb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

Nl>°ŸÙb°≥ ŸyÕ

<ª≤J¡°Ô J¡∑ w≈_∫° Ÿu ≈®°›w FCÎ <ª∏w°t<d J¡ů <J¡ŸÙ fiu N≈fiÙ
t¥©Õw° Ÿu ~>ůnJ¡≤ t<d J¡∑ ˚®°<∏w Ÿu J¡°≥ª J¡ů N≈fi°∫°, ∫F J¡S° $

ª¥±>°Ô° fiu J¡F° # J¡ůoÕ ÎJ¡ ZÙt°fig ≈C”T S° $ bF Nfi°<Ì J¡°Ô Ÿu FÙ ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u Ju¡ _S°fi tu* fi

≤Ffiub°Ôu NÃ∫∏w <b”] yCd N°æ≤ Ô‚tÙ J¡° N°Z∫ S° ∫°fiÙ ŸJu¡ ≈°Ÿ N°æÌ°∫Õ, bæ≤°À∫, ŸbÕ_bÃ∫°y N°<Ì Wt yCd N°æ≤ @fi-@°∏∫°<Ì ≈®ªC≤ Ÿ‡≈<W∫°≥ SÙ* $ ŸaŸ°≤ tu* yCd N°æ≤ Ÿ‡≈<W Ìůfiů* J¡° ÎJ¡ FÙ

_S°fi <b≤Ô ≤Fw° Fæ $ ıF°≥ yCd ≤Fw° Fæ bF°≥ Ÿ‡≈<W fiFÙ* ≤FwÙ N°æ≤ ıF°≥ Ÿ‡≈<W∫°≥ ≤FwÙ Fæ* bF°≥ yCd fiFÙ* ≤Fwu $ oŸ<ÔÎ bF bnb°<Àfi N°æ≤ ıÔ - ofi ≈≤_≈≤ <b”] Ìůfiů* Ju¡ N°Z∫ Ÿ°y≤ Ju¡ ŸÂ„ ≈®wÙw Fů ≤F° S° $$1$$ bF ª°æŸ™> J¡Ô°Nů* Ÿu ≈¥dÕ S°, N˜<bΩ° tu* ≈Ç> S°, Δ∫bF°≤„°˜ tu* <bªsd S°

N°æ≤ ŸaJ¡<v≈w Ÿt_w J¡°∫ů˘ Ju¡ ≈°≤ Fů ı°w° S° ∫°fiÙ bF <ıfi- <ıfi J¡°∫ů˘ J¡° ŸaJ¡v≈ J¡≤w° S°,

∏Fu* wÃJ¡°Ô FÙ J¡≤ ±>°Ôw° S° $ ŸJu¡ <ÔÎ J¡ůoÕ ˚Ù NŸ°º∫ J¡°∫Õ fiFÙ* S° $ owfi° Ÿf Fůwu FCÎ ˚Ù
bF ≈≤t ≈Ì J¡ů fiFÙ* ı°fiw° S° $$2$$

Ÿfiu •∫° <J¡∫° ∫F J¡Fwu Fæ* $
wÌfi∏w≤ ıæŸu b±>b°<Àfi ŸtCB J¡° ≈¥≤Ù w≤F Ÿu „ůTd J¡≤fiu tu* ≈®b¨W FCN° S°, bæŸu FÙ bF w≈, ı≈, Ìubw°_wbfi N°<Ì Nfi∏w ≈°∫ů* Ÿu <Ÿ] Fůfiub°Ôu <ª∏w°t<d J¡∑ ≈®°<›w Ju¡ <ÔÎ w≈ÿª∫°Õ tu*

≈®b¨W FCN° $ Â» <fiÿª∫b°Ôu Ÿ ≈C”T Ju¡ wÙb® ≈®∫Ãfi Ÿu Sůnu FÙ Ÿt∫ tu* <ª∏w°t<d Ÿ°tfiu ≈<_Sw Fů y∫Ù $ ΩůyÙ ≈C”Tů* Ju¡ <ÔÎ ÎuŸÙ J¡°æfi-ŸÙ b_wC Fæ ıů <Ÿ] fi Fů ı°∫ $ ÌC#© J¡ů fi <yfiw° FCN°

∫<Ì ≈C”T Wt fC<] J¡° NbÔ‡ffi J¡≤ ≈®b¨<W N°æ≤ Ωt J¡≤w° Fæ, wů bF Ì¿≤B Fůw° FCN° ˚Ù

ŸyÕ - 88]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1583

<fi<bÕPfiw°≈¥bÕJ¡ fnÙ ˚°≤Ù Ÿ°tØ∫Õ ≈®°›w J¡≤w° Fæ $ Ÿ°tfiu ≈<_Sw FCÎ F°S Ÿu y®Fd J¡≤fiu ∫ůÀ∫

<ª∏w°t<d J¡ů Ÿfiu Ÿ ≈®J¡°≤ Ìu©°, <ıŸ ≈®J¡°≤ tu” ≈bÕw ≈≤ Ì∫ <„©≤ Ju¡ «¡≈≤ <_Sw tC<fi

<Ìw ª∏Bt° J¡ů $ fnu-fnu t<d≤°ıů* Ju¡ oÕÿb≤ Ÿ <ª∏w°t<d Ju¡ <bT∫ tu* ∫F Ÿ ≈®J¡°≤ <fiÿª∫ fi J¡≤ ŸJ¡°, <ıŸ ≈®J¡°≤ Ì¿≤Bwt ≈°t≤ wÃJ¡°Ô ≈®°›w ≤°≠∫ Ju¡ <bT∫ tu* <fiÿª∫ fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡w° $

ÌÙ|ÕJ¡°Ô Ju¡ ÌC#© Ÿu ˚®°∏w wS° <b_t∫ Ÿu ∫C•w tfi Ÿu-≈®°›w ˚Ù <ª∏w°t<d J¡∑ ≈us° J¡≤-Ÿfiu

∫F <bª°≤ <J¡∫° $ •∫° ∫F <ª∏w°t<d Fæ ∫° <ª∏w°t<d fiFÙ* Fæ $ ∫<Ì <ª∏w°t<d Fůw°, wů tCHu bF

≈®Ã∫s FÙ fiFÙ* Fůw° $ •∫° tæ* oŸu ~¥>≥ ∫° fi ~¥>«≥¡ ? ∫<Ì tæ* oŸŸu ~¥> ı°«≥¡, wů ˚°À∫FÙfi tu≤u _≈„Õ Ÿu

∫F NÌ¨ÿ∫ Fů ı°∫uy° $ owfiu Sůnu Ÿt∫ tu* FÙ t<d∫ů* J¡° ≤°ı° <ª∏w°t<d <Ÿ] fiFÙ* Fů ŸJ¡w°,

•∫ů*<J¡ o<wF°Ÿ ≈≤‡≈≤° ∫FÙ Fæ <J¡ ıÙbfi≈∫Õ∏w ∫Ãfi J¡≤fiu Ÿu FÙ <ª∏w°t<d <Ÿ] Fůw° Fæ $ tæ* J¨¡≈d F¥≥, oŸ<ÔÎ ˚®°<∏wŸaJC¡<ªw fiù Ÿu ªaªÔ NÔ°wªJ®¡ tu* J¡<v≈w Ôw° Ju¡ ŸÂ„ ≤Ãfi≈®J¡°„ J¡ů, ˚®t Ÿu Ìů ª∏Bt° J¡∑ fi°o˘, Ìu©w° F¥≥ $ tu≤Ù owfiÙ <b„C] ˚°À∫Ÿ‡≈<W FÙ J¡F°≥ Ÿu N°∫Ù, <ıŸŸu tæ* Ÿt_w

<Ÿ<]∫ů* Ju¡ Ì°w° <ª∏w°t<d J¡ů owfiu Sůnu Ÿt∫ tu* FÙ ≈®°›w J¡≤ Ô¥≥ $ Sůnu FÙ ÎuŸu fnu ˚°À∫b°fig tF°Ãt° Fůwu Fæ*, <ıfiJu¡ Ÿ°tfiu Ÿ‡≈<W∫°≥ _bv≈ Ÿt∫ tu* ≈<_Sw Fů ı°wÙ Fæ* $ tæ* wů Ÿ°@°≤d FÙ
w≈b°Ô° F¥≥, Ÿ°@CNů* tu* wCh~> tfiC‹∫ F¥≥, oŸ<ÔÎ ˚°À∫≤<Fw tu≤u ∫F°≥ <Ÿ<]∫°≥ Jæ¡Ÿu N° ŸJ¡wÙ Fæ $ oŸ

≈®J¡°≤ ŸaJ¡v≈-<bJ¡v≈ů* Ÿu ÌÙ|ÕJ¡°Ô wJ¡ <bª°≤<bt„Õ J¡≤ ≤Fu Ÿ NI°fiÙ ≈C”T fiu t¥©Õw° Ÿu tCÀ@

FůJ¡≤ t<d Ôufiu tu* JC¡~> ˚Ù ∫Ãfi fiFÙ* <J¡∫° $$3-15$$

Ÿfiu •∫ů* fiFÙ* ∫Ãfi <J¡∫°, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $
ıů b_wC <ıŸ Ÿt∫ <ıŸJ¡ů ≈®°›w Fůfiu ∫ůÀ∫ fiFÙ* ≤FwÙ, bF b_wC Ÿ Ÿt∫ bF ≈®°›w J¡≤

ŸJ¡w° FÙ fiFÙ* $ Nw# ≈®°›w FCN° ˚Ù <ª∏w°t<d ÌCCfCÕ<] Ju¡ J¡°≤d ≈us° Ÿu Ÿfiu ~>ůn <Ì∫° $ Ÿ

≈®J¡°≤ NI°fiı<fiw <bª°≤<bt„Õ tu* ıf bF ≈C”T <_Sw FÙ ≤F° wf N∏w tu* bF t<d nJ¡≤ bF°≥ Ÿu ªÔ° y∫°, •∫ů*<J¡ NbFuÔfi° J¡≤fiub°Ôu J¡ů <Ÿ<]∫°≥ Ÿ ≈®J¡°≤ ~>ůn ÌuwÙ Fæ*, <ıŸ ≈®J¡°≤ @fiCT Ÿu

<fitCÕ•w f°d ±>ů≤Ù J¡ů ~>ůn Ìuw° Fæ $$16,17$$

N°≈fiu wů J¡S° Ju¡ N°≤‡˚ tu* J¡F° S° <J¡ bF ≈C”T Δ∫bF°≤ tu* <fi≈Cd S°, <k¡≤ t<d≈®°<›wJ¡°Ô tu*

ŸJ¡∑ bF <fi≈Cdw° J¡F°≥ ªÔÙ y∫Ù, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

<Ÿ<]∫°≥ ≈®°›w FůJ¡≤ ≈C”T J¡ů <bªsdw° ÌuwÙ Fæ* N°æ≤ ≈us° J¡≤fiub°Ôu ≈C”T Ju¡ ≈°Ÿ N°J¡≤ ˚Ù
b°≈Ÿ ªÔÙ ı°wÙ Fæ* wS° b°≈Ÿ ı°wÙ FCoÕ bu <Ÿ<]∫°≥ ≈C”T tu* ≤Ffiub°ÔÙ <bªsdw° J¡° <bfi°„ J¡≤

±>°ÔwÙ Fæ*, oŸ <bT∫ tu* ≈®°ªÙfi Ôůyůa fiu J¡F° Fæ <J¡ fi Ìub° Ì^±>t°Ì°∫ Ì^±>∫∏Ã∫≈≤°<@fitg $ fC<]*
w_∫°≈J¡TÕ<∏w wufi°&Ÿ°æ Ì^±>g∫wu _bw# $$ (Ìubw° Ì^±> ÔuJ¡≤ N≈≤°@Ù ≈C”T J¡ů Ì^±> fiFÙ* Ìuwu, <J¡∏wC

ŸJ¡∑ fC<] F≤ Ôuwu Fæ*, oŸŸu _b∫a FÙ bF Ì<^±>w Fů ı°w° Fæ $) $$18$$ bF ≈C”T <k¡≤ <ª∏w°t<d Ju¡

Ÿ°@fi tu* J¡tÕ N°æ≤ ∫Ãfi J¡≤fiu Ôy°, •∫ů*<J¡ N¸>Ô <fiÿª∫b°Ôu Ôůy N≈fiu J¡°∫ů˘ tu* πuy fiFÙ* ≈®°›w J¡≤wu $ wÌfi∏w≤ ªtJ¡∑Ôu R¡≈ Ÿu ∫C•w N©<^±>w J¡°≥ª J¡° ÎJ¡ Ç>J¡n° Ÿfiu Ìu©° $ bF Ç>J¡n°

≈¿≤F°Ÿ tu* wÃ≈≤ baªJ¡ NÔ<sw <Ÿ]ů* fiu ŸJu¡ Ÿ°tfiu ≤© <Ì∫° S° $ ∫FÙ <ª∏w°t<d Fæ, ÎuŸ°

<fiÿª∫ J¡≤ Ÿ NI°fiÙ ≈C”T fiu Ÿtu* ≈°Ìu∫w° ı°fi ÔÙ, •∫ů*<J¡ tůFy®_w NI°fiÙ <t\>Ù J¡ů Ÿůfiu

1584

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ju¡ R¡≈ tu* Ìu©w° Fæ $ Fu Ÿ°@ů, <ªW tu* ≤Ffiub°Ô° tůF <J¡ŸÙ Ÿt∫ N°™> ≈Ì°Sů˘ J¡ů ~>#; „`C J¡ů <t`,

±>ů≤Ù J¡ů Ÿ≈Õ, _SÔ J¡ů ıÔ, ÎJ¡ ª∏B J¡ů Ìů ª∏B N°æ≤ Nt¨w J¡ů <bT ffi° Ìuw° Fæ $ Ÿ Ì¿≤B t<d J¡ů ÔuJ¡≤ Ÿfiu N≈fiÙ ≈¥bÕ J¡∑ Ÿ°≤Ù Ÿ‡≈<W ~>ůn ÌÙ, •∫ů*<J¡ tůFb„ Ÿfiu ∫F ŸtH <Ô∫° <J¡ Nf oŸ <ª∏w°t<d Ÿu FÙ Ÿf JC¡~> ≈®°›w Fů ı°∫uy°, ofi Ÿ‡≈<W∫ů* Ÿu •∫° ≈®∫ůıfi $ ∫F Ìu„, ŸC© Ÿu

„¥∏∫, _fiuFÙıfiů* Ÿu ≤<Fw N°æ≤ ≈°≈°Ãt° ıÙbů* Ÿu N°J®¡°∏w Fæ, ıÙdÕ-„ÙdÕ bF |≤ ˚Ù <fi‹≈®∫ůıfi Fæ N°æ≤ tu≤u f∏@C ˚Ù •∫° Fæ* ∫°fiÙ ofiŸu •∫° ≈®∫ůıfi Fæ $ Nf wů Ì¥≤ ı°J¡≤ ∫Suh~> ŸC©≈¥bÕJ¡ Ÿ‡≈<W∫ů*

Ÿu ∫C•w FůJ¡≤ ≤F¥≥y°, ∫ů* <bª°≤J¡≤ Ÿ J¡°≥ª©^±> J¡ů ÔuJ¡fi <fiıÕfi N≤^∫ tu* bF t¥» ªÔ° N°∫° $ Fu

<≈®∫, bF°≥ ıayÔ tu* ı°J¡≤ Ÿ J¡°≥ª Ju¡ ©^±> Ÿu bF t¥» ÎuŸÙ <b≈<W tu* k≥¡Ÿ y∫°, ıů J¡≠ıÔ ≈bÕw J¡∑ J¡°<∏w Ju¡ ŸÂ„ yF≤Ù fiÙ<Ôt° Ÿu ∫C•w N°æ≤ t¥©Õw° Ju¡ NfiCR¡≈ SÙ $$19-26$$
ofi Ÿf f°wů* Ÿu ∫F <fi‹J¡TÕ <fiJ¡Ô° <J¡ ÎJ¡t°` t¥©Õw° FÙ ÌC#© tu* ŸfŸu f»-ª»J¡≤ J¡°≤d Fæ, ÎuŸ° ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $
t¥©Õw° Ju¡ <b˚b Ÿu ıů ÌC#© Ã≈∏fi Fůwu Fæ* bu ÌC#© ŸbÕ_bfi°„ N°<Ì fnÙ-fnÙ N°≈<W∫ů* Ÿu ∫°
fC»°æwÙ Ÿu ∫° t≤d Ÿu fiFÙ* Fůwu, w[bbuW°Nů* J¡ů ŸæJ¡nů* N°≈<W∫ů* Ju¡ N°fiu ≈≤ ˚Ù ÌC#© <Ì©°oÕ fiFÙ*

Ìuw° N°æ≤ Ÿůfiu Ju¡ ≈Ôayů* ≈≤ Ÿů ≤Fu ≤°ı°<@≤°ı J¡ů ˚Ù t¥©Õw° Ju¡ J¡°≤d ŸæJ¡nů* ÌC#© <Ì©°oÕ Ìuwu Fæ*, oŸŸu Ÿ‡≈¥dÕ N°≈<W∫ů* Ju¡ <Ÿ≤ ≈≤ ÎJ¡t°` t¥©Õw° Ÿ ≈®J¡°≤ Nb¿_Sw ≤FwÙ Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ ≈C”T

Ju¡ <Ÿ≤ ≈≤ J¡°Ô° Ju¡„ı°Ô $$27$$

Nl>°ŸÙb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w
fib°ŸÙb°≥ ŸyÕ

<b∏º∫°ªÔ tu* f°≥@u y∫u F°SÙ J¡° f∏@fi ≈®∫Ãfi≈¥bÕJ¡

J¡°¸> <Ì∫u ı°fiu ≈≤ ˚Ù ≈¿_Sw „`C J¡ů fi t°≤fiu Ju¡ J¡°≤d ŸJ¡° yâu tu* ≈wfi $

≈®J¨¡w <bT∫ tu* F°SÙ J¡° ≈°¶∫°fi ˚Ù Â‹¸>°∏w Fæ, oŸ<ÔÎ Ÿu ˚Ù ŸC<fi∫u, ∫F J¡Fwu Fæ* $

ª¥±>°Ô° fiu J¡F° # Fu ≤°ıfig, Nf ∫F Ì¥Ÿ≤° ŸC∏Ì≤ ≈°¶∫°fi N°≈ ŸC<fi∫u $ Fu Ÿ°@ů, ∫F N°≈Ju¡ FÙ

NfiCR¡≈ wS° fC<] tu* WtR¡≈ Ÿu _k¥¡<wÕ Ìufiub°Ô° Fæ $ <b∏º∫°ªÔ Ju¡ N≤^∫ tu* fnu-fnu HC^±>≈<w∫ů*

Ju¡ HC^±>ů* J¡° _b°tÙ ÎJ¡ F°SÙ ≤Fw° S° $ ÌÙ|ÕJ¡°Ô wJ¡ N°I° J¡° ≈¿≤≈°Ôfi J¡≤fiu Ju¡ J¡°≤d NfiCy®F∫C•w FCoÕ Ny_Ã∫ tF°tC<fi J¡∑ fC<] Ÿu N≈fiu ≈¥bÕ ∏fiwR¡≈ Ÿu ≈®J¡¸> FCN° bF <b∏º∫°ªÔ FÙ t°fiů* Ôyw°

S° $ ŸJu¡ Ìů @bÔ ÌÙ|Õ Ì°≥w bı® J¡∑ ≠b°Ô° Ju¡ Ÿt°fi wÙ‚d Su, tF°≈®Ô∫ J¡∑ N<Àfi<„©° Ju¡ ŸÂ„

≈bÕw≤°ı ŸCtu” J¡ů ˚Ù ©°n ku*¡J¡fiu tu* bu ŸtSÕ Su $ tF°bw fiu ª°≤ů* Nů≤ Ÿu ÔůFt∫ ı°Ô Ÿu ŸJ¡ů

Ÿ w≤F f°≥@ ≤©° S°, <ıŸ w≤F Ny_Ã∫ fiu <b∏º∫°<B J¡ů N°æ≤ ≈u∏B fiu f<Ô≤°ı J¡ů f°≥@ ≤©° S° $

ÔůFı°Ô tu* f°≥@° y∫° wS° NaJC¡„ N°<Ì „˜ů* Ÿu y^±>_SÔ tu* ≈Ù<nw <J¡∫° y∫° bF F°SÙ fnÙ

∫∏`d° J¡ů ≈®°›w FCN° N°æ≤ @Ù≤ Ÿ F°SÙ fiu bF Δ∫S° ≈®°›w J¡∑, ıů tF°ÌubıÙ J¡∑ f°d°<Àfi Ôyfiu ≈≤

<`≈C≤°ŸC≤ fiu ≈®°›w J¡∑ SÙ $ Ì¥≤Ù Ju¡ J¡°≤d ŸJ¡° „`C tF°bw Ÿu fiFÙ* Ìu© ≤F° S°, oŸ Ì„° tu* Ÿ

F°SÙ fiu ÔůFt∫ ı°Ô tu* wÙfi <Ìfi <fw°∫u $ wÌfi∏w≤ wÙfi <Ìfiů* Ju¡ f°Ì NÃ∫∏w ©uÌ Ÿu bF F°SÙ ı°Ô

ŸyÕ - 89]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1585
wůnfiu tu* ≈®∫Ãfi J¡≤fiu Ôy° N°æ≤ tC© Ju¡ ∏fiw N°|°wů* Ÿu |^¸>Ù Ju¡ ŸÂ„ ºb<fi J¡≤fiu Ôy° $$1-7$$

Ìů tCF¥wů˘ tu* fnu ≈®∫Ãfi Ÿu Ÿ F°SÙ fiu N≈fiu fi ŸtSÕ Ìů Ì°≥wů* Ÿu Ÿ D°ä©Ô°ı°Ô J¡ů Ÿ ≈®J¡°≤

<~>∏fi-<˚∏fi J¡≤ <Ì∫°, <ıŸ ≈®J¡°≤ f<Ô≤°ı fiu _byÕ≈C≤Ù Nt≤°bwÙ Ju¡ <J¡b°n Ju¡ <Ÿ•J¡n J¡ů <~>∏fi-

<˚∏fi J¡≤ <Ì∫° S° $ Ì¥≤ Ÿu „`C fiu ŸJ¡° bF ı°Ô-~>uÌfi Ÿ ≈®J¡°≤ Ìu©°, <ıŸ ≈®J¡°≤ ZÙF¿≤ fiu tu”wÔ Ÿu f<Ô J¡° _byÕ-~>uÌfi Ìu©° S° $ <ıŸJ¡° k¡∏Ì° <b¿h~>∏fi Fů y∫° S°, Ÿ F°SÙ Ju¡ <Ÿ≤ ≈≤
bF „`C w°Ôb¨s Ju¡ «¡≈≤ ≈FÔu ª»J¡≤ <k¡≤ bFÙ* Ÿu Ÿ ≈®J¡°≤ <y≤°, <ıŸ ≈®J¡°≤ J®¡t Ÿu () tu”≈bÕw

≈≤ Ÿu ˚yb°fi b°tfi f<Ô Ju¡ <Ÿ≤ ≈≤ <y≤u Su $ <y≤ ≤F° bF N≈fiu ª≤d J¡tÔů* Ÿu F°SÙ J¡° <Ÿ≤ fi ≈®°›w J¡≤ Δ∫°JC¡Ô Fůw° FCN° ≈¨<SbÙ ≈≤ Ÿ ≈®J¡°≤ <y≤°, ¿ıŸ ≈®J¡°≤ b°∫C Ÿu N°Fw ≈J¡° k¡Ô ≈¨<SbÙ ≈≤

<y≤w° Fæ $$8-11$$ Ÿ°tfiu <y≤u FCÎ Ÿ „`C J¡ů Ìu©J¡≤ tF°fig F°SÙ J¡”d° Ÿu ˚≤ y∫°, •∫ů*<J¡

<w∫ÕJg¡ ∫ů<fi∫ů* tu* ı°fiu ≈≤ ˚Ù Ÿ∏w Ôůy ≈®J¡°„„ÙÔ N≈fiu <b„C] yCd Ÿu ∫C•w FÙ ≤Fwu Fæ* $ "<y≤u FCÎ

J¡ů ∫<Ì tæ* t°≤ ±>°Ô¥≥, wů Ÿtu* tu≤° ≈C”T°SÕ FÙ •∫° ?' oŸ ≈®J¡°≤ Ÿ F°SÙ fiu <bª°≤J¡≤ Ÿ „`C J¡ů fi t°≤° $ ÎJ¡t°` ÔůFt∫ ı°Ô J¡° <bÌ°≤d J¡≤ bF Ÿ ≈®J¡°≤ ªÔ° y∫°, <ıŸ ≈®J¡°≤ <b_w¨w ≈CÔ J¡°

<bÌ°≤d J¡≤ ıÔ J¡° tF°fig ≈®b°F ªÔ° ı°w° Fæ $ Ì∫° J¡° N°Z∫ J¡≤ D°ä©Ô° ı°Ô J¡° ˚uÌfiJ¡≤ F°SÙ

ÎuŸu ªÔ° y∫°, ıæŸu N°J¡°„ tu* tu|ů* J¡° ˚uÌfiJ¡≤ Ÿ¥∫Õ ªÔ° ı°w° Fæ $ ıf F°SÙ ªÔ° y∫° wf tF°bw _b_St<w FůJ¡≤ ™>° $ ŸJ¡∑ Δ∫S° F°SÙ Ju¡ Ÿ°S-Ÿ°S FÙ Ì¥≤ ˚°y y∫Ù $ WCay w°Ô b¨s Ju¡ <„©≤

Ÿu Ÿ ≈®J¡°≤ <y≤° FCN° ˚Ù bF <Ÿ≤, ≈æ≤ N°<Ì Nayů* Ÿu <bJ¨¡w fi FCN° $ tu≤° tw Fæ <J¡ ÌC‹¸> ªuw°Nů* J¡∑

ÌuF ÌC˚uÕΩ FÙ FůwÙ Fæ $ bT°ÕJ¡°Ô tu* tu|ů* J¡∑ fi°o˘ JC¡J¡tů˘ tu* NŸwg ≈C”Tů* J¡° fÔ f»w° Fæ $ bF ≈æ≤ů* Ÿu ªÔfiu tu* NÃ∫∏w ÃŸ°FÙ S° $ F°SÙ J¡° „`C bF tF°bw N≈fiu ≈°∫ů* tu* <fi‹k¡Ô <Ÿ] FCN° $ ŸJu¡

F°S Ÿu F°SÙ ªÔ° y∫° $ bF Ÿ ≈®J¡°≤ ÌC#©Ù FCN°, <ıŸ ≈®J¡°≤ F°S tu* <fi<@ Ju¡ N°J¡≤ ªÔu ı°fiu ≈≤

Δ∫°≈°≤Ù bæÿ∫ ÌC#©Ù Fůw° Fæ $ N∏w tu* fFCw ≈¿≤Zt Ÿu bF N≤^∫ tu* H°<n∫ů* tu* <~>≈u FCÎ F°SÙ J¡° Ÿ

≈®J¡°≤ N∏buTd J¡≤fiu Ôy°, <ıŸ ≈®J¡°≤ ©° ı°fiu Ju¡ <ÔÎ N°J¡°„t^±>Ô tu* tu|ů* Ÿu <~>≈u FCÎ ª∏Bt° J¡°

≤°FC N∏buTd J¡≤w° Fæ $ fFCw J¡°Ô Ju¡ f°Ì ∫C]˚¥<t Ÿu t°fiů* <fiJ¡Ô° FCN° <J¡ŸÙ ÎJ¡ ıayÔ tu* <_Sw b¨s Ju¡ fiÙªu <bZ°t J¡≤ ≤F° bFÙ yıu∏B Ÿu <k¡≤ <tÔ° $ wÌfi∏w≤ ıF°≥ bF F°SÙ ©n° S°, bFÙ* ≈≤

ŸtÙ≈ tu* NfiuJ¡ yıÔ‡≈¸> ıfiů* Ÿu ∫C•w Wt yâ° ©ůÌfiu J¡∑ ≤°ıŸ°ty®Ù Ÿu Ÿ tF°bw fiu yıf∏@fi tu* ŸtSÕ ª°≤ů* Nů≤ yůÔ ıayÔ tu* yâu J¡° <fit°Õd <J¡∫° $ bF ÎuŸ° Ôyw° S°, t°fiů* ˚¥<t tu* f®Ê°ıÙ
π°≤° <fi<tÕw ŸbÕ<ÌygΔ∫°≈Ù yůÔ ŸtCB Fů $ Ÿ baªJ¡ tF°bw fiu Ÿ yâu J¡ů J¡ůtÔ Ôw°Nů* Ÿu Ÿ

≈®J¡°≤ «¡≈≤ Ÿu i>J¡ <Ì∫°, <ıŸ ≈®J¡°≤ „≤ÃJ¡°Ô „C˚® tu|≈¸>Ô Ÿu N°J¡°„ J¡ů i>J¡ Ìuw° Fæ $ JC¡~> FÙ

<Ìfiů* Ju¡ Nfi∏w≤ bfi tu* <bF°≤ J¡≤ ≤F° bF F°SÙ, „C‹J¡ Ÿ°y≤ tu* ≈bÕw J¡∑ fi°o˘, Ÿ yâu tu* <y≤ y∫° $
yıR¡≈ ≤Ãfi Ju¡ N°Z∫ wS° ≈°w°ÔwÔ Ju¡ ŸÂ„ N<w˚ÙTd bÔ∫°J¡°≤ JC¡Î≥ Ju¡ „C‹J¡ Ÿ°y≤-ıæŸu yâu Ju¡ fiÙªu ˚°y tu* oŸ ≤Ù<w Ÿu ≈Cfi# Ÿfiu Ÿ F°SÙ J¡ů ŸCÂ»R¡≈ Ÿu f°≥@ <Ì∫°, ıů N°ı ˚Ù f<Ô Ju¡

() f<Ô≤°ı Ÿu ∫I tu* wÙfi ≈æ≤ t°` ˚¥<t J¡° ≈®<wy®F J¡≤ ≈FÔu ≈æ≤ Ÿu Ÿt_w ≈¨<SbÙ, Ì¥Ÿ≤u Ÿu _byÕ oŸ ≈®J¡°≤ J®¡t„# wÙŸ≤u ≈æ≤ J¡∑ ≈¥<wÕ Ju¡ <ÔÎ tu” Ÿu f<Ô Ju¡ <Ÿ≤ ≈≤ ˚yb°fig b°tfi ıæŸu <y≤u, bæŸu FÙ tF°bw J®¡t„# ≈FÔu w°Ôb¨s ≈≤ ª»° N°æ≤ <k¡≤ F°SÙ Ju¡ <Ÿ≤ ≈≤ <y≤°, ∫F w°Ã≈∫Õ Fæ $

1586

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

ŸÂ„ ˚¥y˚Õ tu* ÌC#©≈¥bÕJ¡ Nb<_Sw Fæ $ ∫<Ì ≈FÔu ∫F F°SÙ N≈fiu Ÿ°tfiu <y≤u FCÎ „`C J¡ů t°≤ ±>°Ôw°, wů J¥¡≈f∏@fiR¡≈ ÌC#© ≈®°›w fiFÙ* J¡≤w° $$12-28$$
oŸ<ÔÎ fC<]t°fig ≈C”T J¡ů oŸÙ Ÿt∫ „°_`Ù∫ ≈C”T≈®∫Ãfiů* Ÿu ÌC#©ůÃ≈°ÌJ¡ fÙıů* J¡ů Ì¥≤ J¡≤

N°y°tÙ J¡°Ô J¡° „ů@fi J¡≤fi° ª°<FÎ, ∫ů* J¡Fwu Fæ* $
t¥©Õw° Ju¡ J¡°≤d ıů ≈C”T bwÕt°fi Ÿt∫ tu* „°˜Ù∫ <J®¡∫°J®¡tů* Ÿu ˚<b‹∫J¡°Ô J¡° „ů@fi fiFÙ*

J¡≤w°, bF <b∏º∫yı Ju¡ ŸÂ„ ÌC#© ≈°w° Fæ $$29$$
ıf wJ¡ Ÿf ÌC#©ů* J¡° t¥Ô NI°fi fi‹¸> fiFÙ* Fůw°, wf wJ¡ ŸæJ¡nů* ≈®∫Ãfiů* Ÿu <J¡∫° y∫° ÌC#©

<bfi°„ ˚Ù Δ∫SÕ FÙ Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
tæ* Zä©Ô°f∏@fi Ÿu <fitCÕ•w Fů y∫°, oŸ fC<] Ÿu Ÿ∏wC‹¸> FCN° F°SÙ Ì¥≤ ˚°y ı°fiu ≈≤ ˚Ù <k¡≤

NI°fi Ju¡ J¡°≤d f∏@fi tu* ≈n y∫° $ t¥©Õw° J¡F°≥ f°@° fiFÙ* ≈FC≥ª°wÙ NS°Õwg ŸbÕ` f°@° ≈FC≥ª°wÙ

FÙ Fæ $$30$$
oŸŸu NI°fi FÙ t¥Ô˚¥w f∏@ Fæ, ŸJ¡∑ <fib¨<W N<πwÙ∫ N°Ãtw[bI°fi Ÿu FÙ FůwÙ Fæ, ∫F

<Ì©Ô°wu FCÎ ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

Fu tF°Ãtfig, "ŸÌ° f∏@fi„¥∏∫ ˚Ù tæ* f] F¥≥' oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ <ªWyw t¥©Õw° J¡ů FÙ N°≈ ŸfŸu f»°-ª»° f∏@fi Ÿt<H∫u $ Nw# ŸŸu <btC•w Fůfiu Ju¡ <ÔÎ N°Ãt° Ÿu Ã≈∏fi N°º∫°<ÃtJ¡ N°<Ì

Ÿt_w wÙfiů* ıywg J¡ů N°Ãt_bR¡≈ FÙ Ÿt<H∫u $ oŸ w≤F ŸtH ı°fiu ≈≤ N°Ãt°<w¿≤•w <J¡ŸÙ
b_wC Ju¡ fi ≤Ffiu Ÿu ≈C”T <fiÃ∫ tC•w Fů ı°w° Fæ $ <ıŸu oŸ w≤F J¡° I°fi fiFÙ* Fæ N°æ≤ ıů t¥©Õw°
tu* FÙ Nb<_Sw ≤Fw° Fæ Ÿ ≈C”T Ju¡ <ÔÎ wů _b∫a N°Ãt° FÙ wÃJ¡°Ô Ÿt_w f∏@fiů* Ju¡ fÙıů* J¡∑

˚¥<t Fů ı°wÙ Fæ $$31$$
fib°ŸÙb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w
fiÆfub°≥ ŸyÕ

JC¡‡˚R¡<≈dÙ ª¥n°Ô° π°≤° <ª∏w°t<d N°æ≤ J¡°≥ª Ju¡ ŸC∏Ì≤ N°¶∫°fi J¡° <b_w°≤ Ÿu w°Ã≈∫ÕbdÕfi $

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu Ìub≈C`, <ª∏w°t<d Ju¡ Ÿ°@J¡ wS° <b∏º∫°ªÔ Ju¡ F°SÙ Ju¡ f∏@fi N°<Ì J¡° ıů J¡S°ı°Ô N°≈fiu Ÿ¥<ªw <J¡∫° Fæ, Ÿu <k¡≤ tu≤u Ÿ°tfiu ≈®J¡¸> J¡∑¿ı∫u, •∫ů*<J¡ bF tu≤u ª¿≤` Ÿu JC¡~> <tÔw°-ıCÔw°-Ÿ° Fæ, oŸ w≤F J¡∑ ≈¥bůÕ<•w Ÿu N°≈fiu Ÿ¥<ªw <J¡∫° <J¡ bF tu≤u I°fi J¡° ≈°∫_bR¡≈ Fæ $ ª¥±>°Ô° fiu J¡F° # ≤°ıfig, N°≈Ju¡ ⁄Ì∫R¡≈Ù |≤ tu* <ªWR¡≈Ù ÌÙb°≤ů* Ju¡ «¡≈≤ tæ*fiu b°•∫°SÕI°fiŸ‡≈°Ìfi π°≤° <b<ª` J¡S°R¡≈Ù <ª` J¡∑ Ju¡bÔ ≤u©° FÙ ©Ù*ª ÌÙ SÙ, Nf Ÿu tæ*

Δ∫°¶∫°R¡≈Ù <b<ª` bdůÕ˘ Ÿu (≤ayů* Ÿu) ≤ay ≤F° F¥≥ , N°≈ _b∫a ŸC<fi∫u $$1,2$$

fi J¡S°Nů* tu* ŸbÕ ≈®St "N<_w J¡<ÿªw ≈Ct°fig ZÙt°fig' (J¡ůoÕ ÎJ¡ ZÙt°fig ≈C”T S°) oÃ∫°<Ì Ÿu tæ*fiu <ıŸ <ª∏w°t<dŸ°@J¡ J¡° N°≈Ÿu bdÕfi <J¡∫° Fæ, bF N°≈ FÙ Fæ* $

Fu ≤°ıfig, „°˜°SÕ tuu* JC¡„Ô, <J¡∏wC w[bI°fi tu* N≈<^±>w <ıŸ <ª∏w°t<d≤Ãfi Ju¡ Ÿ°@J¡ J¡°
tæ*fiu N°≈Ÿu bdÕfi <J¡∫° Fæ bF N°≈ FÙ Fæ* $$3$$

ŸyÕ - 90]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1587

"J¡Ô°b°fig „°˜JC¡„Ô#' oÃ∫°<Ì ıů JC¡~> Ôsd tæ*fiu J¡Fu Fæ*, bu Ÿf N°≈tu* |¸>wu Fæ* $

<ıŸ w≤F ˚yb°fig Ÿ¥∫Õ ŸCtu” Ju¡ w¸>ů* Ju¡ <bT∫ tu* w[bI Fæ* ŸÙ w≤F N°≈ „°˜ů* Ju¡ <bT∫ tu* wů w[bI Fæ* FÙ, <J¡∏wC N°Ãtw[bI°fi tu* Ÿ w≤F <bZ°∏w fiFÙ* Fæ*, <ıŸ w≤F ıÔ tu* ≈ÃS≤ $$4$$

˚Ô° fwÔ°o∫u wů ŸFÙ, bF <ª∏w°t<d J¡°æfi Fæ, <ıŸJu¡ Ÿ°@fi tu* tæ* ≈®b¨W F¥≥ , Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Fu Ÿ°@ů, NJ¨¡<`t ŸbÕÃ∫°y J¡ů FÙ N°≈ <ª∏w°t<d ı°<fi∫u $ Ÿ‡≈¥dÕ ÌC#©ů* Ju¡ <bfi°„J¡ ŸÙ

<ª∏w°t¿d J¡ů wů N°≈ <Ÿ] J¡≤ ≤Fu Fæ* $$5$$

ŸbÕÃ∫°y tu* <ª∏w°t<dÃb J¡° ≈≈°Ìfi J¡≤wu Fæ* $

Fu <fi‹≈°≈ ≤°ıfig, „C] ŸbÕÃ∫°y Ÿu FÙ Ÿf JC¡~> ≈®°›w <J¡∫° ı° ŸJ¡w° Fæ, •∫ů*<J¡ ŸbÕÃ∫°y FÙ

Ÿ°t®°≠∫-N°Ã∫<∏wJ¡ ≈¥dÕJ¡°tw° Fæ $ <ª∏w°t<d Ÿu •∫° Fůw° Fæ ? $$6$$ Fu Ÿ°@ů, Ÿ°@fi° J¡≤wu FCÎ

N°≈J¡° bF ŸbÕ≈¿≤Ã∫°y <Ÿ] Fů ªCJ¡° Fæ, ıů ıywg Ju¡ ≈®<Ÿ] Îuÿb∫Õ-≈≤‡≈≤°Nů* Ÿu ÔuJ¡≤ <F≤^∫y˚Õ

Ju¡ ≈Ì wJ¡ Ju¡ Îuÿb∫Õ J¡ů ˚Ù wCh~> J¡≤ Ìufiub°Ô° wS° ıů <bΩ°R¡≈Ù <fi≤<w„∫°fi∏Ì N°ÃtI°fi J¡°

Ì∫J¡°≤J¡ Fæ $$7$$

Jæ¡Ÿu <Ÿ] Fů y∫°, ∫F J¡Fwu Fæ* $

N°≈fiu ˜Ù, @fi N°æ≤ f∏@CNů* Ju¡ Ÿ°S-Ÿ°S N≈fiu Ÿ‡≈¥dÕ ≤°≠∫ J¡° ≈¿≤Ã∫°y Ÿ w≤F J¡≤

<Ì∫°, <ıŸ w≤F N≈fiÙ ≤°w N°fiu ≈≤ f®Ê° ı°y<wJ¡ Ÿ¨<‹¸> Ju¡ Δ∫°≈°≤ J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ Ìuwu Fæ* $$8$$

_bÌu„ Ÿu fFCw Ì¥≤ tu* <_Sw N°≈ tu≤u N°Zt tu* <bZ°¿∏w Ju¡ <ÔÎ ÎuŸu N° y∫u Fæ*, ıæŸu J¡h~>≈, yı N°<Ì ˚ůıfi Ju¡ Ÿ°S y”n ˚yb°fig <bZ°<∏w Ju¡ <ÔÎ ≈¨<SbÙ J¡∑ N∏w ŸÙt° tu* N° y∫u Su () N°≈fiu ŸbÕÃ∫°y tu* Ju¡bÔ N<˚t°fiR¡≈ N<bΩ° J¡ů FÙ Ÿ w≤F fª° ≤©° Fæ, <ıŸ w≤F tu|, fiÙF°≤ N°<Ì

Ÿf J¡ÔaJ¡ů* J¡ů @ů ±>°Ôfiub°Ô° „≤ÃJ¡°ÔÙfi b°∫C N°J¡°„ tu* N≈fiÙ ŸW° J¡ů $$9,10$$

NFaJ¡°≤ J¡° ≈¿≤Ã∫°y Fů ı°fiu ≈≤ Nb<„‹¸> ≤F° ≈¥d°Õfi∏Ì_bR¡≈ ≈≤t≈C”T°SÕ N≈fiu-N°≈

⁄Ì∫ tu* Ÿ°s°wg _kC¡¿≤w Fůfiu Ôyw° Fæ, oŸ<ÔÎ ŸbÕÃ∫°y FÙ tůs <Ÿ] FCN° $ ≈≤t°fi∏Ì FÙ

<ª∏w°t<d Fæ $ <ª∏w°t<d <tÔ ı°fiu ≈≤ ŸJ¡∑ ≈us° J¡≤Ju¡ <J¡ŸÙ N°æ≤ Ì¥Ÿ≤Ù b_wC J¡° N∏buTd fiFÙ* J¡≤fi° ª°<FÎ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

⁄Ì∫ Ÿu tfiůt°` Ju¡ Ã∫•w Fů ı°fiu ≈≤ Ÿ°≤° ŸaŸ°≤ ≈¥d°Õfi∏Ì f®Ê_bR¡≈ Fů ı°w° Fæ, Ôu<J¡fi N°≈
wů tu|ů* Ÿu N°b¨w N°J¡°„ J¡∑ fi°o˘ Ã∫°y N°æ≤ NÃ∫°y Ju¡ <bJ¡v≈ů* Ÿu N°b¨w Fæ*, •∫ů*<J¡ "tæ*fiu Ÿf JC¡~>

~>ůn <Ì∫°' ∫F N<˚t°fi wů N˚Ù N°≈tu* fª° FÙ Fæ $$11$$ <bJ¡v≈b„ Ju¡ FÙ J¡°≤d wů ŸbÕÃ∫°y Fůfiu

≈≤ ˚Ù N°≈J¡ů N˚Ù wJ¡ N<bÿb°Ÿ ffi° FCN° Fæ <J¡ ∫F ŸbÕÃ∫°y ≈®<Ÿ] tFůÌ∫ _bR¡≈ N°æ≤

≈≤t°fi∏Ì_bR¡≈ fiFÙ* Fæ $ tF°fig wů J¡ůoÕ fFCw ∏fiw <ª≤J¡°ÔŸ°º∫ N∏∫ FÙ Fæ $$12$$ oŸ <ª∏w° Ÿu ŸaJ¡v≈y®Fd Ju¡ b¨<]yw Fů ı°fiu ≈≤ N°≈J¡° bF ŸbÕÃ∫°y nJ¡≤ J¡FÙ* Ÿ w≤F ªÔ° y∫°, <ıŸ w≤F

N°≥@Ù Ÿu ıayÔÙ b¨sů* Ju¡ <FÔ ı°fiu ≈≤ fiJu¡ ≈sÙ bF°≥ Ÿu nJ¡≤ J¡FÙ* N∏∫` <fib°Õw ≈®Ìu„ tu* N°Z∫

≈°fiu Ju¡ <ÔÎ ªÔu ı°wu Fæ* $$13$$ Ÿ ≈C”T J¡° Ã∫°y ˚Ô° Jæ¡Ÿu <Ÿ] Fů ŸJ¡w° Fæ, ıů <ª∏w° J¡ů w<fiJ¡

˚Ù N≈fi°w° Fæ $ ≈bfi Ju¡ _≈∏Ì Ÿu ∫C•w b¨s tu* <fiÿªÔw° Jæ¡Ÿu Fů ŸJ¡wÙ Fæ $ $14$$

() tF°˚°≤w N°<Ì tu* ˚yb°fig y”n J¡∑ ∫F J¡S° ≈®<Ÿ] Fæ $

1588

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

<ªWÃ∫°y FÙ tC¶∫ ŸbÕÃ∫°y Fæ, Ôu<J¡fi <ª∏w° Ju¡ ≤Fwu <ªW J¡° Ã∫°y NÃ∫∏w J¡<™>fi Fæ $ <ªW fiu wů N≈fiu ŸaJ¡v≈ π°≤° ıywg J¡ů FÙ f¸>ů≤ <Ô∫° Fæ, oŸ<ÔÎ Fu ≤°ıfig, N˚Ù N°≈fiu <J¡ŸÙJ¡° ˚Ù Ã∫°y

<Ÿ] fiFÙ* <J¡∫°, oŸ N<˚≈®°∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

<ª∏w° J¡ů FÙ <ªW J¡Fwu Fæ*, oŸÙJ¡° Ì¥Ÿ≤° fi°t ŸaJ¡v≈ Fæ $ Ÿ <ª∏w° Ju¡ _kC¡¿≤w ≤Fwu <ªW J¡°

Ã∫°y Jæ¡Ÿu Fů ŸJ¡w° Fæ ? Fu Ÿ°@ů, wÙfiů* ıywg Ju¡ ı°Ô Ju¡ N°@°≤˚¥w <ªW Ju¡ sd ˚≤ tu* FÙ <ª∏w° Ÿu y¨FÙw Fů ı°fiu ≈≤ <fi≤aıfi ŸbÕÃ∫°y J¡∑ ≈®°<›w Jæ¡Ÿu Fů ŸJ¡wÙ Fæ ? Fu ≤°ıfig, ıæŸu y°≥b Ju¡ ≈sÙ J¡f¥w≤

N°<Ì „ÆÌ Zbd Ÿu nJ¡≤ J¡FÙ* ªÔu ı°wu Fæ*, bæŸu FÙ N°≈J¡° Ã∫°y N°∏w¿≤J¡ ŸaJ¡v≈ Ju¡ y®Fd Ÿu

nJ¡≤ ªÔ° y∫° Fæ $$15-17$$

nJ¡≤ ˚°y ≤F° Ã∫°y ŸbÕÃ∫°y Ju¡ k¡Ô <fi<ÿª∏ww° J¡ů ÔuJ¡≤ t°fiů* ªÔ° y∫°, ∫F Ã≈®us°

J¡≤wu Fæ* $

Fı°≤ů* ≈®°SÕfi° J¡≤fiu Ju¡ f°Ì N°∫° FCN° N°≈J¡° Ã∫°y ≈¥<ıw fi Fůfiu Ÿu N°≈J¡∑ ÃJ¨¡‹¸> Ÿ°≤Ù

<fi<ÿª∏ww° ÔuJ¡≤ ªÔ° y∫°, •∫ů*<J¡ <fit∏`d ÌuJ¡≤ fCÔ°∫° y∫° ≈®°dÙ ≈¥<ıw fi Fůfiu ≈≤ •∫° bF

ÌC#© fiFÙ* Ìuw° $ w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ Ìs≈®ı°≈<w Ju¡ ∫I tu* <ffi° <fit∏`d Ju¡ ≈FC≥ªu FCÎ ≈¥≠∫ J¡∑ ≈¥ı° fi Fůfiu ≈≤ ıf NfiSÕ ≈®°<›w ≈®<Ÿ] FÙ Fæ, wf Fı°≤ů* ≈®°SÕfi°Nů* Ÿu fCÔ°∫u ı°fiu≈≤ N°∫u FCÎ ≈¥≠∫ J¡∑

≈¥ı° fi Fůfiu ≈≤ NfiSÕ J¡∑ ≈®°<›w FůwÙ Fæ, oŸtu* wů J¡Ffi° FÙ •∫° ? <ıŸJ¡° Nfi°Ì≤ FCN° bF Nbÿ∫

ÌC#© Ã≈∏fi J¡≤uy° FÙ, oŸtu* w<fiJ¡ ˚Ù Ÿ∏ÌuF fiFÙ* Fæ $$18$$

Nh~>°, wů Nf N°≈ tCHu ∫F fwÔ°o∫u <J¡ J¡°≥ª J¡° bF J¡°æfi Ç>J¡n° S°, <ıŸu tæ*fiu <ª∏w°t<d Ìu© J¡≤ Ôu <Ô∫° S°; ∫F fwÔ°wu Fæ* $

Fu J¡tÔÔůªfi, oŸ w≤F ŸbÕÃ∫°yR¡≈Ù <ª∏w°t<d Ju¡ ªÔu ı°fiu ≈≤ N°≈fiu N≈fiu ŸaJ¡v≈R¡≈Ù fiù Ÿu w≈R¡≈Ù J¡°≥ª J¡ů <ª∏w°t<d Ìu©° $ ıæŸu Â<‹¸> Ju¡ ˚®t Ÿu <Ìw FCÎ ıÔ tu* ≈®<w<f<‡fw ª∏Ì®t° tu*

ŸÃ∫ª∏Bt° J¡∑ ˚°bfi° f°≥@ ÔÙ ı°wÙ Fæ bæŸu FÙ N°≈fiu ÌC#© Ju¡ FuwC Fůfiu Ÿu ÌC#©R¡≈ Ÿ w≈ tu* FÙ

"tCHu ∫FÙ y®°fl Fæ' ÎuŸÙ Â» ˚°bfi° f°≥@ ÔÙ Fæ $ ≈FÔu b°Ÿfi° Ÿu „¥∏∫ ŸbÕÃ∫°y J¡° Nfi°Ÿ<•w∫ůy Ÿu

≈J®¡t J¡≤ ≈Ù~>u b°Ÿfi°∫C•w Nfi∏w w≈ J¡∑ ıů <J®¡∫° N°≈fiu J¡∑ Fæ, bF <fÔJC¡Ô Δ∫SÕ Fæ, •∫ů*<J¡

N°<Ì tu* y¨F, @fi, Ì°≤° N°<Ì Ju¡ Ã∫°y Ÿu, N∏w tu* k¡Ô J¡∑ N°Ÿ<•w Ÿu N°æ≤ tº∫ tu* bfib°Ÿ, „Ùw N°<Ì Ju¡ ŸFfiu Ÿu bF NÃ∫∏w <bTt (˚∫aJ¡≤) Fů y∫Ù Fæ, Nw# bF ÎJ¡t°` ÌC#© Ju¡ <ÔÎ FÙ Fæ $

N≈¿≤<tw N°fi∏Ì Ìufiub°Ôu N°æ≤ ŸCŸ°º∫ ŸbÕÃ∫°y J¡ů ~>ůnJ¡≤ ≈¿≤<tw N°æ≤ ÌC#Ÿ°º∫ w≈ N°°<Ì b_wC
tu* ıů ≈C”T ≈®b¨W Fůw° Fæ bF „™>, N≈¿≤<tw N°Ãt_bR¡≈ J¡° <b|°wJ¡ Fůfiu Ÿu, N°Ãt|°wÙ J¡F°
ı°w° Fæ $ ıayÔÙ |≤ Ju¡ N∏Ì≤ ≈∫CÕ•w w≈_∫°ı∏∫ ÌC#©ů* Ÿu wS° ÌC#©ů* Ju¡ Ÿ°S ÎJ¡w° Ju¡ ≈®∫ůıJ¡

NI°fi Ÿu f≥@u FCÎ N°≈fiu ŸbÕÃ∫°y J¡° N°≤‡˚ J¡≤Ju¡ oŸu <k¡≤ <Ÿ] fiFÙ* <J¡∫° $ Fu Ÿ°@ů, ≈®<w<Ìfi N°yu f» ≤Fu ÌC#©ů* Ÿu ˚≤u FCÎ ≤°≠∫R¡≈ f∏@fi Ÿu ˚ÔÙ˚°≥<w <fiJ¡ÔJ¡≤ N°≈ bfib°Ÿfi°tJ¡ Â» f∏@fiů*

Ÿu f≥@ y∫u Fæ* $ „Ùw, b°w, @¥≈ N°<Ì J¡∑ N°≈J¡ů <πyCd <ª∏w° Fæ $ oŸ<ÔÎ tæ* wů ÎuŸ° ŸtHw° F¥≥ <J¡

≈FÔu Ÿu NfiC˚b fi ≤©fiub°Ôu ŸCJC¡t°≤ ≈C”Tů* J¡° bfib°Ÿ f∏@fi Ÿu ˚Ù N<@J¡ ÌC#©Ì°∫Ù Fæ $ tæ*fiu

<ª∏w°t<d ≈°∫°, ∫F wů N°≈ Nh~>Ù w≤F ŸtH ªCJu¡ Fæ*, ≈≤∏wC Fu Ÿ°@ů, (∫F ˚Ù ŸtH ÔÙ<ı∫u <J¡)

ŸyÕ - 91]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1589

N˚Ù wJ¡ N°≈fiu _k¡<¸>J¡ J¡° ÎJ¡ Ç>J¡n° ˚Ù fiFÙ* ≈°∫° $$19-26$$

≈¥bůÕ•w <ª∏w°t<d Ju¡ Ÿ°@J¡ Ju¡ ª¿≤` J¡∑ Ÿtw° J¡° ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

Fu ≈μfiù tFÙ≈wu, oŸ w≤F <ª∏w°t<d Ju¡ ≈®∫Ãfi J¡∑ J¡S° Ju¡ Ÿt°fi N°≈Ju¡ ª¿≤` J¡ů tæ*fiu Nh~>Ù
w≤F ≈®J¡¸> J¡≤ <Ì∫°, Nf N°≈ tu≤u J¡Ffiu Ju¡ NfiCŸ°≤ _b∫tub N≈fiÙ fC<] Ÿu <fitÕÔ Ÿ fůº∫ b_wC

J¡° w[bw# <bª°≤J¡≤ ŸbÕÃ∫°y ∫° w≈-ofi tu* <ª∏w°t<d Ju¡ Ÿt°fi <ıŸu <fiÌůÕT Ÿt<H∫u, ŸÙJ¡ů N≈fiu <ªWJ¡ů„ Ju¡ ˚Ùw≤ ≤©J¡≤ k¡Ô≈®°<›w≈∫Õ∏w ≈¿≤d<w tu* ≈FC≥ª°o∫u $$27$$
fiÆfub°≥ ŸyÕ Ÿt°›w
o•∫°fifub°≥ ŸyÕ
w[bI°fiŸ‡≈°ÌJ¡ ŸbÕÃ∫°y J¡∑ <Ÿ<] Ju¡ <ÔÎ <b∏º∫yıb¨W°∏wR¡≈Ù Â‹¸>°∏w J¡°

≤°ı° <„<©ºbı Ju¡ ª¿≤` tu* Ÿt∏b∫ $

ª¥±>°Ô° fiu J¡F° # Fu ≤°ı„°Ì¥ÕÔ, ≈¥dÕw[bfů@ Ju¡ <ÔÎ Nf N°≈ <b∏º∫°ªÔ Ju¡ F°SÙ Ju¡ b¨W°∏w J¡∑

<b_t∫ Ã≈∏fi J¡≤fiub°ÔÙ <bb¨<W ŸC<fi∫u $ <b∏º∫bfi tu* ≤Ffiub°Ôu <ıŸ F°SÙ J¡° tæ*fiu N°≈Ÿu ≈FÔu bdÕfi <J¡∫° S°, bF oŸ ≈¨<SbÙwÔ ≈≤ N°≈ FÙ Fæ* $ Ÿ F°SÙ Ju¡ ıů Ÿku¡Ì Ìů Ì°≥w Fæ* bu FÙ N°≈Ju¡
bæ≤°À∫ N°æ≤ <bbuJ¡ Fæ* $ F°SÙ J¡∑ N°J®¡°<∏w tu* ∫°fiÙ F°SÙ ≈J¡nfiu tu* wÃ≈≤ ıů bF tF°bw <_Sw S°, bF N°≈J¡∑ N°J®¡°<∏w tu* wÃ≈≤ N°≈J¡ů ÌC#© Ìufiub°Ô° N°≈J¡° NI°fi Fæ $$1-3$$ Fu ≤°ıfig, N°≈

NÃ∫∏w „<•wŸ‡≈∏fi F°SÙ Ju¡ ŸÂ„ ≤Fwu FCÎ ˚Ù ÌCfÕÔ t¥©Õw°R¡≈Ù tF°bw Ju¡ π°≤° ÎJ¡ ÌC#© Ÿu Ì¥Ÿ≤u ÌC#© tu* wS° ÎJ¡ ˚∫ Ÿu Ì¥Ÿ≤u ˚∫ tu* ≈FC≥ª°∫u ı° ≤Fu Fæ* $ ıů tůFbı®Ÿ°≤ Ÿu F°SÙ f°≥@° y∫° S°, Ÿů N°„°≈°„ı°Ô Ÿu ≈æ≤ Ÿu ÔuJ¡≤ t_wJ¡ wJ¡ N°b¨W FCÎ (f°≥@u y∫u) N°≈ FÙ Fæ* $ N°„° wů ÔůFu J¡∑
ıaıÙ≤ Ÿu ˚Ù f»J¡≤ ˚∫aJ¡≤, <b„°Ô N°æ≤ Â» Fæ, •∫ů*<J¡ J¡°Ô ≈°J¡≤ ÔůFu J¡∑ ıaıÙ≤ ¸¥>¸> ı°wÙ Fæ,

≈≤∏wC w¨‹d° wů f»wÙ FÙ ı°wÙ Fæ $$4-6$$

"<≤≈°æ F<_w≈Ju¡ Ì¥≤°Ì≈ÿ∫<w Ÿ b°≤d#' (Ì¥≤Ù Ju¡ J¡°≤d fi Ìu© ≤F° ŸJ¡° „`C tF°bw ıf

<ª∏wfi J¡≤ ≤F° S°, wf Ÿ F°SÙ fiu) oŸŸu Ÿ¥<ªw ŸJu¡ <ª∏wfi J¡° Ì°F≤d Ìuwu Fæ* $
ıů ÎJ¡°∏w tu* <~>≈J¡≤ „`C tF°bw F°SÙ J¡° <ª∏wfi J¡≤ ≤F° S° bF N°≈J¡° NI°fi FÙ () ÎJ¡°∏w tu* NJu¡Ôu f≥@u FCÎ J®¡∑±>° Ju¡ <ÔÎ N°≈J¡° <ª∏wfi J¡≤ ≤F° S° $$7$$

"Ì∏wŮ∫°a ∫Ãfiw_wŮ∫°tg' (fnu ≈®∫Ãfi Ÿu Ÿ F°SÙ fiu N≈fiu ŸtSÕ fi Ìůfiůa Ì°≥wů* Ÿu) oŸ

<•w J¡° w°Ã≈∫Õ J¡Fwu Fæ* $
ıů N≈fiu „`C Ju¡ Zä©Ô°ı°Ô f∏@fi J¡ů F°SÙ fiu wůn <Ì∫°, bF N°≈fiu ˚ůy˚¥<t NJ¡^¸>J¡ N≈fiu

≤°≠∫ J¡° Ã∫°y J¡≤ <Ì∫° $$8$$ Fu Ÿ°@ů, J¡Ì°<ªwg „˜ N°æ≤ Zä©Ô° f∏@fi J¡° ˚uÌfi ŸFı tu* Fů ŸJ¡w° Fæ, ≈≤∏wC ˚ůyů* J¡∑ N°„° J¡° <fib°≤d oŸ tfi Ÿu ŸFı tu* fiFÙ* Fů ŸJ¡w° $$9$$

"Ÿ ≈w∏≈°Ì≈μŮ∫°t≈®°›∫ J¡¿≤d# <„≤#' (<y≤ ≤F° bF N≈fiu ª≤d-J¡tÔů* Ÿu F°SÙ J¡° <Ÿ≤ fi

≈®°›w J¡≤) oŸŸu ıů J¡F° y∫° Fæ bF ˚Ù NI°fi tu* <Ì©Ô°wu Fæ* $

() ∫F NI°fi tu* ªuwfiÃb J¡° N°≤ů≈ J¡≤Ju¡ J¡F° Fæ $

1590

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

F°SÙ Ju¡ Ì¨» f∏@fi wůn Ìufiu ≈≤ ıů tF°bw <y≤ ≈n° S° bF N°≈Ju¡ ≤°≠∫ ~>ůn Ìufiu ≈≤ NI°fi FÙ

<y≤°∫° y∫° S° $ ıf <b≤•w ≈C”T ˚ůyů* J¡∑ N°„° ~>ůn Ìufi° ª°Fw° Fæ wf NI°fi, J¡°¸>u ı° ≤Fu b¨s Ju¡ «¡≈≤ ≤Ffiu b°Ôu <≈„°ª J¡∑ fi°o˘, ©¥f J¡°≥≈fiu Ôyw° Fæ $ ıf <bbuJ¡∑ ≈C”T ˚ůyů* J¡° <fÔJC¡Ô Ã∫°y J¡≤ fæ™> ı°w° Fæ wf NI°fi, b¨s J¡¸> ı°fiu ≈≤ <≈„°ª J¡∑ fi°o˘, ˚°y ı°w° Fæ $ ˚ůyŸt¥F Ju¡ ∏tC•w Fůfiu ≈≤ NI°fi J¡∑ Ÿa<_S<w bæŸu <y≤ ı°wÙ Fæ*, ıæŸu b¨s Ju¡ N°≤u Ÿu J¡¸> ı°fiu ≈≤ ŸJu¡ «¡≈≤ ffi°

FCN° <ª<n∫ů* J¡° |ů*ŸÔ° $ <ıŸ Ÿt∫ N°≈ ıayÔ J¡ů ªÔu, ŸÙ Ÿt∫ N°≈fiu NI°fi J¡ů |°∫Ô J¡≤

<Ì∫°, Ôu<J¡fi |°∫Ô FůJ¡≤ <y≤u FCÎ ŸJ¡ů N°≈fiu w[bI°fi Ju¡ π°≤° tfi Ju¡ Ã∫°yR¡≈ tF° ©±>gy Ÿu t°≤
fiFÙ* ±>°Ô° $ w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ ŸÙ Ÿt∫ N°≈J¡ů ª¥±>°Ô° Ju¡ <•wZbd Ju¡ f°Ì w[bI°fi Ju¡ <ÔÎ ÎJ¡
fFCw ŸC∏Ì≤ NbŸ≤ <tÔ° S°, Ôu<J¡fi N°≈fiu Ÿu ©ů <Ì∫° $ ∫FÙ J¡°≤d Fæ <J¡ Ÿ NI°fi fiu <k¡≤

™>J¡≤ N°≈Ju¡ π°≤° J¡∑ y∫Ù N≈fiÙ ≈≤°ı∫ J¡° _t≤d J¡≤Ju¡ oŸ w≈#≈®≈aªR¡≈Ù (<b_w¨w w≈R¡≈Ù) yFfi yâu tu* N°≈J¡ů i>Ju¡Ô <Ì∫° Fæ $ ≤°≠∫ J¡° Ã∫°y J¡≤wu Ÿt∫ FÙ |°∫Ô FůJ¡≤ <y≤u FCÎ NI°fi J¡ů

∫<Ì N°≈fiu ı°fi Ÿu t°≤ <Ì∫° Fůw°, wů ŸÙ Ÿt∫ <fÔJC¡Ô fi‹¸> FCN° bF NI°fi N°≈J¡ů ∫ů* w≈R¡≈Ù
yâu tu* i>Ju¡ÔJ¡≤ fiFÙ* t°≤w° $$10-16$$

"Ÿ ©°wbÔ∫a ªJ®u¡' (Ÿ tF°bw fiu yůÔ y±>g»u J¡° <fit°Õd <J¡∫°) oŸ <•w J¡° w°Ã≈∫Õ J¡Fwu Fæ* $

Fu ≤°ıfig, F°SÙ Ju¡ „`C Ÿ tF°bw fiu ıů yůÔ yâu J¡° <fit°Õd <J¡∫° S°, bF N°≈Ju¡ NI°fi fiu w≈R¡≈Ù Ÿ‡≈¥dÕ ÌC#©ů* J¡° ÎJ¡ yůÔ y±>gi>° N<≈Õw <J¡∫° Fæ $$17$$

"≈≤∫° ≤°ıŸ°ty®§° yıÔ‡≈¸>˚¥t∫°' oŸŸu Ÿ¥<ªw NfiuJ¡ yıÔ‡≈¸> ıfiů* tu* ∫C•w Wt

≤°ıŸ°ty®Ù J¡ů _≈‹¸ R¡≈ Ÿu fwÔ°wu Fæ* $

Fu Zu‹™> ≤°ıfig, ıů Ÿ F°SÙ Ju¡ „`C J¡∑ Wt ≤°ıŸ°ty®Ù Fæ, bF NI°fiR¡≈Ù ≤°ı° J¡∑ N∏w#J¡≤d tu* ª°≤ů* Nů≤ |¥tfiub°ÔÙ <ª∏w° Fæ N°æ≤ bF ≤°ı° Fæ* N°≈ $ Fu Ÿ°@ů, yı fi Fůwu FCÎ ˚Ù N°≈ •w <bbuJ¡

Ÿu Ÿ‡≈∏fi yıu∏B Fæ* $ oŸ ÌÙ|Õ ıayÔ tu* oŸ NI°fiR¡≈Ù „`C tF°bw fiu N°≈J¡ů w≈R¡≈Ù y±gi>u tu* fFCw

„Ù|® ku*¡J¡ <Ì∫° Fæ $$18,19$$

"≈∫Õ_Sy∫Ìgf°ÔÔw°æ|ufi Ÿ wa „™>#' (Ÿ baªJ¡ tF°bw fiu Ÿ y±>gi>u J¡ů J¡ůtÔ f°ÔÔw°Nů*

Ÿu Ÿ ≈®J¡°≤ «¡≈≤ Ÿu i>J¡ <Ì∫°) oŸJ¡° _≈‹¸>R¡≈ Ÿu w°Ã≈∫Õ J¡Fwu Fæ* $

J¡ůtÔ Ôw°Nů* Ÿu ıů yůÔ y±>gi>° i>J¡° Fæ bF N°≈J¡° w≈ůÌC#© FÙ „°<∏w N°<Ì yCdů* N°æ≤ Ÿ≠ıfiů*

Ju¡ Ÿt°ytů* Ÿu Sůn°-Ÿ° N°b¨W Fæ $$20$$

"o<w ˚¥∫ů Âi>a f]_wufi F<_w≈Ju¡fi Ÿ# $ <w‹™>Ã∫Ω°<≈ ÌC#©ufi ˚¥Ÿμ<fi ∫S° f<Ô $$' (oŸ ≤Ù<w Ÿu ≈Cfi# Ÿ tF°bw fiu Ÿ F°SÙ J¡ů ŸCÂ»R¡≈ Ÿu f°≥@ <Ì∫°, ıů N°ı ˚Ù f<Ô Ju¡ ŸÌ¨„ ˚¥y˚Õ tu*

Nb<_Sw Fæ) oŸ ≈ŸaF°≤ J¡° w°Ã≈∫Õ J¡Fwu FCÎ ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

Fu fi¨≈, oŸ w≤F N°ı ˚Ù N<wÌ°”d N°æ≤ ÌC#©Ì°∫J¡ w≈R¡≈Ù ©∏ÌJ¡ tu* N°≈ ÎuŸu f≥@u FCÎ

Nb<_Sw Fæ*, ıæŸu ≈°w°ÔwÔ tu* ≤°ı° f<Ô $$21$$

J¡Fu ∫° fi J¡Fu y∫u ŸfJ¡ů ÎJ¡ tu* <tÔ°J¡≤ J¡Fwu Fæ* $

Fu ≤°ıfig, N°≈ Fæ* yı; N°„°Î≥ Fæ* ıaıÙ≤, „`C tF°bw Fæ tůF, y® w≈_∫° tu* N°y®F Fæ y±>gi>°,

ŸyÕ - 92]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1591

<b∏º∫°ªÔ Fæ ∫F tFÙwÔ $ oŸ w≤F N°≈J¡° b¨W°∏w tæ*fiu F°SÙ Ju¡ N°¶∫°fi π°≤° J¡F <Ì∫° $ oŸu Nh~>Ù w≤F ı°fiJ¡≤ w≈_∫°R¡≈Ù y±>gi>u Ÿu <fiJ¡ÔJ¡≤ Ÿ N≈fiu „`C Ju¡ fi°„ Ju¡ <ÔÎ ıů JC¡~> J¡≤

ŸJ¡wu Fæ*, ŸÙ „Ù|® J¡∑<ı∫u, Ìu≤Ù tw J¡∑<ı∫u $$22$$
o•∫°fifub°≥ ŸyÕ Ÿt°›w
f°fifub°≥ ŸyÕ

JC¡‡˚R¡<≈dÙ ª¥±>°Ô° J¡∑ ÎuŸÙ f°wu* ŸCfiJ¡≤ ŸbÕÃ∫°y tu* wÃ≈≤ FCÎ Ÿ ≤°ı° fiu bfi N°<Ì J¡° Ã∫°y J¡≤ w≈_∫° tu* ≈∫ůyÙ N≈fiu Ÿ‡≈¥dÕ ≈°≈ů* J¡ů N<Àfi tu* Hů*J¡ <Ì∫°-∫F bdÕfi $

"ıf N°≈ ıayÔ J¡ů ªÔu, ŸÙ Ÿt∫ t¥<h~>Õw FůJ¡≤ <y≤u FCÎ NI°fi J¡ů N°≈fiu ı°fi Ÿu fiFÙ* t°≤°'

∫F ıů N°≈fiu J¡F°, ∫F ™>ÙJ¡ Fæ, ≈≤∏wC Ÿ Ÿt∫ tCHu tfi_Ã∫°y J¡° <J¡Ÿfiu ≈Ìu„ <Ì∫° ? <ıŸJ¡∑

<J¡ tæ*fiu ≈us° J¡∑ ? oŸ ≈®J¡°≤ ≤°ı° J¡∑ „aJ¡° J¡° wJÕ¡ J¡≤ ≤FÙ JC¡‡˚R¡<≈dÙ ª¥±>°Ô° J¡FwÙ Fæ $

ª¥±>°Ô° fiu J¡F° # Fu ≤°ıfig, fiÙ<w<fi≈Cd Ÿ ª¥±>°Ô° fiu, <ıŸfiu Iu∫ b_wC J¡° Nh~>Ù w≤F I°fi J¡≤

<Ô∫° S°, Ÿ Ÿt∫ <ıŸ I°fi J¡° N°≈J¡ů ≈Ìu„ <Ì∫°, N°≈fiu Ÿu •∫ů* fiFÙ* _bÙJ¡°≤ <J¡∫° ? $$1$$
oŸ<ÔÎ fiFÙ* <J¡∫° <J¡ bF Nw[b<bwg N°æ≤ <tØ∫°b°<ÌfiÙ SÙ, oŸ „aJ¡° J¡° b°≤d J¡≤wu Fæ* $

Fu ≤°ıfig, bF w[b<bI°<fi∫ů* tu* ŸbÕZu‹™> Fæ $ bF ıů-ıů J¡FwÙ N°æ≤ J¡≤wÙ Fæ, bF Ÿf ŸÃ∫ FÙ

≤Fw° Fæ, Nw# N°≈J¡ů N°Ì≤ Ju¡ Ÿ°S ŸJ¡° NfiC‹™>°fi J¡≤fi° ª°<FÎ S° $$2$$

N°ÃtfC]§° <ª≤a ıÙbuÌg yC”fC]§° <b„uTw# $ ≈≤ fC<]<bÕfi°„°∫ ˜ÙfC<]# ≈®Ô∫aJ¡≤Ù $$ oŸ bªfi Ju¡ NfiCŸ°≤ ˜ÙfC<] J¡∑ ≈us°J¡≤ N≈fiÙ fC<] Ÿu <fi<ÿªw ŸbÕÃ∫°y J¡ů FÙ ∫<Ì N°≈fiu tF[b≈¥dÕ

ŸtH°, wů <k¡≤ N°≈fiu ŸÙJ¡ů <_S≤ •∫ů* fiFÙ* <J¡∫° ?

Fu fi¨≈, ∫<Ì N°≈fiu Ÿ ª¥±>°Ô° Ju¡ J¡Sfi J¡° ≈°Ôfi fiFÙ* <J¡∫°, wů <k¡≤ ŸbÕÃ∫°y J¡° FÙ ≈¥dÕR¡≈

Ÿu N°Z∫ •∫ů* fiFÙ* <Ô∫° ? $$3$$

<Ÿ]# ŸbÕ≈¿≤Ã∫°y# Ÿ°@ů ŸaŸ°º∫w_wb $ ©bÙÕJ¨¡wıyÌg˚¥<w<bÕΩ°_b°ÃtůÌ∫_wS° $$ (Fu Ÿ°@ů, Ÿ°@fi° J¡≤ ≤Fu N°≈J¡° bF ŸbÕ≈¿≤Ã∫°y <Ÿ] Fů ªCJ¡°, ıů ıywg Ju¡ ≈®<Ÿ] <F≤^∫y˚Õ≈Ì wJ¡ Ju¡

Îuÿb∫ů˘ J¡ů ˚Ù wCh~> J¡≤ Ìufiub°Ô° wS° <bΩ°R¡≈Ù <fi≤<w„∫°fi∏Ì N°ÃtI°fi J¡ů Ã≈∏fi J¡≤fiub°Ô°

Fæ $) oÃ∫°<Ì Ÿu wů N°≈fiu FÙ J¡F° S° <J¡ ≤°≠∫°<Ì Ju¡ ≈¿≤Ã∫°yt°` Ÿu N°≈J¡° ŸbÕÃ∫°y <Ÿ] Fů ªCJ¡° N°æ≤ <ıŸ ≤°≠∫ N°<Ì J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ <Ì∫° Fæ ŸJ¡° <k¡≤ tæ*fiu _bÙJ¡°≤ ˚Ù fiFÙ* <J¡∫°, ÎuŸÙ

<_S<w tu* N°≈ fwÔ°o∫u <J¡ tæ*fiu ŸbÕÃ∫°y J¡° ≈¥dÕR¡≈ Ÿu NbÔ‡ffi •∫ů* fiFÙ* <J¡∫° ? ∫ů* ≤°ı°

<„<©ºbı ≈¥~>wu Fæ* $

Fu <≈®∫, ∫Ω<≈ ≤°≠∫ ~>ůn°, |≤f°≤ ~>ůn°, ŸÙ ≈®J¡°≤ Ÿ°≤° Ìu„ ~>ůn <Ì∫°, ˜Ù ˚Ù ~>ůn ÌÙ, wS°<≈ N°≈ J¡Fwu Fæ* <J¡ N°≈fiu ŸbÕ≈¿≤Ã∫°y fiFÙ* <J¡∫°, ∫F •∫ů* ? $$4$$

"Ju¡bÔa ŸbÕÃ∫°yu „u<Tw°Fat<w_Ãb∫°' (N°≈fiu ŸbÕÃ∫°y tu* Ju¡bÔ N<˚t°fiR¡≈ N<bΩ° J¡ů Ÿ
w≤F fª° ≤©° Fæ) oŸŸu wů tæ*fiu ≈FÔu FÙ oŸJ¡° W≤ Ìu <Ì∫° Fæ $ ≈≤∏wC <bbuJ¡ fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ∫F

Ÿu ŸtH fiFÙ* ŸJ¡°, oŸ<ÔÎ ıayÔ tu* <fib°Ÿ, J¡ta±>ÔC N°<Ì Nb<„‹¸> ≈¿≤y®F J¡° ˚Ù ≈¥dÕR¡≈ Ÿu

1592

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ã∫°y J¡≤° <Ì∫u ı°fiu ≈≤ <J¡ŸÙ w≤F <bbuJ¡ ≈®°›w J¡≤ NFaJ¡°≤y®<∏S wůn J¡≤Ju¡ ∫F ≈¿≤≈¥dÕ f®Ê_bR¡≈

Fů ı°∫uy°-ÎuŸ° ŸůªwÙ FCoÕ @Ù≤u-@Ù≤u ≤°ı° <„<©ºbı J¡∑ fC<] J¡ů <bª°≤ ≈S ≈≤ w°≤ ≤FÙ

J¡C‡˚R¡<≈dÙ ª¥±>°Ô° y¥» N<˚≈®°∫ Ÿu J¡FwÙ Fæ* >$

Fu ≤°ıfig, @fi, ˜Ù, y¨F, ≤°≠∫, ˚¥<t, ~>` N°æ≤ f°∏@b - ∫u Ÿf N°≈Ju¡ wů Fæ* FÙ fiFÙ*, <k¡≤

N°≈J¡° ŸbÕÃ∫°y FCN° J¡°æfi ? w°Ã≈∫Õ ∫F <J¡ ıů N≈fi° Ÿ‡f∏@Ù N°æ≤ Ÿf Fæ ŸÙJ¡° Ã∫°y Fůfiu ≈≤

ŸbÕÃ∫°y J¡∑ <Ÿ<] FůyÙ, ≈≤∏wC ≤°≠∫°<Ì wů fi N°≈Ju¡ Ÿ‡f∏@Ù Fæ* fi N°æ≤ Ÿf Fæ*, •∫ů*<J¡ "≤°≠∫ N°<Ì
tu≤u Fæ*' ÎuŸÙ J¡v≈fi° J¡≤ ≤F° NFaJ¡°≤ FÙ N≈fiu J¡ů ofiJ¡° _b°tÙ t°fiw° Fæ, N°Ãt° fiFÙ* t°fiw°; Nw#

N°≈ tu* Ÿ‡f¿∏@w° fi Fůfiu Ÿu N°≈J¡° ŸbÕÃ∫°y <Ÿ] fiFÙ* FCN° $$5$$

NFaJ¡°≤ tu* w°Ì°Ã‡∫ Ÿu N°Ãt° FÙ ≤°≠∫°<Ì ŸfJ¡° _b°tÙ ffi fæ™>° Fæ, ∫<Ì N°≈ ∫F J¡Fu*, wf wů ÎJ¡ ŸÙJu¡ Ã∫°y Ÿu ŸbÕÃ∫°y <Ÿ] Fů ı°∫uy°, Ì¥Ÿ≤u Ju¡ Ã∫°y Ÿu fiFÙ* $ N°æ≤ N°≈fiu wů Ÿ NFaJ¡°≤ J¡°

Ã∫°y N˚Ù wJ¡ <J¡∫° FÙ fiFÙ*, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Fu ≤°ıfig, ŸfŸu Wt ˚°y ıů N°≈J¡° tfi ∫° NFaJ¡°≤ Fæ bF wů N˚Ù wJ¡ N≈¿≤Ã∫•w FÙ Fæ $

ŸJ¡° ≈¥dÕR¡≈ Ÿu ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ N°≈ „ůJ¡„¥∏∫ Fů*yu $$6$$

J¡<Sw N°„∫ J¡ů fi ı°fiJ¡≤ ≤°ı° <„<©ºbı ª¥±>°Ô° J¡° ∫F N°„∫ ŸtH ≤Fu Fæ* <J¡ tæ*fiu ≈FÔu

≤°≠∫ N°<Ì J¡° Ã∫°y J¡≤ <Ì∫° Fæ, oŸ<ÔÎ oŸ Ÿt∫ ≤°≠∫°<Ì J¡° Ÿ‡f∏@ fi Fůfiu Ÿu bu Ã∫°y Ju¡ ≈°` Fæ*

FÙ fiFÙ* N°æ≤ ≈bÕw, b¨s N°<Ì J¡° oŸ Ÿt∫ Ÿ‡f∏@ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d fiJu¡ Ã∫°y Ju¡ <ffi° ŸbÕÃ∫°y J¡∑

<Ÿ<] fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # ∫<Ì N°≈ t°fiwu Fæ* <J¡ tu≤° ≤°≠∫ Ÿf JC¡~> fiFÙ* Fæ wů ∫F ≈bÕw, b¨s, yCvt N°<Ì Ÿu ˚≤≈¥≤ bfi FÙ tu≤° oŸ Ÿt∫ Ÿf JC¡~> Fæ, oŸ<ÔÎ oŸJ¡° tæ* Ã∫°y J¡≤w° F¥≥ $ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ, JC¡‡˚ Ju¡ b°•∫ Ÿu ≈®u¿≤w FůJ¡≤ Ÿ w≤F J¡F ≤Fu bÙ≤ <ıwu¿∏B∫

<„<©ºbı fiu Ì¥Ÿ≤u FÙ <fituT tu* Ÿ bfi°Ÿ<•w J¡ů ÎuŸu @ů ±>°Ô°, ıæŸu bT°Õ J¡° ≈®b°F w¸>yw @¥<ÔÔu©°

J¡ů, •∫ů*<J¡ ÎuŸ° J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ Ÿfiu Â» <fiÿª∫ J¡≤ <Ô∫° S° $ ≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu <≈®∫, NfiuJ¡ ıayÔÙ b¨sů*, ≈bÕwů* N°æ≤ yâů* Ÿu ∫C•w ıayÔ Ÿu ˚Ù tæ*fiu N≈fiÙ b°Ÿfi° J¡° (ttw° J¡°) ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ <Ì∫°, Nf wů tu≤° ŸbÕÃ∫°y Ÿ‡≈∏fi Fæ fi ? JC¡‡˚ fiu J¡F° # Fu ≤°ıfig, ∫F ≈bÕw J¡° w¸>, bfi, b°≈Ù

(f°ÔÙ), yCvt N°æ≤ b¨sů* Ju¡ fiÙªu J¡∑ ŸC∏Ì≤ ˚¥<t - ∫u Ÿf wů N°≈Ju¡ Fæ* FÙ fiFÙ*, <k¡≤ N°≈J¡°

ŸbÕÃ∫°y Jæ¡Ÿu Ÿ‡≈∏fi FCN° $ Fu ≤°ıfig, ŸfŸu Wt ˚°y J¡° wů N°≈fiu N˚Ù ≈¿≤Ã∫°y FÙ fiFÙ* <J¡∫° Fæ,

ŸJ¡° N°≈ ˚ÔÙ˚°≥<w Ã∫°y J¡≤Ju¡ ÃJ¨¡‹¸> N„ůJ¡w° J¡ů ≈®°›w Fů*yu $$7-12$$

∫Ω<≈ Ã∫°y J¡≤fiu Ju¡ J¡°≤d bfi N°<Ì N°≈Ju¡ Ÿf Fæ* fiFÙ*, ∫F tæ* t°fiw° F¥≥, wS°<≈ N°Zt J¡°

N<_wÃb Fůfiu Ÿu N°≈J¡° ŸbÕÃ∫°y Ÿ‡≈∏fi FCN° Jæ¡Ÿu, ∫F JC¡‡˚ tC<fi Nf tCHŸu J¡F ≤Fu Fæ*, ∫ů* t°fi ≤Fu

≤°ı° <„<©ºbı J¡Fwu Fæ* $

Ã∫°y Ju¡ J¡°≤d ∫<Ì ∫u bfi N°<Ì tu≤u Ÿf fiFÙ* Fæ* wů ∫F ıů b°≈Ù, _SÔ, ≈dÕJC¡¸>Ù N°<Ì Ÿu

∫C•w tu≤° N≈fi° N°Zt wů Ÿf JC¡~> Fæ, ŸJ¡° ˚Ù N˚Ù tæ* Ã∫°y J¡≤ Ìuw° F¥≥ $$13$$ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ, ÎuŸ° J¡Fwu FCÎ JC¡‡˚b°•∫ Ÿu ≈®fů<@w <ıwu<∏B∫ bÙ≤ ≤°ı°

ŸyÕ - 92]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1593

<„<©ºbı fiu <fituT˚≤ º∫°fi J¡≤Ju¡ ⁄Ì∫ tu* _kC¡¿≤w Fů ≤FÙ Ÿ N°Zt J¡∑ N≈fiÙ ttw° J¡ů „C]

Ÿa<bwg Ÿu Ÿ ≈®J¡°≤ @ů ±>°Ô°, <ıŸ ≈®J¡°≤ ≈bfi _kC¡≤dt°` Ÿu @¥<ÔÔu©° J¡ů @ů ±>°Ôw° Fæ $ ≤°ı°

<„<©ºbı fiu J¡F° # Fu <≈®∫, b¨s, ≈dÕJC¡¸>Ù, Ôw° N°<Ì Ÿu Ÿ‡≈∏fi oŸ N≈fiu N°Zt Ÿu ˚Ù N≈fiÙ
ttw° tæ*fiu ~>ůn ÌÙ $ Nf wů tu≤° ŸbÕÃ∫°y <Ÿ] Fů y∫° fi ? JC¡‡˚ fiu J¡F° # Fu ≤°ıfig, b¨s, b°≈Ù, _SÔ, yCvt, ≈dÕJC¡¸>Ù N°æ≤ ∫u Ôw°Î≥ - ∫u Ÿf wů N°≈Ju¡ JC¡~> ˚Ù fiFÙ* Fæ*, <k¡≤ N°≈J¡° ŸbÕÃ∫°y Jæ¡Ÿu <Ÿ] FCN° $ ŸfŸu Wt ˚°y J¡° wů N˚Ù N°≈fiu Ã∫°y FÙ fiFÙ* <J¡∫° Fæ, ŸJ¡° ≈¥dÕR¡≈ Ÿu

≈¿≤Ã∫°yJ¡≤ N°≈ ÃJ¨¡‹¸> N„ůJ¡w° J¡ů ≈®°›w Fů*yu $ ≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu <≈®∫, ∫<Ì ∫u Ÿf tu≤u fiFÙ* Fæ*, wů ≈°` N°<Ì wS° t¨yªtÕ, ÌÙb°≤, JC¡¸>Ù≤ N°<Ì wů tu≤u Ÿf Fæ*, o∏FÙ*J¡ů ≈FÔu ~>ůnw°

F¥≥ $ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ZÙ≤°tıÙ, ∫F J¡FJ¡≤ N<bsCÆ@t<w, „tÙ wS° „C]°Ãt° bF

≤°ı° <„<©ºbı N≈fiu N°Ÿfi Ÿu Ÿ w≤F ™> y∫°, <ıŸ w≤F ≈bÕw Ju¡ Zäy Ÿu „≤wgJ¡°ÔÙfi tu| $$14-20$$ N≈fiu N°Ÿfi ≈≤ <_Sw bF JC¡‡˚ M¡<T tCŸJC¡≤°w° FCN° ≤°ı° <„<©ºbı J¡∑ Ÿ°≤Ù

<J®¡∫°Î≥ Ÿ w≤F Ìu© ≤F° S°, <ıŸ w≤F N≈fiu ≤S ≈≤ Nb<_Sw FCÎ ˚yb°fig Ÿ¥∫ÕÌub ÔůJ¡ Ju¡ J¡°∫Õ

Ìu©wu ≤Fwu Fæ* $ ıů ∫F J¡≤w° Fæ, ∫F J¡≤u $ oŸJu¡ <ÔÎ ∫FÙ ≈≤t ≈°bfi Fæ, ÎuŸ° <bª°≤ J¡≤ ªC≈ª≈

Nb<_Sw Fů bF JC¡‡˚ M¡<T ≤°ı° <„<©ºbı J¡∑ Nů≤ Ìu©w° ≤F° $ ≤°ı° <„<©ºbı fiu ˚°^±>°<Ì

fi Ÿf b_wCNů* J¡ů N≈fiu N°Zt Ju¡ ˚Ùw≤ Ÿu Ô°J¡≤ ∏Fu* ÎJ¡ FÙ ıyF Ÿ w≤F ≤© <Ì∫°, <ıŸ
w≤F ŸtCB Ju¡ Ì≤ J¡∑ fiÙªÙ ˚¥<t ∏fiw ≈¨<SbÙ Ÿu fiÌÙ N°<Ì Ju¡ ıÔ J¡ů $ ∏Fu* ÎJ¡ ıyF J¡≤Ju¡

Ÿ¥¥©Ù ÔJ¡<n∫ů* Ju¡ π°≤° N<Àfi J¡ů Ÿ w≤F ≈®≠b<Ôw <J¡∫°, <ıŸ w≤F N≈fiÙ <J¡≤dů* Ÿu ŸaJ®¡°∏w Ÿ¥∫Õ Ÿ¥∫ÕJ¡°∏wt<d Ju¡ _S°fi tu* N<Àfi J¡ů $ ˚°^±>u N°<Ì fi Ÿf b_wCNů* J¡ů N<Àfi tu* ~>ůnJ¡≤ bF

N≈fiu N°Ÿfi ≈≤ Ÿ w≤F N°ŸÙfi Fů y∫°, <ıŸ w≤F t∏b∏w≤ Ju¡ Ÿ<∏@≈®Ô∫ tu* ˚yb°fig Ÿ¥∫ÕÌub _b≈®≠b<Ôw N<Àfi tu* ŸaŸ°≤ J¡° FbfiJ¡≤ ŸCtu” <„©≤ ≈≤ N°ŸÙfi Fů y∫u Su $$21-25$$

Nf Nst°Ô° ~>ůnfiu J¡∑ oh~>° Ÿu <J¡∫u y∫u ≈J¡°≤ J¡ů ˚¥Ô ı°fi° ıů ÎJ¡ ÌůT Fæ ŸJ¡° ≈¿≤F°≤

J¡≤ ≤Fu ≤°ı° <„<©ºbı Ÿ Nst°Ô° Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Fu ≈<w<≈®∫u, tu≤u oŸ J¡°∫Õ Ÿu Ì¥Ÿ≤u J¡ů Nbÿ∫ •Ôu„ Fůy°, ÎuŸ° <bª°≤J¡≤ tæ*fiu N≈fiÙ _b°SÕŸ°@fi J¡∑ fC<] J¡° J¡˚Ù h~>uÌ fi J¡≤Ju¡ wC‡Fu* owfiu Ÿt∫ wJ¡ ıů ≈¿≤bwÕfiR¡≈Ù Zt tu* ≈FC≥ª°∫°, ŸÙŸu N°bÿ∫J¡w° Ÿu N<@J¡ wCt tu≤Ù Ÿub° J¡≤ ªCJ¡∑ Fů, Nw# wfiÙ FÙ ≤Fu $ Nf wů w≈, ı≈ N°<Ì

J¡wÕΔ∫R¡≈Ù ˚®°<∏w Ju¡ Ì¥≤ ªÔu ı°fiu ≈≤ wCt tu≤° ≈J¡°≤ fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡wÙ, oŸ<ÔÎ wC‡Fu* Zt Ìufi° tæ*

<ªw fiFÙ* ŸtHw° $ tæ* wC‡F°≤u Ÿ°S t∏`”≈Ù ıayÔ tu* wS° <J®¡∫°Ÿu Ÿ°º∫ Fůfiub°ÔÙ ~>ů¸>Ù-~>ů¸>Ù

<Ÿ<]∫ů* Ju¡ ≈S ≈≤ fFCw <Ìfiů* wJ¡ ˚¸>J¡w° ≤F° $$26,27$$ Fu Ÿ<©, tæ*fiu NfiuJ¡ @tÕ_S°fi Ìu© <Ô∫u, Nf <bZ°t Ôu ≤F° F¥≥ - ∫F J¡FJ¡≤ ≤°ı° <„<©ºbı fiu Nst°Ô° N°y tu* Ÿ w≤F ku*¡J¡ ÌÙ, <ıŸ
w≤F ≈®Ô∫J¡°Ô°<Àfi tu* ≈bfi N°J¡°„ J¡∑ fis`t°Ô° () ku*¡J¡ Ìuw° Fæ $$28$$ Fu t¨yªtÕ, tfiC‹∫R¡≈Ù
t¨y tæ*fiu ıayÔÙ t¨y Ÿu ≈®°›w FCÎ wC‡Fu* fFCw <Ìfiů* wJ¡ N≈fiu NI°fi Ÿu oŸ JC¡„°Ÿfi Ju¡ «¡≈≤ <f~>°∫°, () fis`t°Ô° J¡∑ ≈t° Ÿu t°ÔCt ≈nw° Fæ <J¡ ∫F Nst°Ô° _k¡<¸>J¡ J¡∑ SÙ $

1594

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Nf ∫FÙ wC‡F°≤° ≈J¡°≤ tu≤u ıÙbfi tu* ŸÌ° Ju¡ <ÔÎ ffi° ≤Fu $ Nf wCt N≈fiu t¥ÔJ¡°≤d t°∫° _b˚°b Ju¡ <ÔÎ ªÔu ı°Nů, wC‡F°≤u Nb°∏w≤ J¡°≤d≈®<bÔ∫_bR¡≈ t°yÕ wC‡Fu* J¡v∫°dÌ°∫J¡ Fů* $ wCt Ÿku¡Ì

<f∏ÌCNů* Ÿu <ª<`w Fů, Nw# N<Àfi Ju¡ ≤°_wu wCt N°J¡°„_bR¡≈ tu* <tÔ ı°Nů, ∫F N°J¡°„ ˚Ù wC‡F°≤u FÙ ŸÂ„ Ÿku¡Ì ªtJ¡∑Ôu w°≤ů* Ÿu <ª<`w Fæ, ∫F J¡FJ¡≤ Ÿ ≤°ı°fiu JC¡„°Ÿfi Ÿu Ÿ t¨yªtÕ J¡ů

©Ù*ªJ¡≤ N≈fiu Ìůfiů* F°Sů* Ÿu N<Àfi tu* Ÿ w≤F ~>ůn <Ì∫°, <ıŸ w≤F ≈®Ô∫J¡°ÔÙfi b°∫C ≈bÕwů* J¡ů ŸtCB Ÿu ©Ù*ªJ¡≤ Ì°b°<Àfi tu* ~>ůn Ìuw° Fæ $$29-31$$

Nf J¡t^±>ÔC ~>ůnfiu J¡∑ oh~>° J¡≤ ≤Fu ≤°ı° <„<©ºbı N≈fiÙ J¨¡wIw° ≈®J¡°<„w J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ

ŸJ¡∑ ≈®„aŸ° J¡≤wu Fæ* $

Fu Ÿ°@ů J¡t^±>Ôů, wCt ŸC∏Ì≤ yůÔ-t¸>ůÔ N°J¡°≤ Ÿu ∫C•w ffiJ¡≤ tu≤u <ÔÎ ıÔ ≤©wu ≤Fu $
wC‡F°≤Ù oŸ ŸC∏Ì≤ tæ`Ù N°æ≤ <_S≤ Ÿ°æı∏∫ J¡° tæ* Nh~>Ù w≤F ≈®Ã∫C≈J¡°≤ fi J¡≤ ŸJ¡° - fÌÔ° fi ªCJ¡° ŸJ¡° $ Ÿ‡≈¥dÕ Ÿ°@CÃb J¡° ≈≤t N°_≈Ì wC‡FÙ* Fů $ Fu <t`, <ıŸ N<Àfi≈S Ÿu ÌuF J¡ů „ů<@w J¡≤ tu≤u ≈°Ÿ N°∫u Fů, ŸÙ ≈S Ÿu <k¡≤ ªÔu ı°Nů $ <t`, wC‡F°≤u t°yÕ ŸC©Ì°∫J¡ Fů* $ ∫F J¡FJ¡≤

ŸÙ Ÿt∫ ≤°ı° <„<©ºbı fiu Zů<`∫ f®°Êd J¡ů J¡t^±>ÔC Ìu <Ì∫° () $ ıů J¡ůoÕ Nh~>Ù b_wC

Fů, bF <J¡ŸÙ tF°Ãt° J¡ů Ìu ÌufiÙ ª°<FÎ ∫° N<Àfi tu* ıÔ° ÌufiÙ ª°<FÎ, ÎuŸ° <fi∫t Fæ $ Fu N°Ÿfi,

<ıŸ w≤F t¥©Õ ≈C”T J¡∑ fC<] N@ůy<w Ju¡ FuwC ≈®h~>∏fi ≈°≈ tu* <y≤wÙ Fæ, ŸÙ w≤F wCt ˚Ù ŸÌ°

N≈fiu Ÿu ≈®h~>∏fi N@ůÌu„ tu* FÙ <y≤wu Fů, oŸ<ÔÎ Fu N°Ÿfi, wC‡F°≤Ù ˚Ù bFÙ Ì°FŸ∏w°≈y<w

<ªw Fæ, Nw# ˚_tR¡≈ Fů ı°Nů, ∫F J¡FJ¡≤ Ÿ ≤°ı°fiu Ÿ J¡ůtÔ N°Ÿfi J¡ů <ªW J¡∑ „C<]

Ju¡ <ÔÎ wS° f®Êªæw∏∫ tu* <bZ°<∏w Ju¡ <ÔÎ @@J¡wÙ N°y tu* ~>ůn <Ì∫° $$32-37$$ Fu Ÿ°@ů, ıů b_wC Ã∫°≠∫ Fæ ŸJ¡° ŸÌ° „Ù|® Ã∫°y J¡≤ Ìufi° ª°<FÎ, •∫ů*<J¡ <bΩt°fi fi Ÿ˚Ù b_wCNů* Ÿu Ÿay®F

J¡≤fiu ∫ůÀ∫ Ì¥Ÿ≤Ù b_wC tu* ˚Ù <b_w°≤ <J¡∫° ı°w° Fæ, ÎuŸÙ ÔůJ¡ tu* b_wC<_S<w ≈®<Ÿ] Fæ; oŸ<ÔÎ
tæ* ofi Ÿ˚Ù b_wCNů* J¡ů „Ù|® FÙ N°y tu* ~>ůn Ìuw° F¥≥ $ ∫<Ì ofi ŸfJ¡ů N°y ÎJ¡ FÙ f°≤ tu* ıÔ°

ÌuwÙ Fæ, wů tu≤u ŸbÕÃ∫°yR¡≈Ù Ÿ∏wůT Ju¡ <ÔÎ <fÔJC¡Ô ™>ÙJ¡ Fæ $$38,39$$ Fu Ÿ°@ů JC¡‡˚, tæ*

<fi<‹J®¡∫ Fůfiu Ju¡ <ÔÎ <J®¡∫ů≈∫ůyÙ Ÿ˚Ù b_wCNů* J¡ů ~>ůn ≤F° F¥≥, oŸ<ÔÎ tu≤u π°≤° <J¡∫u y∫u ŸbÕÃ∫°y Ju¡ <bT∫ tu* <t`, wCt ©uÌ fi J¡≤fi°; •∫ů*<J¡ oŸ ŸaŸ°≤ tu* N∫ůÀ∫ b_wC J¡ů (<ffi° J¡°t Ju¡ ≈Ì°SÕ J¡ů) J¡°æfi i>ůwu-<k¡≤w° Fæ - N∫ůÀ∫ J¡∑ J¡FÙ* ≈¥~> fiFÙ* ≤FwÙ $ Fu ZÙ≤°tıÙ, ∫F J¡FJ¡≤

Ÿ‡≈¥dÕ ˚ůıfi≈°` N°<Ì Ÿ ˚°^±>Ÿt¥F J¡ů, ıů bfib°Ÿ<bÔ°Ÿ Ju¡ ∫ůÀ∫ S°, ÎJ¡ FÙ Ÿ°S N°y tu* ≤°ı°fiu Ÿ w≤F Fbfi J¡≤ <Ì∫°, <ıŸ w≤F @@J¡ ≤FÙ J¡v≈°∏w J¡∑ N°y tu* J¡°Ô Ÿ‡≈¥dÕ ŸaŸ°≤

J¡ů ÎJ¡ FÙ Ÿ°S Fbfi J¡≤ Ìuw° Fæ $$40,41$$
f°fifub°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

() ≤°ı° <„<©ºbı fiu N<Àfi tu* „C] J¡≤Ju¡ <J¡ŸÙ ÎJ¡ Zů<`∫ f®°Êd Ÿu bF J¡t^±>ÔC <Ô∫°

S°, Nf <k¡≤ N<Àfi tu* Ÿu „C] J¡≤Ju¡ <J¡ŸÙ ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u Zů<`∫ f®°Êd J¡ů Ìu <Ì∫°, ∫F "∫ufiæb'

oÃ∫°<Ì Ÿu t°Ô¥t ≈nw° Fæ $

ŸyÕ - 93]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1595

<w≤°fifub°≥ ŸyÕ

Ÿ°≤Ù Ÿ°ty®Ù ıÔ°J¡≤ ~>ůn Ìufiu Ju¡ <ÔÎ wæ∫°≤ ≤°ı° <„<©ºbı J¡ů ≤ůJ¡J¡≤

JC¡‡˚ π°≤° <ªWÃ∫°y Ju¡ <ÔÎ ≈Ìu„ Ìufi° $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ, oŸJu¡ f°Ì ™>J¡≤ ≤°ı° <„<©ºbı fiu NI°fiÙ N≈fiu

<tØ∫°˚¥w tfi Ÿu ŸaJ¡v≈ π°≤° Ÿt<SÕw Ÿ JC¡¸>ÙR¡≈ „C‹J¡ w¨dt<∏Ì≤ J¡ů ıÔ° <Ì∫° $ ıů JC¡~> b_wCÎ≥
bF°≥ fª y∫Ù SÙ* fi ŸfJ¡ů - „°aw<ªW t°æfiÙ Ÿ ≤°ı° <„<©ºbı fiu J®¡t„# Ÿt°fi fC<] Ÿu ∫C•w FůJ¡≤ - ıÔ° ±>°Ô°, o@≤-@≤ ku*¡J¡ <Ì∫°, <J¡ŸÙ J¡ů Ìu <Ì∫° wůn-k¡ůnJ¡≤ fi‹¸> J¡≤ <Ì∫° $ Fu ZÙ≤°tıÙ, N°≈Ÿu •∫° J¡F¥≥, N∏w tu* Ÿfiu N≈fiÙ Ô≥yů¸>Ù wS° ˚ůıfi≈°` J¡ů ˚Ù fiFÙ* ≤Ffiu <Ì∫° $

≤°ı° <„<©ºbı Ju¡ Ÿ N°Zt Ÿu, ıF°≥ NfiuJ¡ ıfi ≈FÔu Ìu©u y∫u Su, N°ı bu Ÿf Ôůy <bÔC›w Fů y∫u; bF bÙ≤˚B Ju¡ fÔ Ÿu ºb_w Ìs Ju¡ ∫I Ju¡ N°Zt Ju¡ ŸÂ„ Fů y∫° $ bu t¨yů* Ju¡ HC^±> ıCy°ÔÙ

~>ůn-~>ůnJ¡≤ N°Zt Ÿu Ÿ ≈®J¡°≤ ˚°yfiu Ôyu, <ıŸ ≈®J¡°≤ N<ÀfiÌ°F Ÿu ∫C•w <J¡ŸÙ Zu‹™>fiy≤ Ÿu NÃ∫∏w ˚∫˚Ùw FůJ¡≤ tfiC‹∫ ˚°yfiu Ôywu Fæ* $ Ÿ¥©Ù ÔJ¡nÙ Ju¡ Ÿ°S ıf bF Ÿ‡≈¥dÕ ≈°` N°<Ì N<Àfi tu* ıÔ ≤F° S° wf ÌuFt°` Nb<„‹¸>, _fiuF„¥∏∫ N°æ≤ Ÿ∏wC‹¸> ≤°ı° fůÔfiu Ôy° $$1-6$$

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu Ìub≈C`, NFů, <ª≤J¡°Ô Ju¡ f°Ì N°≈Ÿu I°fi ≈°J¡≤ Ÿf b_wCNů* tu*
ttw° ~>ůnJ¡≤ Nf tu* ŸbÕÃ∫°yÙ ffiJ¡≤ <_Sw Fů y∫° F¥≥ $ Nf tæ* Ju¡bÔ, „C] ŸC© Ÿu Ÿ‡≈∏fi I°fib°fig Fů y∫° F¥≥ $ ttw°ŸaJ¡v≈≈®∫C•w Ÿay®FJ®¡t <ıŸtu* ≈<_Sw Fæ, ÎuŸ° ∫F Ÿf Ÿ°t°fi <J¡Ÿ J¡°t J¡° ?

J¡Ffiu J¡° w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ <ıŸ ≈Ì°SÕ tu* JC¡~> Ÿ°≤ fiFÙ* Fæ bF ≈°Ÿ tu* ≤©fiu ∫ůÀ∫ fiFÙ* Fæ $$7,8$$
b_wCNů* Ju¡ Ã∫°y Ÿu ıů ŸC© FCN°, ŸJ¡° N<˚fi∫ J¡≤ ≤Fu ≤°ı° <„<©ºbı J¡Fwu Fæ* $

≠∫ů*-≠∫ů* <b<b@ f∏@fi Ju¡ FuwC <bT∫ ~¥>¸>wu ı°wu Fæ*, Ã∫ů*-Ã∫ů* tu≤° tfi ≈≤t N°fi∏Ì J¡ů ≈®°›w Fůw° ı°w° Fæ $ Fu ˚ybfig, tæ* „°<∏w ≈®°›w J¡≤ ≤F° F¥≥, ≈≤t°fi∏Ì _bR¡≈ J¡ů ≈®°›w J¡≤ ≤F° F¥≥ N°æ≤

<bı∫Ù Fů ≤F° F¥≥, Nw# tæ* Nf ©¥f ŸC©Ù F¥≥ $ tu≤u <b<b@ f∏@fi fi‹¸> Fů ªCJu¡ $ Nf tæ*fiu ŸbÕÃ∫°y <J¡∫° $

Fu Ìub≈C`, Ìu<©∫u, Nf tæ* <Ìy‡f≤ F¥≥, <ÌJg¡ŸÌfi F¥≥ N°æ≤ <Ì„°Nů* Ju¡ Ÿt°fi ∫F <_Sw Fů y∫° F¥≥ $

J¡<FÎ, tF°Ã∫°y J¡≤fiu Ÿu Nf N°æ≤ N<@J¡ •∫° f°J¡∑ fª° Fæ ? $$9-11$$
f°fl ≈Ì°Sů˘ Ju¡ Ã∫°yt°` Ÿu, ˚®°<∏w Ÿu f°ÔJ¡ J¡∑ fi°o˘, Ÿ ≤°ı° <„<©ºbı Ju¡ ŸbÕÃ∫°yı∏∫

ŸC©°<˚fi∫ J¡ů fi ŸF ≤Fu JC¡‡˚ J¡Fwu Fæ* $

JC¡‡˚ fiu J¡F° # Fu ≤°ıfig, <„<©ºbı, N˚Ù N°≈fiu Ÿ˚Ù ≈Ì°Sů˘ J¡° Nh~>Ù w≤F Ã∫°y fiFÙ* <J¡∫° $

ŸbÕÃ∫°yı∏∫ ≈≤t°fi∏Ì tu* H¥™>-t¥™> J¡° N<˚fi∫ tw J¡∑<ıÎ $ ŸfŸu Wt ˚°y J¡° wů N˚Ù N°≈fiu Ã∫°y FÙ fiFÙ* <J¡∫°, <ıŸJ¡° Ã∫°y J¡≤ N°≈ ≈≤t <fi#„uT <b„ůJ¡w° J¡ů ≈®°›w Fů*yu $ tF°≤°ı ZÙb<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu tF°f°Fů, Fu ≤°ıÙbÔůªfi ZÙ≤°tıÙ, ∫F ŸCfiJ¡≤ Ÿ tFÙ≈<w fiu JC¡~> ŸůªJ¡≤

∫F J¡F° $ ≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu Ìub≈C`, o<∏B∫R¡≈Ù ÌC‹¸> Ÿ°≥≈ů* Ju¡ Ÿt¥F Ÿu ∫C•w wS° ≤•w-t°aŸt∫ N°J¡°≤b°Ô° ∫F tu≤° „≤Ù≤ N˚Ù ŸbÕÃ∫°y tu* f°J¡∑ ≤F y∫° Fæ, oŸ<ÔÎ <k¡≤ ™>J¡≤ <ffi°

<bPfi Ju¡ oŸ „≤Ù≤ J¡ů ˚¨yC≈°w Ÿu <bfi°„R¡≈w° tu* ≈FC≥ª°J¡≤ tæ* ŸbÕÃ∫°yÙ Fů ≤F° F¥≥ $ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ

1596

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, ∫F J¡FJ¡≤ N≈fi° „≤Ù≤ ~>ůnfiu Ju¡ <ÔÎ Ÿ°tfiu <_Sw ©∏ÌJ¡ tu* <y≤fiu Ju¡

<ÔÎ ≠∫ů* FÙ ≤°ı° <„<©ºbı ™> J¡≤ Hů*J¡ Ÿu f»u, Ã∫ů* FÙ JC¡‡˚ M¡<T fůÔu $ JC¡‡˚ M¡<T fiu J¡F° # Fu

≤°ıfig, •∫ů* oŸ <fi≤≈≤°@Ù ÌuF J¡ů owfiu fnu ˚∫aJ¡≤ ©aÌJ¡ tu* ~>ůn ≤Fu Fæ* $ N°≈ wů, Ÿ NI°fiÙ J®¡ů@Ù
fæÔ Ju¡ ŸÂ„ t°Ô¥t ≈nwu Fæ*, ıů N≈fiu f~>nu J¡ů FÙ t°≤w° Fæ $$12-18$$

„≤Ù≤ J¡° J¡ůoÕ N≈≤°@ fiFÙ* Fæ, ∫F <Ì©Ô°wu Fæ* $

∫F fuª°≤° w≈_bÙ „≤Ù≤ wů ın N°æ≤ t¥J¡°Ãt° Fæ $ oŸfiu N°≈J¡° J¡ůoÕ N≈≤°@ fiFÙ* <J¡∫° Fæ, Nw#

Δ∫SÕ FÙ oŸ „≤Ù≤ J¡° Ã∫°y tw J¡∑<ı∫u $ ∫F t¥J¡°Ãt° N≈fiu N°Ãt° tu* FÙ º∫°fib°fig FůJ¡≤ Nb<_Sw

≤Fw° Fæ $ ∫F Ì¥Ÿ≤u Ju¡ FÙ π°≤° Ÿ w≤F Ÿaª°<Ôw <J¡∫° ı°w° Fæ, <ıŸ w≤F w≤ay Ÿu J¡°‹™> $$19,20$$

<ıŸJ¡° N≈≤°@ Fæ, Ÿ N∏∫ Δ∫<•w J¡ů <Ì©Ô°wu Fæ* $
ıæŸu ÎJ¡°∏w tu* Nb<_Sw w≈_bÙ J¡ů ∏tW ªů≤ fÔ≈¥bÕJ¡ f°≤f°≤ sů˚ ≈FC≥ª°w° Fæ, bæŸu FÙ
oŸ N°Ãt° J¡ů ˚Ù J¡ůoÕ Ì¥Ÿ≤° FÙ f°≤ f°≤ fÔ≈¥bÕJ¡ ∏tW ªů≤ sů˚ ≈FC≥ª°w° Fæ, Nw# bFÙ Ì^±

Ìufiu ∫ůÀ∫ Fæ $$21$$

ŸC© N°æ≤ ÌC#© J¡∑ Ã≈<W J¡° _S°fi Fůfiu Ÿu „≤Ù≤ N≈≤°@Ù •∫ů* fiFÙ* Fæ, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

ŸC©, ÌC#© N°<Ì J¡° Ìg˚b_S°fi Fůfiu t°` Ÿu „≤Ù≤ N≈≤°@Ù fiFÙ* t°fi° ı° ŸJ¡w°, •∫ů*<J¡
oŸtu* Ì¨‹¸>°∏w Fæ-k¡Ôb°fig b¨s $ b°∫C π°≤° N°Ãt_≈∏Ìfi (k¡Ô N°<Ì J¡° ≈wfi) Fůfiu≈≤ k¡Ôb°fig b¨s Ju¡ N<˚t°fiÙ N°Ãt° J¡° J¡ůoÕ N≈≤°@ t°fi° fiFÙ* ı° ŸJ¡w° $ _≈∏Ìfi„ÙÔ b°∫C FÙ, k¡Ô, «¡≈≤ Ju¡

≈vÔb, ≈C‹≈ N°<Ì J¡ů fÔ≈¥bÕJ¡ <y≤° Ìuw° Fæ, oŸ<ÔÎ b°∫C J¡° FÙ N≈≤°@ t°fifi° ª°<FÎ, fuª°≤u Ÿ°@C
b¨s J¡° •∫° N≈≤°@ ? fŸ, oŸÙ w≤F Ÿ°@C „≤Ù≤ fiu Ÿ°@C N°Ãt° J¡° J¡°æfi N≈≤°@ <J¡∫° ? $$22,23$$

Fu J¡tÔfiù, „≤Ù≤ J¡° Ã∫°y J¡≤fiu Ÿu ˚Ù wC‡F°≤° ŸbÕÃ∫°y <Ÿ] fiFÙ* Fů ı°w°, •∫ů*<J¡ bF <bTt Fæ NS°Õwg ÌuFÃ∫°yR¡≈ ŸbÕÃ∫°y J¡≤fiu≈≤ N<@J¡°≤Ù ÌuF fi <tÔfiu Ju¡ J¡°≤d I°fi J¡∑ Ÿ‡˚°bfi° Fů FÙ
fiFÙ* ŸJ¡wÙ, oŸ<ÔÎ ŸJ¡° Ã∫°y J¡≤fi° <fiw°∏w N∫ůÀ∫ Fæ $ Fu Ÿ°@ů, N°≈ <fi≤≈≤°@Ù oŸ „≤Ù≤ J¡ů Δ∫SÕ FÙ ©∏ÌJ¡ tu* ku*¡J¡ ≤Fu Fæ*, •∫ů*<J¡ ÌuF ~>ůn Ìufiu ≈≤ ÌuFsů˚J¡ NFaJ¡°≤ J¡° Ã∫°y <Ÿ] fiFÙ* Fůw° $
tW F°SÙ ıæŸu b¨s J¡ů sCÆ@ J¡≤w° Fæ bæŸu FÙ ÌuF N°<Ì Ÿf JC¡~> N≈fiu-N°≈ ≈¿≤Ã∫•w Fů ı°w° Fæ $

∫<Ì ŸJ¡° ≈¿≤Ã∫°y fiFÙ* J¡≤wu, wů ˚¨yC≈°w N°<Ì Ÿu fi°<„w ˚Ù ÌuF N°<Ì Ÿ ÌuFsů˚J¡ ı∏t°<Ì Ju¡

FuwC ≈°≈°Ãt° NFaJ¡°≤ Ÿu f°≤-f°≤ Ã≈∏fi Fůw° FÙ ≤Fuy° $ ≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu ŸC∏Ì≤, ∫F ÌuF

<J¡ŸJu¡ π°≤° ª<Ôw FůwÙ Fæ, ı∏t°<Ì<bJ¡°≤ů* J¡° fÙı •∫° Fæ, N°æ≤ <J¡ŸJ¡° Ã∫°y J¡≤ Ìufiu ≈≤ Ÿf JC¡~>

≈¿≤Ã∫•w Fů ı°w° Fæ ? JC¡‡˚ M¡<T fiu J¡F° # Fu Ÿ°@ů, Fu ≤°ıfig, ÌuF Ju¡ Ã∫°y Ÿu, ≤°≠∫ Ju¡ Ã∫°y Ÿu N°æ≤

JC¡<¸>∫° fi‹¸> J¡≤ Ìufiu Ÿu ŸbÕÃ∫°y <Ÿ] fiFÙ* Fůy° $ ≈≤∏wC ıů Ÿt_w b°Ÿfi°Nů* J¡° N°Z∫ Fůfiu Ju¡

J¡°≤d Ÿb°ÕÃtJ¡ Fæ, Ÿf <bT∫ů* tu* <ıŸJ¡∑ ≈FC≥ª Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ıů ŸbÕΔ∫°≈Ù Fæ, Ÿ ŸaJ¡v≈ Ju¡ π°≤°

ŸfJu¡ ÎJ¡t°` J¡°≤d˚¥w Ÿb°ÕÃt° J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ Ìufiu ≈≤ ŸbÕÃ∫°y <Ÿ] Fůy° $$24-30$$ ≤°ı°

<„<©ºbı fiu J¡F° # Fu ŸbÕ w[b<bÌů* tu* Zu‹™> M¡Tu, Ÿf ıyF ~>ůnfiu ∫ůÀ∫ N°æ≤ ŸbÕÌ° Ã∫°yfiu ∫ůÀ∫ ıů ŸbÕyw Ÿb°ÕÃtJ¡ b_wC Fæ, bF Ÿb°ÕÃtJ¡ b_wC J¡°æfi J¡FÙ ı°wÙ Fæ, Ÿu J¡<FÎ $$31$$ JC¡‡˚ M¡<T fiu J¡F° # Fu Ÿ°@ů, ŸbÕΔ∫°≈Ù N°J¡°≤b°Ô° wS° ıÙb, ≈®°d N°<Ì fi°tb°Ô° (<ª<w J¡∑ ≈®@°fiw° Ÿu

ŸyÕ - 93]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1597
ıÙbfi°tb°Ô° N°æ≤ <J®¡∫° J¡∑ ≈®@°fiw° Ÿu ≈®°dfi°tb°Ô°) ıů <ªW Fæ, ∫F ŸbÕ„ÆÌ Ÿu J¡F° y∫° Fæ $

∫F <ªW fi ın Fæ, fi Nın Fæ, <J¡∏wC NfiuJ¡ ˚®tů* Ÿu Δ∫°›w Fæ $ Fu ≤°ıfig, N°≈ <ªW J¡ů FÙ ˚®t ı°<fi∫u, <ªW J¡ů FÙ Δ∫bF°≤ J¡≤fiub°Ô° ≈C”T Ÿt<H∫u N°æ≤ <ªW J¡ů FÙ ıy≠ı°Ô ı°<fiÎ $ ∫F <ªW

FÙ Ÿb°ÕÃtJ¡ b_wC J¡FÙ y∫Ù Fæ $ Fu tFÙ≈wu, <ıŸ w≤F b¨s J¡° fÙı b¨s Fæ ŸÙ w≤F ∫F tfi ≤°≠∫

N°<Ì, ÌuF N°<Ì wS° N°Zt N°<Ì ŸfJ¡° fÙı Fæ $ Fu ˚¥≈, ŸfJu¡ fÙı˚¥w Ÿ tfi J¡° Ã∫°y Fů ı°fiu

≈≤ ŸfJ¡° <fÔJC¡Ô Ã∫°y Fů ı°w° Fæ $ ŸJu¡ Ã∫°y Ÿu ŸbÕÃ∫°y J¡° Ÿa˚b Fæ N°æ≤ ŸJu¡ NÃ∫°y Ÿu ŸbÕÃ∫°y J¡° Ÿa˚b fiFÙ* Fæ $ Fu ≤°ıfig, Ÿt_w @tÕ ∫° N@tÕ, ≤°≠∫ ∫° ıayÔ N°<Ì - ∫u Ÿf Ÿ<ªW

≈C”T Ju¡ <ÔÎ Ju¡bÔ ÌC#©R¡≈ FÙ Fæ* N°æ≤ <ªWFÙfi ≈C”T Ju¡ <ÔÎ wů ∫u ŸfJu¡ Ÿf ≈≤t ŸC©_bR¡≈ Fæ* $

Ÿ‡≈¥dÕ ıywg wS° ÌuF°<Ì N°J¡°≤ Ju¡ Ÿt¥FR¡≈ Ÿu ∫F Ÿf <ªW FÙ Ÿ w≤F ≈¿≤dw Fůw° Fæ, <ıŸ
w≤F b¨sR¡≈ Ÿu fÙı ≈¿≤dw Fůw° Fæ $ <ıŸ w≤F ≈bfi Ÿu b¨s, ˚¥J¡‡≈ Ÿu ≈bÕw N°æ≤ ÔůF°≤ Ÿu @°æ*J¡fiÙ

Ÿaª°<Ôw FůwÙ Fæ, ŸÙ w≤F <ªW Ÿu ∫F ÌuF Ÿaª°<Ôw FůwÙ Fæ $ Ÿ‡≈¥dÕ ıÙbů* Ju¡ ≈˚ůy, ı≤°, t≤d N°<Ì ÌuF Ju¡ @tů˘ N°æ≤ tF°tC<fi∫ů* Ju¡ „t, Ìt N°<Ì @tů˘ J¡∑ ŸCÂ» <≈¸>°≤Ù N°≈ <ªW J¡ů FÙ ı°<fi∫u $

Fu ≤°ıfig, ıywg wS° ÌuF°<Ì N°J¡°≤ Ju¡ Ÿt¥FR¡≈ Ÿu ∫F Ÿf <ªW FÙ ≈¿≤dw Fůw° Fæ $ <ªW FÙ tfiůt∫
ıÙb Fæ $ w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ N„°∏w <ªW FÙ tfifi J¡≤fiu Ÿu tfiůt∫ N°æ≤ NŮ∫∏w≤ ≈®°d J¡∑ ªu‹¸>° Ÿu ıÙb ffiJ¡≤ f°F≤ _S¥Ô „≤Ù≤ wS° „°≤Ù¿≤J¡ Δ∫bF°≤°<Ì N°J¡°≤ Ju¡ Ÿt¥FR¡≈ Ÿu ≈¿≤dw Fůw° Fæ $
bFÙ N∏w#J¡≤d „°∏w, fC<], tFwg,NFaJ¡°≤, ≈®°d N°æ≤ ≈®°I°Ãt° oÃ∫°<Ì <J®¡∫° Ju¡ NfiCR¡≈ fi°t-

Δ∫°≈°≤ů* Ÿu ÔůJ¡ tu* J¡F° ı°w° Fæ $ Fu tFÙ≈wu, ª¥≥<J¡ <ªW FÙ Ÿf JC¡~> J¡F° y∫° Fæ, Nw# ŸJu¡ Ã∫•w Fů ı°fiu Ÿu Ÿt_w N°<@ N°æ≤ Δ∫°<@ J¡∑ ŸÙt° J¡° <bfi°„R¡≈ ŸbÕÃ∫°y <Ÿ] Fů ı°w° Fæ $$32-42$$

Fu Ã∫°y<bÌů* tu* Zu‹™> ≤°ıfig, <ªW Ju¡ Ã∫°y J¡ů ŸbÕÃ∫°y J¡Fwu Fæ*, oŸ<ÔÎ Fu tF°f°Fů, ŸJu¡ <Ÿ] Fů ı°fiu ≈≤ ≈≤t°SÕ˚¥w ˚¥t°fi∏Ì_bR¡≈ ŸÃ∫ ≈Ì°SÕ J¡° •∫° NfiC˚b fiFÙ* Fůw° ? NS°Õwg Nbÿ∫ FÙ Fůw°

Fæ $ <ªW Ju¡ Ã∫•w Fů ı°fiu ≈≤ J¡°∫Õ<b˚°y Ju¡ N°<b˚°Õb J¡∑ ≈≤‡≈≤°R¡≈ πæw N°æ≤ J¡°≤d tu* <w≤ů˚°b J¡° J®¡tR¡≈ Îu•∫ ˚Ù ª°≤ů* Nů≤ Ÿu Ô∫ J¡ů ≈®°›w Fů ı°w° Fæ N°æ≤ ≈≤t „°∏w, _bh~> wS° <fi≤°t∫ ÎJ¡

≈Ì Nb<„‹¸> ≤F ı°w° Fæ $ <ªW J¡ů FÙ oŸ ŸaŸ°≤R¡≈Ù @°fi J¡° ©uw J¡Fwu Fæ* $ ∫<Ì ©uw N©uwR¡≈ tu*

≈¿≤dw Fů ı°∫ wů @°fi J¡∑ Ã≈<W J¡F°≥ Ÿu FůyÙ ? <b<ª` ªu‹¸>°Nů* Ÿu ∫C•w ∫F <ªW FÙ ˚°b N°æ≤

N˚°b J¡° N°J¡°≤ @°≤d J¡≤fiub°Ôu ≈Ì°Sů˘ Ju¡ R¡≈ Ÿu Ÿ w≤F ≈¿≤dw Fůw° Fæ, <ıŸ w≤F ıÔ
w≤ayR¡≈ Ÿu ≈¿≤dw Fůw° Fæ $ Fu ˚¥≈wu, <ªWfi°„R¡≈ ŸbÕÃ∫°y Ÿu ŸbÕÌ° Ÿf JC¡~> Nh~>Ù w≤F ÎuŸu

≈®°›w <J¡∫° ı° ŸJ¡w° Fæ, ıæŸu Ÿ°t®°≠∫ Ÿu $$43-47$$
bF ŸbÕÃ∫°y ≈¿≤<h~>∏fi N°Ãt° J¡° y®Fd J¡≤fiu ≈≤ <Ÿ] fiFÙ* Fůw°, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Fu Ã∫°yÙ ≤°ı°, ≈¿≤<h~>∏fi°ÃtJ¡ N°≈Ju¡ ŸbÕÃ∫°y J¡° <bT∫ ıæŸu N∏∫ Fæ, bæŸu FÙ N°≈J¡ů Ã∫°y Ìufiub°Ôu <J¡ŸÙ Ì¥Ÿ≤u Ã∫°yÙ Ju¡ Ã∫°y Ju¡ <bT∫ N°≈ ˚Ù Fæ* $ ÎuŸÙ Ì„° tu* Ã∫°≠∫ J¡° FÙ N°ÃtR¡≈ Ÿu N°≈
y®Fd J¡≤ ≤Fu Fæ*, oŸÙŸu N°≈J¡° ŸbÕÃ∫°y <Ÿ] fiFÙ* Fůw° $$48$$

N≈¿≤<h~>∏fi N°Ãt° J¡° y®Fd J¡≤fiu ≈≤ wů N°≈ FÙ Ÿf J¡∑ N°Ãt° ™>F≤wu Fæ*, oŸ<ÔÎ <J¡ŸÙ Ì¥Ÿ≤u Ju¡ π°≤° N°≈J¡° Ã∫°y fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d Ã∫°≠∫J¡ů<¸> tu* N≈®<b‹¸> N°≈ ıf ŸbÕÃ∫°y J¡≤fiu Ôyu*yu, wf

1598

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

ŸfJ¡ů N°≈fiu N@Ùfi ffi°J¡≤ y®Fd J¡≤ FÙ <Ô∫°, ∫F J¡Fwu Fæ* $
ıæŸu tC•w°k¡Ô Ÿ¥w J¡ů N≈fiu N∏Ì≤ J¡≤ Ôuw° Fæ bæŸu FÙ <ıŸfiu ŸbÕÃ∫°y <J¡∫° Fæ Ÿfiu wÙfiů*

J¡°Ô Ju¡ Ÿt_w ıywg J¡ů N≈fiu ˚Ùw≤ J¡≤ <Ô∫° Fæ $$49$$
ıů Ÿf ~>ůn ≤F° Fæ Ÿfiu wů ŸfJ¡∑ „¥∏∫w° FÙ t°fi ÔÙ, <k¡≤ Ÿf ŸJu¡ N@Ùfi ffiJ¡≤ ÔÆ@ Jæ¡Ÿu Fů*yu, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

<ıŸfiu ŸbÕÃ∫°y <J¡∫° Fæ Ÿ „¥∏∫_bR¡≈ tu*, w∏wC tu* tů<w∫ů* J¡∑ w≤F, wÙfiů* J¡°Ôů* tu* Nb<_Sw Ÿ‡≈¥dÕ ıywg Nb<_Sw Fæ $ <fi‹J¡TÕ ∫F Fæ <J¡ Ÿf JC¡~> ~>ůnJ¡≤ bF Ã∫°yÙ ∫Ω<≈ ŸbÕ„¥∏∫_bR¡≈ Fů y∫° Fæ, wS°<≈ ŸJu¡ π°≤° ~>ůn° y∫° ıywg-N∏∫ N°Z∫ fi <tÔfiu Ju¡ J¡°≤d - ŸÙJ¡° N°Z∫ J¡≤

Δ∫bF°≤≈∫Õ∏w ŸW°_k¥¡<wÕ ≈®°›w J¡≤w° Fæ, oŸ<ÔÎ Δ∫bF°¿≤∫ů* J¡∑ Â<‹¸> Ÿu <`J¡°Ô tu* ≤Ffiub°Ôu Ÿf

≈Ì°Sů˘ J¡ů bFÙ ≈®°›w J¡≤w° Fæ, ∫ů* J¡F° ı°w° Fæ $$50$$
oŸÙ<ÔÎ ŸbÕÃ∫°y Fůfiu ≈≤ ŸfJ¡° f°@ Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d ≈≤t°SÕÂ<‹¸> Ÿu N°Ã∫<∏wJ¡ _fiuF J¡°
s∫ Fůfiu Ÿu fCHu FCÎ ÌÙ≈J¡ J¡° Â‹¸>°∏w wS° ŸbÕyw_bR¡≈ J¡∑ ≠∫ů<w Ÿu Ÿ‡≈¥dÕ Δ∫bF°≤ů* J¡° ≈®J¡°„

Fůfiu Ju¡ J¡°≤d Δ∫bF°≤Â<‹¸> Ÿu wæÔŸ<Fw ÌÙ≈J¡ J¡° Â‹¸>°∏w J¡Fwu Fæ* $
wæÔ≤<Fw ÌÙ≈J¡ J¡∑ fi°o˘ <fib°Õd≈Ì J¡ů ≈®°›w FCÎ <ıŸfiu Nfi°Ÿ<•w Ÿu ŸfJ¡ů ~>ůn <Ì∫°, wæÔŸ<Fw ÌÙ≈J¡ J¡∑ fi°o˘ ≈®J¡°„t°fi ≠∫ů<w#_bR¡≈ Ÿfiu ŸfJ¡ů ≈®J¡°<„w <J¡∫° $ ≈®wÙ∫t°fi ŸfJ¡°

≈¿≤Ã∫°y J¡≤Ju¡ ıů wæÔ≤<Fw ÌÙ≈J¡ J¡∑ fi°o˘ <fib°Õd≈Ì tu* Nb<_Sw ≤Fw° Fæ, ŸbÕR¡≈ ≈®J¡°„°Ãt° bF
wæÔŸ<Fw ÌÙ≈J¡ J¡∑ fi°o˘ ≈®J¡°„w° Fæ $$51,52$$

ŸbÕÃ∫°y tu* „¥∏∫w°≈<W J¡° b°≤d J¡≤wu Fæ* $

≤°≠∫°<Ì Ÿ‡≈¥dÕ b_wCNů* J¡° Ã∫°y J¡≤ Ìufiu ≈≤ ıæŸu NJu¡Ôu N°≈ Nb<„‹¸> ≤F y∫u Fæ* bæŸu FÙ ŸfJ¡°

Ã∫°y J¡≤ Ìufiu ≈≤ <bI°fi°Ãt° FÙ ÎJ¡ Nb<„‹¸> ≤F ı°w° Fæ $$53$$

≈¿≤<„‹¸> <ª<w N≈fiu Ÿu N<w¿≤•w Fæ, Nw# ŸŸu N≈fi° J¡°æfi-Ÿ° ≈C”T°SÕ <Ÿ] Fůw° Fæ, oŸ

≈≤ J¡Fwu Fæ* $

Fu ≤°ıfig, Ÿt_w b_wCNů* Ju¡ ıÔ ı°fiu ≈≤ ˚Ù ıæŸu N°≈ N∏∫ fiFÙ* FCÎ, bæŸu FÙ ŸbÕÃ∫°y Ÿu Fůfiub°Ô° ≈≤t ≈C”T°SÕR¡≈ tůs ˚Ù N°≈Ÿu <˚∏fi fiFÙ* Fůy°, ÎuŸ° Ft J¡Fwu Fæ* $$54$$

≈C”T°SÕ Ju¡ ≈¿≤Ã∫•w Ÿf ≈®≈aªů* Ÿu „¥∏∫ Fůfiu ≈≤ ˚Ù Ÿ‡≈¥dÕ Ÿa<bÌů* J¡° Ÿtu* N∏w˚°Õb Fæ FÙ, oŸ<ÔÎ Ÿtu* ı°Œ J¡∑ ≈®Ÿ<•w fiFÙ* Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Ÿt_w ≈®≈aªů* J¡° Ã∫°y J¡≤ Ìufiu ≈≤ „¥∏∫°ÃtJ¡ FCN° bF <ª<w_bR¡≈ tůs Ÿ‡≈¥dÕ Ÿa<bÌů*

(I°fiů*) J¡° N°Z∫ Ÿ ≈®J¡°≤ Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ Nfi∏w, Ì°≤, Ÿ¥∫Õ, ª∏B, fis` N°<Ì Ìubwů* J¡°

N°Z∫_S°fi ∫F N°J¡°„ Fæ $ ŸbÕÃ∫°yR¡≈Ù ≤Ÿ J¡° Sůn° ˚Ù N°_b°Ì Ôufiu ≈≤ ≈C”T J¡ů ı≤°-t≤d J¡∑ ˚Ù<w∫°≥ Ÿ w≤F <J¡ŸÙ ≈®J¡°≤ J¡∑ f°@° fiFÙ* ≈FC≥ª°wÙ*, <ıŸ w≤F NŸay N°æ≤ Ì°ŸÙfi N°J¡°„

J¡ů J¡ůoÕ ˚Ù ¸>≥<J¡∫°≥ (~>ufiÙ∫°≥) <J¡ŸÙ w≤F J¡∑ f°@° fiFÙ* ≈FC≥ª°wÙ* $ Fu ≤°ıfig <ıŸŸu <fitÕÔ

_bR¡≈_k¥¡<wÕ ≈®°›w FůwÙ Fæ Ÿ tF[b J¡° J¡°≤d ŸbÕÃ∫°y FÙ Fæ $ ª¥≥<J¡ N°≈ ŸfJ¡° Ã∫°y J¡≤ ≤Fu Fæ*, oŸÙ<ÔÎ N°≈J¡∑ fC<] tu* fFCw ˚°≤Ù ¿_S≤w° N° ≤FÙ Fæ $ ŸbÕÃ∫°y FÙ ≈≤t°fi∏Ì Fæ, oŸJu¡

ŸyÕ - 94]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1599

N<w¿≤•w N°æ≤ Ÿf JC¡~> ˚∫aJ¡≤ ÌC#©R¡≈ Fæ - oŸu <bª°≤≈¥bÕJ¡ — ∫ů* _bÙJ¡°≤ J¡≤ N°≈ ŸÙ J¡°

N°ª≤d J¡∑<ıÎ, <ıŸu ª°F ≤Fu Fæ* $$55-58$$

ŸbÕÃ∫°y tu* bæ˚b J¡∑ F°<fi FůwÙ Fæ, oŸJ¡° ©^±>fi J¡≤wu Fæ* $
ıů ≈C”T ŸfJ¡° Ã∫°y J¡≤ Ìuw° Fæ ŸJu¡ ≈°Ÿ ≈®°≤Æ@ π°≤° Ÿ‡≈¥dÕ <b˚b-Ÿt¥F Ÿ w≤F ≈¿_Sw Fůw° Fæ, <ıŸ w≤F ≠∫ů*-≠∫ů* bnb°<Àfi tu* ıÔ ≈®<b‹¸> Fůw° Fæ, Ã∫ů*-Ã∫ů* ŸtCB tu* fi<Ì∫ů* Ÿu ıÔ

N°w° FÙ ≤Fw° Fæ $ NI°fi N°æ≤ ŸJu¡ J¡°∫Õ J¡° ıů Ã∫°y Fæ ŸJu¡ ˚Ùw≤ N°Ãt≈®Ÿ°ÌJ¡ I°fi Nbÿ∫

≈¿_Sw ≤Fw° Fæ $ Fu ≤°ıfig, ∫F ≈®<Ÿ] Fæ <J¡ ≈°` Ju¡ ˚Ùw≤ ıů „¥∏∫ _S°fi Fůw° Fæ bFÙ* ≤Ãfi°<Ì ≤Fw°

Fæ $ NÃ∫aw ≈°<≈‹™> J¡<ÔJ¡°Ô tu* ˚Ù buÌů* Ÿu f<F‹J¨¡w Fůfiu Ju¡ J¡°≤d N<w fiÙª ˚Ù bF „°•∫ tC<fi ŸbÕÃ∫°y Ju¡ J¡°≤d FÙ <fi#„aJ¡ FůJ¡≤ ŸCtu” Ju¡ Ÿt°fi Nb¿_Sw S° $ Fu ≤°ıfig, wf wů oŸ ≈C^∫t∫
π°≈≤ J¡°Ô tu* buÌt°yÕ J¡° NbÔ‡ffi J¡≤fiub°Ôu ≈C^∫wt N°≈J¡ů <fi#„aJ¡ FůJ¡≤ N°J¡°„ Ju¡ Ÿt°fi Nb¿_Sw ≤Ffi° FÙ ª°<FÎ, oŸ <bT∫ tu* N<@J¡ Ft •∫° J¡Fu* $$59-61$$ Fu tF°≤°ı, ŸbÕÃ∫°yŸ‡≈¥dÕ

Ÿ‡≈<W∫ů* J¡° <fib°Ÿ_S°fi Fæ, •∫ů*<J¡ ıů JC¡~> fiFÙ* Ôuw° Ÿu Ÿf JC¡~> <Ì∫° ı°w° Fæ $ Fu ˚¥≈wu, ŸfJ¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤Ju¡ „°∏w, _b_S N°æ≤ N°J¡°„ Ju¡ Ÿt°fi Ÿ°æ‡∫ ıů R¡≈ N°≈ Fů ≤Fu Fæ* wBq≈ FÙ Fů ı°o∫u $ Fu ˚¥<t≈°Ô, N°≈ ≈FÔu ıů Ã∫°≠∫ ≈Ì°SÕ Fæ* fi ŸfJ¡° tfiŸu ≈¿≤Ã∫°y J¡≤, Nfi∏w≤ <ıŸ
tfi Ÿu ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ ≤Fu Fæ* Ÿ tfi J¡° Ã∫°yJ¡≤ ŸJu¡ f°Ì Ã∫°y°<˚t°fiR¡≈ NFaJ¡°≤ tÔ J¡° ˚Ù

Ã∫°yJ¡≤ ıÙb∏tC•wR¡≈ Fů ı°o∫u $$62-64$$

<w≤°fifub°≥ ŸyÕ

ª°æ≤°fifub°≥ ŸyÕ

<ªW J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ŸJu¡ t¥Ô J¡∑ ≈¿≤„C<] J¡≤fiu ≈≤

ÌuF N°<Ì buΩ ≈Ì°Sů˘ J¡° f°@ N°æ≤ wÌfi∏w≤ ≈¥dÕ <ª<w J¡° Nb„uT ∫F bdÕfi $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, oŸ w≤F <ªW Ju¡ ≈¿≤Ã∫°y J¡° ≈°∫ JC¡‡˚ M¡<T

Ju¡ fwÔ°fiu ≈≤ N≈fiu N∏w#J¡≤d tu* f°≤-f°≤ <bª°≤ J¡≤ ≤F° bF Ÿ°æ‡∫ ≤°ı° <„<©ºbı ∫F bªfi fůÔ° $ ≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu tCfiu, ⁄Ì∫R¡≈Ù N°J¡°„ J¡° ≈sÙ N°æ≤ N∏w#J¡≤dR¡≈Ù b¨s J¡°
f∏Ì≤ ∫F tfi f°≤-f°≤ tu≤u π°≤° Ì¥≤ J¡≤ <Ì∫u ı°fiu ≈≤ ˚Ù <k¡≤ ŸtÙ≈ tu* N° FÙ ı°w° Fæ $ Fu Wt, ı°Ô ıæŸu Δ∫°JC¡Ô t~>ÔÙ ≈J¡n Ôuw° Fæ bæŸu FÙ oŸ <ªW J¡ů ≈J¡n Ôufi° wů tæ* ı°fiw° F¥≥, ≈≤awC oŸJ¡°

Ã∫°y tæ* BΔ∫ J¡∑ fi°o˘ oŸtu* t¥wÕÃb J¡° N˚°b Fůfiu Ÿu, fiFÙ* ı°fiw° $ Fu ˚ybfig, ŸfŸu ≈FÔu wů N°≈
tCHŸu <ªW J¡° •∫° _bR¡≈ (Ã∫°y Ju¡ ∫ůÀ∫ <fi‹J¨¡¸> Ÿ°t°∏∫R¡≈) Fæ, ∫F ™>ÙJ¡-™>ÙJ¡ J¡<F∫u $ oŸJu¡
f°Ì Fu ≈®˚ů, <ªW Ju¡ ≈¿≤Ã∫°y J¡∑ ∫S°bwg <b<@ fwÔ°o∫u $$1-4$$

JC¡‡˚ M¡<T ŸÙJ¡ů J¡Fwu Fæ* $

JC¡‡˚ fiu J¡F° # Fu tF°≤°ı, b°Ÿfi° FÙ <ªW J¡° _bR¡≈ Fæ, ∫F ı°fi ÔÙ<ı∫u $ <ªW„ÆÌ wů b°Ÿfi°

J¡° ≈∫°Õ∫ J¡F° y∫° Fæ $ ŸJ¡° Ã∫°y NÃ∫aw ŸCJ¡≤ Fæ ∫°fiÙ Ju¡bÔ Ì°ŸÙfiw° J¡° NbÔ‡ffi J¡≤fiut°`

Ÿu ŸJ¡∑ <Ÿ<] Fů ı°wÙ Fæ, NwÎb _≈∏Ìfi J¡∑ N≈us° ˚Ù bF ŸC©Ÿ°º∫ Fæ, ≤°≠∫ J¡∑ N≈us° Ÿtu*

1600

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

N<@J¡ N°fi∏Ì Fæ N°æ≤ JC¡ŸCt J¡∑ N≈us° N<@J¡ ŸC∏Ì≤ ˚Ù Fæ $$5,6$$
wf •∫ů* ŸJ¡° Ÿf Ôůy Ÿ‡≈°Ìfi fiFÙ* J¡≤wu, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $
t¥©Õ Ju¡ <ÔÎ wů <ªW J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤fi° wfi° ÌC#Ÿ°º∫ Fæ, <ıwfi° ≈°t≤ Ju¡ <ÔÎ Ÿ°t®°≠∫ N°æ≤
w¨d Ju¡ <ÔÎ ŸCtu”R¡≈w° ≈®°›w J¡≤fi° ÌC#Ÿ°º∫ Fæ $$7$$ ≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu tCfiu, N°≈Ju¡ bªfi Ÿu <ªW J¡° _bR¡≈ b°Ÿfi°t∫ wS° <b<b@ ≈Bbů≈≈°ÌJ¡ Fæ, ∫F wů ı°fiw° F¥≥, ≈≤awC ŸJ¡° ≈¿≤Ã∫°y bı® J¡ů <fiyÔ ı°fiu J¡∑ N≈us° ˚Ù NÃ∫aw ÌC‹J¡≤ t°fiw° F¥≥, •∫ů*<J¡ t¥©Õw° J¡∑ ¿_S<w tu* Ì°ŸÙfiw°

J¡° NbÔ‡ffi <J¡ŸÙ w≤F Fů FÙ fiFÙ* ŸJ¡w° $$8$$ Fu tCfiu, ∫F <ªW ŸaŸ°≤R¡≈Ù ŸCy∏@ ∫C•w ≈C‹≈ N°æ≤

ÌC#©R¡≈Ù Ì°FıfiJ¡ N<Àfi Fæ wS° ıywg R¡≈ J¡tÔ J¡° t¨d°Ô Fæ, tůFR¡≈Ù b°∫C J¡° N°J¡°„ Fæ, „≤Ù≤R¡≈Ù

∫∏` J¡° ª°ÔJ¡ Fæ N°æ≤ ⁄Ì∫R¡≈Ù J¡tÔ J¡° ˚®t≤ Fæ $ oŸJ¡° Nfi°∫°Ÿ Ã∫°y <ıŸ w≤F Fůw° Fů, bF

J¡<F∫u $ JC¡‡˚ fiu J¡F° # Fu Ÿ°@ů, NaJC¡≤, „°©°, ≈vÔb N°<Ì Ÿu ∫C•w t¥ÔŸ<Fw oŸ <ªW J¡° fi°„ FÙ

ŸaŸ°≤ J¡° ˚Ù fi°„ Fæ, bFÙ <ªW J¡° Ÿ‡∫Jg¡ Ã∫°y Fæ $ f°fl ≈Ì°Sů˘ Ju¡ Ã∫°y Ju¡ ŸÂ„ Ju¡bÔ ttw° J¡∑

<fib¨<W <ªW J¡° Ÿ‡∫Jg¡ Ã∫°y fiFÙ* Fæ - ÎuŸ° N≈¿≤¿h~>∏fi N°ÃtÌ<„Õ∫ů* fiu J¡F° Fæ $$9-11$$

•w NSÕ J¡° <bt„Õ J¡≤ NfiCb°Ì≈¥bÕJ¡ ŸJ¡° NfiCtůÌfi J¡≤ ≤Fu ≤°ı° <„<©ºbı Ÿtu* ≈≈<W
fwÔ°wu Fæ* $

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu tCfiu, Wt <Ÿ<] Ju¡ <ÔÎ tæ* <ªWÃ∫°y Ÿu wů Nh~>° <ªWfi°„ FÙ

ŸtHw° F¥≥, ≈≤awC ŸæJ¡nů* Δ∫°<@ J¡° t¥Ô_S°fi oŸ <ªW J¡° N˚°b Jæ¡Ÿu NfiC˚¥w Fůw° Fæ Ÿů J¡<FÎ

NS°Õwg <ªW ÎJ¡ w≤F J¡∑ Δ∫°<@ Fæ N°æ≤ Δ∫°<@ J¡° N˚°b ŸæJ¡nů* f°≤ ttw°<fib¨<WR¡≈Ù Ã∫°y Ÿu

<J¡ŸÙ w≤F Ì¥≤ FCN° NfiC˚¥w fiFÙ* Fůw°, <J*¡wC <ª<J¡ÃŸ° π°≤° fi°„ J¡≤ Ìufiu Ÿu FÙ NfiC˚¥w Fůw° Fæ Nw#

ŸJu¡ <bfi°„ Ju¡ <ÔÎ ŸJu¡ t¥Ô, „°©° N°æ≤ ≈vÔb N°<Ì Ÿf J¡<FÎ $$12$$ JC¡‡˚ fiu J¡F° # Fu ≤°ıfig,

„°©°, k¡Ô N°æ≤ ≈vÔbů* Ÿu ∫C•w <ªWR¡≈Ù b¨s J¡° NI°w N°Ãt° FÙ fÙı Fæ $ Nw# N°≈ Ÿt¥Ô Ÿ
b¨s J¡ů ©°n ku*¡<J¡∫u N°æ≤ N≈fi° ⁄Ì∫ N°J¡°„ Ju¡ ŸÂ„ N°b≤d„¥∏∫ ffi° ±>°<Ô∫u $$13$$ ≤°ı°

<„<©ºbı fiu J¡F° # Fu tCfiu, <ªW J¡° t¥Ô •∫° Fæ, NaJC¡≤ •∫° Fæ N°æ≤ oŸJ¡° J¡°æfi-Ÿ° ©uw Fæ $ oŸJ¡∑

„°©°Î≥ N°æ≤ _J¡∏@ J¡°æfi Fæ* wS° ∫F ˚Ù J¡Ffiu J¡∑ J¨¡≈° J¡∑<ı∫u <J¡ ∫F Ÿt¥Ô Jæ¡Ÿu ©°n J¡≤ ku*¡J¡

<Ì∫° ı°w° Fæ $$14$$ JC¡‡˚ fiu J¡F° # Fu tF°twu, NFtSÕ Ÿu - NI°w°Ãt° Ÿu <Ìw ıů ∫F

⁄Ì∫buÌfi°ÃtJ¡ N<˚t°fiÙ ≈®<Ÿ] Fæ, bFÙ oŸ <ªWR¡≈Ù b¨s J¡° fÙı (t¥Ô) Fæ, oŸu N°≈ ı°fi ÔÙ<ı∫u $$15$$ ≈≤t°Ãt° J¡∑ t°∫° FÙ oŸ t°∫°t∫ ≈®≈aª J¡° ©uw Fæ $ ª¥≥<J¡ Ÿf t°∫°t∫ ≈®≈aª J¡° ©uw bF Fæ, oŸ<ÔÎ oŸ <ªW J¡° ˚Ù bFÙ ©uw Fæ $ ≈≤t°Ãt≈Ì ∫°fiÙ t°∫°, ∫F ˚°b Fæ $ (oŸJ¡° J¡°æfi NaJC¡≤

Fæ, oŸ ≈®ÿfi J¡° W≤ Ìuwu Fæ*>$) oŸ ≈®St Ã≈∏fi t¥Ô Ÿu ≈¿≤¿h~>∏fi "tæ*' oŸ w≤F J¡° <fiÿª∫R¡≈,

<ªÌ°˚°Ÿ Ÿu Δ∫°›w Fůfiu Ju¡ J¡°≤d, NfiC˚b FÙ oŸJ¡° NaJC¡≤ Fůw° Fæ $$16$$

Ÿ NaJC¡≤ J¡∑ FÙ b¨<] Ÿu <ªWR¡≈Ù b¨s Ju¡ R¡≈ tu* ≈<≤d<w FůwÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

<fi<bÕJ¡°≤ <fiÿª∫°ÃtJ¡ ıů NfiC˚b Fæ bFÙ fC<] J¡FÙ ı°wÙ Fæ $ oŸ fC<]fi°t@°≤Ù NaJC¡≤ J¡∑ ıů ŸaJ¡v≈_bR¡≈ ≈Ùfiw° (_S¥Ôw°) Ã≈∏fi FůwÙ Fæ ŸJ¡° <ªW N°æ≤ tfi fi°t ≈n° FCN° Fæ $ ≈≤t°SÕw#

<bJ¡°≤≤<Fw Fůfiu Ÿu ŸbÕ<bJ¡°≤„¥∏∫_bR¡≈ NwÎb ≈ÃS≤ J¡∑ ≈t°b°Ô° ∫°fiÙ ≈ÃS≤ Ju¡ ŸÂ„ wS°

ŸyÕ - 94]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1601

<tØ∫°˚¥w <ªW N°æ≤ <ªW Ju¡ @tů˘ Ju¡ Ÿ‡f∏@ J¡° ıů Ÿ°sÙ Fæ bFÙ oŸJ¡° Ÿ°sÙ Fæ $ oŸJ¡° _w‡˚

∫°fiÙ t¥Ô Ÿu ÔuJ¡≤ „°©°≈∫Õ∏w tº∫-≈®Ìu„ ∫F „≤Ù≤ FÙ Fæ, ıů <J¡ fi°<n∫ů*, F<ß>∫ů* N°æ≤ ≤Ÿů*-

(≤•wů*) Ÿu ≤a<ıw Fæ $ t¥Ô_w‡˚≈®Ìu„ Ÿu N°yu ≈®Ìu„ tu* _J¡∏@, „°©° N°<Ì Ju¡ ≈®≤ůF Ju¡ <ÔÎ

NaJC¡≤°≤‡˚ J¡≤fiu J¡∑ oh~>° Fůfiu ≈≤ bŸ∏w°<ÌJ¡°Ô J¡∑ fi°o˘ wwg-wwg ˚ůy≈®Ì J¡tů˘ Ju¡ ≈¿≤≈°J¡ J¡°Ô
tu* ≤°y, πuT, ≈®b¨<W N°<Ì NaJC¡≤, ≈vÔb N°<Ì Ju¡ N°J¡°≤ tu* ıů≤ Ÿu _≈¿∏Ìw Fůw° Fæ bF oŸJ¡∑
b°Ÿfi° FÙ Fæ $ oŸ <ªWR¡≈Ù b¨s J¡∑ ıů Ô‡fÙ-Ô‡fÙ Ì¥≤ wJ¡ ≈FC≥ªÙ FCo˘ <b_w¨w „°©°Î≥ Fæ* bu wů o¿∏B∫°≥ Fæ* N°æ≤ ı∏t-t≤d°ÃtJ¡ Fı°≤ů* NfiSů˘ Ju¡ J¡°≤d „C˚ N°æ≤ N„C˚R¡≈ k¡Ôů* Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ ıů wCh~> ˚ůy Fæ* bu oŸJ¡∑ fnÙ-fnÙ Nb°∏w≤ „°©°Î≥ Fæ* $ oŸ w≤F Ju¡ oŸ ÌC‹¸> <ªWR¡≈Ù b¨s J¡∑

„°©°Nů* J¡° ≈®<wsd ~>uÌfi (<bT∫˚ůyů* tu* N°Ÿ<•w J¡° ~>uÌfi) J¡≤ ≤Fu N°≈ ŸJu¡ t¥Ô J¡ů ©°n ku*¡J¡ Ìufiub°Ôu N°ÃtÌ„Õfi tu* ©¥f ≈®∫Ãfi J¡∑<ıÎ $$17-21$$

Nf „°©°Nů* Ju¡ ~>uÌfi N°æ≤ t¥Ô Ju¡ ~>uÌfi tu ≈°∫ ≈¥~>wu Fæ* $

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu tCfiu, <ªWR¡≈Ù b¨s J¡∑ „°©° N°<Ì J¡° ~>uÌfi J¡≤ ≤F° tæ* ŸJu¡ t¥Ô

J¡° N„uTR¡≈ Ÿu ~>uÌfi <J¡Ÿ w≤F J¡R¡≥ $$22$$

„°©°Nů* Ju¡ ~>uÌfi J¡° ≈°∫ fwÔ°wu Fæ* $
k¡Ô N°æ≤ _≈∏Ìfi N°<Ì Ÿu Ÿt¿∏bw <b<b@ b°Ÿfi°Î≥ FÙ <ªWR¡≈Ù b¨s J¡∑ „°©°Î≥ Fæ* $ N°Ÿ<•w Ju¡ ≈¿≤Ã∫°y π°≤° NfiCÌgfC] J¡∑ y∫Ù bu b°Ÿfi°R¡≈Ù „°©°Î≥ ˚Ùw≤ ŸÌŸÌg <bª°≤ ı<fiw Ÿa<b<W Ju¡ fÔ

Ÿu <b¿h~>∏fi Fů ı°wÙ Fæ* $$23$$

•w NSÕ J¡° FÙ ıÙb∏tC•wů* tu* ÔsdR¡≈ Ÿu <ÌygÌ„Õfi J¡≤°wu Fæ* $

<ıŸJ¡° tfi <J¡ŸÙ <bT∫ tu* N°Ÿ•w fiFÙ* Fæ, <ıŸJ¡° NfiC<ªw b°ygΔ∫°≈°≤ ŸbÕÌ° <fib¨W ≤Fw°

Fæ, ıů ı∫-≈≤°ı∫ J¡∑ N<˚Ô°T° Ÿu „¥∏∫ FůJ¡≤ ≈®„°∏w b°Ì <bª°≤ tu* <fi≤w ≤Fw° Fæ, ıů ≈®°›w FCÎ

J¡°∫Õ J¡ů J¡≤ ±>°Ôw° Fæ Ÿ ≈C”T J¡∑ <ªWR¡≈Ù Ôw° ˚Ùw≤ <b¿h~>∏fi Fů ı°wÙ Fæ $$24$$

„°©°h~>uÌfi J¡° NU∫°Ÿ Â» Fů ı°fiu ≈≤ ≈C”T t¥Ôůh~>uÌfi tu* ∫ůÀ∫ Fů ı°w° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
ıů ≈C”T N≈fiu ≈C”T°SÕ Ÿu <ªWR¡≈Ù Ôw°Nů* J¡ů J¡w≤w° FCN° <_Sw ≤Fw° Fæ bF t¥Ô J¡° h~>uÌ

J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ∫ůÀ∫ Fů ı°w° Fæ $ <ªW J¡∑ „°©°Nů* J¡° ~>uÌfi J¡≤fi° wů y°æd Fæ N°æ≤ t¥Ô J¡° ~>uÌfi J¡≤fi° ≈®@°fi Fæ, oŸ<ÔÎ N°≈ t¥Ô J¡° h~>uÌ J¡≤fiu tu* wÃ≈≤ Fů ı°o∫u $$25,26$$ Fu tF°fC]u, tC¶∫R¡≈

Ÿu oŸ <ªWR¡≈Ù J¡≤aıbfi J¡° <fi#„uT t¥Ô Ì°F J¡∑<ıÎ, ÎuŸ° J¡≤fiu Ÿu N<ªWw° Fů ı°∫uyÙ $$27$$
t¥ÔÌFfi ≈®<Ÿ] N<Àfi Ÿu fiFÙ* Fů ŸJ¡w°, oŸ<ÔÎ Ì¥Ÿ≤Ù N<Àfi ı°fifiu J¡∑ oh~>° Ÿu ≤°ı° ≈¥~>wu Fæ* $

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu tCfiu, NFa˚°b°ÃtJ¡ <ªWR¡≈Ù b¨s Ju¡ fÙı Ju¡ ÌFfi fi°tJ¡ oŸ J¡tÕ tu*

J¡°æfi-ŸÙ N<Àfi ŸtSÕ FůyÙ NS°Õwg <ªWR¡≈Ù ÌC‹¸> b¨s Ju¡ fÙı J¡ů ıÔ°fiu tu* J¡°æfi N<Àfi ŸtSÕ FůyÙ ?

JC¡‡˚ fiu J¡F° # Fu ≤°ıfig "tæ* ∫F J¡°æfi F¥≥' oŸ w≤F J¡° N°≤‡˚ Ÿu ÔuJ¡≤ N°ÃtŸ°s°ÃJ¡°≤≈∫Õ∏w _b°Ãt<bª°≤ FÙ <ªWR¡≈Ù <fiJ¨¡‹¸> b¨s Ju¡ fÙı Ju¡ ÌFfi tu* N<Àfi J¡FÙ y∫Ù Fæ $$28,29$$

∫Ω<≈ tæ*fiu N≈fiÙ fC<] Ÿu f°fl ≈Ì°Sů˘ J¡° wS° ÌuF Ÿu ÔuJ¡≤ NFaJ¡°≤ wJ¡ N°º∫°¿ÃtJ¡ ≈Ì°Sů˘ J¡°

Nfi°Ãt_bR¡≈ Ÿu wS° <tØ∫°R¡≈ Ÿu I°fi J¡≤ <Ô∫° Fæ wS°<≈ N°∏w¿≤J¡ N°Ãtw[b J¡° ≈¿≤ª∫ fi Fůfiu

1602

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ÿu ın ˚Ù oŸ NFaJ¡°≤ tu* ≈Cfi# ≈Cfi# ıů tCHu N°Ãtw°˚®°<∏w Fů ≤FÙ Fæ bF <J¡ŸÙ w≤F Ì¥≤ fiFÙ* FůwÙ N°æ≤
oŸÙŸu tCHu <bZ°<∏w fiFÙ* <tÔ ≤FÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu tCfiu, tæ*fiu NfiuJ¡ f°≤ N≈fiÙ fC<] Ÿu Ÿ°≤u ıywg Ju¡ <bT∫ tu* Nh~>Ù
w≤F <bª°≤ J¡≤ <Ô∫° Fæ - tæ* NFaJ¡°≤ fiFÙ* F¥≥ N°æ≤ fi ≈¨ØbÙ N°æ≤ ŸJu¡ N∏wyÕw bfit^±>Ô°<Ì Ÿu t¿^±>w ıywg FÙ F¥≥ $ ın Fůfiu Ju¡ J¡°≤d tæ* ≈bÕw J¡° w¸> fiFÙ* F¥≥, bfi fiFÙ* F¥≥, ≈`, _≈∏Ìfi N°<Ì fiFÙ*

F¥≥, ÌuF°<Ì tæ* fiFÙ* F¥≥, t°aŸ fiFÙ* F¥≥, Fß>Ù fiFÙ* F¥≥ N°æ≤ ≤•w N°<Ì ˚Ù tæ* fiFÙ* F¥≥ $ tæ* fi wů J¡tuÕ¿∏B∫ F¥≥ N°æ≤
fi I°fiu¿∏B∫ F¥≥ $ tæ* tfi fiFÙ* F¥≥, fC<] fiFÙ* F¥≥ N°æ≤ ın Fůfiu Ju¡ J¡°≤d fi tæ* NFaJ¡°≤ FÙ F¥≥ $$30-32$$

NFaJ¡°≤ tu* ınw° fiFÙ* Fæ, oŸ „aJ¡° J¡° <bbwÕÃb FuwC Ÿu <fib°≤d J¡≤ ≤Fu ≤°ı° <„<©ºbı # ın tu* _bw# <Ÿ] Fůfiu J¡∑ „¿•w fi Fůfiu Ÿu <ª<w Ju¡ Nº∫°Ÿ Ÿu ŸJ¡∑ <Ÿ<] Fůfiu ≈≤ Ÿtu* <tØ∫°Ãb FÙ

N∏w tu* ªÔJ¡≤ N° ı°w° Fæ - ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu tCfiu, ıæŸu ŸCbdÕ tu* J¡¸>J¡Ãb Fæ ∫°fiÙ ŸCbdÕ Ÿu NÔy J¡¸>J¡ J¡ůoÕ ≈Ì°SÕ fiFÙ* Fæ, <J*¡wC ŸCbdÕ J¡°

FÙ <bbwÕ J¡¸>J¡ Fæ; bæŸu FÙ <ªÌ°Ãt° tu* NF∏w° Fæ ∫°fiÙ <ªÌ°Ãt° Ÿu NÔy NF∏Ãb J¡ůoÕ ≈Ì°SÕ fiFÙ* Fæ,

<bbwÕ NF∏Ãb Fæ N°æ≤ ın („C<•w-≤ıw, t¨yw¨‹d° N°<Ì) wů NŸBq≈ Ÿu ≈®<Ÿ] Fæ* FÙ, oŸŸu ∫°fiÙ
ınÃb FuwC Ÿu NF∏Ãb°<Ì fiFÙ* Fæ NS°Õwg <tØ∫° FÙ Fæ* $$33$$

•w f®Ê°^±> N°<Ì ınbyÕ, N<@‹™>°fi ŸBq≈ Ÿu N∏∫ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ˚Ù, NŸwg Fæ $

N°J¡°„ tu* N°J¡°„ Ÿu <˚∏fi Ì¥Ÿ≤u tF°b¨s J¡∑ fi°o˘ ≈≤t≈Ì <ª<w tu* ªæw∏∫ Ÿu <˚∏fi J¡ůoÕ Ì¥Ÿ≤°
f®Ê°^±> N°<Ì ≈Ì°SÕ, N∏∫ÃbFuwC Ÿu FÙ fiFÙ* ≤Fw° $ ∫<Ì ∫F J¡<F∫u <J¡ ÎuŸ° •∫ů*, wů oŸJ¡° W≤ ∫F

Fæ $ f®Ê°^±>°<Ì ın byÕ-ª°æÌF ˚Cbfi N°<Ì Nb∫bů* J¡° N°@°≤ wS° Ÿt_w „ÆÌ N°<Ì <bT∫ů* J¡° -

J¡°≤d Fæ N°æ≤ <ªÌ°Ãt° wů <b˚°y„¥∏∫ ŸW°Ÿ°t°∏∫_bR¡≈ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d <b˚•w_b˚°b fiFÙ* Fæ $$34$$

Fu ˚ybfig, oŸ w≤F NF∏w°R¡≈Ù tÔ J¡° ≈¿≤t°ıÕfi ı°fi ≤F° ˚Ù tæ* ≈®Ã∫Jg¡ ÎJ¡≤Ÿ ıů Ÿ°<sªæw∏∫ Fæ

ŸJ¡ů fiFÙ* ı°fiw° $ ∫FÙ J¡°≤d Fæ <J¡ Fu tCfiu, tæ* N<@J¡ <Ìfi Ÿu Ÿ∏w›w Fů ≤F° F¥≥ $$35$$

Nf ÎJ¡t°` ≈¿≤„uT Ÿu FÙ Ÿ°<sªæw∏∫ J¡° ≈¿≤ª∫ <ÌÔ°fiu J¡∑ oh~>° J¡≤ ≤Fu JC¡‡˚ J¡Fwu Fæ* $

JC¡‡˚ fiu J¡F° # Fu <fi‹≈°≈, Fu tFÙ≈wu, N°≈ ∫<Ì ınR¡≈ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d NFaJ¡°≤≈∫Õ∏w Âÿ∫ŸtqF_bR¡≈ fiFÙ* Fæ* wů Fu tF°fC]u, N°≈ <ıŸ R¡≈ Ju¡ Fæ*, Ÿ R¡≈ J¡ů tCHŸu J¡<F∫u $ ≤°ı°

<„<©ºbı fiu J¡F° # Fu <bπ≤, tæ* Ÿ <ª∏t°` _bh~> N°ÃtŸabuÌfi J¡° _bR¡≈˚¥w F¥≥ , <ıŸ NI°w¨Ãb, N˚ů•w¨Ãb N°<ÌR¡≈ Ÿu ≈®<Ÿ] Nb°∏w≤ Nb°∏w≤ J¡ů„ ≈≤‡≈≤° J¡∑ Nb<@˚¥w N°fi∏ÌæJ¡≤Ÿ

<ª∏t°`_bR¡≈ Ju¡ ≤Fwu N°fi∏Ì„¥∏∫ „ÆÌ N°<Ì <bT∫ N°_b°<Ìw Fůwu Fæ* N°æ≤ <ıŸJu¡ fC<] b¨<W

≈≤ ª» ı°fiu Ÿu „ÆÌ°<Ì <bT∫ů* tu* o‹¸>N<fi‹¸> <b˚°y <fidÙÕw Fůwu Fæ* $ <bbuJ¡Â<‹¸> Ÿu ≈∫°ÕÔůªfi J¡≤fiu ≈≤ ÎuŸu „C]_bR¡≈ tCHu ÌuF N°<Ì J¡ů„ů* tu* NFt<˚t°fiR¡≈ tÔ Ôy y∫° Fæ bF ŸJ¡°≤d Fæ

∫° NJ¡°≤d ? Ÿu tæ* fiFÙ* ı°fiw° N°æ≤ fi ≈≤f®Ê J¡ů FÙ ı°fiw° F¥≥ $$36-38$$ Fu tCfiu, ∫F

NŸÃ∫_bR¡≈ N°æ≤ N°Ãt° Ju¡ Ÿ°S w<fiJ¡ ˚Ù Ÿ‡f∏@ fi ≤©fiub°Ôu tÔ J¡ů @ů ±>°Ôfiu tu* tæ* ŸtSÕ
fiFÙ* Fů ≤F° F¥≥, oŸ<ÔÎ Ì°”dR¡≈ Ÿu tæ* Ÿ∏w›w Fů ≤F° F¥≥ $ JC¡‡˚ fiu J¡F° # Fu tF°f°Fů, ŸÃ∫_bR¡≈

Fů NSb° NŸÃ∫_bR¡≈ Fů, <ıŸ tÔ Ju¡ ≈®˚°b Ÿu N°≈ ŸaŸ°≤Ù ffiJ¡≤ fæ™>u Fæ* bF Ôy° FCN° N°≈

ŸyÕ - 94]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1603
tu* fn° tÔ •∫° Fæ, Ÿu fwÔ°o∫u $ ≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu ˚B, bF tÔ ŸÃ∫ Fæ ∫° NŸÃ∫, oŸu wů fiFÙ* ı°fiw° F¥≥, ≈≤∏wC Ÿt_w NfiSÕR¡≈ k¡Ô Ìufiub°Ôu <ªWR¡≈Ù b¨s J¡° bF t¥Ô Fæ, ∫ů*

Ÿ°t°∏∫R¡≈ Ÿu Ÿu wů tæ* ı°fiw° FÙ F¥≥, <b„uTR¡≈ Ÿu ˚Ù bF NFa˚°b Îba tt˚°b R¡≈ Fæ, ∫ů*
ı°fiw° F¥≥ $ oŸ w≤F Ÿ°t°∏∫ N°æ≤ <b„uTR¡≈ Ÿu ı°fiw° FCN° ˚Ù Ÿ tÔ J¡ů ~>ůnfiu Ju¡ <ÔÎ tæ*

J¡ůoÕ ≈°∫ fiFÙ* ı°fiw° $ ∫Ω<≈ "NFa, "tt' fC<] Ju¡ N˚°b Ÿu Ÿ tÔ J¡° f°≤-f°≤ tæ*fiu ≈¿≤Ã∫°y

<J¡∫°, wS°<≈ ŸJu¡ t¥Ô J¡° h~>uÌ fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d f°≤-f°≤ N°J¡≤ bF tCHu Ôy ı°w° Fæ, Nw#

ŸJu¡ t¥Ô Ju¡ h~>uÌ J¡° ≈°∫ tCHŸu J¡<FÎ, ∫F <fi‹J¡TÕ Fæ $$39-41$$

"J¥¡¸>_S Fůfiu Ÿu ŸÃ∫ b_wC J¡°≤d Fů FÙ fiFÙ* ŸJ¡wÙ, NŸÃ∫ b_wC J¡°≤d Fæ', ∫F J¡Ffi° wů NŸÃ∫˚¥w J¡°≤d tu* J¡°∫Õ Ã≈∏fi FCN°, oŸ NSÕ tu* ≈∫Õb<Ÿw FůJ¡≤ J¡°∫Õ J¡∑ NŸÃ∫w° J¡ů FÙ <Ÿ]

J¡≤w° Fæ $ oŸ w≤F ≈∫Õb<Ÿw FCÎ N°Ãt° Ju¡ ÎJ¡ÃbR¡≈ ≤F_∫ J¡ů ≤°ı° J¡∑ fC<] Ju¡ NfiCŸ°≤ FÙ

ŸtH°fiub°Ôu JC¡‡˚-ÔůJ¡≈®<Ÿ<] Ju¡ NfiCR¡≈ NFaJ¡°≤ J¡° J¡°≤d N°≈ FÙ N≈fiÙ fC<] Ÿu ©ůı J¡≤

J¡<FÎ - ∫F J¡Fwu Fæ* $

JC¡‡˚ fiu J¡F° # Fu ≤°ıfig, ıů J¡°∫Õ J¡°≤d Ÿu Ã≈∏fi Fůw° Fæ bF ŸbÕ` FÙ Ã≈∏fi Fůy°, •∫ů*<J¡

˚ÔÙ˚°≥<w <bª°≤ J¡≤fiu Ÿu ÎuŸu J¡°∫Õ J¡∑ ŸW° ≈®wÙw FÙ fiFÙ* FůwÙ $$42$$ ıæŸu NF‡˚°bR¡≈ J¡°≤d Ÿu tfi N°<Ì R¡≈ ŸaŸ°≤ J¡° NaJC¡≤ J¡°∫Õ Ã≈∏fi Fůw° Fæ bæŸu N≈fiÙ fC<] Ÿu <bª°≤ J¡≤ NF‡˚°bR¡≈ J¡°∫Õ

<ıŸ J¡°≤d Ÿu Fůw° Fæ bF J¡°≤d Nf tCHŸu J¡<FÎ $$43$$
oŸ ≈®J¡°≤ ≈¥~>u y∫u ≤°ı° fiu fFCw Ìu≤ wJ¡ N≈fiÙ fC<] Ÿu N∏buTd J¡≤ ∫F <fiÿª∫ <J¡∫° <J¡ ÌuF°<Ì

N°J¨¡<wNů* J¡° ≈¿≤I°fi fi Fůfiu ≈≤ fitu* NF∏w°<˚t°fi <J¡ŸÙ w≤F fiFÙ* Fů ŸJ¡w°, oŸ<ÔÎ fiJ¡°

≈¿≤I°fi FÙ NF∏w°<˚t°fi tu* J¡°≤d Fæ, ∫FÙ J¡Fwu Fæ* $

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu tCfiu, „≤Ù≤ N°<Ì tu* NF∏w°<˚t°fiR¡≈ ıů ÌůT Fæ ŸJ¡° J¡°≤d

„≤Ù≤ N°<Ì J¡° ≈¿≤I°fi FÙ Fæ, ∫F tæ* ı°fiw° F¥≥ $ Fu tCfiÙÿb≤, bF <ıŸ ≈°∫ Ÿu „°∏w Fů ı°∫, bF

≈°∫ tCHŸu J¡<FÎ $ <ª<w J¡ů ªuÃ∫ů∏tC© ffi°J¡≤ (Âÿ∫ J¡∑ Nů≤ N°J¨¡‹¸> J¡≤) NF‡˚°b Ÿu Nb<_Sw FCÎ ∫u ÌuF N°<Ì Ju¡bÔ ÌC#© Ju¡ <ÔÎ FÙ wÃ≈≤ Fæ*, oŸ<ÔÎ Fu tCfiÙÿb≤, ªuÃ∫ů∏tC©w°ı<fiw ÌC#© J¡∑

„°<∏w Ju¡ <ÔÎ ªuÃ∫byÕ J¡∑ <ıŸ ≈°∫ Ÿu „°<∏w FůwÙ Fů, bF tCHŸu J¡<F∫u $ JC¡‡˚ fiu J¡F° # Ÿ°@ů,

"<ª<w J¡∑ ªuÃ∫ů∏tC©w° tu* ÌuF N°<Ì buΩ ≈Ì°SÕ FÙ J¡°≤d Fæ*' oŸ ≈®J¡°≤ J¡° J¡°≤dI°fi N°≈ ∫<Ì ≤©wu Fæ*, wů N°≈ tCHu „Ù|® fwÔ°o∫u <J¡ bF N°≈J¡° N<˚tw J¡°≤d J¡°æfi Fæ ? wÌfi∏w≤ N°≈J¡° N<˚tw J¡°≤d <ıŸ J®¡t Ÿu NJ¡°≤dR¡≈ FÙ ffi ı°∫uy° Ÿ J®¡t J¡ů tæ* N°≈Ÿu J¡F¥≥y° $$44-46$$

_≈‹¸>ÙJ¡≤d Ju¡ <ÔÎ ≈¥~>u y∫u NSÕ J¡° <k¡≤ NfiCb°Ì J¡≤wu Fæ* $

Ÿ°t°∏∫w# <bT∫I°fi J¡° _bR¡≈ N°æ≤ <b„uTw# <bT∫I°fi J¡° _bR¡≈-ofi Ìůfiů* Ju¡ ≈®<w <tØ∫°

Fůfiu Ÿu J¡°≤dw° Ju¡ <ÔÎ ŸbÕS° NŸtSÕ FÙ <bT∫ J¡°≤dw° J¡ů ≈®°›w FCN° Fæ, oŸ<ÔÎ ∫F°≥ ≈≤ ıů N°≈J¡° N<˚≈®uw J¡°≤d Fæ, Ÿu J¡<FÎ $$47$$

≈¥~>u ı°fiu ≈≤ ≤°ı° <„<©ºbı N≈fi° N<˚≈®uw fwÔ°wu Fæ* $

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu tCfiu, Ÿ°t°∏∫w# <bT∫I°fi J¡° _bR¡≈ N°æ≤ <b„uTw# <bT∫I°fi J¡°

1604

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

_bR¡≈ - ofi Ìůfiů* Ju¡ ≈®<w ∫F ÌuF N°<Ì f°fl N°º∫°<ÃtJ¡ ≈Ì°SÕ-ŸW° FÙ ∫F°≥ J¡°≤d Fæ $$48$$

I°fi Ju¡ ≈®<w ÌuF N°<Ì J¡∑ ŸW° Jæ¡Ÿu J¡°≤d FůyÙ, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

NŸÃ∫R¡≈ Ÿu ˚°<Ÿw Fůfiub°ÔÙ „≤Ù≤ N°<Ì b_wC J¡∑ ŸW° Ÿu I°fi ÎuŸu Ã≈∏fi Fůw° Fæ () ıæŸu b°∫C J¡∑ Ôu©° Ÿu b¨s°<Ì tu* ŸaªÔfi $ NF∏w°I°fi_bR¡≈ <ªW J¡° fÙı <ıŸ ≤Ù<w Ÿu ÌuF°<ÌŸW° tu*

NŸ[b tæ* fiFÙ* ı°fiw° (Nw# bF NŸ[b <ıŸ ≤Ù<w Ÿu ı°fi° ı°w° Fů, Ÿ ≤Ù<w J¡° tCHu ≈Ìu„

ÌÙ<ıÎ, ∫F ≈®J¨¡w tu* ≤°ı° J¡° ˚°b Fæ) $$49,50$$
oŸ w≤F ≈¥~>u y∫u JC¡‡˚ - <bT∫°J¡°≤ Ÿu I°fi J¡∑ Ã≈<W FůwÙ Fæ, oŸ w≤F J¡° ıů ˚®t ≤°ı°

<„<©ºbı Ju¡ ⁄Ì∫ tu* fæ™>° FCN° Fæ ŸJ¡° <fib°≤d J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ÌuF°<Ì Âÿ∫ ≈Ì°Sů˘ tu* Ÿ[b fiFÙ* Fæ,

∫ů* ≈®<wI° J¡≤wu Fæ* $

JC¡‡˚ fiu J¡F° # Fu ≤°ıfig, ∫<Ì ÌuF°<Ì b_wCNů* J¡∑ ŸW° ≤FwÙ wf wů N°≈J¡° N<˚tw I°fi N≈fiu

<fi<tW˚¥w ÌuF°<Ì N°J¡°≤b°Ô° Fůw° ∫°fiÙ ÌuF°<Ì N°J¡°≤ Ÿu I°fi J¡∑ Ã≈<W FůwÙ, <J¡∏wC ÌuF°<Ì J¡∑

ŸW° J¡° N˚°b Fůfiu Ÿu bF I°fi <J*¡<bT∫J¡ Fůy° ? NS°Õwg ıf ÌuF N°<Ì J¡∑ ŸW° FÙ fiFÙ* Fæ wf Ÿ

I°fi J¡° <bT∫ Fůy° FÙ J¡°æfi ? NS°Õwg I°fi <fi<bÕT∫J¡ FÙ Fůy° $$51$$

≈®Ã∫s ≈ÔÆ@ Fů ≤Fu ÌuF°<Ì J¡° N°≈ Jæ¡Ÿu N≈Ô°≈ J¡≤wu Fæ* ? ∫ů* ≤°ı° <„<©ºbı ≈¥~>wu Fæ* $

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu tCfiu, <ıŸ ≈Ì°SÕ J¡° ≈®Ã∫s°ÃtJ¡ J¡ůoÕ ÎJ¡ _bR¡≈ ≈ÔÆ@ Fů ≤F°

Fæ bF NŸÃ_bR¡≈ Jæ¡Ÿu Fæ ? (ŸBq≈ Ÿu ≈ÔÆ@ Fů ≤Fu ≈Ì°SÕ tu* NŸwg J¡∑ ≈®<wI° <b”] Fæ - oŸJ¡ů Â‹¸>°∏w Ÿu ˚Ù fwÔ°wu Fæ* $) N°≈ J¡<F∫u wů, ≈®J¡°„ ˚Ô° wt Jæ¡Ÿu Fů ŸJ¡w° Fæ ? $$52$$ Fu tCfiu, F°S,

≈æ≤ N°<Ì Ÿu Ÿa∫C•w wS° <J®¡∫°-k¡ÔR¡≈ <bÔ°Ÿ N°<Ì Ÿu Ÿt<∏bw ŸÌ° Ft Ôůyů* Ÿu NfiC˚¥w Fů ≤F°

∫F „≤Ù≤ Jæ¡Ÿu fiFÙ* Fæ ? $$53$$

˚®°<∏wy®_w ≈ÔÆ@ FCÎ ≈Ì°Sů˘ tu* Δ∫<˚ª°≤ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ÎJ¡t°` ≈Ô<Æ@ Ÿu Âÿ∫ ≈Ì°Sů˘ J¡∑

ŸW° J¡° <fidÕ∫ fiFÙ* <J¡∫° ı° ŸJ¡w°, <J¡∏wC J¡°≤dů* Ju¡ <bΩt°fi ≤Fwu <ıŸ J¡°∫Õ J¡∑ ≈Ô<Æ@ FůwÙ

Fæ ŸÙJ¡∑ ŸW° t°fiÙ ı°wÙ Fæ N°æ≤ bu J¡°≤d oŸtu* <bΩt°fi fiFÙ* Fæ*, ∫F J¡Fwu Fæ* $

JC¡‡˚ fiu J¡F° # Fu ˚¥<t≈°Ô, oŸ ŸaŸ°≤ tu* <ıŸ J¡°∫Õ J¡° J¡°≤d <bΩt°fi fiFÙ* Fæ bF J¡°∫Õ ˚Ù

N≈fi° N<_wÃb fiFÙ* ≤©w°, <k¡≤ ŸJ¡° I°fi wů <b˚®t FÙ Fæ $$54$$ <ffi° J¡°≤d Ju¡ ∫F „≤Ù≤R¡≈Ù

J¡°∫Õ fiFÙ* ≤F ŸJ¡w° $ <ıŸ BΔ∫ J¡° fÙı fiFÙ* Fæ ŸJ¡∑ Ã≈<W J¡F°≥ J¡˚Ù FůwÙ Fæ ? $$55$$ Fu ≤°ıfig,

<ffi° J¡°≤d Ju¡ ıů J¡°∫Õ Ÿ°tfiu Ÿwg J¡∑ fi°o˘ NfiC˚¥w Fůw° Fæ Ÿu t¨yw¨‹d°ıÔ Ju¡ ŸÂ„ Ìu©fiub°Ôu Ju¡

<b˚®t Ÿu Ã≈∏fi Ÿt<HÎ $$56$$ <tØ∫°˚®t Ÿu <Ìw FCÎ „≤Ù≤ N°<Ì J¡ů N°≈ N<bΩt°fi FÙ ı°<fi∫u,

•∫ů*<J¡ NÃ∫<@J¡ ∫Ãfi„ÙÔ tfiC‹∫ J¡ů ˚Ù ∫F t¨yw¨‹d°ıÔ ÔÆ@ fiFÙ* Fůw° $$57$$
wf •∫° ∫u ÌuF N°<Ì b∏º∫°≈C` J¡∑ ÌuF J¡∑ fi°o˘ NÃ∫∏w NŸwg FÙ Fů*yu, ∫F ≤°ı° <„<©ºbı N°„aJ¡° J¡≤wu Fæ* $

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu tCfiu, NŸBq≈ Ìů ª∏B<f‡f N°<Ì Ju¡ J¡°≤d J¡° fi <Ì©°oÕ ≈nfi° wů () <fi<tW˚¥w „≤Ù≤ N°<Ì b_wCNů* J¡∑ ŸW° Ÿu _b∫a I°fi ˚Ù, Ÿůfi° N°<Ì yÔ°fiu J¡∑ |¿≤∫°
tu* <fi<T•w @°wCNů* Ju¡ Bb J¡∑ fi°o˘, „≤Ù≤ N°<Ì N°J¡°≤ Ÿu <Ìw Fůw° Fæ, ∫F w°Ã≈∫Õ Fæ $

ŸyÕ - 94]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1605

∫C•w FÙ Fæ, •∫° <J¡ŸÙJu¡ Ÿ°tfiu b∏º∫°≈C` Ju¡ Ÿ°≤u Nayů* tu* N°˚¥Td „ů<˚w Fůwu Fæ* ? $$58$$

"N„≤Ù≤a „≤Ù≤u‹bfib_Su‹bb<_Swtg' oÃ∫°<Ì ZC<wR¡≈ ≈®t°d Fůfiu Ÿu wS° bæŸ° FÙ <bπ°fiů* J¡°

NfiC˚b Fůfiu Ÿu Îba J¡°≤d J¡° <fiR¡≈d fi Fůfiu Ÿu ∫F N°≈Ju¡ π°≤° J¡∑ yoÕ N°≈<W o‹¸> Fæ, ÎuŸ°

JC¡‡˚ J¡Fwu Fæ* $

JC¡‡˚ fiu J¡F° # Fu ≤°ıfig, „≤Ù≤ N°<Ì N<_S≈aı≤R¡≈Ù ∫F J¡°∫Õ <ffi° J¡°≤d Ju¡ FÙ NfiC˚¥w Fů ≤F°

Fæ, oŸ<ÔÎ NŸa˚b (<J¡ŸÙŸu Ã≈∏fi fi) Fůfiu Ju¡ J¡°≤d oŸu N<bΩt°fi FÙ ı°<fi∫u $$59$$
o<wF°Ÿ, NfiCt°fi, N°›w ≈C”Tů* J¡∑ <•w wS° NfiCyw _S°fiŸ°‡∫R¡≈ FuwC N°<Ì ≈®t°d Ÿu oŸ

„≤Ù≤ J¡° J¡°≤d <≈w° wů Nbÿ∫ I°w Fæ, <k¡≤ oŸJ¡° N°≈ Jæ¡Ÿu N≈Ô°≈ J¡≤wu Fæ* ? ∫ů* ≤°ı° <„<©ºbı N°„aJ¡° J¡≤wu Fæ* $

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu tCfiÙÿb≤, F°S, ≈æ≤ N°<Ì Ÿu ∫C•w ≈®<w<Ìfi <Ì©°oÕ Ìu ≤Fu oŸ „≤Ù≤

J¡° ˚Ô° <≈w° J¡°≤d Jæ¡Ÿu fiFÙ* Fæ ? $$60$$

ŸJ¡∑ ˚Ù J¡ůoÕ ŸW° fiFÙ* Fæ, Ìůfiů* tu* ÎJ¡ FÙ ∏∫°∫ Ÿt°fiR¡≈ Ÿu Ôyw° Fæ, oŸ y¥» N<˚≈®°∫ Ÿu

∫C•w JC¡‡˚ M¡<T ŸÙ W≤ J¡ů <k¡≤ J¡Fwu Fæ* $

JC¡‡˚ fiu J¡F° # Fu ≤°ıfig, J¡°≤d J¡° N˚°b Fůfiu Ÿu ŸªtCª <≈w° ˚Ù fiFÙ* Fæ $ ıů ≈Ì°SÕ NŸwg Ÿu

Ã≈∏fi FCN° ≤Fw° Fæ bF ˚Ù NŸBq≈ FÙ J¡F° ı°w° Fæ $ J¡°∫Õ˚¥w ≈Ì°Sů˘ J¡° J¡°≤d fÙı J¡F° ı°w° Fæ $

Fu ≤°ıfig, oŸ ŸaŸ°≤ tu* <ffi° fÙı Ju¡ NaJC¡≤ fiFÙ* Ã≈∏fi Fůw° $ oŸ<ÔÎ <ıŸ J¡°∫Õ J¡° J¡°≤d fiFÙ* Fæ bF J¡°∫Õ ˚Ù fÙı J¡° N˚°b ≤Ffiu Ÿu fiFÙ* Fæ $ ıů ŸJ¡° I°fi tfiC‹∫ J¡ů Fůw° Fæ bF wů <fÔJC¡Ô <b˚®t Fæ $ Nbÿ∫ FÙ ıů b_wC fÙı„¥∏∫ Fæ bF Fæ FÙ fiFÙ* $ Nw# ŸJ¡° ıů tfiC‹∫ J¡ů I°fi Fůw° Fæ bF - Ìů ª∏B, t”˚¥<t tu* ıÔ N°æ≤ b∏º∫°≈C` J¡∑ Ì„° Ju¡ Ÿt°fi - fC<]<b˚®t Fæ $$61-64$$
y¥» N<˚≈®°∫ J¡ů fi ŸtH ≤Fu ≤°ı° <„<©ºbı N°„aJ¡° J¡≤wu Fæ* $

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu tCfiÙÿb≤, wÙfiů* ÔůJ¡ tu* ≈®ı° Ã≈∏fi J¡≤fiub°Ôu Ìs ≈®ı°≈<w N°<Ì

<≈w°tFů*, fiJu¡ ÔnJ¡ů* N°æ≤ <≈w° N°<Ì ≈¥bů˘ J¡∑ Ã≈<W tu* N°Ω <≈w°tF (<F≤^∫y˚Õ) J¡°≤d •∫ů*
fiFÙ* Fæ ? NS°Õwg Ÿ¥‚t˚¥w <ÔayŸt<‹¸>R¡≈ bF ¿F≤^∫y˚Õ ≈C`, <≈w° N°æ≤ <≈w°tF N°<Ì Ÿ‡≈¥dÕ Δ∫<‹¸> N°æ≤ Ÿt<‹¸>R¡≈ _S¥Ôů* J¡∑ Ã≈<W tu* J¡°≤d •∫ů* fiFÙ* Fæ ? $$65$$

ŸJ¡° ˚Ù J¡°≤d fwÔ°fi° NÃ∫∏w J¡<™>fi Fæ, Ft J¡F fiFÙ* ŸJ¡wu, N<fibÕªfiÙ∫ Fæ, Nw# ŸJ¡∑

˚Ù NŸW° tu* Ÿt°fi FÙ ∏∫°∫ Ôyw° Fæ, oŸ NÃ∫∏w y¥» N<˚≈®°∫ J¡ů W≤R¡≈ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

JC¡‡˚ fiu J¡F° # Fu ˚¥≈wu, ıf J¡°≤d Ju¡ N˚°b tu* <J¡ŸÙJ¡° ˚Ù ˚°b fiFÙ* ≤Fw° ∫°fiÙ <J¡ŸÙJ¡∑ ˚Ù ŸW°
fiFÙ* ™>F≤wÙ, ∫F ŸÌ° <fi∫t Fæ wf <≈w°tF ∫°fiÙ <F≤^∫y˚Õ ıů J¡°≤d Fæ, bF ˚Ù Fæ FÙ fiFÙ* $$66$$

"∫ů Ìub°fi°a ≈®˚bÿªůÌg˚bÿª <bÿb°<@J¡ů ”Ì®ů tF<TÕ# $ <F≤^∫y˚˘ ≈ÿ∫w ı°∫t°fia Ÿ fiů Ìub#

„C˚∫° _t¨Ã∫° Ÿa∫Cfi<•w $$' (ıů tF<TÕ ”B Ÿ‡≈¥dÕ Ìubw°Nů* J¡° ≈®˚b N°æ≤ Lb Fæ, <bÿb tu* ŸfŸu Zu‹™> wS° ıů Ã≈∏fi Fů ≤Fu <F≤^∫y˚Õ J¡ů Ìu©w° Fæ bFÙ Ìub Ft Ôůyů* J¡ů „C˚ _t¨<w Ÿu Ÿa∫C•w J¡≤w° Fæ) oÃ∫°<Ì t∏`bdů˘ tu* ŸJ¡° Ã≈°ÌJ¡ wS° Ã≈∏fi Fů ≤Fu ŸJ¡ů J¨¡≈°Â<‹¸> Ÿu Ìu© ≤F°
oÕÿb≤ J¡°≤d ≈®<Ÿ] FÙ Fæ, <k¡≤ ŸJ¡° N≈Ô°≈ Jæ¡Ÿu J¡≤wu Fæ*, oŸ N°„aJ¡° J¡° ≈¿≤F°≤ J¡≤wu FCÎ

1606

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
y¥» N<˚≈®°∫ J¡ů ©ůÔwu Fæ* $

™>ÙJ¡ Fæ, ∫Ω<≈ oÕÿb≤ Fæ wS°<≈ t°∫° π°≤° N≈fiu tu* ˚uÌ J¡∑ Ÿfiu J¡v≈fi° J¡≤ ÔÙ Fæ Nw# t°∫°
π°≤° ˚®t Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d N∏∫R¡≈ Ÿu <Ì©°oÕ Ìu ≤F° ˚Ù bF <≈w°tF Ÿ oÕÿb≤ Ÿu N∏∫ fiFÙ*

Fæ $ ∫<Ì N°≈ ≈¥~>u* <J¡ ÎuŸ° •∫ů* ? wů oŸJ¡° W≤ Ft N°yu ªÔJ¡≤ N°≈J¡ů fwÔ°∫u*yu <J¡

ŸÃ∫_bR¡≈ <ªÌa„ Ju¡ ≈¿≤d°tÙ fi Fůfiu Ÿu bF J¡°≤d„¥∏∫ Fæ $ ≈¿≤„uT tu* t°∫°a„ ın J¡ů FÙ ŸJ¡°

J¡°≤d J¡Ffi° ≈nuy°, •∫ů*<J¡ N<bΩ°R¡≈ Ÿ N≈fiu J¡°≤d Ju¡ <fiÃ∫ <Ìw <bΩ° π°≤° f°<@w Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ŸJ¡° oÕÿb≤ tu* ŸÌ° FÙ N˚°b ≤Fw° Fæ $$67$$
oŸ ≤Ù<w Ÿu <≈w°tF J¡∑ ˚Cbfi°<Ì Ÿyů˘ tu* ıů NSÕ<J®¡∫°J¡°¿≤w° J¡° ≈®<w˚°Ÿ Fæ ŸJ¡∑ ˚Ù Δ∫°¶∫°

Fů ªCJ¡∑, ∫F J¡Fwu Fæ* $
oŸ ≤Ù<w Ÿu N°≈Ju¡ <≈w°tF J¡∑ ıů ˚Cbfi°<Ì Ÿ¨<‹¸> tu* NSÕ<J®¡∫°J¡°¿≤w° Fæ bF ˚Ù t¨yw¨‹d°ıÔ

J¡∑ fi°o˘ ˚®°<∏wR¡≈ FÙ Nb˚°<Ÿw FůwÙ Fæ, •∫ů*<J¡ bF <fÔJC¡Ô ˚®t°ÃtJ¡ Fæ $ oŸ w≤F tu≤Ù ∫C<•w≈¥dÕ

<•w Ÿu ı<fiw - <≈w°tF Ju¡ „≤Ù≤ wJ¡ ∫F Ÿ‡≈¥dÕ J¡°∫Õ≈≤‡≈≤° ≈®f∏@ <tØ∫° Fæ, oŸ w≤F Ju¡ wC‡F°≤u

∫°æ<•wJ¡ fů@ Ÿu - ŸJ¡∑ ŸÃ∫Ãbufi NÃ∫∏w Â» ffi°oÕ yoÕ <_S<w fFCw Ì¥≤ F¸>° ÌÙ yoÕ $ Nf Ì¥Ÿ≤°
ıů ≈®<w˚°Ÿt°`R¡≈ Ÿu Nb<„‹¸> Na„ Fæ ŸJ¡° ˚Ù w[bŸ°s°ÃJ¡°≤≈∫Õ∏w N°≈J¡ů ≈Ìu„ ÌuJ¡≤

≈¿≤t°ıÕfi J¡≤w° F¥≥ $$68,69$$

•w NSÕ J¡° FÙ Ÿay®F J¡≤ ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

Fu ˚¥<t≈, tu≤Ù J¡FÙ yoÕ ∫C<•w Ÿu <ª<w Ÿu Δ∫<w¿≤•w <J¡ŸÙ N∏∫ J¡∑ ŸW° fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d <ªBq≈

FÙ ∫F Ìub°<@Ìub ≈¥bůÕ•w oÕÿb≤ <F≤^∫y˚Õ Ÿu ÔuJ¡≤ _w‡f≈∫Õ∏w Ÿ¨<‹¸>≈≤‡≈≤°R¡≈ Ÿu ıů _kC¡¿≤w Fůw° Fæ bF <ªÌ°ÃtJ¡R¡≈ Ÿu N≈fiu _bR¡≈ tu* FÙ _kC¡¿≤w Fůw° Fæ, NdCt°` ˚Ù fi wů <J¡ŸÙ Ì¥Ÿ≤u J¡°

Ÿ‡≈°Ìfi J¡≤w° Fæ N°æ≤ fi _b∫a <J¡ŸÙ Ì¥Ÿ≤u Ÿu Ÿ‡≈°<Ìw Fůw° Fæ $ ŸÙfiu _b∫a N≈fiu-N°≈J¡ů N°Ãt°, _bR¡≈, ≈μı N°<Ì fi°t N°æ≤ R¡≈ů* J¡∑ J¡v≈fi° Ÿu "Ÿb°Õ<d R¡≈°<d <b<ªÃ∫ @Ù≤ů fi°t°<fi J¨¡Ãb°<˚bÌ∏∫Ì°_wu' (Ÿ‡≈¥dÕ R¡≈ů* J¡° <b≤ªfi J¡≤Ju¡ fiJ¡° <k¡≤ fi°tJ¡≤d J¡≤ Δ∫bF°≤ J¡≤ ≤F° ıů

@Ù≤ <_Sw Fæ) oÃ∫°<Ì ZC<w∫ů* Ÿu J¡F° Fæ $ oŸ w≤F ≈∫°ÕÔůªfi J¡≤fiu ≈≤ ∫F _≈‹¸> t°Ô¥t Fů ı°w° Fæ

<J¡ ∫F Ÿt_w πæw≈®≈aª „°∏w f®Ê FÙ Nb<_Sw Fæ $$70$$

ª°æ≤°fifub°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

≈aª°fifub°≥ ŸyÕ

N<bΩ° J¡∑ „°<∏w J¡° ≈°∫ wS° N°ÃtI°fi Ÿu <ª≤ <bZ°<∏w J¡° bdÕfi $

≈FÔu ∫F ıů J¡F° y∫° S° <J¡ ∫F Ÿ°≤° ≈®≈aª t¨yw¨‹d°ıÔ Ju¡ ŸÂ„ ˚®°<∏wR¡≈ FÙ ≈®wÙw Fůw°

Fæ, oŸ ≈≤ ∫F „aJ¡° FůwÙ Fæ <J¡ ∫F Â‹¸>°∏w Ìufi° <fÔJC¡Ô NŸayw Fæ, •∫ů*<J¡ t¨yw¨‹d°ıÔ Ÿu fi _fi°fi Fůw° Fæ ∫° fi wů ŸJ¡° ≈°fi FÙ Fůw° Fæ, <J¡ŸÙ w≤F Ÿtu* NSÕ<J®¡∫°J¡°¿≤w° Fæ fiFÙ* N°æ≤ oŸ

≈®≈aª tu* wů Ÿf w≤F J¡∑ NSÕ<J®¡∫°J¡°¿≤w° ≈®<Ÿ] Fæ, ∫ů* ≤°ı° ≈®ÿfi J¡≤wu Fæ* $

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu f®Ê<bwg, f®Ê° Ÿu ÔuJ¡≤ _w‡f wJ¡ ıů JC¡~> ∫F ŸaŸ°≤ ≈®<w˚°<Ÿw

ŸyÕ - 95]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1607

Fůw° Fæ, bF ∫<Ì ˚®tR¡≈ Fæ, wů bF NSÕ<J®¡∫°ŸtSÕ N°æ≤ ÌC#© J¡° J¡°≤d Jæ¡Ÿu Fæ, ˚®t°ÃtJ¡ b_wC wů NSÕ<J®¡∫°ŸtSÕ N°æ≤ ÌC#© FuwC <Ì©°oÕ fiFÙ* ≈nwÙ $$1$$

ŸÃ∫ŸaJ¡v≈˚°bfi° Ÿu Â» <J¡∫° y∫° <tØ∫°˚¥w NSÕ-<J®¡∫°ŸtSÕ N°æ≤ ÌC#© J¡° Ã≈°ÌJ¡ Fůw°

Fæ, ∫F f°w Ìub ∫° NŸC≤ů* J¡∑ t°∫° Ÿu <fi<tÕw „˜, N˜, F°SÙ, |ůn°, Ÿufi° N°<Ì tu* ıf ≈®<Ÿ] FÙ

Fæ, wf ıyÌÙÿb≤ J¡∑ t°∫° Ÿu ffi°∫u y∫u ≈®≈aª Ju¡ <ÔÎ wů J¡Ffi° FÙ •∫° ? oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

JC¡‡˚ fiu J¡F° # ˚B, ∫F ıů Ÿ¨<‹¸>R¡≈Ù ıywg J¡∑ ˚®°<∏w Fæ, Ÿtu* ≈®°<d∫ů* Ju¡ ≈®°•wfi J¡tů˘

J¡∑ ≈˚ůy°SÕw° Fůfiu Ÿu, N°≈J¡∑ J¡<Sw ≈®d°ÔÙ Ju¡ NfiCŸ°≤ NSÕ<J®¡∫°Ÿ°tØ∫Õ N°æ≤ ÌC#© N°<Ì J¡∑

FuwCw° Fæ, •∫ů*<J¡ ŸÃ∫ŸaJ¡v≈ ≈≤t°Ãt° J¡∑ ˚°bfi° FÙ wwg-wwg NSÕ<J®¡∫°<ÌR¡≈ Ÿu wS°J¡<Sw Ÿ¨<‹¸> tu* ≈¿≤dw FCoÕ Fæ, oŸtu* Â‹¸>°∏w Fæ - ıÔ $ ıæŸu ıÔ tu* ”sw° ∫° ≈Ù™> ffifiu J¡∑ ∫ůÀ∫w°

Fæ fiFÙ*, ≈≤∏wC „Ùw Ju¡ J¡°≤d ≈ÃS≤R¡≈ (fkÕ¡R¡≈) ffiu FCÎ ıÔ tu*, ÌÙ|ÕJ¡°Ô Ju¡ f°Ì _k¡<¸>J¡

N°<ÌR¡≈ tu* ≈¿≤d°t Fů ı°fiu ≈≤ R¡sw°, ≈Ù™> N°<Ì ffi ı°fiu J¡∑ NSÕ<J®¡∫° ≈®<Ÿ] Fæ $ fŸ ∫FÙ

≈®J¡°≤ oŸ ˚®t°ÃtJ¡ Ÿ¨<‹¸> Ju¡ <bT∫ tu* ˚Ù ı°fifi° ª°<FÎ $$2$$

∫FÙ J¡°≤d Fæ <J¡ I°fiŮ∫°Ÿ Ju¡ ≈¿≤≈°J¡ J®¡t Ÿu t¥ÔNI°fi J¡° „æ<Sv∫ Fů ı°fiu≈≤ ıywg J¡∑

J®¡t„# Ÿ¥‚tw° Fů ı°fiu Ÿu NI°fi Ju¡ Ÿ°S-Ÿ°S ıywg J¡° ˚Ù fi°„ Fů ı°w° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

∫<Ì NI°fi I°fi°<Ì Ju¡ NU∫°Ÿ Ÿu <„<SÔ Fů y∫°, wů Ÿ ≈®J¡°≤ J¡° NI°fiı<fiw ˚®t°ÃtJ¡

ŸaŸ°≤ ˚Ù fi‹¸> FÙ Fů y∫°, ∫F I°<fi∫ů* J¡° tw Fæ $ •∫ů*<J¡ NI°fi J¡° <bfi°„ fi Fůfiu ≈≤ ıywg-R¡≈

N°J¡°≤ J¡° <bh~>uÌ <J¡ŸÙ J¡°Ô tu* fiFÙ* Fů ŸJ¡w° $$3$$

NI°fi J¡ů <„<SÔ ffi° Ìufiu tu* ÎJ¡t°` J¡°≤d Fæ-o<∏B∫<fi≤ů@ Ju¡ NU∫°Ÿ Ÿu f°flb¨<W∫ů* J¡°

<„<SÔÙJ¡≤d, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Ÿt_w f°fl°J¡°≤ b¨<W∫ů* J¡° ıů N≈s∫ Fæ, bFÙ J®¡t„# w[bI°fi Ju¡ Ÿ‡≈°Ìfi π°≤° ≈≤t ≈Ì J¡°

Ÿ°s°ÃJ¡°≤ Fů ı°fiu ≈≤ oŸ ˚®t°ÃtJ¡ ≈®≈aª J¡∑ „°<∏w tu* J¡°≤d Fů ı°w° Fæ $$4$$

ÔůJ¡ tu* ˚Ù N≈s∫≈¥bÕJ¡ FÙ _S¥Ô ˚°bů* J¡° <bfi°„ ≈®<Ÿ] Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Δ∫bF°≤ tu* ˚Ù <ıfi ÌuF N°<Ì J¡° N≈s∫ Fů ı°w° Fæ, J®¡t„# fiJ¡°, ≈¥bÕ Nb∫bů* Ju¡ <bfi°„ Ÿu, _b∫a <bfi°„ ˚Ù ≈≈∏fi Fů ı°w° Fæ $$5$$

Ì<„Õw ≤Ù<w Ÿu J®¡t„# NI°fi J¡∑ <„<SÔw° π°≤° ıywg J¡° f°@ Fů ı°fiu ≈≤ FÙ N≈fiu <fiÃ∫<Ÿ]

≈¥dÕw°R¡≈ ≈C”T_b˚°b tu* ≈®<w‹™>° Fů ı°wÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu ≤°ıfig, oŸÙ NI°fifi°„J®¡t Ÿu FÙ ≈¥dÕw°_b˚°bb°Ôu N°≈ N°<Ì ≈C”T Fæ* $ Nw# ∫F Ÿ°≤° ≈®≈aª
t¨yw¨‹d°ıÔ J¡∑ fi°o˘ Ju¡bÔ ˚®t Ju¡ _bR¡≈ tu* <Ìw FůJ¡≤ Nb<_Sw Fæ, ∫F N°≈ ı°<fiÎ $$6$$

„aJ¡° Ju¡ f°Ì ≈ŸaF°≤ J¡≤ ≈®_wCw <bT∫ J¡° <fiytfi J¡≤wu FCÎ J¡Fwu Fæ* $
b°_wb tu* ıů Ÿ¨<‹¸> ffi°fiub°Ôu N°<Ì f®Ê° <≈w°tF Fæ*, fiJ¡∑ ˚Ù ŸW° Fæ fiFÙ*, oŸ<ÔÎ fiJu¡
π°≤° <fi<tÕw ≈®≈aª J¡∑ ŸW° Fů FÙ Jæ¡Ÿu ŸJ¡wÙ Fæ ? ıů b_wC NŸwg b_wC Ÿu <Ÿ] J¡∑ ı°wÙ Fů, bF

<`J¡°Ô tu* ˚Ù <Ÿ] fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ $$7$$

ŸJ¡° k¡Ô <Ì©Ô°wu Fæ* $

1608

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Fu ˚B, ∫F ıů ˚¥w-Ÿ¨<‹¸> <Ì©°oÕ ≈nwÙ Fæ, bF t¨yw¨‹d°ıÔ Ju¡ ŸÂ„ <tØ∫° FÙ <Ìw FCoÕ Fæ, oŸ<ÔÎ „C<•w tu* ≤ıwI°fi Ju¡ ŸÂ„ <bª°≤ Ÿu FÙ ŸJ¡° <bÔ∫ Fů ı°w° Fæ $$8$$

∫FÙ J¡°≤d Fæ <J¡ ıywg J¡° _bR¡≈ ˚®°<∏w FÙ Fæ, Ì¥Ÿ≤° fiFÙ* - ∫F J¡Fwu Fæ* $

J¡°≤d J¡° N<_wÃb fi Fůfiu Ÿu J¡°∫Õ J¡∑ ŸW° Fů FÙ fiFÙ* ŸJ¡wÙ, NŸwg J¡°≤d Ÿu NŸwg J¡°∫Õ J¡∑
ıů Ã≈<W FůwÙ Ìu©Ù ı°wÙ Fæ, ŸJ¡° _bR¡≈ <tØ∫°I°fi Ju¡ <Ÿb° N°æ≤ J¡ůoÕ Ì¥Ÿ≤° Fů FÙ fiFÙ*

ŸJ¡w° $$9$$
oŸ<ÔÎ <bª°≤ π°≤° <tØ∫°R¡≈ Ÿu Ìu©° y∫° ≈Ì°SÕ NSÕ<J®¡∫° Ju¡ Ÿ°S _bR¡≈ Ÿu ˚Ù ba<ªw Fů ı°w° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

<tØ∫°I°fi Ju¡ J¡°≤d <Ì©°oÕ ≈nfiub°Ô° ≈Ì°SÕ <J¡ŸÙ J¡°Ô tu* ˚Ù N<_wÃb fiFÙ* ≤© ŸJ¡w°, •∫°

J¡FÙ* <J¡ŸÙfiu t¨yw¨‹d°ıÔ Ÿu |nu ˚≤u Fæ* ? $$10$$
wf wů <≈w°tF Ju¡ ≈®<w <fi<bÕ„uT f®Ê FÙ J¡°≤d •∫ů* fiFÙ* Fůw° ? ∫<Ì J¡Fů <J¡ ≈¿≤d°tÙ Fůfiu ≈≤
bF N<fiÃ∫ Fů ı°∫uy°, wů ∫F ˚Ù ∫C•w fiFÙ* Fæ, •∫ů*<J¡ J®¡t„# FCÎ Ÿf ≈¿≤d°tů* tu* NfiCb¨<W Fůfiu Ju¡

J¡°≤d |¸>Ãb°<ÌR¡≈ ı°<w Ju¡ ŸÂ„ ŸJ¡∑ <fiÃ∫w° N° ŸJ¡wÙ Fæ, ∫ů* ≤°ı° „aJ¡° J¡≤wu Fæ* $

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu tC<fiÿb≤, N°<Ì ŸıÕJ¡ <F≤^∫y˚Õ J¡° Nfi∏w, Nı∏t°, NΔ∫•w,

<ªÌ°J¡°„, N<bfi°„Ù, ŸbůÕ≈Bb„¥∏∫, Ÿb°Õ<w„°∫Ù, <fi<bÕ„uT f®Ê J¡°≤d •∫ů* fiFÙ* Fæ ? $$11$$

ZC<w, ∫C<•w N°æ≤ NfiC˚b J¡° <b≤ů@ Fůfiu Ÿu <F≤^∫y˚Õ J¡° J¡°≤d <fi<bÕ„uT f®Ê fiFÙ* Fů ŸJ¡w°, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

JC¡‡˚ fiu J¡F° # Fu ≤°ıfig, „C] <fi<bÕ„uT f®Ê fi wů J¡°∫Õ Fæ N°æ≤ fi J¡°≤d FÙ Fæ, •∫ů*<J¡

"wÌuwÌgf®®Ê° ≈¥bÕtfi≈≤tg' oŸ ZC<w Ÿu ≈¥bÕÃbR¡≈ J¡°≤dÃb J¡° N°æ≤ N≈≤ÃbR¡≈ J¡°∫ÕÃb J¡° <fiTu@

<J¡∫° y∫° Fæ $ "fiuF fi°fi°<_w <J*¡ªfi' oŸ ZC<w Ÿu πæwt°` J¡° <fiTu@ <J¡∫° y∫° Fæ $ "NŸayů fl∫a

≈C”T#' oŸ ZC<w Ÿu ŸJ¡∑ NfiCb¨<W J¡° <fiTu@ <J¡∫° y∫° Fæ N°æ≤ J¥¡¸>_S J¡° ≈¿≤d°t fi ffifiu Ju¡

J¡°≤d bF ŸbÕ≈®≈aª Ÿu <fitCÕ•w Fæ $$12$$

N∏∫ J¡°≤J¡ů* J¡∑ N≈®<Ÿ<] Fůfiu Ÿu fiJ¡ů ÔuJ¡≤ oŸtu* _b°w∏c∫R¡≈ NJ¡w¨ÕÃb ˚Ù fiFÙ* N° ŸJ¡w°,

∫F J¡Fwu Fæ* $
f®Ê fi J¡w°Õ Fæ, fi J¡tÕ Fæ N°æ≤ fi J¡°≤d FÙ Fæ $ ŸJ¡° fi J¡ůoÕ <fi<tW Fæ N°æ≤ fi J¡ůoÕ ≈°Ì°fi Fæ $

Ÿtu* fi wJ¡ů˘ J¡° _S°fi Fæ N°æ≤ fi o<∏B∫b¨<W∫°≥ FÙ ytfi J¡≤ ŸJ¡wÙ Fæ* $ ÎuŸÙ ≈¿≤<_S<w tu* N°≈
fwÔ°o∫u wů f®Ê <J¡Ÿ w≤F J¡°≤d ffiuy° ? f®Ê <fi@ÕtÕJ¡ Fůfiu Ÿu FÙ ∫<Ì NJ¡°≤d Fæ, wů oŸŸu bF

J¡°∫ÕÃbR¡≈ Ôsd ∫° @tÕ Ÿu „¥∏∫ FÙ Fůy° $ ÎuŸÙ ≈¿≤<_S<w tu* ∫<Ì N°≈ ∫F Ÿ‡˚°bfi° J¡≤u* <J¡

J¡°∫ÕJ¡°≤d°ÃtJ¡ ıywg FÙ Fæ, wf wů bF ıywg b_wCJ¨¡w≈¿≤h~>uÌ N°æ≤ Ìu„-J¡°Ô J¨¡w≈¿≤h~>uÌ Ÿu

≤<Fw FůJ¡≤ <ªÌuJ¡≤Ÿ_bR¡≈ f®Ê FÙ ffi y∫°, ∫F ˚Ù Ÿ°S-Ÿ°S ˚°bfi° J¡≤ ÔÙ<ıÎ $ <k¡≤ ıywg˚°b N°æ≤ J¡°∫ÕJ¡°≤dw° ≤FÙ FÙ J¡F°≥ ? $$13,14$$
oŸÙ ≤Ù<w Ÿu ıÙbR¡≈w° J¡∑ ˚®°<∏w Ju¡ J¡°≤d Ÿtu* ≈®°›w FCÎ J¡w¨ÕÃb-˚ů•w¨Ãb J¡° ˚Ù <fi≤°Ÿ

J¡≤fi° ª°<FÎ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

ŸyÕ - 95]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1609
ıů Nw•∫Õ, N<bIu∫, „°∏w, <bJ¡°≤„¥∏∫ N°æ≤ J¡v∫°dR¡≈ Fæ Ÿtu* J¡wCÕÃb N°æ≤ ˚ů•w¨Ãb <J¡Ÿ
w≤F, <J¡ŸJ¡°, <J¡ŸŸu N°æ≤ <J¡Ÿ Ÿt∫ Fůy° ? fwÔ°o∫u $$15$$

<fi‹J¡TÕ fwÔ°wu Fæ* $
oŸ<ÔÎ ∫F ıywg fi <J¡ŸÙŸu JC¡~> <J¡∫° y∫° Fæ N°æ≤ fi oŸJ¡∑ ŸW° FÙ Fæ $ ≈¿≤≈¥dÕ_b˚°bb°Ôu N°≈ fi J¡w°Õ Fæ* N°æ≤ fi ˚ů•w° Fæ* $ ıF°≥ F°S ±>°<ÔÎ bF°≥ N°≈J¡ů Ÿf JC¡~> „°∏w Nı∏t°, N°fi∏Ì°ÃtJ¡ Ju¡bÔ f®Ê FÙ f®Ê Fæ, ∫F <tÔuy° $ J¡°≤d J¡∑ ŸW° FÙ fiFÙ* Fæ, oŸ<ÔÎ ∫F ıywg

<J¡ŸÙJ¡° ˚Ù J¡°∫Õ fiFÙ* Fæ $ J¡°≤d J¡° _bR¡≈ fi ≤Ffiu Ÿu ıů J¡°∫Õ_bR¡≈ <Ì©°∫Ù Ìuw° Fæ bF Ju¡bÔ

˚®t Ÿu FÙ, oŸ<ÔÎ ∫F ıywg ˚®t°ÃtJ¡ FÙ Fæ, ∫F ı°<fi∫u $ <J¡ŸÙJ¡° J¡°∫Õ fi Fůfiu Ÿu ∫F Ÿ°≤Ù Ÿ¨<‹¸> wÙfiů* J¡°Ô tu* NŸwg Fæ $ oŸ ≤Ù<w Ÿu ∫F ıywg ıf <J¡ŸÙ ˚Ù J¡°∫Õ J¡° J¡°≤d fiFÙ* Fæ wf Nfi°∫°Ÿ

Ÿt_w ≈Ì°Sů˘ J¡∑ NŸW° <Ÿ] Fů ı°wÙ Fæ $ ≈Ì°Sů˘ J¡∑ NŸW° <Ÿ] Fů ı°fiu ≈≤ <k¡≤ I°fi

<J¡ŸJ¡° N°æ≤ oŸ ≤Ù<w Ÿu ıf I°fi J¡° FÙ N˚°b <Ÿ] Fů y∫° wf NFaJ¡°≤ J¡° J¡ůoÕ J¡°≤d FÙ
fiFÙ* ≤Fw° $ oŸ ≤Ù<w Ÿu NF‡˚°b J¡° <fi≤°Ÿ J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ≈°∫ fwÔ°J¡≤ N∏w tu* Nb<„‹¸> FCÎ

N°Ãtw[b J¡° NfiC˚b J¡≤°wu Fæ* $ oŸ<ÔÎ Fu ≤°ıfig, N°≈ ŸbÕ<b@ tÔů* Ÿu <fitCÕ•w ≈≤ttC•w FÙ

Fæ* $ f∏@ N°æ≤ tůs J¡∑ J¡S° Ÿu N°≈J¡ů ≈®∫ůıfi FÙ J¡°æfi Fæ $$16-19$$

≈<Ì‹¸> NSÕ J¡° N≈fiu NfiC˚b Ÿu NfiCtůÌfi J¡≤ ≤Fu ≤°ı° - ∫C<•w≈¥bÕJ¡ N°≈fiu ≈Ìu„ <Ì∫° -

∫ů* J¡Fwu FCÎ NfiCb°Ì J¡≤wu Fæ* $

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu ˚ybfig, NŸ<Ô∫w tæ* ı°fi y∫° $ N°≈fiu fFCw FÙ Wt N°æ≤

∫C<•w∫C•w J¡F° $ J¡°≤d fi Fůfiu Ÿu ∫F f®Ê ıywg J¡° Ã≈°ÌJ¡ fiFÙ* Fů ŸJ¡w° Fæ, ∫F ˚Ù ı°fiw° F¥≥ $

J¡w°Õ Ju¡ N˚°b Ÿu ıywg J¡° N˚°b Fæ, ıywg Ju¡ N˚°b Ÿu fi°t-R¡≈°ÃtJ¡ Â<‹¸> J¡° N˚°b Fæ, oŸŸu

ŸJu¡ fÙı <ªW N°<Ì J¡° ˚Ù N˚°b Fæ N°æ≤ oŸÙŸu NF∏w° N°<Ì JC¡~> ˚Ù ŸW° fiFÙ* ≤©wu $ oŸ ≈®J¡°≤

J¡∑ <_S<w Fůfiu ≈≤ tæ* <fitÕÔ FÙ F¥≥, ŸbÕI F¥≥ N°æ≤ <ÌΔ∫_bR¡≈ F¥≥ $ tæ* N≈fiu N°≈J¡ů FÙ ≈®d°t J¡≤w° F¥≥,

•∫ů*<J¡ <ª<w_bR¡≈ Ÿu <˚∏fi Ì¥Ÿ≤° ªuÃ∫<bT∫ Fæ FÙ fiFÙ*, ∫F N°≈fiu tCHu fwÔ° <Ì∫° $ N°≈J¡∑
fwÔ°oÕ FCoÕ ∫C<•w Ÿu <bª°≤≈¥bÕJ¡ Ÿf ≈Ì°Sů˘ J¡° _bR¡≈ ı°fifiu Ÿu "NFtg' N°<Ì Ÿu ÔuJ¡≤ Nfi∏w wJ¡

Ju¡ <ıwfiu Âÿ∫ ≈Ì°SÕ Fæ* bu Ÿf NŸBq≈ FÙ ˚°Ÿwu Fæ*, oŸ<ÔÎ Ÿf πæw Ju¡ f°@ Ÿu tæ* N°J¡°„t^±>Ô J¡∑
fi°o˘ <bsu≈„¥∏∫ FůJ¡≤ Nb<_Sw F¥≥ $$20-23$$

ŸÙ <_S<w J¡° N<˚fi∫≈¥bÕJ¡ ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

NÃ∫∏w N°ÿª∫Õ Fæ <J¡, Ìu„, J¡°Ô, J¡Ô° Îba <J®¡∫°Nů* Ÿu ∫C•w ∫F ıů ıywg Ju¡ ≈Ì°Sů˘ J¡∑

<b˚•w Â<‹¸> SÙ bF ÌÙ|ÕJ¡°Ô Ju¡ Nfi∏w≤ „°∏w Fů yoÕ $ Nf <bJ¡°≤„¥∏∫ Ju¡bÔ f®Ê FÙ fª y∫° $

Nf tæ* „°<∏w J¡° NfiC˚b J¡≤w° F¥≥, tC•w Fů y∫° F¥≥, Ÿf Nů≤ Ÿu ≈¥dÕ _b˚°b FůJ¡≤ <_Sw F¥≥, fi ı°w°

F¥≥, fi <Ìw Fůw° F¥≥ N°æ≤ fi N_w Fůw° F¥≥ $ Fu ˚ybfig, tæ* ıæŸu oŸ R¡≈ tu* F¥≥ bæŸu N°≈ ˚Ù <ªÌuJ¡≤Ÿ

∫S°<_Sw N°Ãt_bR¡≈ FůJ¡≤ <_Sw Fů ı°o∫u, •∫ů*<J¡ Ÿ ≈®J¡°≤ J¡∑ <_S<w tu* N°≈J¡° _bR¡≈
ffiJ¡≤ tæ* ≈≤t ≈C”T°SÕR¡≈ „C] b°dÙ Ÿu Ny‡∫ <fi≤<w„∫ ŸC© FÙ ffiJ¡≤ <b≤°<ıw F¥≥ $$24,25$$

≈aª°fifub°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

1610

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

<~>∫°fifub°≥ ŸyÕ

≈®fC] FCÎ ≤°ı° J¡ů Âÿ∫-ŸW° J¡° ≈¿≤t°ıÕfi, <ıŸ ≈°∫ Ÿu Fů ŸJ¡w° Fæ Ÿ ≈°∫ J¡° bdÕfi $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ, ≤°ı° <„<©ºbı ≈¥bůÕ•w ≤Ù<w Ÿu ≈≤f®Ê tu* <bZ°<∏w

≈°J¡≤ b°∫C„¥∏∫ ≈®Ìu„ tu* <_Sw ÌÙ≈ Ju¡ ŸÂ„ tCF¥wÕ J¡°Ô wJ¡ <fiÿªÔR¡≈ Ÿu <_Sw Fů y∫u $ N©^±> f®Ê°J¡°≤b¨<W J¡° Ì∫ Fůfiu Ÿu fiJ¡° tfi wCh~> f°fl b¨<W∫ů* Ÿu <fitCÕ•w FůJ¡≤ ≈®Ÿ∏fi Fů y∫° S° $

Nfi∏w≤ ≤°ı° <„<©ºbı fiu, ıů <fi<bÕJ¡v≈ Ÿt°<@ tu* wÃ≈≤ Su, N©^±>°J¡°≤b¨<WR¡≈ <bJ¡v≈ J¡ů

˚Ù <w≤_J¨¡w J¡≤-sÙ≤ŸtCB tu* <y≤u FCÎ ıÔ<f∏ÌC Ju¡ ŸÂ„, N∏w#J¡≤d J¡ů f®ÊR¡≈ ffi°J¡≤ f®Ê
tu* ÎJ¡R¡≈ Ÿu ıf ≈®<b‹¸> Fůfiu J¡∑ oh~>° J¡∑, w˚Ù Ÿ Nb_S° J¡ů w°nJ¡≤ N≈fiÙ ŸFı ÔÙÔ°˚≤Ù
b°dÙ Ÿu JC¡‡˚ fiu ∏Fu* wÃJ¡°Ô ıy°∫° $$1,2$$

Ÿt_w Âÿ∫ů* Ju¡, N<@J¡ •∫° J¡Fu*, N©^±>°J¡°≤ b¨<W Ju¡ ˚Ù <bÔ∫ Ju¡ Ÿ°S Ft <fi≤<w„∫ f®Ê°fi∏Ì

Ju¡ Ÿ°y≤ tu* ≈®<b‹¸> Fůfiu J¡∑ oh~>° J¡≤ ≤Fu Su, N°≈fiu fÙª tu* Δ∫SÕ FÙ Δ∫C<ÃSw J¡≤ <bPfi ±>°Ô°, Nf Ftu*
bF°≥ ≈®bu„ <tÔuy° FÙ fiFÙ*, oŸ w≤F ≤°ı° J¡∑ J¡Ffiu J¡∑ oh~>° ı°fiJ¡≤ JC¡‡˚ J¡Fwu Fæ* $

JC¡‡˚ fiu J¡F° # Fu ≤°ıfig, Nf N°≈ NI°fiR¡≈Ù <fiB° Ÿu ı°y y∫u Fæ* N°æ≤ <fi≤<w„∫°fi∏ÌR¡≈
ffiJ¡≤ <_Sw Fæ*, oŸ<ÔÎ Nf fi wů N°≈J¡ů Ÿt_w Âÿ∫ů* Ju¡ ¿bfi°„ Ÿu J¡ůoÕ twÔf Fæ N°æ≤ fi

fiJu¡ N<bfi°„ Ÿu FÙ J¡ůoÕ twÔf Fæ, NS°Õwg NI°fi ≤Ffiu ≈≤ ≈≤f®ÊR¡≈Ù N°fi∏ÌŸtCB tu* ≈®bu„
fiFÙ* Fů ŸJ¡w° $ ıf NI°fi J¡° <bfi°„ Fů y∫°, wf wů Âÿ∫ů* J¡° <bfi°„ Fů ª°Fu fi Fů, ÎJ¡ f°≤

Ìu©° y∫° f®Ê ŸÌ° FÙ Nfi°b¨W N°æ≤ ŸCÔ˚ ≤Fw° Fæ $ Fu <≈®∫, ÎJ¡ f°≤ <b_≈‹¸>R¡≈ Ÿu Ìu©° y∫°

N°Ãt° Ÿt_w N<fi‹¸>J¡°≤J¡ b_wCNů* J¡° N°Z∫ fiFÙ* ≤Fw° ∫°fiÙ Ÿ N°Ãt° tu* ÌC#©≈®Ì ≈®≈aª J¡°

Ÿ‡f∏@ ≤Fw° FÙ fiFÙ*, Nf N°≈ Ÿt_w J¡v≈fi°R¡≈Ù J¡Ôfiů* Ÿu <fitÕC•w FůJ¡≤ ıÙb∏tC•w ffi y∫u Fæ* $ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ZÙ≤°t˚B, ıf tC<fiZu‹™> Ÿ JC¡‡˚ fiu ≤°ı° <„<©ºbı J¡ů Ÿ
w≤F ŸtH°∫°, wf bF fů@≈¥dÕ Fů y∫° N°æ≤ tF°tůFR¡≈Ù <≈¸>°≤Ù Ÿu f°F≤ <fiJ¡Ô J¡≤ ©¥f „ů˚fiu Ôy° $ ∫Ω<≈ ŸJ¡∑ fC<] ≈¥dÕ <bZ°∏w Fů ªCJ¡∑ SÙ, Δ∫CÃS°fiJ¡°Ô tu* ˚Ù sdt°` tu* FÙ Ÿfiu Ÿt_w Âÿ∫ů* J¡∑ NŸÃ∫w° ı°fi ÔÙ SÙ, wS°<≈ Ÿ tC•w°Ãt° fiu ÔÙÔ° Ÿu ∫°fiÙ JC¡‡˚ Ju¡ ≈¿≤≈¢¡ fů@ Ju¡

Ÿ°S N≈fiu fů@ J¡∑ wCÔfi° J¡≤fiu J¡∑ ÔÙÔ° Ÿu JC¡‡˚ Ÿu J¡F° $ ≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu t°fiÌÙ, Fu N°fi∏ÌÌ°∫J¡, ∫Ω<≈ ∫F Ÿf JC¡~> tu≤° ÎJ¡ w≤F Ÿu I°w≈®°∫ FÙ Fů y∫° Fæ, wS°<≈ fů@ J¡∑

Â»w° Ju¡ <ÔÎ tæ* N°≈Ÿu ıů JC¡~> ≈®ÿfi J¡≤w° F¥≥, Ÿu <k¡≤ tu≤u Ÿts J¡<FÎ $ f®ÊR¡≈ ≈Ì <fi≤<w„∫

ŸC©R¡≈, ÌC#©„¥∏∫ N°æ≤ N„C] ªuw°Nů* Ÿu Ny‡∫ Fæ, Ÿ ≈Ì Ju¡ N<bΩ° Ÿu N°b¨W Fůfiu ≈≤ Ÿtu*

B‹¸>°, Âÿ∫ N°æ≤ Ì„Õfi fi°tJ¡ ∫F <bÿbR¡≈ I°fi <J¡Ÿ <fi<tW Ÿu Fůw° Fæ ? •∫° bF Ÿwg <fi<tW

Ÿu Fůw° Fæ ∫° NŸwg <fi<tW Ÿu ? Ÿwg <fi<tW Ÿu wů Fů fiFÙ* ŸJ¡w°, J¡°≤d <J¡ Ÿwg-b_wC tu* <bJ¡°≤

N°<Ì fiFÙ* ≤Fwu, NŸwg Ÿu ˚Ù fiFÙ* Fů ŸJ¡w°, •∫ů*<J¡ Ÿ fů@ tu* Ÿ[bJ¡° ıů ≈¿≤I°fi Fůw° Fæ, bF Fůy° FÙ fiFÙ* $$3-8$$

Ÿ ≈®J¡°≤ ≈¥~>u y∫u, wS° Nº∫°Ÿ π°≤° fi Ìůfiů* J¡∑ ≈≈<W J¡≤fiub°Ôu JC¡‡˚ tC<fi - N°≈J¡° ≈®ÿfi

ŸyÕ - 96]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1611

∫C<•w-≈¥dÕ Fæ N°æ≤ ≈®ÿfiJ¡w°Õ N°≈ J¡Fu ı°fiub°Ôu NSÕ Ju¡ Nb@°≤d tu* ≈Ç> ˚Ù Fæ*, ∫ů* ≈®„aŸ° J¡≤wu Fæ* $

JC¡‡˚ fiu J¡F° # Fu tF°≤°ı, tæ*fiu ≈FÔu <ıŸ N°Ãtw[b J¡° ≈Ìu„ <Ì∫° S° Ÿu y®Fd J¡≤ NI°fiR¡≈Ù

N°b≤d Ÿu <fitCÕ•w Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d N°≈ ÌuÌÙ›∫t°fi FůJ¡≤ ©¥f „ů˚ ≤Fu Fæ* $ Nf N°≈J¡ů ı°fifiu Ju¡

<ÔÎ ıů ∫F JC¡~> fª y∫° Fæ Ÿu ŸC<fi∫u $$9$$

ŸfŸu ≈FÔu Nº∫°Ÿ J¡∑ Ÿ°ty®Ù fwÔ°fiu Ju¡ <ÔÎ Nº∫°≤ů≈ J¡≤ Ÿa_J¡°≤ŸFJ¨¡w NI°fi„fÔ

N<@‹™>°fi J¡° <ÌÀÌ„Õfi J¡≤°fiub°Ôu JC¡‡˚tC<fi ≈¥bÕŸ¨<‹¸> J¡° ≈®Ô∫ Ì„°Õwu Fæ* $

≤°ıfig, ∫F ıů JC¡~> ˚Ù _S°b≤, ıayt fi°fi°<b@ N°J¡°≤-≈®J¡°≤ Ÿu ˚≤° FCN° ıywg <Ì©°oÕ ≈nw°

Fæ bF Ÿf J¡v≈ J¡∑ Ÿt°<›w tu* <bfi‹¸> Fů ı°w° Fæ $$10$$

J¡v≈°∏w tu* ÎJ¡t°` f°J¡∑ fªu FCÎ N<@‹™>°fi J¡ů <Ì©Ô°wu Fæ* $
wÌfi∏w≤ ıf <J¡ tF°J¡v≈ J¡° w°^±>b Ÿt°›w Fů ı°w° Fæ, wf ÎJ¡t°` ≈®Ÿ∏fi y‡˚Ù≤

Δ∫°≈J¡R¡≈ Ÿ°≤b_wC (≈≤f®Ê-w[b) Nb<„‹¸> ≤F ı°wÙ Fæ, bF fi wů wuı Ÿu wC<Ôw J¡∑ ı° ŸJ¡wÙ

Fæ N°æ≤ fi |fi N∏@J¡°≤ Ÿu wC<Ôw J¡∑ ı° ŸJ¡wÙ Fæ $ bF b_wC <ª∏t°`_bR¡≈ Fæ, Ÿtu* <J¡ŸÙ w≤F

J¡° tÔ fiFÙ* Fæ, „°<∏w J¡° N°@°≤ Fæ, ª°≤ů* Nů≤ ªtJ¡w° <fi≤b<@ N°J¡°„ Fæ, Ÿtu* <J¡ŸÙ ≈®J¡°≤

J¡∑ J¡v≈fi° J¡∑ FÙ fiFÙ* ı° ŸJ¡wÙ $ <ıŸJu¡ <bT∫ tu* tæ* JC¡~> J¡F ≤F° F¥≥, bF Ju¡bÔ _b_bR¡≈ J¡°

Ÿ°s°ÃJ¡°≤ J¡≤fiub°ÔÙ fC<] Ÿu ∫C•w FůJ¡≤ ıf ≈®J¡°<„w Fůfiu Ôy ı°wÙ Fæ, wf NI°fiJ¡°Ô tu*

≈®wÙw NI°fi N°<Ì tÔ Ÿtu* fiFÙ* ≤Fwu, Nw# NÃ∫∏w _bh~> Fů ı°wÙ Fæ $ J®¡ů@°<Ì<bJ¡°≤ Ÿtu*

≤Fwu fiFÙ*, ª°≤ů* Nů≤ ŸJ¡∑ ŸW° Fæ, ≠≠bÔ ≈≤t°Ãt_bR¡≈ bFÙ ≈®Ÿ∏fi I°fiR¡≈ wuı Fæ $ Ÿtu*

NfiCt°fi°<Ì wJ¡ů˘ J¡° ≈®Ÿ°≤ Fůw° fiFÙ* $ bF f°fl o<∏B∫ů* J¡∑ <bT∫ fiFÙ* Fæ, bF Ÿt, <„b N°æ≤

N<fi<∏Ìw Fæ $ <ıŸJ¡ů f®Ê<fib°Õd J¡Fwu Fæ*, bF bFÙ Fæ $ ŸbÕ` ≈¥dÕR¡≈ Ÿu <Ìw N°Ãt-I°fi Ÿu

<fiw°∏w ≈¥dÕ Fæ $$11-14$$ <ıwfiu ~>ů¸>u-Ÿu-~>ů¸>u ≈Ì°SÕ Fæ*, fitu* ŸfŸu ~>ů¸>° (Ÿ¥‚t) ∫FÙ Fæ, ıů _S¥Ô Ÿu ˚Ù _S¥Ô ≈Ì°SÕ Fæ*, fitu* Ÿftau _S¥Ô ∫FÙ Fæ $ yC”wt ≈Ì°Sů˘ tu* ŸfŸu yC”wt N°æ≤

Zu‹™>ů* tu* ŸfŸu f»J¡≤ Zu‹™> ˚Ù ∫FÙ Fæ $ tF°Ãtfig, ∫F oŸ ≈®J¡°≤ NÃ∫∏w Ÿ¥‚t Fæ <J¡ oŸJu¡ Ÿ°tfiu

∫F ıů N°J¡°„ Fæ, bF NdC Ju¡ Ÿ°tfiu <_Sw _S¥ÔR¡≈ tF°tu” Ju¡ Ÿt°fi _S¥Ô t°Ô¥t ≈nw° Fæ $

N°æ≤ bF owfi° NÃ∫∏w _S¥Ô Fæ <J¡ ŸJu¡ Ÿ°tfiu ∫F Ÿ°≤° f®Ê°^±> ≈≤t°dC Ju¡ ŸÌ¨„ Ÿ¥‚tR¡≈ Ÿu J¡FÙ* ˚°Ÿw° Fæ N°æ≤ J¡FÙ* ˚°Ÿw° ˚Ù fiFÙ* $ oŸ w≤F J¡° t°∫°„fÔ ıů N<@‹™>°fiR¡≈ ≈Ì Fæ, Ÿtu*

≈¥bÕ Ju¡ Ÿa_J¡°≤ů* Ju¡ Ìgfů@fi Ÿu Ìg˚¥w FCN° wwg-wwg ≈®°<d∫ů* Ju¡ J¡tÕ J¡ů NfiCŸ≤d J¡≤fiub°Ô°

Nº∫°Ÿı<fiw ıů <bÿbR¡≈ J¡° ≈®J¡°„ Fæ bFÙ fi°≤°∫d Ÿu Ã≈∏fi <F≤^∫y˚Õ J¡° NFa˚°bR¡≈

I°fi°º∫°Ÿ Fæ, ∫F N°≈ ı°<fiÎ $ Ÿ I°fi°º∫°Ÿ tu* <bT∫R¡≈ Ÿu <_Swg ıywg FÙ <b≤°¸>ggR¡≈Ù

<bT∫°º∫°Ÿ Fæ $$15-18$$

Nº∫°Ÿ≈s tu* N<@‹™>°fi J¡∑ ŸW° FÙ Ÿu J¡°∫Õ N°æ≤ J¡°≤d Ìůfiů* tu* ŸW° J¡° <fib°ÕF Fů ı°fiu Ju¡

J¡°≤d Ÿtu* ŸW° J¡∑ ≈®wÙ<w, I°fi Ÿu ŸJ¡° f°@ N°æ≤ Ÿwg b_wC J¡∑ J¥¡¸>_Sw° NfiC≈≈∏fi fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ, ∫F N°„∫ ≤©J¡≤ Â‹¸>°∏w≈¥bÕJ¡ Nº∫_w J¡∑ N<@‹™>°fi Ÿu N<˚∏fiw° fwÔ°wu Fæ* $
tF°Ãtfig, ıæŸu b°∫C N°æ≤ b°∫C J¡° _≈∏Ìfi-ofi Ìůfiů* tu* ˚uÌ fiFÙ* Fæ, bæŸu FÙ „¥∏∫R¡≈w° N°æ≤

1612

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

N°J¡°„R¡≈w° Ju¡ ŸÂ„ ªæw∏∫R¡≈w° N°æ≤ NFaR¡≈w° tu* ˚uÌ fiFÙ* Fæ (N) $$19$$

∫F NŸwg-J¡°∫Õb°<Ì∫ů* Ju¡ tw tu* ÌÙ<sw fi Fů ı°∫, oŸ N<˚≈®°∫ Ÿu Ju¡bÔ N<@‹™>°fiŸW° Ÿu FÙ J¡°∫Õ J¡∑ f®Ê tu* `æJ¡°<ÔJ¡ ŸW° Fæ, ∫F ˚Ù Â‹¸>°∏w ÌuJ¡≤ fwÔ° ≤Fu JC¡‡˚ <b„uT I°wΔ∫ Ì„°Õwu Fæ* $

Ìu„ N°æ≤ J¡°Ô Ÿu ≈¿≤<h~>∏fi (˚uÌ ≈®°›w) ıÔ tu* <bΩt°fi w≤ay N°<Ì ıÔR¡≈ J¡°≤d J¡ů ÔuJ¡≤ ıæŸu ŸFuwCJ¡ Fæ*, fiJ¡∑ ıÔŸW° Ÿu N<w¿≤•w ŸW° ıæŸu fiFÙ* Fæ, bæŸu Ìu„ N°æ≤ J¡°Ô Ÿu N≈¿≤<h~>∏fi f®Ê tu* ≈®wÙ∫t°fi ıywg ŸFuwCJ¡ fiFÙ* Fæ, •∫ů*<J¡ w≤ay°<Ì_SÔ tu* N°∏w≤°<ÔJ¡
ıÔJ¡°≤dw° Ju¡ ŸÂ„ ∫F°≥ J¡ůoÕ N°∏w≤°<ÔJ¡ J¡°≤d fiFÙ* Fæ, f®Ê wů t¥ÔJ¡°≤d FÙ Fæ, Nw#

<fiFuÕwCJ¡ J¡∑ ≈¨SJg¡ ŸW° Jæ¡Ÿu FůyÙ ? <J¡ŸÙ ˚Ù ≈®J¡°≤ Ÿu fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ $ Ìu„-J¡°Ô-≈¿≤<h~>∏fi ŸCbdÕ tu* J¡¸>J¡ N°<Ì ŸCbdÕR¡≈ J¡°≤d J¡ů ÔuJ¡≤ ŸJ¡°≤d Fæ*, fiJ¡∑ ıæŸu ≈¨SJg¡ ŸW° fiFÙ* Fæ, bæŸu FÙ Ìu„J¡°Ô°<Ì ≈¿≤h~>uÌ Ÿu „¥∏∫ f®Ê tu* <bΩt°fi <fiFuÕwCJ¡ ıywg J¡∑ ˚Ù f®Ê Ÿu ≈¨SJg¡ ŸW° fiFÙ*

Fů ŸJ¡wÙ $ oŸÙ w≤F bF f®ÊR¡≈ Ÿ°≤b_wC Zu‹™> Fæ, ŸJ¡° Ÿt_w ıywg Ju¡ «¡≈≤ Ÿ°t®°≠∫ Fæ, bF N<bfi°„Ù, Nπæw, <fitÕÔ N°æ≤ ≈≤t „°∏w Fæ, Ÿt_w ıywg ŸJu¡ Ÿ°tfiu <wfiJu¡ Ju¡ Ç>J¡nu Ju¡

ŸÂ„ N<w wCh~> Fæ $ oŸÙ ≈®J¡°≤ ∫F ≈≤ b_wC ÎuŸÙ J¡v∫°dR¡≈ Fæ, oÕÿb≤R¡≈ <ıŸJu¡ N<_wÃb Ÿu

≈®<Ÿ] ∫F ıyÃ≈Ì°Sů˘ J¡∑ „ů˚° N<_wÃb @°≤d J¡≤wÙ Fæ $ Fu ≤°ıfig, J¡v≈≈®Ô∫ Ju¡ Nfi∏w≤

Nb<„‹¸> ≤Ffiub°ÔÙ bF Ÿ°≤˚¥w b_wC oŸ Ÿt_w f®Ê°^±> tu* ÎJ¡ FÙ Fæ, Ju¡bÔ bF <ª∏t°`ÃbR¡≈

Fæ, <fi”≈°<@ ≈®ut J¡° N°_≈Ì Fæ $ <πwÙ∫ J¡∑ Ÿ<F‹dCw° fi Fůfiu Ÿu ∫Ω<≈ bF ÎJ¡ Fæ, wS°<≈ ÎJ¡Ãb J¡∑ N°Z∫ fiFÙ* Fæ $ oŸ<ÔÎ Fu ≤°ıfig, J¡ůoÕ ˚Ù Ì¥Ÿ≤Ù J¡v≈fi° oŸ ŸaŸ°≤ tu* Fæ FÙ fiFÙ* $ ıů N°≈J¡ů

<fitÕÔ N°ÃtwÃb Nbyw FCN° Fæ, bFÙ ≈¿≤≈¥dÕ N°æ≤ N<bfi°„Ù Fæ $ Ÿ‡≈¥dÕ N°J¡°≤-≈®J¡°≤ů* Ÿu ∫C•w FůJ¡≤ t°fiů* <Ìw FCN° bF ŸbÕ_bR¡≈ FůJ¡≤ ŸÌ° FÙ <_Sw ≤Fw° Fæ $ o<∏B∫ů* Ÿu Âÿ∫ fi Fůfiu Ju¡

J¡°≤d wS° F°S N°<Ì Ÿu ≈®°›∫ fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d bF fi J¡°∫Õ (I°fi N°æ≤ J¡tÕ Ÿu ı<fiw N<w„∫

J¡° N°@°≤) Fæ N°æ≤ fi J¡°≤d (I°fi N°æ≤ J¡tÕ J¡° Ÿ‡≈°ÌJ¡) Fæ $ ≈®Ã∫s N°<Ì Ô°æ<J¡J¡ ≈®t°dů* Ÿu buΩ fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d bF _b°fiC˚bt°`y‡∫ JC¡~> N<fibÕªfiÙ∫ FÙ Wt (<fi≤<w„∫°fi∏Ì°ÃtJ¡) b_wC Fæ, bF ŸfJ¡∑ N°Ãt° Fæ N°æ≤ Ÿf oŸJ¡∑ N°Ãt° Fæ $ N<wŸ¥‚t, _bh~> wS° NfiC˚bt°`R¡≈

Fæ $$20-27$$ Δ∫bF°≤ J¡∑ Â<‹¸> tu* „ÆÌ N°æ≤ „ÆÌ°SÕ˚¥w Ÿt_w ≈Ì°Sů˘ J¡° FÙ bF _bR¡≈˚¥w Fæ, Nw# N≈fiu N°≈ FÙ N≈fi° J¡°≤d Jæ¡Ÿu Fůy° ? ≈≤t°SÕÂ<‹¸> tu* Ny‡∫ N<w ÃJ¨¡‹¸> N<πwÙ∫ ≈®J¡°„

J¡° _bR¡≈˚¥w Fæ, Nw# N<πwÙ∫ b_wC J¡°≤d <J¡Ÿ <πwÙ∫ Ju¡ <ÔÎ FůyÙ ? Îba Δ∫bF°≤ tu* Nπæw NŸwg Fæ N°æ≤ πæw Ÿwg Fæ, ≈≤t°SÕ tu* wů Nπæw Ÿwg N°æ≤ πæw NŸwg Fæ, ÎuŸÙ ≈¿≤<_S<w tu* Ÿwg N°æ≤

NŸwg J¡° ≈≤_≈≤ J¡°∫ÕJ¡°≤d˚°b Fů FÙ Jæ¡Ÿu ŸJ¡w° Fæ ? b°_wb tu* ıů <J¡ŸÙJ¡° fÙı fiFÙ* Fæ N°æ≤
ıů „ÆÌ Ÿu Ny‡∫ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d J¡°≤d fiFÙ* Fůw°, Ÿ Δ∫°≈J¡ b_wC Ÿu ≈®t°d-≈®tu∫R¡≈ ıywg JC¡~> ˚Ù Ã≈∏fi fiFÙ* Fůw° $ bF fi J¡w°Õ Fæ, fi J¡tÕ Fæ N°æ≤ fi J¡°≤d FÙ Fæ $ Ju¡bÔ bF ŸÃ∫, <ªÌg|fi (N) ∫F°≥ ≈FÔ° ŸaŸy°Õº∫°Ÿ tu* Â‹¸>°∏w Fæ N°æ≤ Ì¥Ÿ≤° w°Ì°Ã‡∫°º∫°Ÿ tu* Â‹¸>°∏w Fæ, <fi≤≈us Fůfiu Ju¡ J¡°≤d b°∫C N°æ≤ N°J¡°„Ãb N<@‹™>°fi Ju¡ Â‹¸>°∏w Fæ* wS° Ìu„Ÿ°≈us Fůfiu Ju¡ J¡°≤d _≈∏Ì

N°æ≤ „¥∏∫w° Nº∫_w Ju¡ Â‹¸>°∏w Fæ*, ∫F ı°fifi° ª°<FÎ $

ŸyÕ - 96]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1613

N°æ≤ <bJ¨¡<w„¥∏∫ Fæ $ N°ÃtR¡≈, N∏∫≈®t°dů* Ÿu Ny‡∫ wS° N<bfi°„Ù _b°Ãt°fiC˚bR¡≈

˚Ù bFÙ Fæ $$28-30$$
ofi Ÿf f°wů* Ÿu Nº∫°Ÿ≈s tu* <J¡ŸÙJ¡ů ˚Ù ı∏t N°¿Ì <bJ¡°≤ J¡∑ ≈®Ÿ<•w fiFÙ* FůwÙ, Ju¡bÔ

J¥¡¸>_SÃb FÙ <Ÿ] Fůw° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu tCfiu, oŸŸu ∫F <Ÿ] FCN° <J¡ ≈≤f®Ê Ÿu <J¡ŸÙJ¡∑ ˚Ù Ã≈<W fiFÙ* FůwÙ, •∫° J¡ůoÕ ˚Ù ≈C”T

<J¡ŸÙ w≤F Ÿu •∫° ŸJ¡°≤d w≤ay N°<Ì J¡ů ıÔ°<Ì Ÿu ≈¨SJg¡ ≈®°›w J¡≤ ŸJ¡w° Fæ ? NS°Õwg fiFÙ* J¡≤

ŸJ¡w°, fŸ oŸÙ w≤F Ìu„J¡°Ô Ju¡ ≈¿≤h~>uÌ Ÿu „¥∏∫ f®Ê tu* NJ¡°≤d ıyw ˚Ù f®Ê Ÿu ≈¨SJg fiFÙ* ≤F

ŸJ¡w° $ <fi‹J¡TÕ ∫F Fæ <J¡ ÔůJ¡ tu* ∫F ≈®<Ÿ] Fæ <J¡ w≤ay Ju¡ ≈®<w ıÔ J¡°≤d Fæ, ≈≤∏wC <bt„ÕJ¡°Ô tu*

ŸJ¡°≤d w≤ay ıÔ Ÿu <˚∏fi fiFÙ* ™>F≤w°, oŸÙ ≈®J¡°≤ ≈¿≤h~>uÌ„¥∏∫ f®Ê tu* <bª°≤J¡°Ô tu* ıyÃJ¡°≤dw°

™>F≤ fiFÙ* ŸJ¡wÙ $$31$$

"ıÔu<_w Ìu„J¡°Ô°∏wu' oÃ∫°<Ì ıů ≈FÔu J¡F° y∫° S°, ŸÙJ¡° N°≈fiu ∫F°≥≈≤ ≈ŸaF°≤ <J¡∫°,

≈≤∏wC Ÿtu* «¡≈≤ fiÙªu <•w J¡° ıů bæT‡∫ N°≈fiu <J¡∫° Fæ, ŸJ¡° w°Ã≈∫Õ •∫° Fæ, ∫ů* ≤°ı° ≈¥~>wu Fæ* $

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # tC<fiZu‹™>, ıÔ N°<Ì tu* ıů w≤ay N°<Ì Fæ*, bu wů ŸJ¡°≤dJ¡ Fæ*, ∫F tæ*
t°fiw° F¥≥, ≈≤∏wC ∫F fiFÙ* t°fiw° <J¡ ≈≤f®Ê tu* NF∏w° N°<Ì ıywg NJ¡°≤dJ¡ Fæ $$32$$

ŸtCB ≈aªÙJ¨¡w ıÔ J¡° J¡°∫Õ Fæ, Nw# ≈aªÙJ¨¡w ıÔ Ju¡ J¡°≤d ˚¥wů* Ju¡ π°≤° wS° b°∫C N°<Ì N∏∫

<fi<tWů* Ju¡ π°≤° ıÔJu¡ ≈¿≤d°t˚¥w w≤ay N°<Ì ŸJ¡°≤dJ¡ Fæ*, ≈≤∏wC f®Ê J¡° wů J¡ůoÕ J¡°≤d ≈®<Ÿ] Fæ fiFÙ* N°æ≤ fi J¡ůoÕ ŸJ¡° ŸFJ¡°≤Ù J¡°≤d Fæ, oŸ<ÔÎ f®Ê<bbwÕ ıywg NJ¡°≤dJ¡ J¡F°, ∫FÙ bæT‡∫
tu≤° N<˚≈®uw Fæ $ oŸ w≤F bæT‡∫ w[bI°fi Ju¡ ≈¥bÕ J¡ůoÕ ŸtH fiFÙ* ŸJ¡w°, ≈≤∏wC N°≈fiu wů w[b Nf ı°fi <Ô∫° Fæ, Nw# N°≈Ju¡ <ÔÎ bF ŸCfů@ Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu JC¡‡˚ J¡Fwu Fæ* $

JC¡‡˚ fiu J¡F° # Fu ≤°ıfig, N°≈J¡° J¡Sfi ŸÃ∫ Fæ, ≈≤∏wC N°≈fiu wů Nf w[bw# Ÿf JC¡~> ı°fi <Ô∫°

Fæ, oŸ<ÔÎ Ÿ bæT‡∫ J¡° ≈¿≤I°fi N°≈Ÿu Ì¥≤ fiFÙ* ≤F ŸJ¡w° $ ∫F NF∏w° N°<Ì ıywg oŸ f®Ê tu*

JC¡~> N<_wÃb FÙ fiFÙ* ≤©w° $$33$$

Ÿf πæw J¡° f°@ Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d ∫<Ì N°≈ "ıywg NJ¡°≤dJ¡ Fæ' ∫ů* J¡Fwu Fæ*, wů "f®Ê tu* ıywg Fæ' ∫F •∫ů* J¡Fwu Fæ*, ÎuŸ° J¡Ffiu tu* w°Ã≈∫Õ •∫° Fæ' oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

"ıywg' „ÆÌ J¡° ≈®<Ÿ] ıů NS°ÕÃtJ¡_bR¡≈ Fæ, ŸŸu <fitCÕ•w ≈≤t „°∏w J¡v∫°dt∫ ≈≤t°Ãt°

FÙ ıywg Fæ, ŸŸu N<w¿≤•w JC¡~> Fæ fiFÙ* $ N°J¡°„ tu* Ÿ¥‚tw≤ N°J¡°„ fiu FÙ ŸJ¡° <fit°Õd <J¡∫° Fæ NS°Õwg ıæŸu N°J¡°„ tu* Ÿ¥‚t˚¥w t°∫°R¡≈ N°J¡°„ Ÿu y∏@b°Õ<Ì fiy≤ <fi<tÕw Fůwu Fæ*, bæŸu FÙ f®Ê°J¡°„
tu* ˚Ù Ÿ¥‚t˚¥w t°∫° Ÿu ıywg J¡° <fit°Õd FCN° Fæ, b°_wb tu* JC¡~> fiFÙ* Fæ $ ıæŸu N°J¡°„ „¥∏∫R¡≈ fiFÙ*

Fæ, ≈≤∏wC ≈®wÙ∫t°fi <b”] „¥∏∫Ãb N°J¡°„ J¡∑ ŸW° Ÿu ŸW° ≈®°›w J¡≤w° Fæ, bæŸu FÙ ≈≤tuÿb≤ tu*

N<bΩt°fi ıywg ŸJ¡∑ ŸW° Ÿu ŸW° ≈®°›w J¡≤w° Fæ, bF ªæw∏∫æJ¡R¡≈ Ÿu ŸÂ„ N°æ≤ ınR¡≈ Ÿu

<bŸÂ„ ˚Ù Fæ $ Ÿ ≈®J¡°≤ J¡° ∫F ıywg ˚ÔÙ˚°≥<w ı°fi <Ô∫u ı°fiu ≈≤ ≈≤t <„bR¡≈ Fů ı°w° Fæ,

•∫ů*<J¡ WtI°fi Ju¡ ≈®˚°b Ÿu <bT ˚Ù Nt¨w Fů ı°w° Fæ $ ∫<Ì ıywg ˚ÔÙ˚°≥<w fi ı°fi° y∫° wů bF

˚∫aJ¡≤ ÌC#© Ìufiub°Ô° Fůw° Fæ, ™>ÙJ¡ FÙ Fæ - <bTfC<] ∫<Ì Nt¨w tu* Fů ı°∫, wů bF ©°∫° y∫° ˚Ù <bT

1614

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ju¡ ≤Ÿ tu* FÙ ≈¿≤dw Fů ı°w° Fæ - ©°fiub°Ôu J¡ů t°≤ ±>°Ôw° Fæ $ <bΩ° J¡∑ ŸF°∫w° Ÿu ∫° N<bΩ° J¡∑

ŸF°∫w° Ÿu ∫C•w FůJ¡≤ ıů J¡ůoÕ ˚Ù ≈C”T <ıŸ ≈®J¡°≤ Ÿu <ıŸ-<ıŸ b_wC J¡ů ªæw∏∫ ≈≤t°Ãt°R¡≈
ı°fiw° Fæ, Ÿ ≈C”T J¡ů bF bF b_wC wÃJ¡°Ô FÙ •wR¡≈ oÕÿb≤°ÃtJ¡ ffi ı°wÙ Fæ $$34-38$$ ıæŸu fiùů* Ju¡ ÌůT-<b˚®tů* Ÿu ≠b°Ô° Ju¡„ů^±A>J¡ N°<Ì R¡≈ů* tu* <ª`-<b<ª`R¡≈ Ÿu N°<b˚Õ¥w FCoÕ ˚Ù b°_wb tu* bF N≈fiu FÙ _bR¡≈ Ÿu ≤FwÙ Fæ, bæŸu FÙ ÌůT-<b„uT Ÿu N∏∫°∏∫ R¡≈ů* tu* N°<b˚¥Õw ˚Ù f®ÊŸW°

N≈fiu FÙ NŸÔÙR¡≈ Ÿu Nb<_Sw ≤FwÙ Fæ $ Ÿ°@ů, ıů ŸbůÕÃJ¨¡‹¸> ≈≤f®Ê ªæw∏∫_bR¡≈ Ÿu Nb<_Sw Fæ, bFÙ N≈fiu <bT∫ tu* t∏ÌfC<] ffiJ¡≤ Ÿ t∏Ìfů@ Ju¡ J¡°≤d ÌuF, ÌuFÙ N°<Ì ıywg Ju¡ R¡≈ tu* t°fiů*

Ô<sw Fůw° Fæ $ ª¥≥<J¡ Nfů@b„ FÙ oŸ ıyBq≈ Ÿu <b„C] ≈≤t N°fi∏ÌR¡≈ ≈≤t°Ãt° ˚°Ÿw° Fæ, oŸŸu

<fi‹J¡TÕ ∫FÙ <fiJ¡Ôw° Fæ <J¡ NF∏w° N°<Ì ıywg J¡ů ÔuJ¡≤ ≈®ÿfi J¡≤fi° ≈®J¨¡w tu* NfiC<ªw Fæ $ ıů b_wC

Ÿwg FůJ¡≤ <bΩt°fi Fæ, ŸÙJu¡ <bT∫ tu* ≈®ÿfi J¡≤fi° „ů˚w° Fæ, ≈≤∏wC ˚ÔÙ˚°≥<w <bª°≤° y∫° ˚Ù ıů

<bΩt°fi Fæ fiFÙ*, ŸJu¡ <bT∫ tu* <bª°≤°SÕ ≈®ÿfi FÙ •∫° ? <ıŸ ≈®J¡°≤ Nb∫bů* J¡∑ NŸW°-Ì„° tu*

ŸCbdÕ J¡∑ <_S<w Ju¡ <bT∫ tu* ≈®ÿfi J¡≤fi° N∫ůÀ∫ Fæ, bæŸu FÙ NF‡˚°b N°<Ì ıywg J¡∑ NŸW°-Ì„° tu*
oÕÿb≤ J¡∑ <_S<w Ju¡ <bT∫ tu* ≈®ÿfi J¡≤fi° ˚Ù N∫ůÀ∫ Fæ $ <bt„Õ J¡≤fiu ≈≤ ıywg J¡° J¡ůoÕ ˚Ù J¡°≤d fiFÙ*

Fæ, Nw# ∫F wÙfiů* J¡°Ô tu* Fæ FÙ fiFÙ* $ Ju¡bÔ NI°fi Ju¡ J¡°≤d oŸ w≤F ıywg Ju¡ R¡≈ tu* f®Ê FÙ _kC¡¿≤w Fůw° Fæ $ f®Ê J¡° _bR¡≈w# ıf ≈¿≤I°fi fiFÙ* ≤Fw°, wf N≈¿≤I°w f®Ê FÙ ın ıywg J¡° ∫F
f¨FÌ°J¡°≤ @°≤d J¡≤ Nb<_Sw Fů ı°w° Fæ $$39-44$$

∫<Ì ≈¨<SbÙ N°<Ì J¡° b°_wb tu* N<_wÃb Fæ fiFÙ*, wů "∫# ≈¨<SΔ∫°a <w‹™>fig' oÃ∫°<Ì ZC<w Ÿu

≈®<w≈°<Ìw ıů ∫F <Ÿ]°∏w Fæ <J¡ N∏w∫°ÕtÙ oÕÿb≤ π°≤° ≈®u¿≤w FCÎ FÙ Ÿ‡≈¥dÕ ≈Ì°SÕ ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u Ju¡ J¡°∫Õ
tu* ŸtSÕ Fůwu Fæ*, ŸJ¡∑ ≈≈<W Jæ¡Ÿu FůyÙ ?

t°∫°„fÔ ≈≤t°Ãt° Ju¡ _bR¡≈˚¥w Ÿt_w ≈Ì°SÕ ŸÙŸu (t°∫°„fÔ ≈≤t°Ãt° Ÿu) t°∫° π°≤°

≈≤_≈≤ <tÔfiu Ju¡ <ÔÎ Ÿ°ty®ÙR¡≈ Ÿu ≈®u¿≤w FůJ¡≤ ≈aª˚¥w°ÃtJ¡ <≈*±> tua t°<∫J¡ FÙ wwg-wwg J¡°∫ÕR¡≈

ªtÃJ¡°≤ Ÿ ≈®J¡°≤ J¡≤wu ≤Fwu Fæ*, <ıŸ ≈®J¡°≤ ∫°æbfi tu* ˜Ù-≈C”T Ju¡ ıůnu J¡°t Ÿu ≈®u¿≤w FůJ¡≤

≈C`°<Ì J¡°∫ÕR¡≈ ªtÃJ¡°≤ J¡≤wu ≤Fwu Fæ* $$45$$ N°b¨w ªæw∏∫˚°b FÙ t°<∫J¡ fi°fi°R¡≈ Ÿu NfiuJ¡-Ÿ°
ffiJ¡≤ wwg-wwg J¡°∫ÕR¡≈ Ÿu Ÿ ≈®J¡°≤ ≈¿≤<h~>∏fi Fů ı°w° Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ bFÙ N°b¨w ªæw∏∫t°`

_b°ÃtI°fiR¡≈Ãb Ÿu Δ∫°›w FůJ¡≤ ≈≤t°SÕR¡≈ Ÿu ªtÃJ¡°≤ J¡≤w° Fæ $$46$$
f®Ê Ju¡ FÙ f®Ê˚¥w t°<∫J¡ ªtÃJ¡°≤ tu* N°æ≤ w[bI°fi Ÿu ≈≤t°<SÕJ¡R¡≈ J¡∑ ≈®°<›wR¡≈ ªtÃJ¡°≤ tu*

"≈¥dÕtÌ# ≈¥dÕ<tÌtg' oÃ∫°<Ì ZC<w J¡° Ì°F≤d Ìuwu Fæ* $

≈®Ô∫J¡°Ô tua Ju¡bÔ b°Ÿfi° ~>ůnJ¡≤ ıf Ÿf ≈°<@∫°≥ <bÔÙfi Fů ı°wÙ Fæ*, wf t°∫°„fÔ f®Ê
tu* ÎJ¡∑˚¥w FCÎ ıÙb J¡v≈ Ju¡ ≈®°≤‡˚ tu* ˚ůyıfiJ¡ NÌ¨‹¸> J¡° ≈¿≤≈°J¡ Fůfiu ≈≤ <k¡≤ N≈fiÙ-N≈fiÙ

Δ∫<‹¸>-Ÿt<‹¸> ≈°<@∫ů* J¡° Ÿ¨<‹¸> π°≤° ıů ]°≤ J¡≤wu Fæ*, bF N≈¿≤<h~>∏fi f®Ê Ÿu N≈¿≤<h~>∏fi f®ÊR¡≈ FÙ J¡°∫ů˘ J¡° t°∫° Ÿu ]°≤ J¡≤wu Fæ*, <_S<wJ¡°Ô tu* bu ıÙb Nb°∏w≤ J¡°∫ů˘ J¡ů Îu<FJ¡ N°tC<‹tJ¡

˚ůy-Ÿ°@fi ıů ffi°wu Fæ*, bF ˚Ù ≈¥dÕ N≈¿≤<h~>∏fi f®Ê Ÿu ≈¥dÕR¡≈ FÙ ffi°wu Fæ* $ Nfi∏w≤ ıů w[bI°fi Ÿu tC•w Fůwu Fæ*, bF ˚Ù ≈¥dÕ Ÿu FÙ, t°∫° Ju¡ N≈h~>uÌ Ÿu; ≈¥dÕR¡≈ Fů ı°wu Fæ*, •∫ů*<J¡ t°∫° J¡° <bfi°„

ŸyÕ - 97]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1615

Fů ı°fiu ≈≤ ≈¥dÕ FÙ Nb<„‹¸> ≤F ı°w° Fæ $ Fu Ÿ°@ů, ıů <ª∏t°`R¡≈ b_wC tu* <ª∏t°` FÙ Ÿ¨<‹¸>I°fi

≈®<Sw Fůw° Fæ, bF b°_wb tu* ≈®<Sw fi FůJ¡≤ FÙ ≈®<Sw Fůw° Fæ, ∫F tF°fig N°ÿª∫Õ Fæ $ NFa ≈®Ã∫y°ÃtR¡≈

<ª<w FÙ Ÿ¨<‹¸> Ju¡ N°≤‡˚ tu* N≈fi° <fi<bÕJ¡°≤, wuıůt∫ N°<ÌN∏w„¥∏∫ _bR¡≈ fi ~>ůnwÙ FCoÕ FÙ N°æ≤
fi FůwÙ FCoÕ FÙ _b∫a ªæw∏∫ Ju¡ π°≤° Nfi∏w tfiůR¡≈ t°fiů* ffi ı°wÙ Fæ $ wÌfi∏w≤ _S¥Ôw° J¡∑ J¡v≈fi°

Ÿu N°˚°Ÿ„ÙÔ FůJ¡≤ bF _bw# _b∫a˚¥ J¡° <b≤°¸>g-R¡≈ ŸaŸ°≤ ffi ı°wÙ Fæ $ wÌfi∏w≤ Δ∫<‹¸>ıÙb J¡°

_bR¡≈ @°≤d J¡≤ ˚®°<∏w Ÿu ıywg tu* ŸÃ∫w° FÙ Ìu©wÙ Fæ N°æ≤ ≈≤t°SÕÌ„° tu* N<@‹™>°fi J¡∑ ŸÃ∫w°

Ìu©wÙ Fæ $ ≈¨ØbÙ N°<Ì ˚¥wů* J¡∑ ˚°bfi° Ÿu ≈¨ØbÙ N°<Ì ª°≤ ≈®J¡°≤ Ju¡ ˚¥w ffi ı°wÙ Fæ N°æ≤ Âÿ∫˚°bfi°

Ÿu wÃsd Âÿ∫R¡≈ ffi ı°wÙ Fæ $ Fu tF°Ãtfig, ≈®„°∏w, _b˚°b Ÿu FÙ „ÆÌů* N°æ≤ NSů˘ Ÿu <fitCÕ•w, NwÎb Δ∫≈Ìu„„¥∏∫, _b≈®J¡°„R¡≈ NfiC˚b°ÃtJ¡, N<πwÙ∫ b_wC t°∫° Îba t°<∫J¡ NbÔůJ¡R¡≈ Fů

≤FÙ ıywg Ju¡ <b_w°≤R¡≈ Ÿu ıywg-ŸÙ FůJ¡≤ Nb<_Sw Fæ $$47-52$$

<~>∫°fifub°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ŸW°fifub°≥ ŸyÕ

≈¥bÕ ŸyÕ tu* J¡°≤d„¥∏∫ Âÿ∫ Ã≈∏fi FÙ fiFÙ* FCN° Fæ, ∫F J¡FJ¡≤ Âÿ∫ J¡° ≈¿≤t°ıÕfi <J¡∫° y∫°, Nf <ª<w Ju¡ Âÿ∫I°fiÃb J¡° ≈®∫Ãfi≈¥bÕJ¡ ≈¿≤t°ıÕfi <J¡∫° ı°w° Fæ $
oŸ ≈®J¡°≤ ≈¥bÕ ŸyÕ Ju¡ fÙŸbu* ÿÔůJ¡ tu* J¡F° y∫° ŸtCBw≤ayÂ‹¸>°∏w N°æ≤ ŸJ¡° Nb°∏w≤ bæT‡∫

Âÿ∫t°ıÕfi tu* ≈∫ůyÙ Fæ, ∫ů* J¡FJ¡≤ ŸJ¡° ≈≈°Ìfi <J¡∫°, Nf o•J¡∑Ÿbu* ÿÔůJ¡ tu* •w ŸCbdÕJ¡¸>J¡ Â‹¸>°∏w N°æ≤ ŸJu¡ Nb°∏w≤ bæT‡∫ J¡° ŸÙ ≈®J¡°≤ ≈≈°Ìfi J¡≤fi° ª°<FÎ, ∫F J¡Ffiu Ju¡ <ÔÎ JC¡‡˚ NfiCb°Ì J¡≤wu Fæ* $

JC¡‡˚ fiu J¡F° # Fu tF°≤°ı, Ìu„ N°æ≤ J¡°Ô Ÿu ≈¿≤<h~>∏fi ŸCbdÕ tu* oŸÙ w≤F J¡° J¡<v≈w ı∏∫ıfiJ¡

J®¡t Fæ ∫°fiÙ J¡¸>J¡°<Ì J¡ů ÔuJ¡≤ ı∏∫ıfiJ¡˚°b J¡∑ ≈≈<W J¡∑ yoÕ Fæ $ „°∏w _b˚°b Ÿu <bª°≤fiu ≈≤
wů fi JC¡~> Ã≈∏fi Fůw° Fæ N°æ≤ fi JC¡~> <bÔÙfi FÙ Fůw° Fæ $ N≈fiÙ FÙ ŸW° tu* Nb<_Sw f®Ê fi <J¡ŸÙJ¡°

≈°Ì°fi J¡°≤d Fæ N°æ≤ fi <J¡ŸÙJ¡° <fi<tW J¡°≤d Fæ, bF Ju¡bÔ <b„C] NfiC˚bR¡≈ Fæ, NfiC˚bR¡≈

ŸŸu <˚∏fi Ì¥Ÿ≤° JC¡~> ˚Ù ≈Ì°SÕ Fæ fiFÙ*, ıů JC¡~> NF∏w° N°<Ì ıywg ≈Ì°SÕ ˚°Ÿw° Fæ, bF ˚Ù

NŸÙt f®ÊR¡≈ FÙ Fæ $$1,2$$

Âÿ∫ J¡∑ NŸW° ˚Ôu FÙ Fů, ≈≤∏wC ŸJ¡∑ NŸW° Fůfiu ≈≤ <b„C] ªæw∏∫ tu* Âÿ∫°fiC˚bR¡≈w° J¡∑
ıů ≈®wÙ<w FůwÙ Fæ, ŸJ¡∑ ≈≈<W Jæ¡Ÿu FůyÙ ? ∫ů* ≤°ı° ≈®ÿfi J¡≤wu Fæ* $

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # tC<fib≤, tæ* t°fiw° F¥≥ <J¡ N°fi∏Ì°ÃtJ¡ ªæw∏∫ tu* NF∏w°<Ì ÌC#©≈®ªC≤
ıywg fiFÙ* ≤Fw°, ≈≤∏wC Ÿtu* ıů ŸyÕbuÌfi ˚°<Ÿw Fůw° Fæ, bF <J¡Ÿ J¡°≤d Ÿu Fůw° Fæ, Ÿu „Ù|®
tCHŸu J¡<FÎ $$3$$

N°J¡°„ tu* <b_w¨w Ÿ¥∫Õ≈®J¡°„ tu* Nº∫_w y∏@bÕfiy≤ N°<Ì J¡∑ ≈®J¡°„R¡≈w° ıæŸu ≈®wÙw FůwÙ Fæ, bæŸu FÙ ≈®J¨¡w tu* ˚Ù ŸtHfi° ª°<FÎ, oŸ N°„∫ Ÿu JC¡‡˚ J¡Fwu Fæ* $

JC¡‡˚ fiu J¡F° # Ÿ°@ů, NŸÙt ıywg J¡° <b_w°≤ J¡≤fiub°Ô° ıů N<@‹™>°fi ŸBq≈ Nfi°<Ì Nfi∏w

1616

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
f®Ê Fæ, bF Ÿ¨<‹¸> Ju¡ I°fi Ju¡ ŸÂ„ ffiJ¡≤ Nb<_Sw Fæ, Nw# Ÿtu* Nº∫_w ˚Cbfi <b„C]

N<@‹™>°∏t°`_bR¡≈ Fæ, oŸÙ<ÔÎ bFÙ ıywg-„≤Ù≤ J¡F° ı°w° Fæ $$4$$
oŸ <bT∫ tu* <bI°fib°ÌÙ f°æ]ů* J¡° ∫F tw Fæ - ˚Cbfi N°<Ì <ıwfiu ≈Ì°SÕ Fæ*, bu Ÿf ˚Ùw≤Ù I°fi Ju¡ ≈¿≤d°tR¡≈ Fæ*, NI°fib„ fiJ¡° f°fl°SÕbwg I°fi Fůw° Fæ, b°_wb tu* f°fl°SÕR¡≈ Fæ* fiFÙ* $ y°æwt, J¡d°Ì N°<Ì ≈¨ØbÙ N°<Ì ≈°≥ª ˚¥wR¡≈ f°fl NSů˘ J¡ů ≈≤t°SÕ tu* ˚Ù ŸÃ∫R¡≈ t°fiwu Fæ*, t°º∫<tJ¡ J¡°

J¡Ffi° Fæ <J¡ „¥∏∫ FÙ f°fl-NŮ∫∏w≤ y®°fly®°FJ¡R¡≈ Ÿu NI°fib„ _kC¡¿≤w Fůw° Fæ, b°_wb tu* JC¡~>

˚Ù Fæ fiFÙ* - ofi twů* J¡° ©^±>fi J¡≤ ≤Fu JC¡‡˚ J¡Fwu Fæ* $

˚B, fi wů <bI°fiR¡≈ NSÕ Fæ, fi f°fl NSÕ Fæ N°æ≤ „¥∏∫R¡≈ FÙ NSÕ Fæ, •∫ů*<J¡ Ÿ˚Ù b°<Ì∫ů* J¡Ù

J¡v≈fi°Î≥ I°fi Ju¡ ≤Fwu FÙ Fů ŸJ¡wÙ Fæ*, I°fi Ju¡ N˚°b tu* fiFÙ*, oŸ<ÔÎ I°fi J¡∑ „¥∏∫w°, s<dJ¡w°, ı∏∫w°, <bfi°<„w° ∫° ≈¿≤d<w J¡ůoÕ ˚Ù <J¡ŸÙ w≤F Ÿu fiFÙ* J¡F ŸJ¡w°, Nw# bFÙ Ÿ°≤˚¥w b_wC Fæ $

ªæw∏∫Ÿ°≤ J¡° <ıŸ w≤F Ÿu ≈≈°Ìfi <J¡∫° ı° ŸJ¡w° Fæ, Ÿ w≤F Ÿu tæ* ≈≈°Ìfi J¡≤w° F¥≥, N°≈

Ÿtu* Â‹¸>°∏w J¡° Zbd J¡∑<ıÎ $$5$$ <ıŸ w≤F ıÔ tu* BbÃb Ÿ°≤˚¥w b_wC Fæ, ŸÙ w≤F Ÿf ≈Ì°Sů˘

J¡∑ Ÿ°≤˚¥w b_wC ªæw∏∫ FÙ Fæ $ ∫<Ì ªæw∏∫ fi°t J¡∑ b_wC fiFÙ* FůyÙ, wů Ÿ°@J¡ Ju¡ N˚°b Ÿu Ÿf ıywg

"Fæ ∫° fiFÙ* Fæ' oŸ ≈®J¡°≤ Ju¡ Δ∫≈Ìu„ Ju¡ <ÔÎ •∫° N∫ůÀ∫ Fůy°, ∫F <bª°≤ J¡≤fiu J¡∑ f°w Fæ $ oŸÙ w≤F

≤Ÿ˚¥w <ª<w J¡∑ N<ª<ww° J¡°≤d Ju¡ <ffi° <fiR¡<≈w fiFÙ* J¡∑ ı° ŸJ¡wÙ $ bF Nfi∏w <ª<wR¡≈ t°∫°
π°≤° N≈fiu _bR¡≈ tu* ıywg Ju¡ N°J¡°≤ Ÿu ∫° ≈≤t°SÕ ªæw∏∫t°`R¡≈ Ÿu ≈®J¡°<„w J¡≤fiu tu* ŸtSÕ Fæ, Nw# bF <bΩ°∫C•w ∫° N<bΩ°∫C•w ıæŸ° ˚Ù ≤Fw° Fæ, bæŸ° FÙ ≈®wÙ<w Ÿu ˚Ù Nb<_Sw Fæ $$6$$

∫<Ì bF _bh~> N°æ≤ N_bh~> Ìůfiů* _b˚°bů* Ÿu ≤Fw° Fæ, wů Ÿtu* _bh~>_b˚°bt°`w° J¡∑ Δ∫b_S°

Jæ¡Ÿu FůyÙ, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

Ÿ[bt°` J¡° ıů _b˚°b Fæ, bFÙ _bh~>˚°b Fæ N°æ≤ Ÿ[b J¡° <b”]˚°b N_bh~>˚°b Fæ, N_bh~>˚°b N≈fiu <b≤ů@Ù Ÿ[b J¡° Ffifi J¡≤u ª°Fu fi J¡≤u - Ìůfiů* Nů≤ Ÿu ŸJ¡∑ <Ÿ<] FÙ fiFÙ* Fæ Nw#

Ÿ[b N°æ≤ ŸJu¡ <b≤ů@Ù N_bh~>˚°b Îba NŸ[b J¡∑, ≈®<w∫ůyÙ N°æ≤ Δ∫bh~>uÌ J¡° N˚°b Fůfiu Ÿu, N_bh~>w° fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ≈≤° <ª<w tu* _bh~>˚°b J¡∑ Δ∫b_S° _b˚°bw# <Ÿ] Fů ı°wÙ Fæ $$7$$

∫<Ì „aJ¡° Fů <J¡ N_bh~>˚°b J¡° ŸbÕS° N≈Ô°≈ •∫ů* J¡≤wu Fæ* - _bh~> <ªBq≈ FÙ N_bh~> ıywg˚°b Ju¡ ≈®<w J¡°≤d ffifiu ∫ůÀ∫ Fæ, ∫ů* J¡v≈fi° •∫ů* fiFÙ* J¡≤wu, wů oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

˚B, ∫<Ì ≈®„°∏w f®ÊR¡≈ ≈Ì N_bh~> ıywg Ju¡ ≈®<w J¡°≤d ffifiu Ju¡ <ÔÎ ∫ůÀ∫ Fæ, wů ZC<w N°<Ì
tu* <fi<‹J®¡∫, Ny‡∫, N≈®w•∫Õ N°<Ì „ÆÌů* Ÿu ıů bF J¡F° y∫° Fæ, ŸJ¡∑ ≈≈<W <J¡Ÿ w≤F FůyÙ ?

ofi Ÿf ∫C<•w∫ů* Ÿu ∫F <fi<ÿªw Fůw° Fæ <J¡ f®Ê <J¡ŸÙ ˚Ù J¡°∫Õ J¡° fi <fi<tW J¡°≤d Fæ N°æ≤ fi

≈°Ì°fi J¡°≤d FÙ Fæ, Nw# oŸ ŸyÕ J¡° N<_wÃb <J¡ŸÙ J¡°Ô tu* Fæ FÙ fiFÙ* $$8,9$$

<ª<w Ju¡ Nº∫°Ÿ Ju¡ <ffi° Ì¥Ÿ≤u <J¡ŸÙ ˚Ù ≈°∫ Ÿu Ÿ¨<‹¸> J¡∑ ≈≈<W fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ, ∫F

J¡Fwu Fæ* $

ªæw∏∫ Ju¡ Nº∫°Ÿ Ju¡ <ffi° oŸ Ÿ¨<‹¸> J¡∑ Ì¥Ÿ≤Ù J¡ůoÕ ≈≈<W Fæ FÙ fiFÙ*, <ıŸŸu <J¡ ŸJ¡°

≈≈°Ìfi <J¡∫° ı°∫, oŸŸu ın ŸyÕ J¡° N<_wÃb ≤Fw° FÙ fiFÙ* $ ıů ˚Ù JC¡~> ∫F fiù Ju¡ Ÿ°tfiu fi¨Ã∫

ŸyÕ - 97]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1617

J¡≤w° Fæ, bF ÎJ¡ w≤F Ÿu NI°fib„ ªæw∏∫|fi FÙ _kC¡¿≤w Fů ≤F° Fæ $ bFÙ NF‡˚°b, ıywg N°<Ì „ÆÌ

N°æ≤ „ÆÌ°SÕR¡≈ ≤Ÿů* Ÿu ≤a<ıw-Ÿ° FůJ¡≤ ˚°Ÿw° Fæ $$10,11$$
wf NJ¡°≤dJ¡ FÙ ∫F ıywg t°fi° ı°∫, oŸ w≤F Ju¡ ∫Âh~>°b°<Ì≈s J¡° <fi≤°Ÿ J¡≤wu Fæ* $

J¡°≤d J¡° N˚°b ≤Ffiu ≈≤ <J¡ŸÙ ˚Ù ≈Ì°SÕ tu* J¡°∫Õ Ã≈∏fi fiFÙ* Fůw° $ ıywg tu* <πÃb, ÎJ¡Ãb N°<Ì J¡° ıů ˚°fi Fůw° Fæ, bF N°J¡°„≈C‹≈ Ju¡ ŸÂ„ <bJ¡v≈t°` FÙ Fæ $$12$$
wf <ªBq≈ FÙ ıywg N°æ≤ ŸJ¡° J¡°≤d <ªBq≈ FÙ f®Ê Fæ $ ∫<Ì J¡Fů <J¡ <ªBq≈ J¡∑ ÎJ¡w° tu* ∫F

J¡°∫Õ N°æ≤ ∫F J¡°≤d, ∫ů* <b˚°y J¡≤fiub°Ô° J¡°æfi Fůy°, wů ı∏t N°æ≤ fi°„ FÙ J¡°∫Õ-J¡°≤d J¡° <b˚°y J¡≤fiub°Ôu Fů*yu, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

|¸>, ≈¸> N°<Ì ı°y<wJ¡ b_wC <ªBq≈ fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ, •∫ů*<J¡ ı°y<wJ¡ b_wCNů* J¡° fi°„

Nbÿ∫‡˚°bÙ Fæ $ <ª<w J¡° fi°„ <ª<w Ÿu wů Fů fiFÙ* ŸJ¡w°, •∫ů*<J¡ fi°„J¡°Ô tu* ∫<Ì <ª<w J¡∑ ŸW°
t°fi ÔÙ ı°∫, wů "<ª<wfi°„' „ÆÌ J¡° J¡ůoÕ <bT∫ FÙ fiFÙ* Fůy° $ ınb_wC Ÿu ˚Ù <ª<w J¡° fi°„ fiFÙ*
t°fi° ı° ŸJ¡w°, •∫ů*<J¡ ınb_wC <ª<wfi°„ tu* ŸtSÕ fiFÙ* Fæ $ ∫<Ì J¡Fů <J¡ <ª<w J¡° fi°„ ˚Ù <ªBq≈

FÙ Fæ, Nw# N≈fiu N°æ≤ Ì¥Ÿ≤u Ju¡ ≈®J¡°„fi tu* Ì¥Ÿ≤u J¡∑ N≈us° fiFÙ* ≤©w°, wů ∫F ˚Ù ∫C•w fiFÙ* Fæ,

•∫ů*<J¡ <ªBq≈ <ª<w<bfi°„ _bůÃ≈<W N°æ≤ _b≈®<w∫ůyÙ J¡° ≈®J¡°„J¡ <J¡Ÿ w≤F Fů ŸJu¡y° ? N≈fiÙ

Ã≈<W N°æ≤ Ã≈<W≈¥bÕJ¡°<ÔJ¡ ≈®<w∫ůyÙ ªæw∏∫ Ìůfiů* J¡° •w fi°„ ≈¿≤I°fi J¡≤ fiFÙ* ŸJ¡w° $

N≈fiÙ Ã≈<W N°æ≤ ≈®<w∫ůyÙ Ju¡ I°fi Ju¡ <Ÿb° ŸJ¡° fi°„ _b∫a Ã≈∏fi FCN°, ∫F fiFÙ* J¡F° ı°

ŸJ¡w° $ Ÿ°sÙ Ÿu _bůÃ≈<W N°æ≤ _b≈®<w∫ůyÙ J¡° I°fi wů Fů fiFÙ* ŸJ¡w°, •∫ů*<J¡ <ª<w J¡° <bT∫

<ª<w fiFÙ* FůyÙ, Nw# ŸJu¡ buΩ˚¥w Ã≈<W <bfi°„ N°æ≤ ıywg tu* ınw° FÙ <Ÿ] Fæ, oŸ ≈®J¡°≤ ıywg tu* ınw° <Ÿ] Fů ı°fiu ≈≤ J¡°≤d J¡° <fiR¡≈d fi Fůfiu Ÿu J¡°≤d Ju¡ <ffi° ∫<Ì Ã≈<W t°fiÙ ı°∫, wů ŸÌ° FÙ ı∏t N°æ≤ ŸÌ° FÙ <bfi°„ Fůfiu Ôyuy°, •∫ů*<J¡ ı∏t N°æ≤ <bfi°„ J¡° <fib°≤J¡ wů J¡ůoÕ Fæ fiFÙ* $

∫<Ì N°≈ (_b˚°bb°ÌÙ) ≈Ì°Sů˘ J¡ů ∫ů* FÙ ≈®t°d„¥∏∫ Îba NfiC˚b<b”] <fiÃ∫-Ã≈<W_b˚°b N°æ≤

<fiÃ∫ <bfi°„_b˚°b t°fiwu Fæ*, wů ZC<w≈®t°d°fiCŸ°≤ Îba <bπ°fiů* Ju¡ NfiC˚b Ÿu <Ÿ] N©^±> ªæw∏∫æJ¡R¡≈

_bÙJ¡°≤ J¡≤fiu tu* N°≈J¡ů J¡°æfi ≈Ùn° Fæ, ∫F fwÔ°o∫u $$13,14$$

∫<Ì Ÿf JC¡~> ªæw∏∫æJ¡≤ŸR¡≈ Fæ, wf <ªwg N°æ≤ N<ªwg ∫ů* <π<b@ ≈Ô‡˚ Jæ¡Ÿu Fůw° Fæ, oŸ ≈≤

J¡Fwu Fæ* $

Ÿ°@ů, ∫F <ªwg Fæ N°æ≤ ∫F N<ªwg Fæ, oŸ ≈®J¡°≤ J¡° ∫F ıů ≈Ô‡˚ Fůw° Fæ bF Ju¡bÔ <ªW J¡∑

ªtÃJ¨¡<w Fæ, Ì¥Ÿ≤° JC¡~> ˚Ù fiFÙ* Fæ $ ŸaŸ°≤ tu* Ju¡bÔ <ª<w[b J¡∑ FÙ ŸW° Fæ $ <πÃb N°æ≤ ÎJ¡Ãb JC¡~> fiFÙ* Fæ, Ju¡bÔ J¡v≈fi°t°` Fæ $ Fu ≤°ıfig, oŸŸu ≈Ì°SÕŸW° J¡° N˚°b Fůfiu ≈≤ fiJ¡∑ ˚°bfi° J¡∑

NŸW° Nfi°∫°Ÿ <Ÿ] Fů ı°wÙ Fæ $ Ÿ‡≈¥dÕ ˚°bfi°Nů* J¡∑ NŸW° Fůfiu ≈≤ wů N°≈J¡∑ NF‡˚°bfi° J¡°

N<_wÃb Jæ¡Ÿu ≤F ŸJ¡w° Fæ ? NF‡˚°b Ju¡ NŸ‡˚b Ÿu <k¡≤ Ì¥Ÿ≤° fªw° FÙ J¡°æfi Fæ ? <ıŸu <J¡ <ªW

J¡F° ı°∫ $ oŸ<ÔÎ <ªW FÙ NFaR¡≈ Fæ, NFtSÕ Ÿu <˚∏fi Ì¥Ÿ≤° <ªWfi°tJ¡ ≈Ì°SÕ Fæ FÙ fiFÙ* N°æ≤
ıÙb-f®Ê˚uÌ wS° Âÿ∫-ÂJg¡ J¡° ˚uÌ ˚Ù fiFÙ* Fæ $ Nw# b°Ÿfi° Ÿu ≤<Fw, „°∏w tfi Ÿu ∫C•w N°æ≤
f°F≤ J¡∑ b°dÙ Ÿu ≤<Fw Fů ı°fiu ≈≤ N°≈ ≈≤t <ªÌ°J¡°„t∫ FůJ¡≤ Nb<„‹¸> Fů ı°wu Fæ*, N°≈ ŸÌuF

1618

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Fůbu*, ª°Fu <bÌuF Fůbu*, ª°Fu NfiuJ¡ ≈Ì°Sů˘ Ju¡ fÙª tu* ≤Fu*, wů ˚Ù ≈bÕw Ju¡ Ÿt°fi N¸>ÔR¡≈ FÙ Fæ*, N°≈tu*

JC¡~> ˚Ù <b<J®¡∫° fiFÙ* Fæ $ „C] ªæw∏∫Â<‹¸> Ju¡ Ÿ‡f∏@ Ÿu, ın ≈Ì°SÕ J¡∑ J¡Ì°<≈ <Ÿ<] fi Fůfiu Ju¡

J¡°≤d, ın ≈Ì°Sů˘ J¡∑ ˚°bfi° J¡° ˚Ù N˚°b Fů ı°fiu Ÿu ˚°bfi°ı<fiw ıÙbR¡≈ ≤Fw° FÙ fiFÙ*, Ju¡bÔ

_b∫a N°Ãt° FÙ Nb<„‹¸> ≤Fw° Fæ $ "Ÿf f®Ê_bR¡≈ FÙ Fæ' oÃ∫°<Ì buÌ°SÕ˚°bfi° Ÿu ı<fiw f®ÊŸ°s°ÃJ¡°≤
π°≤° Ju¡bÔ f®ÊR¡≈ NSÕ Ju¡ FÙ ≈®J¡°<„w Fů ı°fiu ≈≤ <k¡≤ fuª°≤Ù <ª∏w° J¡° N<_wÃb FÙ J¡F°≥ ≤F° ? $

Ÿf πæw J¡° f°@ Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d N°≈ f®ÊR¡≈ FÙ Fæ*, bF f®Ê <fitÕÔ, J¡°≤d„¥∏∫ N°æ≤ N°≤‡˚ Ÿu tC•w Fæ*, bF „°ÿbw Fæ, <fi≤°t∫ Fæ, N°<Ì N°æ≤ tº∫ Ÿu ≤<Fw Fæ $ bF ÎJ¡ Fůw° FCN° ˚Ù NfiuJ¡R¡≈

FCN° Fæ, b°_wb tu* ıywg NŸwg N°æ≤ „¥∏∫ Fæ $ ıyÃ≈®<w˚°ŸR¡≈ <ª<w ˚Ù N<bJ¨¡w f®Ê FÙ Fæ, Nw#

N∏w tu* bFÙ Nb<„‹¸> ≤Fw° Fæ, ∫F w°Ã≈∫Õ Fæ $$15-21$$

ŸW°fifub°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

Nl>°fifub°≥ ŸyÕ

<ªW Fæ FÙ fiFÙ*, oŸ I°fi J¡ů Â» ffi°fiu Ju¡ <fi<tW <bT∫ J¡∑ NŸW° Ÿu

<ªW J¡° N˚°b N°æ≤ N∏w tu* NJu¡Ôu Ÿwg f®Ê J¡∑ ŸW° J¡° Ÿ<b_w≤ bdÕfi $

≈®J¡°„ Ju¡ ≤Fwu FÙ R¡≈ N°<Ì J¡° ıæŸu ≈®J¡°„ Ìu©° ı°w° Fæ, bæŸu FÙ <ªW Ju¡ ≤Fwu FÙ <ª<w J¡° ∫°

Ì¥Ÿ≤u ≈Ì°SÕ J¡° ≈®J¡°„ Ìu©° ı°w° Fæ, N∏∫S° fiFÙ*; oŸ ≈¿≤<_S<w tu* ∫<Ì f®Ê°J¡°≤b¨<W∫C•w <ªW
f°<@w Fů ı°∫uy°, wů ÌÙ≈fi°„ Fůfiu ≈≤ ıæŸu N∏@J¡°≤ Fů ı°w° Fæ, bæŸu FÙ N∏@J¡°≤ Fů ı°∫uy° $

Ì¥Ÿ≤Ù f°w ∫F Fæ - ıů Ÿ<ªW Fæ*, bu FÙ Ÿªuwfi Fæ* N°æ≤ ıů N¿ªW Fæ*, bu ªuwfi„¥∏∫ Fæ*, ∫F ÔůJ¡ tu*

≈®<Ÿ] Fæ, Nw# ıÙb∏tC•w ∫<Ì fi‹¸> <ªW Fů*yu, wů t¨<WJ¡° Ju¡ ŸÂ„ Nªuwfi FÙ Fů ı°∫u*yu, ≈≤∏wC
bæŸ° Ìu©° wů ı°w° fiFÙ* $ N<≈wC <ªW Ju¡ ≤Fwu FÙ <fi≤<w„∫°fi∏ÌR¡≈Ù ≈≤t≈C”T°SÕ-„°˜k¡Ô-J¡°

NfiC˚b <J¡∫° ı° ŸJ¡w° Fæ, <ªW Ju¡ N˚°b tu* fiFÙ*, NfifiC˚¥w J¡ůoÕ ˚Ù ≈C”T°SÕ fiFÙ* Fůw° $ <J*¡wC, ÎJ¡

≈®ÿfi ˚Ù Fůw° Fæ, bF ∫F <J¡ •∫° f®Ê°J¡°≤ <ªW FÙ <ªW J¡° f°@ J¡≤uy° ∫° Ì¥Ÿ≤° ? ≈FÔ° wů J¡≤ fiFÙ*

ŸJ¡w°, •∫ů*<J¡ _b°Ãt° tu* <J®¡∫°<b≤ů@ Fæ; ∫F J¡FÙ* fiFÙ* Â‹¸> Fæ <J¡ J¡°™> N°<Ì Ì°fl b_wC J¡° ÌFfi J¡≤

≤FÙ N<Àfi N≈fiu-N°≈J¡° ˚Ù ÌFfi J¡≤u $ Ì¥Ÿ≤° ≈s ˚Ù ™>ÙJ¡ fiFÙ* Fæ, •∫ů*<J¡ ŸJu¡ π°≤° f°<@w Fůfiub°Ô° ıywg ŸJ¡° f°@J¡ Fů fiFÙ* ŸJ¡w° $ <ªWb¨<W Ÿu N<w¿≤•w ÔůJ¡ tu* f°@J¡ N≈®<Ÿ] Fůfiu Ÿu ŸC∏Ìů≈ŸC∏Ì∏∫°∫ J¡° NbŸ≤ ˚Ù fiFÙ* Ô°∫° ı° ŸJ¡w° $ f®Ê wů Nfi°<Ì Fæ, Nw# bF ŸfJ¡° Ÿ°@J¡

Fůfiu Ju¡ J¡°≤d f°@J¡ fiFÙ* Fů ŸJ¡w°, oŸ<ÔÎ <ªWf°@ <fi≤SÕJ¡, ÌC‹J¡≤ N°æ≤ Ÿb°ÕfiC˚b Ÿu <b”] Fæ, oÃ∫°<Ì N°„aJ¡°Nů* Ju¡ <fi≤Ÿfi π°≤° fů@ J¡∑ Ì¨»w° ª°Ffiub°Ôu ≤°ı° <„<©ºbı ≈¥~>wu Fæ* $

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # tC<fib≤, <ªW J¡° N<_wÃb FÙ fiFÙ* Fæ, oŸ ≈®J¡°≤ J¡° fů@ tCHu ∫C<•w Ÿu <ıŸ w≤F <b_≈‹¸> Fů, Ÿu J¡<FÎ $ ª°Fu bF ∫C<•w ≈¥bůÕ•w FÙ Fů ª°Fu Ì¥Ÿ≤Ù Fů, •∫ů*<J¡ N˚Ù wJ¡

<ªW fiFÙ* Fæ, ∫F Ftfiu Â»w°≈¥bÕJ¡ fiFÙ* ı°fi° Fæ $$1$$

Ÿt_w ÌůTů* J¡° ≈¿≤F°≤ J¡≤ ıů ∫C<•w <ªW J¡∑ f°@J¡ Fæ, Ÿu J¡Ffiu Ju¡ <ÔÎ JC¡‡˚ tC<fi <ªW J¡°

NŸ[b Fæ N°æ≤ <ªW Ju¡ N<@‹™>°fi˚¥w f®Ê J¡° FÙ Ju¡bÔ Ÿ[b Fæ, ∫ů* ≈®<wI° J¡≤wu Fæ* $

ŸyÕ - 98]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1619

JC¡‡˚ fiu J¡F° # Fu ≤°ıfig, <ªWfi°t J¡° ≈Ì°SÕ <J¡ŸÙ J¡°Ô tu*, <J¡ŸÙ Ìu„ tu* ∫° <J¡ŸÙ b_wCR¡≈ tu* J¡FÙ*

Fæ FÙ fiFÙ* N°æ≤ ıů ∫F <ªW-Ÿ° t°Ô¥t ≈n ≤F° Fæ, bF f®Êfi°t J¡∑ N<bJ¡°≤Ù b_wC FÙ Fæ $$2$$ ª¥≥<J¡

Ÿ‡≈¥dÕ <ªW N°<Ì ≈®≈aª NI°fi°ÃtJ¡ Fæ, oŸ<ÔÎ ŸJ¡° N<_wÃb FÙ fiFÙ* Fæ, •∫ů*<J¡ ıů NI°fi°ÃtJ¡
b_wC ≤FwÙ Fæ, ŸJ¡° I°fi Ÿu f°@ Fů ı°w° Fæ $ Nw# N<@‹™>°fi f®Ê tu* NFtg, Ãbtg, wwg oÃ∫°<Ì J¡<v≈w Ÿı°b¸> Jæ¡Ÿu ≤F ŸJ¡wÙ Fæ ? <fiªůn ∫F Fæ - _b°Ãt° tua w˚Ù <J®¡∫°<b≤ů@ Fůw°, ıf <J¡ NI°fif°@

Ju¡ <Ÿb° Ì¥Ÿ≤° J¡ůoÕ <ªW°<Ì J¡° f°@ Fůw° $ <J¡∏wC ÎuŸ° wů Fæ fiFÙ*, •∫ů*<J¡ NI°fif°@ FÙ NI°fiJ¡°∫Õ

N°<Ì J¡∑ <fib¨<WR¡≈ Fæ, Nw# NI°fif°@ J¡∑ <_S<w tu* <ªW J¡° N<_wÃb ™>F≤ ŸJ¡w° FÙ fiFÙ* $ NwÎb

<k¡≤ N∏@Ãb N°<Ì ÌůT Fů ˚Ù ŸJ¡wu fiFÙ*, •∫ů*<J¡ NI°fi FÙ Ÿb°Õ∏@Ãb J¡° ≈®∫ůıJ¡ Fæ; NI°fif°@ Fůfiu

≈≤ _b≈®J¡°„ ≈¥d°Õfi∏Ì J¡° Nb„uT ≤Ffiu Ÿu <fi≤<w„∫ ≈C”T°SÕ <Ÿ] FÙ Fů ı°w° Fæ $ <ªW Ju¡ N@Ùfi ªæw∏∫

Fæ ˚Ù fiFÙ*, <J¡∏wC N<˚Δ∫•w <ª<w Ju¡ N@Ùfi ªæw∏∫ Fæ, oŸ ≈®J¡°≤ J¡° ªæw∏∫ ıÙb∏tC•wů* tu*, <ªW J¡°
fi°„ Fůfiu≈≤ ˚Ù Fæ FÙ; Nw# ıÙb∏tCK¡ Nªuwfi fiFÙ* Fů ŸJ¡wu $ <ªW J¡° <bfi°„ Fů ı°fiu ≈≤ <ªWJ¨¡w

<ª<w J¡∑ N<˚Δ∫<•w ˚°y ı°∫uyÙ, ∫F J¡Ffi° wů ŸC<bª°≤t¥ÔJ¡ Fů fiFÙ* ŸJ¡w°, •∫ů*<J¡ Nfi<˚Δ∫•w NI°fiR¡≈ N°b≤d Ju¡ FÙ J¡°≤d ≤FwÙ Fæ $ ıf N°b°≤J¡ NI°fi FÙ F¸> y∫°, wf <ª<w J¡∑ N<˚Δ∫<•w _b°˚°<bJ¡ Fůfiu Ÿu ŸJ¡∑ Nfi<˚Δ∫<•w Fů FÙ fiFÙ* ŸJ¡wÙ, tu| Ju¡ N°b≤d J¡° <bfi°„ J¡≤ b°∫C π°≤°

J¡∑ yoÕ Ÿ¥∫Õ J¡∑ N<˚Δ∫<•w „≤ÃJ¡°Ô tu* b°∫C Ju¡ fi ≤Ffiu ≈≤ •∫° fi‹¸> Fů ı°wÙ Fæ ? NS°Õwg fiFÙ*, Ÿ¥∫°Õ<˚Δ∫<•w ffiÙ FÙ ≤FwÙ Fæ, fŸ ∫FÙ ∏∫°∫ ≈®J¨¡w tu* Fæ $$3$$ ıů JC¡~> ˚Ù ∫F <Ìw ıywg Fæ, bF JC¡~> Fæ FÙ fiFÙ*, ∫F°≥ ∫<Ì JC¡~> Fæ, wů Ÿf f®Ê FÙ Fæ, Nw# <J¡ŸŸu •∫° <J¡Ÿ w≤F ı°fi° ı°∫ $$4$$

•w NSÕ tu* "fi <fi≤ů@ů fi ªůÃ≈<W#' oÃ∫°<Ì ZC<w J¡° ≈®t°dR¡≈ Ÿu ]≤d J¡≤wu Fæ* $

≈®°J¨¡w ≈®Ô∫ Ju¡ Nfi∏w≤ ≈C≤°d N°<Ì tu* ≈®<Ÿ] ıů Ÿ¨<‹¸> Fæ, Ÿ Ÿ¨<‹¸> Ju¡ N°≤‡˚ tu* FÙ ∫F <ªW

N°<Ì ıywg Ã≈∏fi fiFÙ* Fæ, oŸ<ÔÎ tæ*fiu "∫F <ªW-Ÿ° t°Ô¥t' ≈nw° Fæ, oÃ∫°<Ì R¡≈ Ÿu ıů J¡FÙ*-

J¡FÙ* <fiÌuÕ„ <J¡∫° Fæ, bF Ju¡bÔ N°≈Ju¡ fů@ Ju¡ <ÔÎ FÙ <J¡∫° Fæ $$5$$

≈®J¨¡w NSÕ Ju¡ Ÿ°@fi tu* ≈¥bůÕ•w ∫C<•w ˚Ù ŸtSÕ Fæ $

≈°Ì°fi N°<Ì J¡°≤dR¡≈ Ÿu ıů ≈®<Ÿ] Fæ*, fiJ¡° ˚Ù N<_wÃb fiFÙ* Fæ N°æ≤ <ıwfiu ˚°bR¡≈ Ÿu

≈®<Ÿ] Fæ*, fiJ¡° ˚Ù N<_wÃb fiFÙ* Fæ, oŸ<ÔÎ f®Ê J¡°≤d fiFÙ* Fæ N°æ≤ oŸ ıywg J¡° ˚Ù J¡ůoÕ J¡°≤d fiFÙ* Fæ $ ∫ů* NI°fiı<fiw ˚®°<∏wR¡≈ FÙ ıywg Fæ, oŸ<ÔÎ ŸJ¡∑ <J¡ŸÙ J¡°Ô tu* ŸW° fiFÙ* Fæ $ Nw# ∫F
ıů <Ì©°oÕ ≈nw° Fæ, bF ˚°Ÿfi°ÃtJ¡ f®Ê FÙ Fæ, Ì¥Ÿ≤° fiFÙ* $$6,7$$

∫<Ì ŸyÕ N°<Ì b°_wb tu* fiFÙ* Fæ, wů "wÌ°Ãt°fia _b∫tJC¡”w', "ÎJ¡ů b„Ù ŸbÕ˚¥w°∏w≤°Ãt°',

"ÎJa¡ fÙıa fFC@° ∫# J¡≤ů<w', "J¡w°Õ ˚ů•w° tFuÿb≤#' oÃ∫°<Ì ZC<w-_t¨<w-bªfiů* J¡° ≈®∫ůıfi •∫° ?

∫<Ì ∫F „aJ¡° Fů, wů ŸJ¡° Ÿt°@°fi ∫F Fæ <J¡ "fiuF fi°fi°<_w <J*¡ªfi' oŸ ZC<w tu* N≈u<sw <fiTuº∫

J¡° Ÿt≈Õd J¡≤ Nπæww[b J¡° Δ∫CÃ≈°Ìfi J¡≤fi° FÙ fiJ¡° ≈®∫ůıfi Fæ, w[b°SÕw° fitu* fiFÙ* Fæ, oŸ

N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
ıů Ìub fi°t≤<Fw N°æ≤ ”≈≤<Fw Fæ, Ÿ f®ÊR¡≈ Ìub Ju¡ <bT∫ tu* J¡Ffi° <J¡ ∫F Ìub oŸ

NŸÌ°ÃtJ¡ ıywg J¡° <fit°Õd J¡≤w° Fæ bF fi wů ∫C•Ã∫°ÃtJ¡ Fæ, fi ŸÃ∫ Fæ N°æ≤ bæŸ° fi wů Ôůyů*

1620

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

J¡° NfiC˚b Fæ $ ıů _b°Ãt° oÕÿb≤ Fæ, bF <fi≤°J¡°≤, Nfi°t N°æ≤ <J¡ŸÙ Ì¥Ÿ≤u Ÿu N°Fw fi Fůfiub°Ô°

Fæ, oŸ<ÔÎ bF ıywg J¡≤w° Fæ, oÃ∫°<Ì ıů w°Ã≈∫Õ„¥∏∫ NSÕb°Ìů* J¡∑ ŸbÕI Ju¡ <bT∫ tu* <•w Fæ, bF Ju¡bÔ ≈F°Ÿ Ju¡ <ÔÎ FÙ Fæ $$8,9$$
oŸ ≈®J¡°≤ ıyÌCÃ≈<W J¡∑ N<Ÿ<] Fůfiu ≈≤ ≈®<wI°w NSÕ J¡∑ <Ÿ<] Nfi°∫°Ÿ <Ÿ] Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu ≤°ıfig, oŸÙ ≈®∫ůy Ÿu <ªW J¡° N<_wÃb fiFÙ* ≤Fw°, Fu Ÿ°@ů, ıf ıywg J¡° FÙ N<_wÃb Fæ fiFÙ*, wf ıywg Ju¡ N∏wyÕw <ªW J¡° N<_wÃb wů Jæ¡Ÿu ≤F ŸJ¡w° Fæ ? $$10$$
ıywg J¡∑ NŸW° tu* <bT∫ů* J¡∑ NŸW° Ÿu ˚Ù <ªW J¡∑ ŸW° fiFÙ* Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

<ªW wů b°Ÿfi°t°`R¡≈ Fæ, b°Ÿfi° wf FůwÙ Fæ, ıf <J¡ b°_∫ ∫°fiÙ b°Ÿfi° J¡° J¡tÕ (<bT∫) ≤Fu $

≈≤∏wC b°Ÿfi° J¡° J¡tÕ ıů ıywg Fæ, bF wů _b∫a NŸwg Fæ, Nw# <ªW J¡° N<_wÃb FÙ J¡F°≥ ? $$11$$
wf <ªW°<Ì Δ∫bF°≤ J¡° <bT∫ J¡°æfi Fæ ? t°∫° Ÿu ≈<Fw f®Ê FÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
ıů ∫F _b∫a f®Ê_bR¡≈ N°Ãt° N≈fiu FÙ _bR¡≈ Ÿu N≈fiu tu* _kC¡¿≤w Fůw° Fæ, ŸÙJu¡ <ªW N°<Ì
fi°t Fæ* N°æ≤ ŸÙfiu fiJ¡∑ ≤ªfi° ˚Ù J¡∑ Fæ $$12$$

"ªuwů <F b°Ÿfi°t°`tg' oÃ∫°<Ì ÿÔůJ¡ J¡∑ Δ∫°¶∫° J¡≤wu Fæ* $

≈FÔu wů J¡°≤d Ju¡ N˚°b Ÿu FÙ ∫F Ì¨ÿ∫ b°Ÿfi° J¡° <bT∫ ıywg Ã≈∏fi FÙ fiFÙ* FCN° Fæ, Nw#

<ªWR¡≈w° N°oÕ J¡F°≥ Ÿu ? $$13$$

"∫<ÌÌa J¡ª<w' oÃ∫°<Ì ÿÔůJ¡ J¡° ˚Ù, ≈≤t°SÕÌ¨<‹¸> Ÿu ŸJu¡ k¡Ô-bdÕfi tu* w°Ã≈∫Õ Fæ, ∫ů* Δ∫°¶∫°fi J¡≤wu Fæ* $

Nw# Ju¡bÔ <ªÌ°J¡°„_bR¡≈ ≈≤t°J¡°„ fi°tJ¡ <b„C] <bI°fi FÙ ∫F _kC¡¿≤w Fů ≤F° Fæ, oŸ<ÔÎ
ıywg J¡∑ ŸW° J¡F°≥ Ÿu N°oÕ ? $$14$$
t°∫°w[bÂ<‹¸> Ÿu ˚Ù ŸJ¡∑ Δ∫°¶∫° J¡≤wu Fæ* $

≈≤t°J¡°„_bR¡≈ <ª<wÌ≈Õd tu* ıů JC¡~> N<fibÕªfiÙ∫ t°∫°R¡≈ Sůn°-Ÿ° _kC¡¿≤w Fů ≤F° Fæ, bF <ªwg R¡≈Ù Ì≈Õd Ju¡ J¡°≤d FÙ Ã≈∏fi Fæ, Nw# NŸÔ tu* fi <ªW Fæ N°æ≤ fi ıywg-<J®¡∫° Fæ $

Ÿt_w NfiSů˘ J¡ů Ã≈∏fi J¡≤fiub°ÔÙ NFtg, Ãbtg, ıywg oÃ∫°<Ì ıů ∫F ≈®<w≈<W (I°fi) FůwÙ Fæ, bF b°_w<bJ¡ fiFÙ* Fæ, <J¡∏wC Ÿ°sÙR¡≈ tCH tu* _b›fi Ju¡ ŸÂ„ <tØ∫°R¡≈ FÙ ˚°ŸwÙ Fæ $ ª¥≥<J¡
b°Ÿfi° Ju¡ <bT∫ ıywg J¡∑ NŸW° Fůfiu Ÿu b°Ÿfi° J¡∑ ŸW° fiFÙ* Fæ, oŸ<ÔÎ b°Ÿfi°ÃtJ¡ <ªW FÙ

Jæ¡Ÿ°, J¡F°≥, <J¡ŸŸu N°æ≤ <J¡Ÿ w≤F Ÿu Fů ŸJ¡w° Fæ ? <ı∏Fu* w[bI°fi fiFÙ* Fæ, bu FÙ <ªW N°æ≤
oŸ Âÿ∫ ıywg J¡ů ŸBq≈ ı°fiwu Fæ*, b_wCw# <ªW NŸwg Fæ, ŸJ¡° J¡ůoÕ N°J¡°≤ fiFÙ* Fæ N°æ≤ fi

≈FÔu Ã≈∏fi FÙ FCN° Fæ $ <ªW oŸ<ÔÎ ≈FÔu Ã≈∏fi fiFÙ* FCN° <J¡ ŸyÕ Ju¡ N°≤‡˚ tu* FÙ Ÿu ≈æÌ°

J¡≤fiub°Ô° J¡ůoÕ J¡°≤d fi S° N°æ≤ ÔůJ¡, „°˜ N°æ≤ NfiC˚b Ÿu Âÿ∫ b_wC tu* Nfi°<Ìw°, Nıw°

N°æ≤ <_S≤w° J¡∑ ≈≈<W J¡˚Ù Fů fiFÙ* ŸJ¡wÙ $ Ÿ°J¡°≤, _S¥Ô wS° ≈®<w|°w∫ůÀ∫ N°J¨¡<wb°Ôu oŸ
ıywg Ju¡ ÔůJ¡, „°˜ N°æ≤ NfiC˚b Ÿu <Ÿ] ıů ∫u tF°≈®Ô∫ N°<Ì ∫°fiÙ ≈®Ô∫°∏w <bJ¡°≤ Fæ*, fiJ¡°

<fi≤°J¡≤d J¡≤fi° ∫ůÀ∫ fiFÙ* Fæ, •∫ů*<J¡ <fi≤°J¡≤d J¡≤fiu tu* ≈≈°ÌJ¡ ıů FuwC Fů ŸJ¡wu Fæ*, bu Fæ* FÙ
fiFÙ* $ „°˜, NfiC˚b N°æ≤ buÌ°SÕ <Ÿ]°∏wů* Ju¡ «¡≈≤ Ì¨<‹¸>≈°w J¡≤fiu Ÿu bu ≈®°J¨¡w N°<Ì wÙfi ≈®Ô∫

ŸyÕ - 99]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1621

Fæ* FÙ fiFÙ*, ∫F J¡Ffiub°Ô° ∏tW FÙ Fů ŸJ¡w° Fæ $ <ıŸJ¡∑ fC<] tu* ÔůJ¡, „°˜ N°æ≤ buÌ ≈®t°d fiFÙ* Fæ*, bF Ju¡bÔ ÔůJ¡ J¡° N°Z∫ J¡≤fiub°Ôu NŸwg ª°b°ÕJ¡ N°<Ì Ÿu ˚Ù NÃ∫∏w t¥©Õ Fæ, Nw#

Ÿ≠ıfi J¡ů ŸJ¡° J¡˚Ù NbÔ‡ffi fiFÙ* J¡≤fi° ª°<FÎ $$15-23$$
wf ZC<w tu* •wf®ÊJ¡°≤dw°≈s J¡° FÙ NbÔ‡ffi J¡∑<ıÎ, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

Ÿ°J¡°≤ wS° ≈®<w|°w∫C•w oŸ Âÿ∫ ıywg J¡° J¡FÙ* ≈≤ ˚Ù <fi≤°J¡°≤ ≈®<w|°w„¥∏∫ f®Ê J¡°≤d fiFÙ* Fů ŸJ¡w° $$24$$

<fi≤°J¡°≤ f®Ê tu* J¡°≤dÃb J¡° ≈®<w≈°Ìfi J¡≤fiub°ÔÙ ZC<w J¡° w°Ã≈∫Õ " wÌfi∏∫Ãbt°≤‡˚d-

„ÆÌ°<ÌU∫#' oÃ∫°<Ì f°Ì≤°∫d∏∫°∫ Ÿu ıywg w[bw# f®ÊR¡≈ FÙ Fæ, oŸ NSÕ tu* ≈FÔu J¡F° FÙ ı°

ªCJ¡° Fæ $ oŸ w≤F f®ÊR¡≈ Ÿu Ô‚∫t°d ıywg Δ∫bF°≤ tu*, t¥wÕR¡≈w° J¡° <bfi°„ fi Fůfiu Ÿu, NSÕ<J®¡∫°
tu* ŸtSÕ Fæ FÙ, oŸ<ÔÎ ÔůJ¡<b≤ů@ fiFÙ* Fů ŸJ¡w° $ ≈≤t°SÕ Ÿu wů f®ÊR¡≈ FÙ ıywg Fæ, t¥i>Â<‹¸>b°Ôů*

Ju¡ tw tu* ≈®<Ÿ] ıů ŸJ¡° R¡≈ Fæ, wBq≈ fiFÙ*, Nw# buÌ<b≤ů@ ˚Ù fiFÙ* Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Fu tCfiu, oŸ w≤F N≈®<Ÿ]R¡≈ Ÿu (NJ¡°≤dÃb°<ÌR¡≈ Ÿu) Ô‚∫t°d f®Ê ŸÌ° FÙ wÃ_bR¡≈ Fæ $
oŸ w≤F <Ÿ]°∏w Fůwu FCÎ ˚Ù Δ∫bF°≤ tu* ıywg NSÕ<J®¡∫° tu* ŸtSÕ fiFÙ* Fæ, ∫F ˚Ù fiFÙ* Fæ N°æ≤ ≈≤t°SÕ
tu* ıywg f®ÊR¡≈ fiFÙ* Fæ, ∫F ˚Ù fiFÙ* Fů ŸJ¡w° $$25$$

Nf Ÿt_w Ÿ¨<‹¸>≈®<w≈°ÌJ¡ ZC<w∫ů* J¡° N°æ≤ "fiu<w fiu<w' oÃ∫°<Ì Ÿ¨<‹¸><fi≤°J¡≤d J¡≤fiub°ÔÙ

ZC<w∫ů* J¡° w°Ã≈∫Õ, <tÔ°J¡≤, J¡Fwu Fæ* $
oŸŸu Na„„¥∏∫, ≈®<w|°w≤<Fw, <ªÌ°J¡°„, <fi≤°J¡°≤, Nfi∏w, ≈¥bÕ Ÿu ≈¥bÕ Fůwu FCÎ ˚Ù <fi≤a„,

≈¥dÕ_b˚°b, ŸÌ°≈®°›w f®ÊJ¡°-ıů ∫F Ÿt_bR¡≈ _bw# N≈fi° J¡ªfi Fæ, bF N≈fi° _bR¡≈ FÙ

ŸyÕ-≈®Ô∫R¡≈@°≤Ù ıywg Ju¡ R¡≈ tu* ıf wJ¡ NI°fi ≤Fw° Fæ wf wJ¡ ı°fi° ı°w° Fæ, ∫F Ÿ¨<‹¸>-

ZC<w∫ů* J¡° w°Ã≈∫Õ Fæ N°æ≤ bFÙ ÎJ¡sd Ju¡ f°Ì "w[bt<Ÿ' N°<Ì „°˜ů* Ju¡ NfiCŸ°≤ I°w FCN° Ÿwg f®ÊR¡≈ FůJ¡≤ πæw-<fitCÕ•w _b˚°b tu* <_Sw Fů ı°w° Fæ, ∫F Ÿ¨<‹¸><fi≤°J¡≤d J¡≤fiub°ÔÙ ZC<w∫ů*

J¡° w°Ã≈∫Õ Fæ $ „°˜Ù∫ fů@ Ÿu Ÿf JC¡~> f®Ê FÙ f®Ê Fæ, fi wů J¡FÙ* ıywg N°<Ì J¡° I°fi Fæ, fi J¡FÙ* <ªW J¡° N˚°b Fæ, fi J¡FÙ* <ªW N°<Ì Fæ* N°æ≤ fi J¡FÙ* πæw-Îu•∫ N°<Ì J¡∑ J¡v≈fi° FÙ Fæ $

Ÿ ≈®J¡°≤ ı°fi° y∫° Ÿt_w ıywg ≈Bb<fitCÕ•w FůJ¡≤ <fi≤°@°≤, Nı∏t°, Nfi°<Ì, _b°ÃtR¡≈

∫S°<_Sw ŸÌgf®ÊR¡≈ FÙ Fů ı°w° Fæ $ ∫F ıů NI°<fi∫ů* π°≤° Ìu©u y∫u R¡≈ Ÿu ∫C•w ıywg Fæ, bF fi fi°fi° Fæ N°æ≤ fi Nfi°fi° FÙ Fæ, Nw# ∫S°<_Sw J¡° Δ∫bF°≤ J¡≤ ≤Fu N°≈ Wt J¡°™> Ju¡ ŸÂ„
b°yg N°<Ì Δ∫°≈°≤ů* Ÿu <fitCÕ•w FůJ¡≤ <_Sw ≤<FÎ $$26-30$$

Nl>°fifub°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

<fifi°fifub°≥ ŸyÕ

_S¥d°<fi©fifi ∏∫°∫ Ÿu fů@ J¡ů ŸCÌ¨» ffi°fiu Ju¡ <ÔÎ ≈®fC] FCÎ ˚Ù

≤°ı° <„<©ºbı J¡ů JC¡‡˚ π°≤° ≈Cfi# fů<@w J¡≤fi° $
oŸ w≤F fů<@w FCÎ ≤°ı° <„<©ºbı-≈Ìu„ı∏∫ I°fi Ÿu Ÿ‡≈¥dÕ Ÿ∏ÌuF N°<Ì J¡° fÙı tu≤°

NI°fi fi‹¸> Fů y∫° - ∫ů* „ÆÌůhª°≤d J¡≤ <Ì©Ô°wu Fæ* $

1622

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu tF°tCfiu, N°≈J¡∑ Ì∫° Ÿu tu≤° tůF fi‹¸> Fů y∫°, tCHu _t¨<w (<b_t¨w FCÎ N°Ãt° J¡° Ÿ°s°ÃJ¡°≤) ÔÆ@ Fů yoÕ, tu≤° Ÿ∏ÌuF Ì¥≤ Fů y∫°; tu≤Ù fC<] <bZ°∏w Fů yoÕ, tæ* N°Ãtb°fig FůJ¡≤ Nf <_Sw F¥≥ $ ˚ybfig, Nf tæ*fiu Iu∫ b_wC J¡° I°fi J¡≤ <Ô∫°, tF°t°æfiÙ

Fů y∫°, t°∫°R¡≈Ù tF°ŸtCB J¡ů ≈°≤ J¡≤ y∫°; Nf tæ* „°∏w F¥≥, tæ* NFaJ¡°≤_bR¡≈ fiFÙ* F¥≥, N°ÃtI°fiÙ
ffiJ¡≤ ŸbÕ<b@ <bJ¡°≤ů* Ÿu „¥∏∫ FůJ¡≤ Nb<_Sw F¥≥ $ NFů, N<w <ª≤J¡°Ô wJ¡ tæ* ˚bŸ°y≤ tu*

≈¿≤˚®td J¡≤w° ≤F°, ≈≤∏wC N˚Ù tæ* NsCÆ@ Ns∫ _S°fi J¡ů ≈®°›w FCN° F¥≥ $ Fu tCfiu, oŸ w≤F

Nb<_Sw Fůfiu ≈≤ t¥©ů˘ Ÿu NbfC] NF∏w°Ÿ<Fw ∫u wÙfiů* ıywg fiFÙ* Fæ* $ ıů JC¡~> ∫F ˚°<Ÿw Fů

≤F° Fæ Ÿu tæ* f®ÊR¡≈ FÙ ı°fiw° F¥≥ $$1-4$$

≤°ı° <„<©ºbı π°≤° J¡FÙ yoÕ f°wů* J¡° NfiCtůÌfi J¡≤ ≤Fu JC¡‡˚ M¡<T J¡Fwu Fæ* $

JC¡‡˚ fiu J¡F° # Fu ≤°ıfig, N°≈J¡° J¡Sfi ŸÃ∫ Fæ $ <ıŸ <ªÌ°J¡°„ tu* ∫F ıywg FÙ fiFÙ* Fæ bF°≥ oŸ
w≤F J¡° "NFa Ãbtg' N°<Ì ˚°fi°ÃtJ¡ y∏@bÕ-fiy≤-Δ∫bF°≤ Jæ¡Ÿ° ? J¡F°≥, <J¡Ÿ <fi<tW Ÿu N°æ≤ <J¡Ÿ

≈®J¡°≤ Fů ŸJ¡w° Fæ ? Fu ≤°ıfig, N°≈ ∫S°≈®°›w Δ∫bF°≤ J¡≤wu FCÎ „°∏wtfi°, t°æfiÙ tC<fi ffiJ¡≤

≈®„°∏w Ÿ°y≤ Ju¡ Ì≤ tu* „°∏w FCÎ N°bwÕ≈¿≤_≈∏Ìfi Ju¡ ŸÂ„ Nb<_Sw ≤<F∫u $ ∫F Ÿf ∫S°<_Sw

„°∏w f®Ê-_bR¡≈ FÙ oŸ w≤F Nb<_Sw Fæ $ tæ* N°æ≤ ∫F Ÿf ıywg-„ÆÌ°SÕ_bR¡≈ N°J¡°„t∫ FÙ Fæ

∫°fiÙ „¥∏∫ FÙ Fæ $ ∫F Ÿf ŸaŸ°≤ N°<Ì N°æ≤ N∏w Ÿu „¥∏∫ <ªwgªtÃJ¨¡<wfi°tJ¡ ıů N°Ãt_bR¡≈

N°J¡°„ Fæ bFÙ N≈fiu ª°J¡ª•∫ Ÿu ÌÙ¿≈w Fů ≤F° Fæ $ ıæŸu JC¡^±>Ô N°<Ì ≤ªfi°<b„uTÂ<‹¸> Ju¡ „°∏w Fů ı°fiu ≈≤ ŸCbdÕt°` Nb<„‹¸> ≤F ı°w° Fæ bæŸu FÙ ıyÌ°<Ì NSů˘ Ju¡ „°∏w Fů ı°fiu ≈≤ ÎJ¡t°` f®Ê FÙ

Nb<„‹¸> ≤F ı°w° Fæ $ ıæŸu Ÿt<‹¸>-NFaJ¡°≤°ÃtJ¡ _b∫a˚¥ ŸaJ¡v≈t°` Fæ* bæŸu FÙ _b∫a Δ∫<‹¸>-NFaJ¡°≤

˚Ù ŸaJ¡v≈t°` Fæ $ Ÿt<‹¸> N°æ≤ Δ∫<‹¸> J¡° f∏@ N°æ≤ tůs-∫u Ìůfiů* J®¡t„# N<˚t°fi N°æ≤ N<˚t°fi-

≈¿≤Ã∫°y Ÿu ı<fiw N°Ãt-buÌfi Ju¡ N@Ùfi FůJ¡≤ Δ∫b<_Sw Fæ* $$5-10$$

ŸÙJ¡ů _≈‹¸>R¡≈ Ÿu fwÔ°wu Fæ* $

"ÌuF N°<Ì tæ* F¥≥' oŸ w≤F J¡° ŸaJ¡v≈ NÃ∫∏w <bfi°„Ù f∏@fi Ju¡ <ÔÎ Fůw° Fæ wS° "ÌuF°<ÌR¡≈ tæ*
fiFÙ* F¥≥' oŸ w≤F J¡° ŸaJ¡v≈ <btÔ°ÃtJ¡ tůs Ju¡ <ÔÎ Fůw° Fæ $$11$$
tůs •∫° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

ŸÌ° J®¡t„# Fů ≤Fu f∏@-tůs wS° ŸaJ¡v≈°<Ì „ÆÌ°Sů˘ J¡° Ÿ°<s˚¥w ıů _bR¡≈-I°fi Fæ bFÙ

ŸÌgf®Ê N°æ≤ Jæ¡bv∫ J¡F° ı°w° Fæ $ NFaJ¡°≤I°fi J¡° NI°fi tůs Fæ wS° NFaJ¡°≤I°fi FÙ f∏@ Fæ $
oŸ<ÔÎ Fu ≤°ıfig, "tæ* bF f®Ê FÙ F¥≥, NFa ≈Ì°SÕ tæ* fiFÙ* F¥≥' oŸ w≤F Ju¡ „C] Jæ¡bv∫°ÃtJ¡ fů@ Ÿu ∫C•w FůJ¡≤ N°Ãtb°fig ffi ı°o∫u $$12,13$$

„C] Jæ¡bv∫°ÃtJ¡ fů@ ŸaJ¡v≈ Ju¡ s∫ Ÿu <Ÿ] Fůw° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Ÿ‡∫yg I°fiůÌ∫ tu* FuwC˚¥w ŸaJ¡v≈ Ju¡ Ã∫°yt°` Ÿu tůs J¡∑ <Ÿ<] Ju¡ <ÔÎ NŸÌ°ÃtJ¡ ŸaJ¡v≈

N≈fiu N°≈ FÙ fi‹¸> Fů ı°w° Fæ $$14$$

„C] f®Ê J¡°≤d fiFÙ* Fů ŸJ¡w°, oŸŸu Âÿ∫ ≈Ì°Sů˘ J¡° N˚°b Fæ - Âÿ∫ ≈Ì°Sů˘ J¡° N˚°b

<fi<ÿªw Fůfiu Ÿu ŸaJ¡v≈ J¡° s∫ Fů ı°w° Fæ, ŸaJ¡v≈ Ju¡ s∫ Ÿu NFa˚°b J¡° s∫ Fů ı°w° Fæ N°æ≤

ŸyÕ - 99]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1623

NFa˚°b Ju¡ s∫ Ÿu ıÙb˚°b°<ÌR¡≈ ŸaŸ°≤ J¡° s∫ Fů ı°w° Fæ; ŸJu¡ f°Ì ÎJ¡t°` f®Ê Nb<„‹¸> ≤F
ı°w° Fæ, oŸ J®¡t J¡ů fwÔ°wu Fæ* $

N≈®w•∫Õ_bR¡≈ <„b tu* J¡°≤dw° fiFÙ* Fæ, J¡°≤d Ju¡ N˚°b Ÿu J¡°∫Õ ≈Ì°SÕ ˚Ù fiFÙ* Fæ, J¡°∫Õ ≈Ì°Sů˘

Ju¡ N˚°b J¡∑ <Ÿ<] Fůfiu ≈≤ fiJ¡° I°fi (ŸaJ¡v≈) <Ÿ] fiFÙ* Fæ N°æ≤ ŸaJ¡v≈R¡≈ J¡°≤d Ju¡ N˚°b Ÿu NFa˚°b J¡° ˚Ù Ì∫ fiFÙ* Fů ŸJ¡w° $ NF‡˚°b J¡° Ì∫ fi Fůfiu Ÿu <J¡ŸJ¡° Jæ¡Ÿ° ŸaŸ°≤ ? N°æ≤ ŸaŸ°≤

Ju¡ N˚°b Ÿu Ÿb°ÕÃtJ¡ Ju¡bÔ ≈≤f®Ê FÙ Nb<„‹¸> ≤F ı°w° Fæ $ I°fi Ÿu ≈FÔu ˚Ù ıů ∫F ıyBq≈ Ÿu Nb˚°<Ÿw Fůw° S° bF ≈≤t°SÕR¡≈ Ÿu f®Ê FÙ Ÿ w≤F Ÿu Nb<_Sw S° $ w[bfů@ Ÿu J¡ůoÕ N≈¥bÕ fiFÙ*

≈®J¡¸> Fůw°, <J¡∏wC ≈≤f®Ê_bR¡≈ _b˚°b tu* <_Sw ≈≤f®Ê FÙ ≈≤f®Ê Ÿu N≈¥bÕ _bR¡≈ FÙ ≈®J¡¸> Fůw°

Fæ $ Ÿ (ŸÌæJ¡R¡≈Ãb) FuwC Ÿu ıů Ÿb°ÕÃtJ¡ b_wC Fæ, bF bı®<„Ô° Ÿu ¿fi<f<±>w (≈¿≤≈¥dÕ) ∫°fiÙ
bı®<„Ô° Ju¡ Ì≤ J¡∑ fi°o˘ Â» N°æ≤ <_S≤ Fæ, Ÿtu* <_Sw ıů ıywg Fæ, Ÿu bı®t<d Ju¡ ≤<ÿtt∫

Fı°≤ů* ≈®<w<f‡fů* Ju¡ N°J¡°≤ů* Ju¡ ŸÂ„ ı°<fi∫u $$15-19$$

Nf bF tC<•w tu* Jæ¡Ÿu <_Sw Fæ, Ÿu J¡Fwu Fæ* $

ŸaJ¡v≈ Ju¡ fi‹¸> Fů ı°fiu ≈≤ Ÿ°tfiu <_Sw ŸaJ¡v≈fiy≤ J¡° ıů R¡≈ ≤Fw° Fæ Ÿu N°≈ N°J¡°„ Ÿu

˚Ù f»J¡≤ NÃ∫∏w _bh~> ŸwgNŸwgt∫ oŸ ıywg J¡° R¡≈ Ÿt<H∫u $$20$$
wf NªÔ f®Ê tu* ıywg-_≈∏Ìfi J¡° ≈®Ã∫∫ Jæ¡Ÿu Fůw° Fæ, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $
ıæŸu bı®<„Ô° Ju¡ Ì≤ tu* ≈®<w<f‡f°ÃtJ¡ ≈C”T _≈∏Ìfi„ÙÔ fi Fůw° FCN° ˚Ù _≈<∏Ìw Fůw° Fæ bæŸu FÙ _≈∏Ìfi„ÙÔ, tfifi-≤<Fw „°∏w N°æ≤ ıywg-„ÆÌ°SÕ Ÿu ≤<Fw oŸ ıywg J¡ů ıů Ìu©w° Fæ bFÙ

Ìu©w° Fæ $ Ÿ‡∫yg I°fi J¡° Ì∫ Fůfiu ≈≤ f®fl R¡≈Ì„Õfi wS° N°∏w¿≤J¡ t°fi<ŸJ¡ J¡v≈fi°Î≥ <fi#Ÿ°≤

Fæ*, ÎuŸÙ N°yt≈®t°d Ÿu Ã≈∏fi ıů <_S≤ ˚°bfi° Ã≈∏fi FůwÙ Fæ ŸÙJ¡ů <bπ°fig Ôůy <fib°Õd J¡∑ FuwC

Fůfiu Ÿu <fib°Õd (tůs) J¡Fwu Fæ* $$21,22$$

"ıyh~>ÆÌ°SÕ≤<Fwa ∫# ≈ÿ∫<w Ÿ ≈ÿ∫<w' ∫F ıů J¡F° Fæ ŸJ¡∑ Ì¨‹¸>°∏w≈¥bÕJ¡ Δ∫°¶∫° J¡≤wu Fæ* $
ıæŸu _≈∏Ì„¥∏∫ b°∫C, ÌÙ≈°<Ì N°J¡°≤<b„uT Ÿu „¥∏∫ N°J¡°„yw ≈®J¡°„ NSb° J¡¸>J¡°<Ì

≤ªfi°<b„uT Ÿu „¥∏∫ ŸCbdÕ Fæ bæŸu FÙ ıywg ˚Ù <J¡ŸÙ ≤ªfi°<b„uT Ÿu „¥∏∫ f®Ê FÙ Fæ, ÎuŸÙ Ÿ‡˚°bfi°

Nbÿ∫ J¡≤fiÙ ª°<FÎ $$23$$

"R¡≈°ÔůJ¡tfi_J¡°≤°#' oŸJ¡∑ ˚Ù Δ∫°¶∫° J¡≤wu Fæ* $
fů@ Ÿu f®ÊR¡≈ ıywg Ju¡ ∫u f°fl R¡≈Ì„Õfi wS° N°∏w¿≤J¡ t°fi<ŸJ¡ J¡v≈fi°Î≥, ıů ıywg J¡∑

≈®wÙ<w J¡≤°fiub°ÔÙ Fæ; <fiw°∏w NŸBq≈ Ÿu Nb˚°<Ÿw Fů ı°wÙ Fæ* $ <ıŸ w≤F ŸtCB tu* NfiuJ¡ ˚Ù w≤ay N°<Ì w≤ay„ÆÌ°SÕ Ÿu ≤<Fw ıÔt°` FÙ Fæ*; ŸÙ w≤F fFCw-ŸÙ b_wCÎ≥ I°fi J¡° Ì∫ Fůfiu ≈≤ ŸyÕ„ÆÌ°SÕ

Ÿu ≤<Fw ŸyÕ„¥∏∫ ÎJ¡t°`f®Ê FÙ Fæ* $$24,25$$

"ŸyÕ' „ÆÌ Ju¡ NSÕ˚¥w ˚uÌ J¡° f°@ Fů ı°fiu≈≤ Ÿ¨<‹¸> N°æ≤ ≈≤f®Ê tu* Îu•∫ FÙ ˚°<Ÿw Fůw° Fæ, oŸJ¡ů Δ∫<w≤uJ¡ Ÿu Â» J¡≤wu Fæ* $

∫F Ÿ¨<‹¸> FÙ Ÿ¨<‹¸>„ÆÌ Ju¡ NSÕ Ÿu (˚uÌ Ÿu) ≤<Fw ≈≤f®Ê Fæ N°æ≤ ≈≤f®Ê FÙ Ÿ¨<‹¸> Fæ, •∫ů*<J¡ ∫F

„°ÿbw "Ÿb˘ ©<vbÌa f®Ê' oŸÙ ZC<w J¡° b°•∫°SÕ Fæ $ ŸfJ¡° ≈fäFd (<bJ¡°Ÿ) J¡≤w° Fæ, oŸ<ÔÎ

1624

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

"f®Ê' Fæ, oŸ ≈®J¡°≤ f®Ê„ÆÌ J¡∑ NSÕŸ‡≈<W Fůfiu ≈≤ FÙ ÔůJ¡ tu* ŸyÕ„ÆÌ°SÕ J¡∑ fC<] J¡∑ yoÕ Fæ N°æ≤

ŸyÕ„ÆÌ°SÕ J¡∑ Ÿa<Ÿ<] Fůfiu ≈≤ ∫°fiÙ ŸyÕ-fi°t N°æ≤ R¡≈ J¡° <bŸyÕ (Ã∫°y)-oŸ w≤F ŸyÕ-„ÆÌ°SÕ

J¡∑ Ÿ‡≈<W Fůfiu ≈≤ <`<b@ ≈¿≤h~>uÌ J¡∑ <fib¨<W Fů ı°fiu Ÿu "f¨F' @°wC Ju¡ NfiCŸ°≤ f®Ê„ÆÌ J¡° NSÕ

<fiJ¡Ôw° Fæ, oŸ<ÔÎ ŸyÕ„ÆÌ N°æ≤ f®Ê„ÆÌ Ìůfiů* ÎJ¡°SÕJ¡ FÙ Fæ* $$26,27$$
wf N„ÆÌ b_wC tu* f®Ê„ÆÌ J¡∑ ≈®b¨<W Jæ¡Ÿu FůwÙ Fæ, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

Ÿt_w „ÆÌ˚°bfi° N°æ≤ Ÿt_w „ÆÌ°SÕ˚°bfi° Ÿu N<˚Δ∫•w „C] <ªÌ°J¡°„ FÙ Nb<_Sw ≤Fw°

Fæ bFÙ f®Ê„ÆÌ Ÿu J¡F° ı°w° Fæ $ Sůnu ˚Ù ≈¿≤h~>uÌ J¡° _bÙJ¡°≤ J¡≤ Ôufiu ≈≤ "f¨F' @°wC Ju¡ NSÕ tu*

ŸaJ¡ůª Fů ı°∫uy°, Nw# N„ÆÌ „ÆÌ Ÿu ıæŸu J¡F° ı°w° Fæ bæŸu FÙ f®Ê„ÆÌ Ÿu ˚Ù bFÙ J¡F° ı°w° Fæ,

∫F ˚°b Fæ $ NSb° ıywg-„ÆÌ Ju¡ ŸÂ„ f®Ê„ÆÌ J¡° ıů b°h∫˚¥w NSÕ Fæ ŸJ¡ů ı°fi Ôufiu Ju¡ f°Ì

Ôsd° π°≤° N©^±>°SÕR¡≈ Ÿ‡∫ygI°fi <Ÿ] Fů ı°fiu ≈≤ ıů Nb<„‹¸> Nı, „°∏w N°Ãtb_wC ≤FwÙ

Fæ ŸŸu f®Ê„ÆÌ°<Ì b°dÙ ˚Ù <fib¨W Fů ı°wÙ Fæ $ Fu ≤°ıfig, w[bI°fi Fů ı°fiu≈≤ ∫F Ÿt_w ıywg_bR¡≈ ıů ∫S°<_Sw Fæ, bF N<wÂ» bı®≈°T°dR¡≈ ≈≤f®Ê_bR¡≈ FÙ Fæ N°æ≤ <ıŸ Ì„° tu*

NI°fi Ju¡ J¡°≤d "tæ* Ÿb°ÕÃtJ¡ F¥≥' ∫F I°fi fiFÙ* FCN°, Ÿ Ì„° tu* ˚Ù ÎJ¡°ÃtJ¡ _b_bR¡≈ FůJ¡≤ ≤Fw°

FÙ Fæ, oŸ<ÔÎ f®Ê N°æ≤ ıywg J¡∑ ÎJ¡ FÙ ŸW° Fæ $$28-30$$

<fifi°fifub°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

Ÿ°æb°≥ ŸyÕ
f®Ê ŸW° Ÿu f®Ê Ju¡ ŸÂ„ ıywg J¡∑ ≈¨SJ¡ ŸW° J¡° <fiTu@
wS° ı∏t N°<Ì <bJ¡°≤ů* Ÿu ≤<Fw f®Ê J¡∑ _bw# ŸW° J¡° <b@°fi $

∫<Ì f®Ê N°æ≤ ıywg ofi Ìůfiů* J¡∑ ÎJ¡ FÙ ŸW° Fæ wf ŸÙ ŸW° Ÿu f®Ê J¡∑ fi°o˘ ıywg ˚Ù ≈≤t°SÕ

ŸÃ∫ •∫ů* fiFÙ* Fůy°, <tØ∫° b_wC Ju¡ J¡°≤d J¡° wů <fiR¡≈d NÃ∫∏w J¡<™>fi Fæ, ≈≤∏wC ŸÃ∫ b_wC J¡°
wCv∫_bR¡≈ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d f®Ê J¡°≤d Fů ŸJ¡w° Fæ, ∫ů* ≤°ı° <„<©ºbı N°„aJ¡° J¡≤wu Fæ* $

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu tF°fC]u, ∫<Ì ÎuŸÙ f°w Fæ wů <ıŸ w≤F ≈≤f®ÊR¡≈ J¡°≤d ŸÃ∫ Fæ bæŸu FÙ ∫F ıywg J¡°∫Õ ˚Ù ŸÃ∫ Fæ, ∫F tæ* ı°fiw° F¥≥ $ JC¡‡˚ fiu J¡F° # Fu ≤°ıfig, <ıŸtu* J¡°≤dw° Fæ

ŸJ¡° bæŸ° J¡°∫Õ Fů ŸJ¡w° Fæ $ ≈≤∏wC ıů <fiyCÕd f®Ê Fæ bF wů ≈FÔu Ÿu FÙ J¡°≤d fiFÙ* Fæ, <k¡≤ ŸŸu J¡°∫Õ Fůy° FÙ Jæ¡Ÿu ? $$1,2$$

™>ÙJ¡ Fæ, wf <fi<bÕ„uT f®Ê tu* <_Sw t°∫°„fÔ FÙ ıywg J¡° J¡°≤d Fæ, ∫<Ì ÎuŸ° J¡Fu*, wů oŸ ≈≤

J¡Fwu Fæ* $
oŸ <fi<bÕ„uT f®Ê tu* J¡ůoÕ t°∫°„fÔ J¡°≤d N°æ≤ J¡ůoÕ ŸJ¡° J¡°∫Õ ıywg <J¡ŸÙ Ÿt∫ Fæ FÙ fiFÙ* $
t°∫°Â<‹¸> Ÿu FÙ t°∫°, t°∫°„fÔ N°æ≤ ŸJu¡ J¡°∫ů˘ J¡∑ <_S<w ≤FwÙ Fæ $ ≈≤t°SÕÂ<‹¸> Ÿu wů ∫F

Ÿ‡≈¥dÕ <bΩt°fi ıywg Ÿb°ÕÃtJ¡ „°∏w N°æ≤ Nı FÙ Fæ $ oŸ ¿bT∫ tu* b°<wÕJ¡ tu* J¡F° y∫° Fæ -

"N<bΩ°_wÙÃ∫<bΩ°∫°tub°<ŸÃb° ≈®J¡v›∫wu $ f®ÊÂ‹¸>§° Ãb<bΩu∫a fi J¡Saªfi ∫C≠∫wu $$ ∫°fiÙ N<bΩ°

Fæ, ∫F ˚Ù N<bΩ° tu* ≤FJ¡≤ FÙ J¡v≈fi° J¡∑ ı°wÙ Fæ, f®ÊÂ<‹¸> Ÿu wů ∫F N<bΩ° <J¡ŸÙ w≤F ∫C<•w<Ÿ]

ŸyÕ - 100]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1625

Fů FÙ fiFÙ* ŸJ¡wÙ $$3$$

Nı∏t° Fůfiu Ÿu oŸtu* Ÿ°Âÿ∫≈®Ÿ<•w Nbÿ∫ FůyÙ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
ıů J¡°∫Õ J¡°≤d Ÿu Ã≈∏fi Fůw° Fæ bF J¡°≤d Ju¡ ŸÂ„ Fůw° Fæ $ ıů ∫F°≥ Ã≈∏fi FÙ fiFÙ* Fůw°,

Ÿtu* ˚Ô° Ÿ°Âÿ∫ N°∫uy° FÙ J¡F°≥ Ÿu ? $$4$$

Ã≈∏fi •∫ů* fiFÙ* Fůw°, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

Fu ≤°ıfig , ˚Ô° N°≈ fwÔ°o∫u wů ŸFÙ, <ıŸJ¡° J¡ůoÕ fÙı Fæ FÙ fiFÙ*, bF Ã≈∏fi Jæ¡Ÿu Fůy° ?

fÙı Ju¡ N˚°b Ÿu bFÙ fÙı •∫ů* fiFÙ* Fůy°, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

Fu ≤°ıfig, ıů b_wC N≈®w•∫Õ N°æ≤ Ny‡∫ Fæ, Ÿtu* fÙıw° FÙ J¡F°≥ ™>F≤uyÙ ? $$5$$

Ÿtu* fÙı°<Ì FuwCNů* J¡° N˚°b Jæ¡Ÿu Fæ, ∫<Ì ÎuŸÙ „aJ¡° Fů, wů oŸJ¡° W≤ ∫F Fæ <J¡ ≈®t°d Ÿu

<Ÿ] ŸJu¡ <ªw Ìu„ N°æ≤ J¡°Ô fiFÙ* Fæ, oŸÙJ¡ů J¡Fwu Fæ* $

Ìu„ N°æ≤ J¡°Ô Ju¡ b„ Ÿu Ÿ˚Ù ≈Ì°SÕ J¡°≤d Ÿu ∫C•w N°æ≤ ≈®t°d Ÿu y‡∫ Fůwu Fæ* $ wf wů f®Ê<bT∫J¡

≈®t° tu* FÙ <fi<tW N°æ≤ ≈°Ì°fi J¡°≤d <bT∫ ≤Fu*; wů ∫F ∫C•w fiFÙ* Fæ, •∫ů*<J¡ <b≤ů@ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

<ıŸ ≈®t°d J¡° J¡w°Õ N°<Ì J¡°≤J¡t°` J¡° <b≤ů@Ù f®Ê <bT∫ Fæ, ŸŸu FuwC N°æ≤ ≈°Ì°fi J¡°≤d J¡∑ ≈®t° Ã≈∏fi FůwÙ Fæ, ∫F Jæ¡Ÿu fůÔ ŸJ¡wu Fæ* ? $$6$$ ª¥≥<J¡ J¡w°Õ, J¡tÕ N°æ≤ J¡°≤d„¥∏∫ ≈≤t<„b tu*

J¡°≤dw° fiFÙ* Fæ, oŸ<ÔÎ ıywg „ÆÌ°SÕI°fi J¡° bF J¡°≤d fiFÙ* Fæ $$7$$ NwÎb Fu ≤°ıfig, „C]

N°J¡°„ŸÂ„, ŸÌ°ÃtJ¡ <fi<bÕ„uT ıů f®Êb_wC <_Sw Fæ ŸÙJ¡ů N°≈ N≈fiu ⁄Ì∫ tu* "tæ* bFÙ „C] f®Ê

F¥≥' ∫ů* w[bÂ<‹¸> Ÿu @°≤d J¡∑<ı∫u $ bFÙ NŸ‡∫yg Ì<„Õ∫ů* J¡° <bT∫ NŸÙt ıywg Fæ $$8$$

<ª∏t°`R¡≈ ≈®t° Ÿu FÙ ∫F ıywg f®ÊR¡≈ ffi ı°w° Fæ N°æ≤ Nw[b°J¡°≤ tfi J¡∑ ˚®°<∏w Ÿu f®Ê
ıyB¥≈ ffi ı°w° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

<ª∏t°` Nı≤ „°∏w ıů ÎJ¡ b_wC Fæ bFÙ ≈®t° J¡Ù <bT∫ J¡∑ ı°wÙ Fæ, ŸÙŸu ∫F ıywg Ÿwg,

„°∏w f®ÊR¡≈ ı°fi° ı°w° Fæ (wS° f®Ê FÙ Nw[b°J¡°≤ tfi J¡∑ ˚®°<∏w Ÿu ıyBq≈ Ÿu NbfC] Fůw°

Fæ) $$9$$ Fu ≈¨<SbÙ≈wu, <ªW J¡° ıů N∏∫S°˚°b Fæ bFÙ f®Ê_bR¡≈F°<fi J¡FÙ y∫Ù Fæ, ıů ≈<^±>wů* Ÿu _b°fiC˚¥w Fæ $$10$$

ŸÙJ¡ů _≈‹¸> fwÔ°wu Fæ* $

Fu fi¨≈, fi°„_b˚°b Ÿ <ªW J¡ů fi°„°ÃtJ¡ ı°<fi∫u, •∫ů*<J¡ sd˚≤ Ju¡ <ÔÎ ˚Ù

N°Ãt_bR¡≈<b_t≤dR¡≈ bF fi°„ J¡v≈J¡°Ô≈∫Õ∏w <b_t¨w <ªW„ÆÌ Ÿu J¡F° ı°w° Fæ $$11$$

NŸaJ¡v≈ π°≤° ≈∫Õb<Ÿw w[bI°fi Ÿu bF <ªW fi‹¸> Fů ı°w° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Ÿ‡∫yg I°fiůÌ∫ Ju¡ FuwC˚¥w NŸaJ¡v≈t°` Ÿu NŸÌ°ÃtJ¡ ŸaJ¡v≈_bR¡≈ <ªW _b∫a FÙ tůs<Ÿ<]

Ju¡ <ÔÎ sÙd Fů ı°w° Fæ $$12$$

™>ÙJ¡ Fæ, ŸaJ¡v≈ J¡° fi°„ Fů ı°∫, <k¡≤ ˚Ù <bÿb J¡∑ <fib¨<W Jæ¡Ÿu FůyÙ, ∫<Ì ÎuŸÙ N°„aJ¡° J¡∑
ı°∫, wů ŸJ¡° W≤ ∫F Fæ <J¡ <tØ∫° Fůfiu Ÿu FÙ $ "<b„<w ≈≤t°Ãt∏∫uJ¡∑˚b<w fi b_Ãb∏w≤w∫°&b<w‹™>w o<w <bÿbtg' (ıů ≈≤t°Ãt° tu* ≈®<b‹¸> Fů ı°w° Fæ - ÎJ¡R¡≈ Ÿu <tÔ ı°w° Fæ, fi <J¡ <J¡ŸÙ Ì¥Ÿ≤Ù b_wC Ju¡ R¡≈ Ÿu ≤Fw° Fæ ŸJ¡° fi°t Fæ - <bÿb) ÎuŸu <bÿb„ÆÌ Ju¡ <fibªÕfi J¡ů ⁄Ì∫

1626

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
tu* ≤©J¡≤ J¡Fwu Fæ* $

N≈fiu N<@‹™>°fi f®Ê tu* ≈®<b‹¸> Fůfiub°Ô°, ∫F <bÿb„ÆÌ J¡° NSÕ Fæ - oŸJu¡ NfiCŸ°≤ ∫<Ì N≈fiu fi°t Ÿu FÙ N≈fi° N˚°b _bÙJ¡°≤ J¡≤fiub°Ô° ∫F <bÿb J¡F° ı°w° Fæ, wů Fu J¡tÔfiù, (N°≈ fwÔ°o∫u wů ŸFÙ) ∫F <bΩt°fi Jæ¡Ÿu Fů ŸJ¡w° Fæ ? $$13$$
oŸtu* ÔůJ¡b¨W J¡ů ≈®t°dR¡≈ Ÿu ≈<_Sw J¡≤wu Fæ* $

Fu ≤°ıfig, Ìůfiů* F°S ™>°J¡≤ ıů «≥¡ªu _b≤ Ÿu f°≤-f°≤ ∫F J¡Fw° Fæ <J¡ tæ* „¥B F¥≥, bF ˚Ô° <b≈®

Jæ¡Ÿu Fů ŸJ¡w° Fæ N°æ≤ ŸJ¡° <b≈®Ãb Fæ Jæ¡Ÿ° ? Ÿ<∏fi≈°w Ÿu JC¡<≈w @°wCb°Ô° ıů tfiC‹∫ f°≤-f°≤

«≥¡ªu _b≤ Ÿu <ªvÔ°w° Fæ <J¡ tæ* t≤ y∫°, tæ* t≤ y∫°; Fu ≤°ıfig, Ÿu N°≈ ı°fi ÔÙ<ı∫u <J¡ bF t¨Ã∫C J¡∑
yůÌ tu* Ÿů y∫° Fæ, ŸJ¡° ıÙbfi ÎJ¡ ˚®tt°` Fæ $$14,15$$
wf <ªW N°<Ì Fæ*, oŸ NfiC˚b J¡∑ •∫° Ì„° FůyÙ, ∫<Ì ÎuŸÙ N°„aJ¡° Fů, wů ŸJ¡° W≤ ∫F Fæ

<J¡ bF Ÿf <fÔJC¡Ô ˚®°<∏wt°` Fæ, oŸu NfiuJ¡ Â‹¸>°∏wů* Ÿu fwÔ°wu Fæ* $

NÔ°wªJ®¡ Ju¡ ŸÂ„ ˚®t°J¨¡<w ıů ∫F°≥ ıywg, <ªW N°<Ì <Ì©°oÕ Ìuw° Fæ bF t¨yw¨‹d°ıÔ, Ìů ª∏B N°<Ì J¡∑ ˚®°<∏w wS° f°ÔJ¡<v≈w buw°Ô N°<Ì J¡∑ fi°o˘ Fæ $$16$$

™>ÙJ¡ Fæ, wf wů ˚®°<∏w Ju¡ ÎJ¡ fFCw fnu ≈CaıR¡≈ Ÿu Ÿwg FÙ t°fi ÔÙ<ı∫u $ fiFÙa, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

Fu tFÙ≈wu, ıů ŸbÕS° ˚®t≈Caı_bR¡≈ Fæ bF ˚Ô° ŸÃ∫ fi°t Ÿu Jæ¡Ÿu J¡F° ı° ŸJ¡w° Fæ ?

NI°fiı<fiw ˚®°<∏w FÙ N∏w#J¡≤d N°æ≤ <ªW°<Ì„ÆÌů* Ÿu J¡FÙ ı°wÙ Fæ $ Ÿwg J¡∑ fi°o˘ Nb<_Sw NŸwg NI°fi FÙ <ªW J¡F° ı°w° Fæ $ NI°fi NŸabuÌfi_bR¡≈ Fæ N°æ≤ I°fi Fæ ŸabuÌfiR¡≈ $$17,18$$
wf NI°fiR¡≈ Ÿu FÙ <ªW°<Ì J¡ů ŸÃ∫ J¡F° ı°∫, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

ŸabuÌfiR¡≈ I°fi Ÿu NI°fi tu* Ÿ[bfC<] J¡° fi°„ Fů ı°w° Fæ, Fu Ÿ°@ů, t”t≤Ù¿ªJ¡° tu*
ıÔI°fi Δ∫SÕ ˚®°<∏w FÙ Fæ $ ıæŸu t”t≤Ù<ªJ¡° tu* FCN° ıÔI°fi "∫F ıÔ fiFÙ* Fæ', oŸ I°fi Ÿu fi‹¸> Fů ı°w° Fæ bæŸu FÙ "∫F <ªW Fæ' oŸ R¡≈ Ÿu ⁄Ì∫ tu* FCN° Ÿa<bwg J¡° ıů ≈®°æ» NI°fi°ÃtJ¡
tÔ Fæ bF "∫F <ªW fiFÙ* Fæ' oŸ I°fi Ÿu Ÿt¥Ô <bfi‹¸> Fů ı°w° Fæ $ ıæŸu NI°fi˚®t Ÿu Ã≈∏fi FCoÕ ≤≠ıC tu* Ÿ≈ÕR¡≈w° "∫F Ÿ≈Õ fiFÙ* Fæ' oŸ w≤F Ju¡ ⁄Ì∫ tu* N°R¡» I°fi Ÿu fi‹¸> Fů ı°wÙ Fæ, bæŸu FÙ N°Ãt° tu* NI°fi˚®t Ÿu Ã≈∏fi FCN° tfiůR¡≈ <ªW "∫F <ªW fiFÙ* Fæ' oŸ w≤F Ju¡ ⁄Ì∫ tu* N°R¡»

<bI°fi Ÿu <bfi‹¸> Fů ı°w° Fæ $ <ªW, tfi, NFaJ¡°≤ N°<Ì ŸJ¡Ô ≈Ì°SÕ ⁄Ì∫ tu* NI°fi Ÿu Ã≈∏fi FCÎ Fæ* $ b_wCw# oŸ ıywg tu* <ªW fiFÙ* Fæ N°æ≤ oŸÙ w≤F NFaJ¡°≤°<Ì Ÿu Ÿa∫C•w ÌuF°<Ì JC¡~> ˚Ù
fiFÙ* Fæ, <J¡∏wC ÎJ¡°∏w <fitÕÔ ÎJ¡ Ÿa<bwg FÙ Fæ $ <bt¥» Ÿ Ÿa<bwg Ju¡ π°≤° FÙ ŸaJ¡v≈, <ªW N°<Ì

J¡∑ ≤ªfi° J¡∑ yoÕ SÙ $ N°ı ≈®fC] FCoÕ Ÿa<bwg fiu ŸaJ¡v≈ Ju¡ N˚°b Ÿu fi ŸfJ¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ <Ì∫° $

Fu tF°f°Fů, ıæŸu ≈bfi Ÿu N<Àfi tu* ≠b°Ô°ı°Ô «¡≈≤ ™>w° Fæ N°æ≤ ŸJu¡ N˚°b Ÿu <k¡≤ fi‹¸> Fů ı°w° Fæ bæŸu FÙ ŸaJ¡v≈ Ÿu ıů ≈Ì°SÕ N°w° Fæ bF ŸaJ¡v≈ Ju¡ N˚°b Ÿu ªÔ° ı°w° Fæ $ ıæŸu ıÔ

Ÿu ŸtCB y®_w Fæ bæŸu FÙ N°Ãtw[b Ÿu NÃ∫∏w |fiÙ˚¥w <b_w¨w f®ÊŸW° Ÿu ∫F Ÿ°≤° ŸaŸ°≤ Δ∫°›w (y®_w) Fæ $ tæ* fiFÙ* F¥≥, N∏∫ fiFÙ* Fæ, fi N°≈ Fæ*, fi ∫u Ÿf ≈Ì°SÕ Fæ*, fi <ªW Fæ, fi o<∏B∫°≥ Fæ* N°æ≤
fi N°J¡°„ FÙ Fæ $ Ju¡bÔ ÎJ¡ <fitÕÔ N°Ãt° FÙ Fæ $$19-28$$

ŸyÕ - 101]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1627
wf ıÙb∏tC•w Ôůy |¸>°<Ì-N°J¡°≤ <J¡ŸJ¡ů Ìu©wu Fæ*, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

|¸>°<Ì Ju¡ N°J¡°≤R¡≈ Ÿu ÎJ¡ bF N°Ãt° FÙ ıÙb∏tC•wů* J¡ů <Ì©°oÕ Ìuw° Fæ $ ∫F <ªW Fæ, ∫F tæ* F¥≥, oÃ∫°<Ì JC¡J¡v≈fi° ∏Fu* Jæ¡ŸÙ ? Fu tFÙ≈wu, oŸ `æÔů•∫ tu* fi J¡ůoÕ ı∏t Ôuw° Fæ N°æ≤ fi J¡ůoÕ t≤w° FÙ

Fæ $ Ÿwg N°æ≤ NŸwg ˚°bfi°R¡≈ ∫F Ju¡bÔ <ª<w J¡° vÔ°Ÿt°` Fæ $ ∫F Ÿb°ÕÃtJ¡ Δ∫°≈J¡ f®Ê ≈≤t°Ãt°

FÙ ıf ÎJ¡ f°≤ ≈®J¡¸> FCN°, wf <πÃb N°æ≤ ÎJ¡Ãb ≤Fw° FÙ fiFÙ* $ ˚®t wS° t¨Ã∫C N°<Ì J¡° ˚∫ ˚Ù fiFÙ*

≤Fw° $ oŸ<ÔÎ Fu <t`, N°≈ Ÿ‡≈¥dÕ o<∏B∫ůa tu* wS° o<∏B∫ů* Ÿu y®°fl N<Àfi N°<Ì Ju¡ N°J¡°≤ů* tu*

Ÿ∏t°`_bR¡≈ Ÿu Δ∫°›w Fæ*, Nw# Fu tF°fC]u, N°≈ Ì°F FuwC N°º∫°<ÃtJ¡°<Ì ˚°bů* Ÿu ÌÀ@ fiFÙ* Fů ŸJ¡wu N°æ≤ fi N°≈ J¡FÙ* <Ô›w FÙ Fů ŸJ¡wu Fæ* $ Fu <t`, <fitÕÔ N°J¡°„_bR¡≈ wS° Jæ¡bv∫°fi∏wR¡≈

N°≈J¡° fi wů JC¡~> <bfi‹¸> Fů ŸJ¡w° Fæ N°æ≤ fi JC¡~> f» FÙ ŸJ¡w° Fæ $ oh~>° N°æ≤ N<fih~>° _bR¡≈

„<•w∫°≥ wS° <J®¡∫°„<•w ˚Ù N°≈ FÙ Fæ*, •∫ů*<J¡ Fu ¿t`, N≈fiÙ J¡Ô°Nů* Ÿu ≈¨SJg¡ ª∏Bt° ≈ÔÆ@
fiFÙ* Fůw° $ Fu tFÙ≈wu, Nı∏t°, Nı≤, Nfi°<Ì Nı_b˚°b () <fitÕÔ, ŸÌ° ÎJ¡R¡≈, ŸJ¨¡wg

≈®J¡°„_bR¡≈, J¡Ôfi°≤<Fw, N≈fiu _bR¡≈ J¡° ≈¿≤ª∫ J¡≤°fiub°ÔÙ ÔÙÔ° Ÿu ∫C•w, Ÿ∏t°` Ÿu <Ìw, Ÿ‡≈¥dÕ Δ∫bF°≤ů* Ÿu ≈¥bÕ <Ÿ] ıů Nı b_wC Fæ bFÙ N°Ãtw[b Fæ $$29-35$$

Ÿ°æb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ÎJ¡ Ÿ°æ ÎJ¡b°≥ ŸyÕ

I°fi J¡∑ Ì¨»w° Ÿu ≤°ı° <„<©ºbı J¡∑ J¨¡wJ¨¡Ã∫w°,
ıÙb∏tC<•w tu* N<ªWw° wS° w[b J¡∑ <_S<w J¡° bdÕfi $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, oŸ w≤F NJ¨¡<`t JC¡‡˚ Ju¡ Ÿ J¡Sfi J¡°

<bª°≤ J¡≤ ≤Fu ≤°ı° <„<©ºbı N≈fiu ≈¥bÕ ˚°b J¡ů ~>ůnJ¡≤ sd ˚≤ _b∫a Ÿ N°Ãt≈Ì tu* ≈®°›w Fů y∫u $ <„Ô°wÔ tu* ©ůÌÙ yoÕ _≈∏Ìfi„¥∏∫ Nb∫bů* Ÿu ∫C•w N°J¡°≤b°ÔÙ ≈®<wt° J¡∑ fi°o˘ bF ≤°ı°
tfi N°æ≤ fiù Ju¡ Δ∫°≈°≤ů* J¡ů f∏ÌJ¡≤ „°∏wb°Jg¡ tC<fi Fů y∫u $ Fu tF°f°Fů, ŸJu¡ f°Ì ÎJ¡ tCFqwÕ
tu* ≈®fC] F…Î NwÎb <bJ¡<Ÿw fiùb°Ôu Ÿ ≤°ı° Ÿu JC¡‡˚R¡<≈dÙ ª¥±>°Ô° fůÔ ™>Ù $ JC¡‡˚ fiu J¡F° #

Fu tF°f°Fů, tF°fi, „C], <b_w¨w, <fitÕÔ wS° ∫ů<y∫ů* J¡∑ ŸC∏Ì≤ „˙∫° Ju¡ Ÿt°fi oŸ <fi≤<w„∫°fi∏Ì

≈Ì tu* •∫° N°≈ <bZ°∏w Fů ªCJu¡ ? ≤°ıfig, •∫° N°≈ N∏w#J¡≤d Ÿu ≈®fC] Fů ªCJu¡ ? •∫° N°≈fiu N≈fiÙ ˚®°<∏w ~>ůn ÌÙ ? •∫° N°≈fiu Iu∫ ≈Ì°SÕ J¡° Nh~>Ù w≤F I°fi J¡≤ <Ô∫° ? •∫° N°≈fiu B‹¸>Δ∫ b_wC Ìu© ÔÙ ? ≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu ˚ybfig, N°≈J¡∑ Ì∫° Ÿu tæ*fiu bF tFwÙ

N°Ãt≈ÌbÙ Ìu© ÔÙ, ıů <fi≤<w„∫°fi∏ÌR¡≈Ù ˚¥<tJ¡° wS° <F≤^∫y˚Õ Ju¡ N°fi∏ÌwJ¡ <bT∫°fi∏ÌŸt¥F

Ju¡ «¡≈≤ (ÃJ¡TÕ J¡∑ ≈≤°J¡°‹™>° tu*) Nb<_Sw Fæ $ NFů, buΩ b_wC J¡ů ı°fi Ôufiub°Ôu Ÿ≠ıfi tF°Ãt°Nů* J¡° Ÿay oŸ Nfi°<Ì ŸaŸ°≤ tu* J¡˚Ù ˚Ù NfiC˚¥w fi Fůfiub°Ô° ıů <fi≤<w„∫°fi∏Ì Fæ wÃ≈®ªC≤ Fæ, Nw# ŸbůÕÃJ¨¡‹¸> k¡Ô J¡° ≈®Ì°w° Fæ $$1-7$$

() ∫F°≥ ≈≤ wÙfi "Nı' ≈Ìů* Ÿu ı∏t, b¨<] N°æ≤ <b≈¿≤d°t J¡° ©^±>fi <J¡∫° y∫° Fæ wS°

"ŸÌ° ÎJ¡R¡≈' oŸ <b„uTd Ÿu N∏∫ <bJ¡°≤ů* J¡° ©^±>fi <J¡∫° y∫° Fæ, ∫F ŸtH Ôufi° ª°<FÎ $

1628

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ÿ°t°∏∫R¡≈ Ÿu J¡FÙ yoÕ f°w J¡∑ <b„uTR¡≈ Ÿu Δ∫°¶∫° J¡≤wu Fæ* $

˚ybfig , <ıŸ tF°Nt¨w J¡Ù ≈®°<›w tF° Nt¨w_bR¡≈ FÙ tæ*fiu NI°fib„ Ÿ°≤u ı∏t tu* fiFÙ* J¡∑, N°ı N°≈Ju¡ Ÿt°yt Ÿu ŸJ¡∑ tæ*fiu _b∫a Nfi°∫°Ÿ FÙ ≈®°<›w J¡∑ $ Fu J¡tÔÔůªfi, Nfi∏w N°æ≤ N°Ω
oŸ Nt¨wR¡≈Ù N°Ãt≈Ì J¡ů tæ*fiu ≈FÔu FÙ •∫ů* fiFÙ* ≈®°›w <J¡∫° ? $$8,9$$

<ªWyw J¡T°∫ů* J¡° (b°Ÿfi°Nů* J¡°) ≈¿≤≈°J¡ fi Fůfiu Ÿu ≈FÔu N°≈ I°fi ≈®°›w fi J¡≤ ŸJu¡, oŸ Ÿt∫ wů w≈_∫° Ju¡ π°≤° fiJ¡° ≈¿≤≈°J¡ Fů ı°fiu Ÿu N°≈fiu ≈®°›w J¡≤ <Ô∫°, oŸ N°„∫ Ÿu JC¡‡˚ W≤ Ìuwu Fæ* $

JC¡‡˚ fiu J¡F° # Fu ≤°ıfig, ˚ůy J¡∑ oh~>°Nů* J¡° Ã∫°y J¡≤ ªCJu¡ tfi Ju¡ ≈„°∏w FůJ¡≤ Nb<_Sw Fů ı°fiu ≈≤ Ÿ‡≈¥dÕ o<∏B∫ů* N°æ≤ tfi Ju¡ ˚ůyR¡≈ J¡T°∫ů* J¡° ≈°J¡ Ÿ‡≈∏fi Fů ı°fiu Ÿu <ªW tu*

≈Ìu„ J¡∑ <btÔ <•w∫°≥ Ÿ w≤F <_S<w J¡ů ≈®°›w FůwÙ Fæ*, <ıŸ w≤F Ÿku¡Ì „C] b˜ Ju¡ «¡≈≤

JCa¡JC¡t ıÔ Ju¡ <f∏Ì… () $ Fu ≤°ıfig, N°≈Ju¡ Nfi∏w _bb°Ÿfi°_bR¡≈ J¡T°∫ů* J¡°, ıů NfiuJ¡ ı∏t Ju¡ „≤Ù≤ů* π°≤° ÎJ¡` <J¡∫u y∫u Su, N°ı ≈¿≤≈°J¡ <Ìw F…N° Fæ $ Fu J¡tÔÔůªfi Ÿ°@ů, J¡°Ô Ÿu

≈J¡J¡≤ <Ô*y ÌuF Ÿu Ÿ‡≈¥dÕ tÔ (c) Ÿ w≤F <y≤ ı°wu Fæ*, <ıŸ w≤F J¡°Ô Ÿu ≈J¡J¡≤ b¨sů* Ÿu

fiJu¡ k¡Ô fiÙªu <y≤ ı°wu Fæ* $ Fu <t`, b°Ÿfi°ÃtJ¡ tÔů* Ju¡ „≤Ù≤ Ÿu Ìq≤ ªÔu ı°fiu ≈≤ yC” ıů <btÔ

≈Ìu„ Ìuwu Fæ*, bF N∏w#J¡≤d tu* Ÿ w≤F „Ù|® ≈®<b‹¸> Fů ı°w° Fæ, <ıŸ w≤F J¡tÔ Ju¡ Ìa±> R¡≈

Ô‚∫ tu* f°d $ Fu tF°twu, J¡T°∫ů* J¡° ≈°J¡ Ÿ‡≈∏fi Fů ı°fiu≈≤ N°ı N°≈ tu≤u π°≤° <bfů<@w F…Î

Fæ*, oŸ<ÔÎ N°ı FÙ N°≈Ju¡ NI°fi J¡° ŸbÕS° fi°„ F…N° $ N°ı N°≈Ju¡ J¡T°∫ů* J¡° ©¥f ≈¿≤≈°J¡

Fů y∫° $ N°ı FÙ N°≈fiu I°fi°SÕ ≈Ìu„ J¡° w°Ã≈∫ÕR¡≈ Ÿu Nb@°≤d <J¡∫° Fæ $ ≈<Ì‹¸> NSů˘ J¡°

N≈fiu ⁄Ì∫ tu* @°≤d J¡≤fiu Ÿu N°≈ oŸ Ÿt∫ oŸ ŸaŸ°≤ tu* ≈Ìu„ Ÿu Ÿt<∏bw Fů y∫u $ ≈Ìu„-
k¡Ô_bR¡≈ Ÿ°s°ÃJ¡°≤ I°fib°fig ˚Ù N˚Ù N°≈ FCÎ Fæ* $ Fu ≤°ıfig, ŸÃŸay Ju¡ fF°fiu N°ı N°≈Ju¡ „C˚

N°æ≤ N„C˚ Ÿf w≤F Ju¡ J¡tů˘ J¡° <fÔJC¡Ô s∫ Ÿ‡≈∏fi Fů y∫° $$10-17$$

N°≈J¡° NI°fi N°ı FÙ tº∫°ÖJ¡°Ô tu* sÙd FCN° Fæ, ∫F tCHu Nh~>Ù w≤F t°Ô¥t Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu tFÙ≈wu, ıf wJ¡ N°ı Ju¡ <Ìfi J¡° ∫F ≈¥bÕ˚°y Nb„uT S°, w˚Ù wJ¡ N°≈J¡ů <ªW tu* "NFa, tt' oÃ∫°<ÌR¡≈ NI°fi ˚Ù ffi° FCN° S°, ∫F tCHu ©¥f t°Ô¥t Fæ $ Fu ˚¥≈wu, N°ı FÙ tº∫°Ö tu* tu≤u bªfiů* Ju¡ I°fi Ÿu ⁄Ì∫ Ÿu <fÔJC¡Ô F¸>° <Ì∫u y∫u N°≈Ju¡ <ªW Ju¡ sÙd Fůfiu ≈≤ N°≈ ≈®fC] (N°ÃtI°fi Ÿu Ÿ‡≈∏fi) FCÎ Fæ* $ ıf wJ¡ ⁄Ì∫ tu* tfi J¡∑ ŸW° ffiÙ ≤FwÙ Fæ wf wJ¡ NI°fi J¡∑ Ÿa<_S<w ıtÙ

≤FwÙ Fæ $ N<ªWR¡≈ Ÿu (<fi#_bR¡≈w°fC<] Ÿu) <ªW J¡° ≈¿≤Ã∫°y Fů ı°fiu ≈≤ I°fi J¡° NU∫CÌ∫

Fůw° Fæ $ <πÃb N°æ≤ ÎJ¡Ãb J¡∑ Â<‹¸> FÙ <ªW Fæ bFÙ NI°fi J¡F° ı°w° Fæ $ ≈≤t°Ãt° J¡∑ N<˚Δ∫<•w Ÿu ıů ofi Ìůfiů* J¡° Ô∫ Fæ bFÙ I°fi Fæ N°æ≤ bFÙ ≈≤° y<w Fæ $ Fu ≤°ıfig, Nf N°≈ ≈®fC] Fů ªCJu¡,

<btC•w Fů ªCJu¡, •∫ů*<J¡ N°Ãt° tu* ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u Ju¡ ≈≤_≈≤ Nº∫°Ÿ Ÿu Ÿwg N°æ≤ NŸBq≈ <ªW J¡° N°≈fiu () Ìu<©∫u _t¨<w #

J¡T°∫≈<•w# J¡t°Õ<d I°fiu wC ≈≤t° y<w# $ J¡T°∫u J¡tÕ<˚# ≈•bu wwů I°fia ≈®ı°∫wu $$

(c) ≤°y°<Ì J¡T°∫ N°æ≤ ≈°≈ $

ŸyÕ - 101]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1629

≈¿≤Ã∫°y J¡≤ <Ì∫°, ıů ıywg J¡∑ J¡v≈fi° J¡° _S°fi Fæ $ Fu tFÙ≈wu, Nf N°≈ „ůJ¡„¥∏∫, N°∫°Ÿ≤<Fw, <fi#Ÿay, Nfi∏∫, N°ÃtI°fiŸ‡≈∏fi N°æ≤ tF°fig Ì∫ Ÿu ∫C•w t°æfiÙ ffiJ¡≤ <fitÕÔ

_bR¡≈ tu* Nb<_Sw ≤<F∫u $$18-23$$

<ªW J¡° ≈¿≤Ã∫°y Fů ı°fiu ≈≤ ıÙb∏tC•w ≈C”Tů* J¡ů <J¡Ÿ N∏w#J¡≤d Ÿu Δ∫bF°≤ J¡∑ <Ÿ<] FůwÙ

Fæ, ∫F ≈¥~>fiu Ju¡ <ÔÎ ≤°ı° ˚¥<tJ¡° f°≥@wu Fæ* $

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # tC<fib≤, ∫ů* N°≈Ju¡ J¡Ffiu Ju¡ NfiCŸ°≤ t¥©Õ ı∏wC Ju¡ <ÔÎ FÙ <ªW J¡∑

˚¥<t Fæ, ≈®fC] FCÎ Ju¡ <ÔÎ fiFÙ* $ Fu ≈®˚ů, ∫<Ì N°ÃtI°fiÙ Ju¡ <ÔÎ ¿ªW fiFÙ* Fæ wů J¨¡≈°J¡≤ fwÔ°o∫u <J¡

∫u N<bΩt°fi tfib°Ôu ıÙb∏tC•w-N°≈Ÿu ÔuJ¡≤ N°æ≤ Ì¥Ÿ≤u ≈C”T-oŸ ŸaŸ°≤ tu* Jæ¡Ÿu <bF°≤ J¡≤wu Fæ*
wS° Fu tCfiÙÿb≤, N°≈ tCHu Nh~>Ù w≤F ŸtH°J¡≤ oŸJ¡ů ≈¥dÕ ≤Ù<w Ÿu J¡<FÎ N°æ≤ oŸ w≤F J¡∑ ÌqŸ≤Ù

∫°fiÙ Ÿ¥∫Õ N°<Ì J¡∑ <J¡≤dů* Ÿu <bÔsd N≈fiÙ bªfiR¡≈Ù <J¡≤dů* Ÿu tu≤u ⁄Ì∫ Ju¡ N∏@J¡°≤ J¡ů, ıů

≈®<Ÿ] N∏@J¡°≤ Ÿu <bÔsd Fæ, ˚ÔÙ˚°≥<w Ìq≤ J¡≤ ÌÙ<ı∫u $ JC¡‡˚ fiu J¡F° # Fu w[bI, ıæŸ° N°≈ J¡F

≤Fu Fæ*, ™>ÙJ¡ bF bæŸ° FÙ Fæ ŸŸu <b≈≤Ùw w<fiJ¡ ˚Ù fiFÙ* Fæ $ <ıŸ w≤F ≈ÃS≤ tu* NaJC¡≤ fiFÙ* ≤Fw° bæŸu FÙ ıÙb∏tC•wů* tu* <ªW fiFÙ* ≤Fw° $ ≈Cfi# Ã≈∏fi Fůfiu ∫ůÀ∫ ıů |fib°Ÿfi° ≤FwÙ Fæ bF <ªW„ÆÌ Ÿu J¡FÙ ı°wÙ Fæ, bF N°ÃtI°fiÙ tu* fiFÙ* ≤FwÙ $ Fu ≤°ıfig, <ıŸ b°Ÿfi° Ÿu w[bI°fiÙ ∫F°≥ J¡tů˘ tu* <bF°≤

J¡≤wu Fæ*, ≈CfiıÕ∏t Ÿu ≤<Fw Ÿu N°≈ Ÿ[bfi°t@°¿≤dÙ ı°<fi∫u $ w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ ıæŸu ˚¥fi° F…N° wS°

<~>ÔJ¡°≤<Fw @°fi @°fi„ÆÌ Ÿu fiFÙ* J¡F° ı°w° N°æ≤ bF NaJC¡≤ ≈æÌ° J¡≤fiu tu* ŸtSÕ ˚Ù fiFÙ* ≤Fw° bæŸu FÙ w[bI°fi Ÿu ˚¥fi° y∫° N°b≤d „¥∏∫ Ÿ[b tfi„ÆÌ Ÿu fiFÙ* J¡F° ı°w° N°æ≤ fi bF ≈CfiıÕ∏t Ju¡ ŸtSÕ

FÙ ≤Fw° Fæ $$24-29$$
ıÙb∏tC•wů* Ju¡ Δ∫bF°≤°˚°Ÿ tu* bFÙ J¡°≤d°˚°Ÿ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

<ıwu¿∏B∫ ıÙb∏tC•w tF°Ãt° Ôůy Ÿ[b tu* <_Sw FůJ¡≤ N°Ÿ<•w ~>ůn J¡≤Ju¡ <bF°≤ J¡≤wu Fæ*,

<ªW tu* <_Sw FůJ¡≤ J¡˚Ù fiFÙ* $ t¥» <ªW J¡ů <ªW J¡Fwu Fæ* N°æ≤ ≈®fC] <ªW J¡ů Ÿ[b J¡Fwu Fæ*, N≈®fC]

(NI°fiÙ) Ôůy <ªW tu* <_Sw ≤Fwu Fæ* N°æ≤ tF°fC<]t°fig (I°fiÙ) Ôůy Ÿ[b tu* <_Sw ≤Fwu Fæ* $ <ªW

≈Cfi# Ã≈∏fi Fůw° Fæ, Ôu<J¡fi Ÿ[b <k¡≤ Ã≈∏fi fiFÙ* Fůw° $ Fu ˚¥≈wu, N≈®fC] J¡ů f∏@ Fæ, ≈®fC] J¡ů fiFÙ* $$30-32$$

N°≈J¡° ˚Ù Ÿ[b Ju¡ fÔ Ÿu FÙ ıÙbfi≈∫Õ∏w Δ∫bF°≤ ªÔw° ≤Fuy°, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Fu tFÙ≈wu, tF°Ã∫°yÙ ffiJ¡≤ N°≈ Ÿ[bŸ‡≈∏fi Fů ªCJu¡ Fæ* $ N°ı N°≈fiu ≈¥dÕR¡≈ Ÿu N≈fiu <ªW

J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ <Ì∫°, ∫F tæa ı°fiw° Fq≥ $ Fu ≤°ıfig, N°ı FÙ wů N°≈ Ÿ‡≈¥dÕ b°Ÿfi°Nů* Ÿu <fitCÕ•w FůJ¡≤ ŸC„ů<˚w Fů ≤Fu Fæ* $ Fu tCfiu, Nf N°≈J¡° tfi N°J¡°„ Ju¡ Ÿt°fi _bh~> Fů y∫°, ∫F tæ* t°fiw°

Fq≥ $ Fu ≤°ıfig, N°≈ ≈≤t „t J¡ů ≈®°›w Fů ªCJu¡ Fæ* $ N°≈ <Ÿ] FůJ¡≤ Ÿt Ÿu ˚Ù Ÿt <_S<w tu* ≈F…≥ª y∫u Fæ* $ ıů tF°Ã∫°y N°≈J¡ů ≈FÔu b°a<~>w S° bF ∫FÙ Fæ <J¡ ŸbÕ_bR¡≈ Ÿ <ªW J¡° N°≈fiu ≈¿≤Ã∫°y J¡≤

<Ì∫° $$33-35$$

<ªW Ju¡ ≈¿≤Ã∫°y tu* w≈, Ì°fi, N°<Ì Ÿ‡≈¥dÕ J¡tÕ N∏w˚¥Õw Fæ* N°æ≤ ŸJu¡ k¡Ô tu* @fi, _byÕ, N≈byÕ N°<Ì Ÿf w≈ N°<Ì Ju¡ k¡Ô N∏w˚¥Õw Fæ*, oŸ N<˚≈®°∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

1630

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Fu Ÿ°@ů, ≈<Ì‹¸> NSÕ y®Fd J¡≤fiu tu* N<wŸtSÕ NwÎb ≈≤t fů@bwÙ N≈fiÙ fC<] Ÿu <J¡∫° y∫°

<ªW J¡° ≈¿≤Ã∫°y FÙ w≈, Ì°fi°<Ì wS° fiJu¡ k¡Ô _byÕ, N≈byÕ, @fi N°<Ì ˚Ù Fæ $$36$$
w≈ N°<Ì Ju¡ k¡Ô tu* I°fi Ju¡ k¡Ô J¡° N∏w˚°Õb fiFÙ* Fů ŸJ¡w°, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Fu ˚¥≈wu, w≈ <J¡wfiu Ì…#©ů* J¡° fi°„ J¡≤ ŸJ¡w° Fæ, •∫ů*<J¡ <ªWÃ∫°yR¡≈ Ÿtw° Ÿu ≈®°›w ıů I°fi J¡° k¡Ô tůsŸC© Fæ bF s∫ Ÿu N<w„∫ <fitCÕ•w Fæ ∫°fiÙ Ÿtu* s∫ J¡° NÃ∫∏w N˚°b Fæ $$37$$

NŸÃ∫ N°æ≤ N<fiÃ∫ b_wC tu* ŸÃ∫ N°æ≤ <fiÃ∫ b_wC Ju¡ N∏w˚°Õb J¡∑ Ÿa˚°bfi° ˚Ù fiFÙ* Fæ $

I°fi J¡° k¡Ô ŸÃ∫ N°æ≤ „°ÿbw Fæ $ ıů JC¡~> Sůn°-fF…w _by°Õ<Ì k¡Ô Fæ bF wů ŸÃ∫ Fæ FÙ fiFÙ*, bF sd˚ayC≤ Fæ $ bF N°<b˚°Õb N°æ≤ <w≤ů˚°b Ÿu - Ã≈<W N°æ≤ <bfi°„ Ÿu - N°J®¡°∏w Fůfiu Ju¡ J¡°≤d

˚¥w N°æ≤ ˚<b‹∫wg J¡°Ô tu* NfiC˚¥w fiFÙ* Fůw°, Ju¡bÔ bwÕt°fiJ¡°Ô tu* Nb<_Sw F…N° FÙ _b›fibwg NfiC˚¥w Fůw° Fæ $$38$$
wCh~> N°æ≤ NÃ∫∏w ≈¿≤Zt Ÿu ≈®°›w Fůfiub°Ô° _by°Õ<Ì ŸC© Fæ, bF NI°<fi∫ůa J¡ů fn° Ôyw° Fæ $
bF w[b<bÌů* J¡ů fiFÙ*, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Fu tFÙ≈wu, _byÕfi°t J¡° J¡°æfi-Ÿ° ŸC© Fæ ? bF ˚Ù wů Fı°≤ů* NbıÕfiÙ∫ @tÕJ¡∑wÕfi N°<Ì N≈≤°@ů*
π°≤° Ÿ∏ÌuF Ÿu FÙ <_Sw Fæ $ <ıŸ ≈C”T J¡ů N°ÃtI°fi J¡∑ <Ÿ<] ≈®°›w fiFÙ* Fæ ŸÙJ¡ů <J®¡∫°J¡°^±>

„C˚k¡Ô ≈®Ì°fi J¡≤fiub°Ô° Fůw° Fæ $$39$$

I°fi J¡∑ ≈®°<›w Ì…ÔÕ˚ Fůfiu Ÿu NI°<fi∫ů* J¡ů wCh~> _by°Õ<Ì k¡Ô Ju¡ <ÔÎ ∫Ãfi J¡≤fi° ™>ÙJ¡ FÙ Fæ, oŸ

N<˚≈®°∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Fu ≤°ıfig , <ıŸfiu ŸCbdÕ J¡∑ ≈®°<›w fiFÙ* J¡∑ bF •∫° <≈WÔ ~>ůn Ìuy° ? (N°≈J¡ů wů ≈FÔu I°fi Ì…ÔÕ˚ fiFÙ* S°, wS°<≈ N°≈ Δ∫SÕ FÙ w≈R¡≈Ù •Ôu„ tu* k≥¡Ÿ y∫u, ∫F J¡Fwu Fæ* $) N°≈J¡ů wů ª¥±>°Ô°

N°<Ì J¡∑ ŸÃŸay<w Ÿu ŸC©≈¥bÕJ¡ I°fi <tÔ ŸJ¡w° S° $$40$$ <k¡≤ N°≈ •∫ů* oŸ J¨¡h~>ª°∏B°∫d N°<Ì w≈#•Ôu„≈®ªC≤ NfiSÕ tu* N˚Ù wJ¡ <fitÀfi Fæ*, ıů <J¡ b°fi≈®_S N°ZtN°<Ì Ju¡ N<˚t°fi N°<Ì

Fı°≤ů* <bJ¡v≈<bsu≈°a„ů* Ÿu Ÿ°º∫ JC¡¿ÃŸw J¡tÕ J¡° FÙ ÎJ¡ Ÿ‡f∏@Ù Fæ $$41$$

_by°Õ<Ì tF°ŸC© J¡∑ FuwC w≈_∫° NfiSÕR¡≈ Jæ¡Ÿu Fæ, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

Fu ŸCtwu, oŸ w≈_∫° J¡° N°<Ì ˚°y N°ª≤d°b_S° Fæ N°æ≤ N<∏wt ˚°y k¡Ôs∫°b_S° Fæ, oŸ<ÔÎ
oŸJu¡ N°<Ì N°æ≤ N∏w Ìůfiů* ˚°y Ì…#©R¡≈ Fæ* $ Ju¡bÔ oŸJ¡° tº∫ ıů _by°Õ<Ì ˚ůy°b_S° Fæ ŸÙtu*

JC¡~> ŸC© Fæ $ wf •∫° tæ*fiu Δ∫SÕ FÙ w≈_∫° J¡∑, oŸ ≈≤ "fiFÙ*' ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $ ª¥≥<J¡ w≈_∫° Ju¡ π°≤° FÙ

N°≈Ju¡ <ªWyw J¡T°∫ů* J¡° ≈¿≤≈°J¡ Fůfiu Ÿu oŸ Ÿt∫ w[bI°fi J¡° Ÿt∫ ≈®°›w F…N° Fæ, oŸ<ÔÎ Ÿ˚Ù
w≈ůR¡≈ <bJ¡v≈°a„ <ıŸ N<bJ¡v≈ w[bI°fi tu* ≈¿≤dw Fůwu Fæ* N°æ≤ <ıŸJu¡ k¡Ô Ÿu k¡Ôb°fig ˚Ù ffiwu Fæ*, Ÿ I°fi tu* N°≈ <_S≤ Fů ı°o∫u $ ˚°b ∫F Fæ <J¡ "<b<b<ÌT<∏w ∫Iufi Ì°fiufi w≈Ÿ°' oÃ∫°<Ì

ZC<w≈®t°d Fůfiu Ÿu w[bI°fi≈®°<›wR¡≈ k¡Ô Ÿu FÙ N°≈J¡∑ w≈_∫° J¡∑ Ÿk¡Ôw° Fæ $$42$$

I°fi Ju¡ k¡Ô <ªÌ°J¡°„ J¡° Ô°˚ Fůfiu Ÿu Ÿ˚Ù J¡° Ô°˚ Fů y∫°, •∫ů*<J¡ Ÿ‡≈¥dÕ ıywg J¡∑ ÎJ¡

ŸÙŸu Ã≈<W, <_S<w N°æ≤ ≈®Ô∫ Fůw° Fæ, ÎuŸÙ ZC<w Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

N°J¡°„ Ÿu ˚Ù N<w _bh~> Ÿ <ªÌ°J¡°„ Ÿu Ÿ˚Ù ≈Ì°SÕ ŸtCÃ≈∏fi FůJ¡≤ <Ì©°oÕ ≈nwu Fæ* wS°

ŸyÕ - 101]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1631

ŸÙ <ªÌ°J¡°„ tu* <bÔ∫ J¡ů ˚Ù ≈®°›w Fů ı°wu Fæ* $ Fu <t` <„<©ºbı, ∫Ω<≈ ∫F J¡°∫Õ Fæ N°æ≤ ∫F J¡°∫Õ
fiFÙ* Fæ oÃ∫°<Ì Ÿ˚Ù w≤F Ju¡ ŸaJ¡v≈ f®ÊR¡≈Ù ŸtCÌ® Ju¡ <f∏Ì… FÙ Fæ* wS°<≈ wCh~> Fůfiu Ÿu bu <fi‹k¡Ô Fæ*, oŸ<ÔÎ ofi ŸfJ¡ů ~>ůnJ¡≤ ≈¥dÕ J¡° FÙ (ŸtCB_S°fiÙ∫ <fi<bÕ„uT J¡° FÙ) Ÿt°Z∫ J¡∑<ı∫u $ Fu Ÿ©u, ıæŸu J¡ůoÕ ˜Ù, <ıŸJ¡ů N˚Ù wJ¡ ≈<w ≈®°›w fiFÙ* F…N° Fæ, ≈®°›w J¡≤fiu ∫ůÀ∫ ≈<w Ju¡ ≈®<w "tu≤u o‹¸> J¡∑

<Ÿ<] Ju¡ <ÔÎ SůnÙ-ŸÙ ≈®°SÕfi° J¡≤ Ìů' ∫ů* ÌqŸ≤Ù ≈®°SÕfi° J¡≤wÙ Fæ, bæŸu FÙ _b∫a Ÿ ≈<w J¡∑ FÙ •∫ů*
fiFÙ* ≈®°SÕfi° J¡≤wÙ ? w°Ã≈∫Õ ∫F <J¡ _b°@Ùfiw°≈¥bÕJ¡ Ÿ ≈<wJ¡° Ô°˚ Fů ı°fiu ≈≤ wů ŸJu¡ N@Ùfi tu* ≤Ffiub°ÔÙ b_wCNů* J¡° N≈fiu-N°≈ FÙ Ô°˚ Fů ı°∫uy° $$43-45$$

N°Ãt°<w¿≤•w o<h~>w ≈Ì°Sů˘ tu* ≈C”T°SÕw° _bÙJ¡°≤ J¡≤, ÔÆ@ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d FÙ, bu N≈®°SÕfiÙ∫

Fæ*, ∫ů* fwÔ°∫° $ b_wCw_wC w[bI°<fi∫ů* J¡∑ Â<‹¸> tu* wCh~> Fůfiu Ju¡ J¡°≤d bu Ny®°fl FÙ Fæ*, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu <t`, ŸaJ¡v≈ Ÿu ≤<ªw FCÎ N°≈<W J¡∑ fi°o˘ N≤tdÙ∫ ofi ≈Ì°Sů˘ J¡° N°ÃtI°fiÙ tF°Ãt° Ôůy, ıÔ tu* ≈®<w<f<‡fw Ÿ¥∫Õ Ju¡ Ÿt°fi, y®Fd fiFÙ* J¡≤wu $$46$$

I°fi≈®°<›w Ju¡ Nfi∏w≤ _by°Õ<Ì-Ÿ°@fiů* Ju¡ Ÿt°fi N≈byÕ Ju¡ Ÿ°@fi ˚Ù Fu∫ FÙ Fů ı°wu Fæ*, oŸ

N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

_byÕ N°æ≤ tůs N°<Ì k¡Ô ≈®Ì°fi J¡≤fiub°Ôu ıů JC¡~> J¡tÕ Fæ*, fi ŸfJ¡° Ã∫°yJ¡≤ Ÿftu* Ÿt°fiR¡≈

Ÿu ˚°Ÿt°fi ıů N°≈ Fæ* bFÙ N°≈ <fi<ÿªw ffiu ≤<F∫u $$47$$

<ªW J¡∑ ªaªÔw° Ju¡ <ffi° Ÿt_w ≈Ì°Sů˘ tu* ŸÌg-Na„ J¡° Ÿ[bR¡≈ Ÿu N°æ≤ NŸÌg-Na„ J¡° <fiÃ∫
fi‹¸>_bR¡≈ Ÿu y®Fd J¡≤fi° ª°<FÎ, oŸu J¡Fwu Fæ* $

Fu ≤°ıfig, Ÿt_w N<˚Ô°T°Nů* J¡ů ~>ůnJ¡≤ ofi Ÿf ≈Ì°Sů˘ tu* Ÿ[b J¡° Ÿ[bR¡≈ Ÿu N°æ≤ fi°ÿ∫ J¡°
fi°„R¡≈ Ÿu y®Fd J¡≤wu FCÎ N°≈ N≈fiu <ªW J¡ů ≈¿≤_≈aÌ„¥∏∫ ffi°J¡≤ Nb¿_Sw ≤<F∫u $$48$$

"N_≈<∏Ìw<ªW˚¥#' oŸ J¡Sfi J¡° ≈®∫ůıfi fwÔ°wu Fæ* $

•∫ů*<J¡ N≈¿≤_≈<∏Ìw <ªWb°Ôu ≈C”T J¡ů ŸaŸ°≤ J¡∑ ≈®®°<›w Ÿ w≤F fiFÙ* FůwÙ, <ıŸ w≤F

<bbuJ¡I°fi J¡° Ì∫ Fůfiu ≈≤ _b°˚°<bJ¡ ≈®b¨<WR¡≈Ù ≈C”T Ju¡ N≈≤°@ Ÿu Ã≈∏fi <b≈<W ≈®°›w fiFÙ*

FůwÙ $ Fu tFÙ≈wu, ofi wÙfiů* ıywg tu* ıů-ıů ÌC#© tfiC‹∫ů* Ju¡ <fiJ¡¸> ≈FC≥ªwu Fæ* bu ŸfJu¡ Ÿf <ªW

J¡∑ ª≈Ôw° Ÿu FÙ Ã≈∏fi FCÎ ≤Fwu Fæ* $ oŸ<ÔÎ <ıŸJ¡° <ªW <_S≤, „°∏w, _≈∏Ìfi„¥∏∫ N°æ≤

Nª≈Ô Fæ bFÙ ≈C”T ŸÌ° ≈≤t°fi∏ÌÙ Fæ wS° bFÙ N°b≤d„¥∏∫ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d Ÿ°t®°≠∫ J¡°

(N°ÃtŸ°s°ÃJ¡°≤ J¡°) ˚°ıfi Fæ $ Fu w[bI, N°≈ _≈∏Ì N°æ≤ N_≈∏Ì J¡ů Ÿ°<st°`_bR¡≈ Ju¡

NbÔůJ¡fi Ÿu ÎJ¡ ffi°J¡≤ Ÿ Ÿ°sÙ J¡ů ˚Ù „°ÿbw f®Ê°Ãt° Ju¡ Ÿ°S ÎJ¡w° tu* ≈FC≥ª°J¡≤ ˚¥t°fi∏Ì˚°b Ÿu ≈¥dÕJ¡°t FůJ¡≤ Nb<_Sw ≤<F∫u $$49-52$$

_≈∏Ì N°æ≤ N_≈∏Ì <b”] @tÕb°Ôu ofi Ìůfiů* J¡ů ÎJ¡` Jæ¡Ÿu <J¡∫° ı° ŸJ¡w° Fæ, ∫F ≤°ı°

<„<©ºbı ≈¥~>wu Fæ* $

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu Ÿ‡≈¥dÕ Ÿa„∫ů* J¡° <bh~>uÌ J¡≤fiub°Ôu <b˚ů, N°≈ J¨¡≈°J¡≤ tCHu „Ù|®
fwÔ°o∫u <J¡ _≈∏Ì N°æ≤ N_≈∏Ì ∫u Ìůfiů* Îu•∫ J¡ů Jæ¡Ÿu ≈®°›w Fůwu Fæ* $$53$$
ofi Ìůfiů* tu* _bR¡≈w# Îu•∫ <b≤ů@ Fůfiu≈≤ ˚Ù N<@‹™>°fi Ÿ°<s<ª∏t°`R¡≈ Ÿu <b≤ů@ fiFÙ* Fæ, ∫ů*

1632

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

N≈fi° N<˚≈®°∫ ≈®J¡°<„w J¡≤wu FCÎ JC¡‡˚ M¡<T J¡Fwu Fæ* $

JC¡‡˚ M¡<T fiu J¡F° # ıæŸu Ÿ°y≤ ıÔR¡≈ Ÿu ÎJ¡ Fæ bæŸu FÙ ∫F Ÿ‡≈¥dÕ ıywg <ª∏t°`_bR¡≈ Ÿu ÎJ¡
b_wC Fæ $ ıæŸu „C] ıÔ FÙ w≤ayů* Ÿu _≈<∏Ìw Fůw° Fæ bæŸu FÙ bFÙ N<@‹™>°fi<ª∏t°` fC<]b¨<W∫ů* Ÿu _≈<∏Ìw Fůw° Fæ, NS°Õwg _≈∏Ì_bR¡≈ Ÿu <bb<wÕw Fůw° Fæ $ Fu ≤°ıfig, "ŸÃ∫a I°fitfi∏wa f®Ê' oÃ∫°<Ì

ZC<w∫ů* fiu <ıŸu f®Ê, <ª∏t°`, NtÔ, Ÿ[b oÃ∫°<Ì fi°tů* Ÿu J¡F° Fæ Ÿ f®Ê J¡ů FÙ t¥» Ôůy ıyBq≈

Ÿu Ìu©wu Fæ* $$54,55$$

_≈∏Ì N°æ≤ N_≈∏Ì tu* ÎJ¡w° J¡° ≈≈°Ìfi J¡≤wu Fæ* $
oŸ Ÿ¨<‹¸> tu* ıů ŸbÕ_b Fæ bF <ª<w J¡° _≈∏Ì FÙ Fæ, •∫ů*<J¡ ŸÙŸu ŸaŸ°≤ Ã≈∏fi Fůw° Fæ $ ŸaŸ°≤
tu* <b∏º∫°<ÌR¡≈ ıů ≈¿≤_≈∏Ì Fæ bF <πwÙ∫ „ÆÌ_≈∏Ì Ju¡ Ÿt°fi Fæ $ w°Ã≈∫Õ ∫F <J¡ bF Ju¡bÔ fi°tt°`

J¡° ≈¿≤_≈∏Ì Fæ N°æ≤ JC¡~> fiFÙ* $$56$$

™>ÙJ¡ Fæ, ÎuŸ° FÙ ŸFÙ $ <k¡≤ ˚Ù _≈∏Ì N°æ≤ _≈∏Ì„¥∏∫ tu* ÎJ¡w° Jæ¡Ÿu, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

∫<Ì wwg-wwg Ÿ°‚∫°Ãt° FÙ <ª<w J¡° _≈∏Ì N°æ≤ N_≈∏Ì Fæ wS° ÎJ¡R¡≈ Ÿu ˚°<bw Fæ wů ÎuŸÙ

<_S<w tu* bF°≥ Ju¡bÔ ∫F <fitÕÔ N°Ãt_bR¡≈ <„b FÙ Nb„uT ≤Fw° Fæ $$57$$
wf Ÿ¨<‹¸> J¡F°≥ ı°∫uyÙ, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

∫F ŸyÕ <ª<w J¡° _≈∏Ìt°`_bR¡≈ Fæ $ ª¥≥<J¡ ∫F NŸ‡∫Jg¡ Â<‹¸>b°Ôu ≈C”Tů* J¡ů ˚®°<∏w Ÿu, ≤≠ıC tu*

Ÿ≈Õ˚®t J¡∑ fi°o˘, <Ìw Fůw° Fæ, Nw# Ÿ‡∫yg Â<‹¸> Ÿu FÙ oŸJ¡° <bÔ∫ Fůw° Fæ $$58$$ _≈∏Ìfi∫C•w

<ª<w ŸyÕfi°t Ÿu J¡FÙ ı°wÙ Fæ N°æ≤ _≈∏Ìfi„¥∏∫ <ª<w wů wC∫°ÕwÙw≈Ì tu* N°R¡» Fæ $ oŸ Δ∫°≈J¡ <ª<w J¡ů Ft b°dÙ Ÿu J¡Ffiu tu* ≈°≤ fiFÙ* ≈° ŸJ¡wu $$59$$
bF J¡f <Ìw FůwÙ Fæ, Ÿu J¡Fwu Fæ* $

„°˜ů* Ju¡ <fi≤∏w≤ NU∫°Ÿ Ju¡ ∫ůy Ÿu wS° Ÿ≠ıfi ≈C”Tů* Ju¡ Ÿ‡≈JÕ¡ Ÿu ıæŸu <w<t≤ ÌůT Ju¡

<bfi°„ Ÿu fiù Ju¡ <fitÕÔ ffi ı°fiu≈≤ <fiÃ∫ <Ÿ] FÙ ª∏BæJ¡w° <Ìw FůwÙ Fæ bæŸu FÙ Ÿt∫ Ÿu <ªW Ju¡

<fitÕÔ ffi ı°fiu ≈≤ ∫F <ª<w <Ìw FůwÙ Fæ $$60$$

∫<Ì N°≈ oŸ <ª<w J¡° b°dÙ Ÿu J¡Sfi J¡≤fiu tu* ŸtSÕ fiFÙ* Fæ wů <k¡≤ N°≈ tu≤u ŸÂ„ Ôůyů* Ÿu J¡Fwu FÙ Jæ¡Ÿu Fæ*, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

<ıfi Ôůyů* fiu _b∫a N≈fiu _bR¡≈ J¡° NfiC˚b <J¡∫° Fæ fi Ôůyů* Ÿu N≈fiÙ NfiC˚¥<w∫ů* Ju¡ π°≤° FÙ

ÎJ¡t°` ≈®J¡°<„w oŸ <b_w¨w N°Ãt_bR¡≈ J¡° N≈fiu-N°≈ ÔůJ¡Â<‹¸> Ÿu bdÕfi <J¡∫° ı°w° Fæ $$61$$

N°≈ ˚Ù _b°fiC˚¥<w J¡∑ ≈®°<›w J¡≤ ªCJu¡ Fæ*, oŸ<ÔÎ tu≤u bªfi Ÿu Ju¡bÔ Ÿu <_S≤ J¡≤ ÔÙ<ı∫u, ∫F

J¡Fwu Fæ* $

N°<Ì N°æ≤ tº∫ Ÿu „¥∏∫_bR¡≈ J¡ů N°≈ ≈®°›w Fů ªCJu¡ Fæ*, Nw# N°≈ N≈fiu oŸÙ ≈Ì tu* <fi<b‹¸> FůJ¡≤ Nb<_Sw ≤<F∫u $ ˚uÌJ¡ ÌuF°<ÌR¡≈ů* J¡° N˚°b Fůfiu Ÿu FÙ Ÿf ÌuFů* tu* N°≈J¡° ˚uÌ fiFÙ* Fæ $

∫FÙ J¡°≤d Fæ <J¡ N°≈ tF°fig <ª<w_bR¡≈ w[bfů@ Ÿu ≈®°ÌC˚CÕw FCÎ Fæ* $ oŸÙ<ÔÎ Fu Ÿ°@ů, N°≈

„ůJ¡„¥∏∫ Fæ* $$62$$

ÎJ¡ Ÿ°æ ÎJ¡b°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ŸyÕ - 102]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1633

ÎJ¡ Ÿ°æ Ìůb°≥ ŸyÕ

NfiCI° ÔuJ¡≤ JC¡‡˚ M¡<T Ju¡ N∏w<FÕw Fů ı°fiu ≈≤ <b<_tw FCÎ

≤°ı° <„<©ºbı J¡∑ <ª≤J¡°Ô wJ¡ <bª°≤ J¡≤fiu Ju¡ f°Ì Ÿt°<@ tu* <bZ°<∏w $

JC¡‡˚ M¡<T fiu J¡F° # Fu tFÙ≈wu <„<©ºbı, <ıŸ w≤F ∫F Ÿf <bÿb Ã≈∏fi Fůw° Fæ wS° <ıŸ
w≤F ≈®Ô∫ J¡ů ≈®°›w Fůw° Fæ, bF Ÿf JC¡~> Nº∫°≤ů≈ N°æ≤ N≈b°Ì Ÿu ≈¥dÕ f®Êw[b FÙ tæ*fiu N°≈Ÿu J¡F°

Fæ $ Fu tC<fifi°∫J¡, oŸJ¡ů yC” N°æ≤ „°˜ Ÿu ŸCfiJ¡≤ wS° N≈fiu <bª°≤ Ÿu tfifiJ¡≤ ˚ÔÙ˚°≥<w ŸtH

J¡≤Ju¡ Ÿ°s°wg Â‹¸> wS° N°b≤d J¡° fi°„ Fů ı°fiu Ÿu _≈‹¸> FCÎ ≈≤t≈Ì tu* <J¡ŸÙ Ÿt∫ Ÿt°<@ J¡∑

≈®@°fiw° Ÿu wS° <J¡ŸÙ Ÿt∫ Δ∫bF°≤ Ÿu ıæŸ° N°≈ ª°Fu* bæŸ° FÙ Nb<_Sw ≤<F∫u $ Nf wů tæ* o∏B J¡∑

Ÿ˚° tu* ı° ≤F° F¥≥ $ oŸ ≈bÕJ¡°Ô tu* ˚yb°fig fi°≤ÌtC<fi o∏B J¡∑ Ÿ˚° tu* f®ÊÔůJ¡ Ÿu N° y∫u Fů*yu $ ∫<Ì
bF°≥ tCHu bu fi Ìu© ≈°∫u*yu, wů fFCw J®C¡] Fůayu $ ˚Δ∫ ≈C”T J¡ů J¡˚Ù ˚Ù yC”Nů* J¡ů πu<ıw (J®C¡]) fiFÙ*

J¡≤fi° ª°<FÎ $ ŸaJ¡v≈ J¡∑ Ôu©° ~>ůnJ¡≤ <J¡ŸÙ ˚Ù b_wC J¡∑ N<˚Ô°T° fi ≤©wu FCÎ N°≈ ŸÌ° N°ÃtÌ¨<‹¸> tu* FÙ Nb<_Sw ≤<F∫uy°, •∫ů*<J¡ ∫FÙ ÎJ¡ ≈≤t ≈<b` Â<‹¸> Fæ, <ıŸJ¡° tæ*fiu N°≈J¡ů ≈Ìu„ <Ì∫° Fæ $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ, ∫ů* J¡FJ¡≤ bF JC¡‡˚R¡<≈dÙ ª¥±>°Ô° - F°S tu* k¥¡Ô ÔuJ¡≤

JC¡‡˚ J¡ů ≈®d°t J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ≤°ı° <„<©ºbı ≠∫ů* FÙ ≈®<wbªfi fůÔfi° ª°Fwu Fæ* Ã∫ů* FÙ - N∏w<FÕw Fů yoÕ (N) $ ıæŸu _b›fi N°<Ì tu* ≈®<w˚° tu* N°∫Ù FCoÕ @°fi°<Ì b_wC N∏w tu* (ı°yfiu ≈≤) <Ì©°oÕ fiFÙ*

ÌuwÙ bæŸu FÙ ≤°ı° <„<©ºbı fiu N≈fiu N°yu Nb<_Sw JC¡‡˚ J¡ů fiFÙ* Ìu©° $ JC¡‡˚ M¡<T Ju¡ ªÔu ı°fiu ≈≤

≤°ı° <„<©ºbı ≈≤t <b_t∫ J¡ů ≈®°›w Fů y∫° $ ŸÙ N°ÿª∫Õ J¡ů Ÿůª ≤F° bF <ª`<Ô<©w J¡∑ fi°o˘

<_Sw Fů y∫° $ ≤°ı° <„<©ºbı fiu ∫F <bª°≤ <J¡∫° <J¡ ∫F <b@°w° J¡∑ FÙ <b<ª` ÔÙÔ° Fæ <J¡ JC¡‡˚

Ju¡ Æ∫°ı Ÿu ŸÌ° NU∫CÌ∫_bR¡≈ f®Ê J¡° tCHu fů@ J¡≤°∫° y∫° $ J¡F°≥ wů fi°≤ÌtC<fi J¡° ≈C` JC¡‡˚ N°æ≤

J¡F°≥ tæ* wCh~> <„<©ºbı ? Ju¡bÔ ∫F ˚°À∫ůÌ∫J¡°Ô Ju¡ Ÿa∫ůy Ÿu FÙ bF tæ* ˚ÔÙ-˚°≥<w fů<@w FCN° $

NFů, Ìub≈C` fiu Jæ¡Ÿ° Ÿb°˘y ŸC∏Ì≤ ∫C<•w∫C•w J¡F°, NFů, tůF<fiB° tu* Δ∫°JC¡Ô ≈n° FCN° tæ* Nf

<ª≤J¡°Ô Ju¡ f°Ì ≈®fC] FCN° $ tæ* J¡F°≥ <J®¡∫°ı°ÔR¡≈ JC¡¿ÃŸw J¡∑ªn tu* k≥¡Ÿ y∫° S°, ıů ∫F J¡≤fi°

ª°<FÎ, ∫F fiFÙ* J¡≤fi° ª°<FÎ, oÃ∫°<Ì <b˚®t J¡° ªJ®¡R¡≈ S° $ NFů, ∫F ≈®Ã∫s J¡∑ yoÕ N°Ãt-_bR¡≈

<b„C] >N°æ≤ „ÙwÔ Ÿ°t®°≠∫≈ÌbÙ Nt¨wůÌg˚b ŸC@°J¡≤ J¡∑ N°J¨¡<w Ÿu ∫C•w Fæ $ bF b°Ÿfi°„¥∏∫ tu≤u tfi J¡ů ∫F°≥ ©¥f „ÙwÔ J¡≤ ≤FÙ Fæ $$1-13$$

ŸÙŸu N≈fiÙ ≈¥dÕJ¡°tw° J¡° bdÕfi J¡≤wu Fæ* $
tæ* „°<∏w J¡° NfiC˚b J¡≤ ≤F° F¥≥, tæ* ©¥f w¨›w Fů ≤F° F¥≥ wS° ÎJ¡t°` ŸC© Ÿu Nb<_Sw F¥≥ $ w¨d J¡° Ny®˚°y ˚Ù Nf tæ* fiFÙ* ª°Fw° $ tæ* ıæŸ° F¥≥ bæŸ° FÙ N≈fiu _bR¡≈ tu* Nb<_Sw F¥≥ $ oŸtu* w<fiJ¡ ˚Ù

Ÿ∏ÌuF fiFÙ* <J¡ ∫ů* Ÿůª ≤F°, b°Ÿfi°Nů* Ÿu „¥∏∫ N∏w#J¡≤d Ÿu ∫C•w bF ≤°ı° <„<©ºbı, ≈ÃS≤ tu*

©CÌÙ yoÕ ≈®<wt° Ju¡ Ÿt°fi, b°y°<Ì ªu‹¸>°Nů* Ÿu ≤<Fw FůJ¡≤ Ÿt°<@ tu* Nb<_Sw Fů y∫° $ ŸJu¡ f°Ì

(N) "Ÿ°ºbÙ <˜∫ů* π°≤° ≈<wJ¨¡w fit_J¡°≤ Ju¡ y®°fl fi Fůfiu Ÿu' bF JC¡‡˚R¡<≈dÙ ª¥n°Ô° fiFÙ*

ª°FwÙ SÙ <J¡ tu≤° _b°tÙ tCHu fit_J¡°≤ J¡≤u*, oŸ<ÔÎ bF _b∫a ≈®d°t J¡≤ „Ù|® N∏w<FÕw Fů yoÕ $

1634

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

<fi<bÕJ¡v≈¡N°æ≤ ŸÙ Ÿt°<@ tu* NªÔ ≈®<w‹™>° ≈®°›w J¡≤ bF ≤°ı° <„<©ºbı ≈bÕw Ju¡ <„©≤ Ju¡

ŸÂ„ Nb<_Sw Fů y∫° $ bF ≤°ı° <„<©ºbı Ÿ Ÿt°<@ tu* N≈fiu <fitÕÔ _bR¡≈ J¡ů ≈®°›w J¡≤

Ÿt≤Ÿ ffi J¡≤Ju¡ <ª≤J¡°Ô Ju¡ f°Ì <bZ°∏wt<w Fůfiu Ÿu „Ù|® FÙ Ÿt_w ˚∫ů* Ÿu ~C>¸>J¡°≤° ≈°J¡≤

<ª≤J¡°Ô Ÿu ªÔu N° ≤Fu ∫ůy Ju¡ π°≤° ≈¿≤≈¥dÕ_b˚°b FůJ¡≤ Ÿů y∫° NS°Õwg ŸCTC›w J¡∑ fi°o˘ <bZ°t J¡≤fiu Ôy° $$14-17$$

ÎJ¡ Ÿ°æ Ìůb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ÎJ¡ Ÿ°æ wÙfib°≥ ŸyÕ

ª¥±>°Ô° J¡° N≈fiu |≤ tu* ı°J¡≤ ≈Cfi# wÙfi <Ìfi Ju¡ f°Ì bF°≥ Ÿu Ô°æ¸> N°fi°, fnu ∫Ãfi Ju¡ Ÿ°S Ÿt°<@ Ÿu ≤°ı° J¡ů ™>°fi° wS° w[bbdÕfi J¡≤fi° $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ, •w ≤Ù<w Ÿu bF ≤°ı° <„<©ºbı wů <fi<bÕJ¡v≈

Ÿt°<@ tu* Nb<_Sw Fůfiu Ÿu J¡°‹™> N°æ≤ ˚Ùw Ju¡ ŸÂ„ Nb<_Sw Fů y∫°, ≈≤∏wC Ÿ ª¥±>°Ô° J¡∑ •∫°

Ì„° FCoÕ, Nf Ÿu N°≈ ŸC<fi∫u $ Ÿ JC¡‡˚ M¡<T Ju¡ buT Ÿu bF ª¥±>°Ô° N≈fiu ≈<w Ÿ ≤°ı° <„<©ºbı J¡ů ≈®fů<@w J¡≤Ju¡ _b∫a N∏w<FÕw Fů N°J¡°„ tu* fnu buy Ÿu n yoÕ $ t°∫° Ÿu <b≤<ªw Ìub≈C` J¡∑

N°J¨¡<w J¡ů Ÿfiu N°J¡°„ tu* FÙ ~>ůn <Ì∫° N°æ≤ ŸC∏Ì≤ <bÌÀ@ tCÀ@ ˜Ù„≤Ù≤R¡≈ N°J¡°≤ J¡ů @°≤d J¡≤ <Ô∫° $ N°J¡°„ t°yÕ Ÿu N≈fiu fiy≤ tu* ≈FC≥ªJ¡≤ „Ù|® FÙ N∏w#≈C≤ Ju¡ ˚Ùw≤ ≈®<b‹¸> Fů yoÕ $ f°Ì tu*, ŸfJu¡ Ÿ°tfiu ≈®J¡¸> FCoÕ N°æ≤ ≈®ı°fiC≤aıfiR¡≈ ≤°≠∫ J¡°∫Õ J¡≤fiu Ôy yoÕ $ wÌ∏w≤ wÙfi <Ìfi Ju¡ f°Ì bF

<k¡≤ N°J¡°„ tu* N°J¡≤ ∫ůy Ÿu JC¡‡˚ M¡<T ffi yoÕ N°æ≤ JC¡‡˚ M¡<T J¡° buT @°≤dJ¡≤ ≤°ı° <„<©ºbı Ju¡ ıayÔ tu* ≈FC≥ªÙ $ ıayÔ J¡∑ ˚¥<t ≈≤ w≤J¡≤ ª¥±>°Ô° fiu ŸÙ w≤F ŸÙ R¡≈ Ÿu Ÿ ≤°ı° J¡ů

<fi<bÕJ¡v≈ Ÿt°<@ tu* <_Sw ≈®<wt°J¡°≤-<fi<tÕw J¡°™> J¡∑ fi°o˘ <fiÿªÔ Ìu©° $ NFů, ∫F fnu Ÿ°æ˚°À∫

J¡∑ f°w Fæ <J¡ ∫F ≤°ı° „°∏w, Ÿt N°æ≤ _b_SR¡≈ Ÿu N°Ãt° tu* <bZ°<∏w Ô°˚J¡≤ Nb<_Sw Fæ', ∫ů*

Ÿfiu f°≤-f°≤ J¡F° $ oŸ<ÔÎ oŸu ≈≤t≈Ì Ÿu fů<@w J¡≤ Ì¥≥-ıy° Ì¥≥, •∫ů*<J¡ ≈®°≤Æ@J¡tÕ Ju¡ Nb„uT

≤Fwu N˚Ù ∫F ÌuF J¡° Ã∫°y •∫ů* J¡≤u $ ≤°≠∫ Ju¡ Ÿ°S ∫° ıf wJ¡ ıayÔ Ju¡ ˚ůyıfiJ¡ J¡tÕ J¡° s∫ fiFÙ*

Fů ı°w° wf wJ¡ ıayÔ Ju¡ Ÿ°S JC¡~> <Ìfi N°æ≤ ªu‹¸>°Î≥ <J¡∫° J¡≤u $ <k¡≤ wů Ft Ìůfiů* ÌuF ~>ůnJ¡≤
wCv∫_b˚°b Fů J¡≤Ju¡ ÎJ¡ FÙ Ÿ°S Jæ¡bv∫ @°t J¡ů ≈®°›w Fů*yu $ tæ*fiu oŸJ¡ů ıů ≈FÔu ≈Ìu„ <Ì∫° Fæ bF <bTt Fů ı°∫uy°, •∫ů*<J¡ ŸJ¡° N˚Ù ÌuF ~>ůnfiu Ÿu ≈¿≤d°t (Ÿ›wt ˚¥<tJ¡° tu* Nb<_S<w wJ¡

≈¿≤≈°J¡) fiFÙ* Fů ŸJ¡w° Nw# ıÙb∏tC<•wŸC©°fiC˚b Ju¡ <ÔÎ oŸu ıy°fi° <ªw Fæ $ oŸ<ÔÎ oŸ

Ÿt°<@ Ju¡ NU∫°Ÿ∫ůy Ÿu oŸu tæ* Nf ™>°wÙ F¥≥ $ ∫ů* <bª°≤J¡≤ Ÿ ª¥±>°Ô° fiu N≈fiu _b°tÙ Ju¡ N°yu bfiª≤ů* J¡ů ˚Ù ˚∫≈®Ì°fi J¡≤fiub°Ô° f°≤-f°≤ <Ÿ*Ffi°Ì <J¡∫° $ f°≤-f°≤ <J¡∫u y∫u Ÿ <Ÿ*Ffi°Ì Ÿu ˚Ù
bF ≤°ı° ≈bÕw tu* <„Ô° J¡∑ fi°o˘ ıf <bª<Ôw fiFÙ* FCN°, wf Ÿ ª¥±>°Ô° fiu ŸJ¡ů F°S Ÿu ©¥f o@≤-@≤ <FÔ°∫°-±C>Ô°∫° $ F°S Ÿu o@≤-@≤ ©¥f <FÔ°fiu-±C>Ô°fiu N°æ≤ <y≤°fiu ≈≤ ˚Ù ıf ≤°ı°
fi ı°y ŸJ¡° wf JC¡‡˚R¡<≈dÙ ª¥±>°Ô° Ÿůªfiu ÔyÙ - NFů, ∫F Ÿ°@C ˚yb°fig N≈fiu _bR¡≈ tu*

Ÿ›w˚¥<tJ¡°-≈®bu„ wJ¡ ≈¿≤dw Fů ªCJ¡° Fæ, oŸJ¡ů <J¡Ÿ ∫C<•w Ÿu Nf tæ* ıy°«≥¡ $ NSb° oŸ tF°Ãt°

ŸyÕ - 103]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1635

J¡ů tæ* •∫ů* ıy°«≥¡ ? <bÌuFtC<•w ≈®°›wJ¡≤ ŸC©≈¥bÕJ¡ Nb<_Sw ≤Fu fi $ tæ* ˚Ù Nf ∫F t<FÔ° J¡° „≤Ù≤

~>ůnJ¡≤ N≈CfiıÕ∏t Ju¡ <ÔÎ Ÿ°S FÙ ªÔÙ ı°«≥¡, oŸ ıÙbfi tu* J¡°æfi-Ÿ° N<@J¡ ŸC© ≤©° Fæ $ ∫ů*

ŸůªJ¡≤ N≈fi° „≤Ù≤ ~>ůnfiu Ju¡ <ÔÎ bF ŸwÙ ª¥±>°Ô° ıf <fÔJC¡Ô wæ∫°≤ Fů yoÕ wf ÎJ¡ f°≤ <k¡≤

Ÿfiu ¿bª°≤ <J¡∫°, •∫ů*<J¡ bF ÎJ¡ tF°-fC<]twÙ (N) SÙ $ ≈FÔu ≤°ı° Ju¡ oŸ „≤Ù≤ J¡ů wů Ìu© Ô¥≥

<J¡ oŸtu* fů@ Ju¡ fÙı˚¥w b°Ÿfi°„¥∏∫ tfi J¡° Ÿa_J¡°≤Ôu„R¡≈ Ÿu JC¡~> „uuT ∫<Ì ≈®°≤Æ@ Ÿu fªÙ FCoÕ
t°∫° Ju¡ Ôu„ Ÿu ≈<Fw F°ÌÕ f®Ê tu* Fæ wf wů ŸJu¡ Ìg˚b J¡° Ÿt∫ N°fiu ≈≤ ∫F ˚yb°fi _b∫a ≈®fů@

J¡ů Ÿ ≈®J¡°≤ ≈®°›w Fůy°, <ıŸ ≈®J¡°≤ bŸ∏w Ju¡ N°≤‡˚ tu* b¨s Ju¡ t¥Ô≈®Ìu„ tu* Nb<_Sw ≈¨<SbÙ Ju¡

≤Ÿ tu* Ÿ¥‚t˚°b Ÿu ÔÙfi ˚°<b ≈C‹≈ Ÿt¥F $ oŸ<ÔÎ tu≤u π°≤° ≈®fů<@w FůJ¡≤ tu≤u FÙ Ÿt°fi ıÙb∏tC•wR¡≈

Ÿu <bF°≤ J¡≤ ≤F° ∫F <_Sw ≤Fu $ ∫<Ì ∫F tæ* ŸtH ÔuwÙ F¥≥ <J¡ ∫F tC•w Fů y∫° Fæ wů tæ* N˚Ù oŸJu¡

Ÿ°S ªÔÙ ı°wÙ F¥≥ $ ∫ů* <bª°≤J¡≤ ŸC∏Ì≤bdÕb°ÔÙ, Ÿ ª¥±>°Ô° fiu _≈„ÕR¡≈ FuwC π°≤° ÌuF J¡∑ y≤tÙ
ı°fiJ¡≤ N˚Ù ıÙw° Fæ - ∫ů* N≈fiu ≈<w J¡ů N°„aJ¡°≈¥bÕJ¡ Ìu©J¡≤ ı°yfiu Ju¡ ıů J¡°≤d Fůwu Fæ* fiJu¡

Ô°˚ Ÿu ı°fi <Ô∫° <J¡ oŸtu* Ÿ[b N˚Ù Nb<„‹¸> Fæ $ N°æ≤ Ÿfiu ∫F J¡F° <J¡ oŸJu¡ ⁄Ì∫ tu* N˚Ù Ÿ[b wů fª° FCN° Fæ $$1-22$$

"_≈„Õfiufi fi∫ufi ª' - ∫F ıů J¡F° y∫° oŸtu* fi∫„ÆÌ°SÕ J¡∑ <ıI°Ÿ° J¡≤ ≤Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ

≈¥~>wu Fæ* $

ZÙ≤°tª∏BıÙ fiu J¡F° # Fu f®Êfig, NÃ∫∏w „°∏w<ªW, J¡°‹™> N°æ≤ Ôů‹¸> Ju¡ Ÿt°fi <_S<wb°Ôu º∫°fi„°ÔÙ ≈®°dÙ J¡° Ÿ[b„uT Jæ¡Ÿu ı°fi° ı°w° Fæ $$23$$

ÌuF tu* b¨<], <b≈¿≤d°t, N≈s∫ N°<Ì <bJ¡°≤ů* J¡° NfiCÌ∫ Ÿ[b„uT tu* FuwC Fæ, ÎuŸ° W≤ Ìufiu Ju¡

<ÔÎ FuwCy‡∫ J¡° NfiCb°Ì J¡≤wu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ, ıæŸu fÙı Ju¡ N∏Ì≤ ≈C‹≈ N°æ≤ k¡Ô ÌCÔÕ‚∫ NdC Ju¡

ŸÂ„ FÙ <bΩt°fi ≤Fw° Fæ bæŸu FÙ <ıŸ <J¡ŸÙ º∫°fi„°ÔÙ ≈®°dÙ tu* ıy°fiu Ju¡ J¡°≤d Fæ* ŸJu¡ ⁄Ì∫ tu*

NdC J¡∑ fi°o˘ Ny‡∫ Ÿ[b„uT <bΩt°fi ≤Fw° Fæ $ <ªW Ju¡ <bJ¡°≤ Ÿu „¥∏∫, <fiÿªÔ Ÿwg-<ªBq≈ ffi y∫u, <fi<bÕJ¡v≈, ŸbÕ_bR¡≈ N°æ≤ NªÔ ≈bÕw J¡∑ fi°o˘ Ÿa<_S<wb°Ôu Ÿ ≈C”T J¡° „≤Ù≤, Ÿftu* ÎJ¡R¡≈

Ÿu ≤Ffiub°Ôu N°Ãt° tu* ŸÌ° w¨◊ ≤Ffiu Ju¡ J¡°≤d, fi wů N°fi¿∏Ìw Fůw° Fæ, fi ÀÔ°<fi J¡ů ≈®°›w Fůw° Fæ, fi N_w Fůw° Fæ N°æ≤ fi Ì∫ J¡ů FÙ ≈®°›w Fůw° Fæ, <J¡∏wC Ÿt°fiR¡≈ FůJ¡≤ Nb<_Sw ≤Fw° Fæ $ <πÃb N°æ≤ ÎJ¡Ãb N°<Ì Ÿu ∫C•w <ıŸ ≈C”T J¡° tfi ªaªÔ ≤Fw° Fæ ŸÙJ¡° „≤Ù≤ N∏∫R¡≈w° J¡ů ≈®°›w Fů ı°w° Fæ, ªaªÔw°≤<Fw ≈C”T J¡° J¡˚Ù fiFÙ* $$24-27$$
bF •∫ů*, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, ıywg Ju¡ Δ∫bF°≤ Ju¡ FuwC˚¥w Ÿ‡≈¥dÕ ˚°b<bJ¡°≤ů* J¡° J¡°≤d <ªW_≈∏Ì Ÿ w≤F Fæ,

<ıŸ w≤F JC¡ŸCtů* J¡° bŸ∏w $ Fu ZÙ≤°tıÙ, oŸ<ÔÎ oŸ ÌuF Ÿu ÌuF°∏w≤ tu* ı°fiub°Ôu <ªW J¡° oŸ ÌuF
tu* f°≤-f°≤ ≈®∫Ãfi≈¥bÕJ¡ <fiy¨FÙw <J¡∫° ı° ≤F° ˚Ù FTÕ, J¡ů≈ N°æ≤ Ÿ‡tůF ≤ůJ¡° fiFÙ* ı° ŸJ¡w°, ∫FÙ

(N) Nbÿ∫ ˚ů•wΔ∫ ŸJu¡ „uT ≈®°≤Æ@ J¡tÕ J¡ů N≈fiÙ fC<] Ÿu Ìu©J¡≤ Ÿ ª¥±>°Ô° fiu <k¡≤

<bª°≤ <J¡∫°, ∫F Ÿ¥<ªw J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ "tF°t<w' ∫F <b„uTd <Ì∫° y∫° Fæ $

1636

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ì¥Ÿ≤u ı∏t tu* FuwC Fæ $$28,29$$

<ªW tu* FT°Õ<Ì <bJ¡°≤ů* J¡° ≈„t Fů ı°fiu≈≤ „≤Ù≤ tu* ˚Ù <bJ¡°≤ <fib¨W Fů ı°wu Fæ* $

<ªW J¡∑ „°<∏w Fů ı°fiu≈≤ <fib°ÕŸ<fiJ¡ <ªW π°≤° N_t≤d Ÿu Ã∫°yÙ yoÕ ˚Ù ˚°b<bJ¡°≤ů* J¡∑
ıfifiÙ ∫F ÌuF N°J¡°„ J¡∑ fi°o˘ ≈C”T J¡ů f°<@w fiFÙ* J¡≤wÙ $ <fi‹J¡TÕ ∫F <fiJ¡Ô° <J¡ <ªW J¡°

NF∏ÃbR¡≈ Ÿu _bÙJ¡°≤ FÙ ÌuF tu* b¨<] N°<Ì <bJ¡°≤ů* J¡° J¡°≤d Fæ $ ıæŸu Ÿt°fi ıÔŸ∏w<w tu* w≤ay N°<Ì J¡∑ Ã≈<W fiFÙ* FůwÙ bæŸu FÙ Ÿt°fi b°Ÿfi°≤<Fw <ªWŸ∏w<wÌ„° tu* ı≤° N°<Ì <bJ¡°≤ ∫° ≤°y N°<Ì ÌůT fiFÙ* <Ì©°oÕ ≈nwu $$30,31$$

<J¡wfiu Ÿt∫ wJ¡ ıÙb∏tC•w <fib°ÕŸ<fiJ¡ tfi J¡ů Ìu©wu Fæ*, ÎuŸÙ ∫<Ì „aJ¡° Fů, wů Nb<„‹¸>

≈®°≤Æ@ Ju¡ s∫ π°≤° ıfwJ¡ ŸJ¡° <bfi°„ fi Fů wf wJ¡, ∫ů* W≤ Ìuwu Fæ* $

Ÿ[b Ju¡ ≈„t Ju¡ <ffi° Ÿ[b J¡° NfiC≈Ô‡˚ fiFÙ* Fůw° $ ıf ≈®°<w˚°<ŸJ¡ bæT‡∫ Ÿu <fitCÕ•w w[b

<Ì©°oÕ ≈nw° Fæ w˚Ù Nb<„‹¸> ≈®°≤Æ@<bfi°„J¡°Ô tu* bF ≈¥dÕR¡≈ Ÿu <bÔÙfi Fů ı°w° Fæ $$32$$

<fib°ÕŸ<fiJ¡ tfi J¡° <bfi°„ Fů ı°fiu ≈≤ t¨w ÌuF ˚Ù <bÔÙfi Fů ı°wÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, <ıŸ ÌuF tu* fi wů <ªW N°æ≤ fi <fib°ÕŸ<fiJ¡ tfi FÙ ≤Fw° Fæ bF w°≈ tu* <Ft J¡∑ fi°o˘
t≤d π°≤° <bÔÙfi Fů ı°wÙ Fæ $$33$$

<„<©ºbı J¡∑ ÌuF tu* wů ıÙbfiFuwCNů* J¡° ª¥±>°Ô° fiu NbÔůJ¡fi <J¡∫°, ∫F J¡Fwu Fæ* $

<„<©ºbı J¡∑ bF ÌuF <ªW„¥∏∫ wů SÙ, ≈≤∏wC bF y≤tÙ Ÿu ∫C•w N°æ≤ <fib°ÕŸ<fiJ¡ tfi Ÿu ∫C•w SÙ, oŸŸu bF ÀÔ°<fi J¡∑ ≈°` fiFÙ* SÙ $$34$$

≈®ÿfi J¡° Ÿt°@°fi J¡≤ ≈®_wCw <bT∫ J¡° NfiCŸ∏@°fi J¡≤wu Fæ* $

N≈fiu _b°tÙ J¡∑ Ÿ w≤F Ÿu Nb<_Sw ÌuF J¡ů Ìu©J¡≤ N≈fiu „≤Ù≤ J¡° Ã∫°y fi J¡≤wÙ FCoÕ ŸC∏Ì≤

Nayů* Ÿu ŸC„ů<˚w Ÿ ª¥±>°Ô° fiu „Ù|® <bª°≤ <J¡∫° $ ŸbÕΔ∫°≈J¡ <b„C] <ª<ww[b tu* ≈®<b‹¸> FůJ¡≤

NS°Õwg N≈fiu _b°tÙ J¡∑ J¡°∫° tu* ≈®bu„ π°≤° _b°tÙ Ju¡ FÙ F°ÌÕ f®Ê tu* ≈®<b‹¸> FůJ¡≤ bF°≥ <_Sw FůwÙ FCoÕ
tæ* ¿ª≤J¡°Ô Ju¡ f°Ì ı°yfiub°Ôu N≈fiu _b°tÙ J¡ů ıy°wÙ F¥≥ $$35,36$$

<ª≤J¡°Ô Ju¡ f°Ì wů ∫F _b∫a Ÿt°<@ Ÿu ™> ı°∫uy°, oŸu ıy°fiu Ju¡ <ÔÎ „Ù|®w° J¡≤fiu J¡∑ tCHu

•∫° N°bÿ∫J¡w°, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

∫<Ì tæ* oŸu fi ıy°wÙ F¥≥ wů ˚Ù ∫F <ª≤J¡°Ô Ju¡ f°Ì _b∫a ı°y ı°∫uy°, Ôu<J¡fi tæ* ∫ů* NJu¡ÔÙ Fů

•∫ů* Nb<_Sw ≤F¥≥, oŸ<ÔÎ oŸu ıy°wÙ F¥≥ $ ∫ů* <bª°≤J¡≤ o<∏B∫≈aı≤R¡≈Ù N≈fiÙ ÌuF J¡ů ~>ůn J¡≤Ju¡

_b°tÙ J¡∑ ÌuF tu* ≈®<b‹¸> FůJ¡≤ N°<Ì N°æ≤ N∏w Ÿu b<ıÕw N≈fiu _b°tÙ Ju¡ F°ÌÕ f®Ê_bR¡≈ <ª<ww[b tu*

ª¥±>°Ô° <_S<w J¡ů ≈®°›w Fů yoÕ $ bF°≥ ≈FC≥ªJ¡≤ Ÿ[bŸ‡≈∏fi N≈fiu _b°tÙ J¡∑ <fi<bÕJ¡v≈ Ÿt°<@ Ÿu ıÔ N°æ≤ Ì¥@ J¡∑ fi°o˘ ÎJ¡≤Ÿ ffiÙ FCoÕ ªuwfi° J¡° _≈∏Ìfi J¡≤ bF ª¥±>°Ô° <k¡≤ N≈fiÙ ÌuF tu* Ÿ w≤F

≈®<b‹¸> Fů yoÕ, <ıŸ w≤F N≈fiu |ů*ŸÔu tu* <ª<n∫° $ wÌfi∏w≤ JC¡‡˚_bR¡¿≈dÙ bF ª¥±>°Ô° bF°≥ Ÿu

™>J¡≤ JC¡ŸCt≈¥dÕ _S°fi tu* ı°J¡≤ fæ™> yoÕ N°æ≤ bFÙ* fæ™>Ù FCoÕ ˚®t<≤∫ů* Ju¡ yCaı°≤ J¡ů <w≤_J¨¡w J¡≤ ≤FÙ
bF ª¥±>°Ô° Ÿ°ty°fi tu* ≈®b¨W Fů yoÕ $ Ÿ Ÿ°t_b≤ J¡ů ŸCfiJ¡≤ Ÿ[byCd Ÿu Ÿ‡≈∏fi <ªÌ°˚°Ÿ Ÿu ∫C•w

≤°ı° J¡∑ fC<] fi©°y® Ÿu ÔuJ¡≤ t_wJ¡ wJ¡ ÌuF tu* NFa˚°b J¡∑ Δ∫°<›w Ÿu ∫C•w FůJ¡≤ ÎuŸu NbfC] FCoÕ,

ŸyÕ - 103]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1637
ıæŸu bŸ∏w tu* ≈<μfiÙ $ <ıŸ w≤F Ÿ¥∫Õ J¡t<ÔfiÙ J¡ů <bJ¡<Ÿw J¡≤wu Fæ* bæŸu FÙ Ÿ[bŸ‡≈<W Ÿu ∫C•w

≤°ı° <„<©ºbı fiu Ÿt°<@ tu* <fitÙ<Ôw N≈fiu fiù J¡ů <bJ¡<Ÿw <J¡∫° $ ≤°ı° <„<©ºbı fiu Ÿ°t Ju¡
y°fi tu* wÃ≈≤ N≈fiu N°yu <_Sw JC¡‡˚M¡<T J¡ů <ÌΔ∫ „≤Ù≤ Ÿu ∫C•w Ì¥Ÿ≤u Ÿ°tbuÌ-ıæŸ° Ìu©° $ NFů, Ft @∏∫ Fæ* <J¡ ∫F tC<fi _b∫a ∫F°≥ ≈Cfi# ≈®°›w Fæ*, owfiÙ f°w J¡F ≤Fu ≤°ı° <„<©ºbı fiu JC¡‡˚ J¡ů

≈C‹≈°aı<Ô Ÿt<≈Õw J¡∑ () $ ˚ybfig, ∫F Ft°≤u Ÿ°æ˚°À∫ J¡∑ f°w Fæ <J¡ N°≈Ju¡ ≈°bfi <ªW tu* Ft ≈Cfi#

<Ìw FCÎ Fæ* $ NSb° Fu tCfiu, Ft N≈fiu ˚°À∫ J¡∑ •∫° Ÿ≤°Ffi° J¡≤u*, ˚Ô° ÎuŸu tF°Ÿ[b„°ÔÙ J¡°æfi Fæ*, ıů N≈fiu N°≈ FÙ Ì¥Ÿ≤ů* Ju¡ «¡≈≤ NfiCy®F J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ŸÌ° ≈®_wCw fiFÙ* ≤Fwu ? Fu ˚ybfig, Ftu* ≈<b`

J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ FÙ N°≈J¡° ∫F°≥ N°ytfi FCN° Fæ ∫<Ì ∫F f°w fi Fů, wů <k¡≤ N°≈ FÙ J¨¡≈°J¡≤ fwÔ°o∫u

<J¡ ∫F°≥ N°≈Ju¡ N°fiu tu* Ì¥Ÿ≤° J¡°æfi-Ÿ° J¡°≤d Fæ ? JC¡‡˚ fiu J¡F° # Fu ≤°ıfig, N<fi<∏Ìw FůJ¡≤ tæ*

N°≈Ju¡ ∫F°≥ Ÿu ıfŸu y∫° w˚Ù Ÿu tu≤° ¿ªW N°≈Ju¡ Ÿ°S ∫FÙ* <_Sw ≤F° $ ∫FÙ J¡°≤d Fæ <J¡ tæ* ≤‡∫

_byÕ tu* ˚Ù fiFÙ* ™>F≤ ŸJ¡° N°æ≤ N°≈Ju¡ ŸtÙ≈ oŸ Ÿt∫ ™>F≤° FCN° F¥≥ $ Fu tFÙ≈wu, fFCw-ŸÙ ≤‡∫
b_wCNů* Ju¡ fÙª tu* <ªW J¡ů ıů ŸfŸu Nh~>Ù t°Ô¥t ≈nwÙ Fæ bF fnu Ωůy Ÿu FÙ ≈®°›w FůJ¡≤ Ÿ°tfiu

<_Sw <tÔwÙ Fæ, <ffi° Ωůy Ju¡ J¡˚Ù fiFÙ*, oŸ<ÔÎ N°≈Ju¡ Ì„Õfi Ju¡ Ωůyb„ Ÿu FÙ ∫F°≥ tu≤°

N°ytfi FCN° Fæ $$37-48$$
tCHtu* ıů N°≈J¡∑ owfiÙ ≈®Ù<w f» yoÕ Fæ, oŸJ¡° N<w„∫ J¡°≤d •∫° Fæ ?

Fu ≤°ıfig, oŸ ıywg tu* tu≤° N°≈Ju¡ ŸÂ„ f∏@C, N°›w°, ŸC⁄wg, <t`, Ÿ©° NSb° <bÿbfiÙ∫ J¡ůoÕ

<„‹∫ ˚Ù fiFÙ* Fæ, ÎuŸ° tæ* ŸtHw° F¥≥ $ ≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # NFů, N°ı oŸ t∏Ì≤°ªÔ Ju¡ «¡≈≤

Ft°≤u ≈C^∫b¨s k¡Ô y∫u, •∫ů*<J¡ NŸay FCÎ ˚Ù N°≈ Ft°≤° Ÿt°yt ª°F ≤Fu Fæ* $ Fu ≈®˚ů, tCHtu* ≈®Ù<w Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ∫<Ì N°≈J¡ů _byÕ Nh~>° fiFÙ* ı°fi ≈nw°, wů ∫FÙ* tu≤u <fiJ¡¸> ≤<F∫u $ N°≈Ju¡ <ÔÎ ∫F
ıayÔ Fæ, ∫u b¨s Fæ* N°æ≤ ∫F tæ* F¥≥ ≈<_Sw N°≈J¡° N°Âw ŸubJ¡ $$49-51$$

N°≈Ju¡ π°≤° fwÔ°oÕ yoÕ Ÿt°<@ Ÿu ı<fiw ıů ŸC© Fæ, ŸŸu w¨›w tCHu ˚Ù _byÕ J¡∑ oh~>° fiFÙ*

FůwÙ $

N°≈Ju¡ π°≤° fwÔ°oÕ yoÕ ∫ůy∫C<•w Ÿu ıæŸu tæ* <bZ°t Ôu ≤F° F¥≥, Fu Ÿ°@ů, tæ* ŸtHw° F¥≥ <J¡ _byÕ
tu* ˚Ô° bæŸ° <bZ°t J¡F°≥ Ÿu Fůy° $ <ıŸ ˚¥t°fi∏Ì Ÿa<_S<w J¡° N°≈fiu tCHu ≈Ìu„ <Ì∫° Fæ ŸÙ

_bh~> _b≈®J¡°„_bR¡≈ <_S<w J¡° NbÔ‡ffiJ¡≤ N°≈ ∫F°≥ ∫Suh~> _byÕ ∫° ˚¥wÔ tu* <bF°≤ J¡∑<ı∫u $

JC¡‡˚ fiu J¡F° # Fu ≤°ıfig, ≈≤t°fi∏Ì ≈≤t≈Ì tu* •∫° N°≈ <bZ°t Ôu ªCJu¡ ? •∫° oŸ ˚uÌt∫ ÌC#© J¡°

N°≈ ˚ÔÙ˚°≥<w Ã∫°y J¡≤ ªCJu¡ ? Fu ≤°ıfig, «¡≈≤-«¡≈≤ Ÿu ≤tdÙ∫ <Ì©°oÕ Ìu ≤Fu ofi ŸaJ¡v≈ů* Ÿu ˚ůyů*

J¡∑ fiÙ≤Ÿw°≈¥bÕJ¡ N°≈J¡° ≈®ut •∫° <fÔJC¡Ô <fit¥ÕÔw° J¡ů ≈®°›w Fů y∫° ? Fu∫ N°æ≤ ≈°Ìu∫ Ì„° J¡ů N<wJ®¡°∏w J¡≤ y∫° ? „t Ÿu Ÿt<_S<w Ÿu ∫C•w „°∏w N°≈J¡° tfi •∫° ≈®°≤Æ@b„ ≈®°›w <bT∫ů* tu*

πuy„¥∏∫ FůJ¡≤ Nb<_Sw Fů y∫° ? ≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu ˚ybfig, N°≈J¡∑ Ì∫° Ÿu tæ*fiu bF
y<w Ìu© ÔÙ, ıů Âÿ∫ů* J¡ů N<wJ®¡°∏w J¡≤ ªCJ¡∑ Fæ; tæ*fiu ŸaŸ°≤ J¡∑ ŸÙt° J¡° N∏w ≈°∫° N°æ≤ Ô°˚

J¡≤fiu ∫ůÀ∫ b_wC J¡° Ô°˚ J¡≤ <Ô∫° $ ¿ª≤J¡°Ô Ju¡ f°Ì Sůnu Ÿt∫ wJ¡ FÙ ∫°fiÙ Ju¡bÔ wÙfi <Ìfi wJ¡

() oŸŸu w≈_∫° Ju¡ ≈®˚°b Ÿu ≈¥bÕŸa<ªw k¥¡Ôů* tu* N‡Ô°fiw° ≈®J¡¸> FůwÙ Fæ $

1638

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

FÙ <fi≤°t∫ FůJ¡≤ tæ*fiu <bZ°t <J¡∫°, ≈®°›w J¡≤fiu ∫ůÀ∫ Ÿf ≈®°›w J¡≤ <Ô∫°, Nf tæ* w¨›w FůJ¡≤ <ª≤J¡°Ô

Ju¡ <ÔÎ <_Sw F¥≥ $ Nf Ftu* <J¡ŸÙ w≤F J¡° ≈Ìu„ Ìufi° ≈∫C•w fiFÙ* Fæ $ ŸbÕ` FÙ tæ* N<ww¨›w Fů y∫°

F¥≥ $ Ÿ∏w°≈°<Ì Ÿ°aŸ°¿≤J¡ ≠b≤ Ÿu „¥∏∫ FůJ¡≤ tæ* Nb<_Sw F¥≥ $ tæ*fiu NI°w J¡° I°fi J¡≤ <Ô∫°, N≈®°›w J¡∑ ≈®°<›w J¡≤ ÔÙ, ~>ůnfiu ∫ůÀ∫ b_wC ~>ůn ÌÙ wS° tu≤° tfi b°Ÿfi°„¥∏∫ Fů y∫° N°æ≤ tæ*fiu N°Ãt° Ju¡
w[bR¡≈Ù ≈≤Ãb J¡° N°Z∫ J¡≤ <Ô∫° $ Nf tCHŸu N<w¿≤•w¡J¡ůoÕ Nb<„‹¸> fiFÙ* Fæ $$52-60$$

∫<Ì N°≈Ÿu <˚∏fi J¡ůoÕ Ì¥Ÿ≤° Fæ FÙ fiFÙ*, wů N°≈ <k¡≤ <J¡Ÿ _bR¡≈ Ÿu Nb<„‹¸> Fæ*, oŸ ≈≤

J¡Fwu Fæ* $

ŸaŸ°≤„¥∏∫, tůF N°æ≤ ˚∫ Ÿu ≤<Fw, ≤°y°<Ì ÌůTů* Ÿu tC•w, <fiÃ∫≈®J¡°„R¡≈, ŸbÕ` ÎJ¡R¡≈ J¡∑

˚°bfi° Ÿu ∫C•w, Ÿf w≤F Ÿu Ÿ°æ‡∫, ŸbÕ_bR¡≈, ŸJ¡Ô J¡v≈fi°Nů* Ÿu <fitCÕ•w, N°J¡°„J¡ů„ Ju¡

Ÿt°fi _bh~> tæ* ÎJ¡R¡≈ FůJ¡≤ <_Sw F¥≥ $$61$$

ÎJ¡ Ÿ°æ wÙfib°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ÎJ¡ Ÿ°æ ª°≤b°≥ ŸyÕ

JC¡‡˚ Ju¡ ≤td Ÿu ≤°ı° J¡∑ Ÿa˚ůyuh~>°, _byÕ Ju¡ fF°fiu fiy≤ tu* ı°fi°

N°æ≤ <©∏fi FůJ¡≤ bF°≥ Ÿu <k¡≤ Ô°æ¸> N°fi° $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ, ∫ů* Nº∫°Ãt<bT∫J¡ <b<ª` J¡S°Nů* J¡ů ≈≤_≈≤ J¡F

≤Fu bu Ìůfiů* w[bI°fiÙ wÙfi tCF¥wÕ wJ¡ bfi tu* <_Sw ≤Fu $ ŸJu¡ f°Ì bF°≥ Ÿu ™>J¡≤ k¡Ô-t¥Ô N°<Ì Ju¡
π°≤° ≤s° J¡≤fiub°Ôu, N°fi∏ÌÌ°∫J¡ <J¡ŸÙ ≈bÕw J¡∑ ªů¸>Ù≈≤ ı°J¡≤ <bF°≤ J¡≤fiu Ôyu, ıF°≥ Ÿ≤Ÿ

J¡tÔ N°æ≤ Ÿ°≤Ÿ ≈<s∫ů* Ju¡ ıůnu ŸC„ů<˚w Fů ≤Fu Su $ <k¡≤ bF°≥ Ÿu ™>J¡≤ Ÿ tF°N≤^∫ J¡∑ fi bfibÙ<S∫ů* tu* ıÙb∏tC•wů* Ju¡ ≈®<Ÿ] N°ª°≤ Ju¡ NfiCŸ°≤ Δ∫bF°≤ J¡≤wu FCÎ wS° Nº∫°Ãt<bT∫J¡

<b<ª` J¡S°Nůa Ÿu ≈≤_≈≤ ŸaÔ°≈ J¡≤wu FCÎ fi Ìůfiů* fiu N°™> <Ìfi y≥b° <Ì∫u $ ŸJu¡ Nfi∏w≤ JC¡‡˚ fiu J¡F° # ≤°ıfig, ª<ÔÎ, <J¡ŸÙ Ì¥Ÿ≤u ıayÔ tu* <J¡ŸÙ ≈bÕw Ju¡ «¡≈≤ ªÔu* $ ≤°ı° fiu Ÿu _bÙJ¡°≤ J¡≤ <Ô∫°, wf bu Ìůfiů* bF°≥ Ÿu ªÔ ≈nu $ NfiuJ¡ w≤F Ju¡ bfiů*, ıayÔů*, fiÌÙ Ju¡ w¸>ů*, NfiuJ¡ w°Ô°fů*, yCvtŸt¥Fů*

(JCa¡ıů*), yFfi ≈bÕw J¡∑ ªů<¸>∫ů*, fFCw-ŸÙ fi<Ì∫ů*, fi°fi° Ìu„ů*, y®°tů*, fiy≤ů*, ≈bfiů*, tfiůF≤ „ÆÌb°Ôu

≈bÕwů*, JCa¡ıů*, wÙSů˘ N°æ≤ N°Ztů* tu* ≈FC≥ªJ¡≤ Ÿt°fi_fiuF Ÿu ∫C•w, bu Ìůfiů* <tÔJ¡≤ wCv∫<ªWb¨<W Ÿu

∫C•w FůJ¡≤ ≈≤_≈≤ ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u Ÿu N≈fi° NfiC˚b J¡Fwu Su, bu Ìůfiů* Ÿt°fi<ªW wS° Ÿt°fi ÃŸ°Fb°Ôu Su $ Fu ≤°|b, bu Ìůfiů* <≈w≤ N°æ≤ Ìubw°Nů* J¡∑ ÎJ¡ Ÿ°S ≈¥ı° J¡≤wu Su, ÎJ¡ FÙ Ÿ°S bu Ìůfiů* ˚ůıfi J¡≤wu Su $ Ÿ∏w›w wS° ıÔ°BÕ „ÙwÔ ≈®Ìu„ů* tu* fi Ìůfiů* J¡∑ fC<] Ÿt°fi SÙ $ <_fiÀ@⁄Ì∫ bu Ìůfiů* <t`

˜Ù-≈C”T wt°Ôbfi©^±>ů* tu* N°æ≤ t∏Ì°≤ Ju¡ ıayÔů* tu* <bF°≤ J¡≤wu <k¡≤u $$1-9$$

<ffi° |≤ J¡∑ <_S<w J¡° Ôsd fwÔ°wu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, ∫F |≤ Fæ, ∫F |≤ fiFÙ* Fæ, oŸ w≤F J¡∑ <bJ¡v≈-J¡v≈fi° fi Ìůfiů* Ju¡ tfi J¡ů Ÿ

≈®J¡°≤ fi F≤ ŸJ¡∑, <ıŸ ≈®J¡°≤ HaH°b°w ŸCtu” ≈bÕw J¡ů $$10$$

fitu* <≈®∫ N°æ≤ N<≈®∫ J¡° <bJ¡v≈ ˚Ù fiFÙ* S°, oŸu J¡Fwu Fæ* $

ŸyÕ - 104]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1639
bu Ìůfiů* <t` J¡FÙ* wů @¥<Ô Ÿu |¥Ÿ≤y°`, J¡FÙ* ª∏Ìfi Ÿu ª<ªÕw Ny≤ J¡FÙ* ≈≤ wů ˚_t Ÿu

<b˚¥<Twy°` FůJ¡≤ <bª≤d J¡≤wu-<k¡≤wu Su $ bu Ìůfiů* J¡FÙ* <ÌΔ∫ b˜ @°≤d <J¡∫u FCÎ; <ª`<b<ª`
b˜ Ÿu „ů<˚w FCÎ, J¡FÙ* ≈vÔbů* Ÿu N°h~>∏fi N°æ≤ J¡FÙ* JC¡ŸCtů* Ÿu t<^±>w FCÎ <bª≤wu Su $ Fu ZÙ≤°tıÙ, JC¡~> ofiu-<yfiu FÙ <Ìfiů* tu* Ÿt°fi<ªW Fů ı°fiu Ÿu wS° Ÿ <fib°ÕŸfi tfi Ju¡ J¡°≤d

ÃJ¨¡‹¸> Fů ı°fiu Ÿu ≤°ı° <„<©ºbı JC¡‡˚ Ju¡ Ÿt°fi „ů<˚w Fůfiu Ôy° $ Nfi∏w≤, ÌubŸ∏w°fi Ju¡

Ÿt°fi J¡°<∏w Ÿu ∫C•w wS° N≈¥bÕ „ů˚° J¡ů ≈®°›w Ÿ ≤°ı° <„<©ºbı J¡ů Ìu©J¡≤ t°<fifiÙ ª¥±>°Ô°

<bª°≤ J¡≤fiu ÔyÙ $ ÎJ¡ Nů≤ wů Ÿ°tfiu ∫F Ì°≤°Ãt° tu≤u _b°tÙ Fæ* N°æ≤ Ì¥Ÿ≤Ù Nů≤ ∫u tfiůF≤ J¡°fifi J¡∑ ˚¥<t∫°≥ Fæ*, <k¡≤ ∫F Nfi°∫°Ÿ ≈®°›w ıů Ft Ôůyů* J¡∑ <_S<w Fæ, bF J¡°t Ÿu (≤<wŸC© Ÿu) ba<ªw fiFÙ* ≤F ŸJ¡wÙ $ ≈®°≤Æ@-≈®°›w ˚ůyů* Ju¡ ≈®<w N<fib¨W y<wb°Ôu ∫°fiÙ fu-≤ůJ¡-¸>ůJ¡ ≈®°≤Æ@

Ÿu ≈®°›w FCÎ ŸC©-ÌC#©ů* J¡° NfiC˚b J¡≤fiub°Ôu ıÙb∏tC•w tF°Ãt° ∫<Ì Ju¡bÔ ÎJ¡ ˚ůy<fib¨<W

J¡≤fiu tu* FÙ N°y®F J¡≤ Ôu*, wů bF fiJ¡∑ wCh~> t¥»w° FÙ FůyÙ $$11-16$$

N@tÕ, ≤ůy N°æ≤ Zt N°<Ì Ju¡ J¡°≤d˚¥w ˚ůyů* Ÿu ÔůJ¡Ÿay®F Ju¡ <ÔÎ Ì¥≤ F¸> ı°fi° ª°<FÎ, ∫F

™>ÙJ¡ Fæ, ≈≤∏wC ∫F°≥ fiJ¡∑ ≈®Ÿ<•w Fæ FÙ fiFÙ*, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

∫F N≈fi° _b°tÙ Ì°≤°Ãt° Fæ, ≤ůy<fitCÕ•w Fæ, oŸJ¡∑ fi∫Ù Nb_S° Fæ N°æ≤ ∫u Ÿf JC¡ŸCtŸt¥F

|≤ Fæ*, oŸ w≤F J¡∑ Ÿf Ÿ°t<y®∫ů* Ju¡ ≈<_Sw ≤Fwu ˚Ù ıů ˜Ù N≈fiu _b°tÙ tu* NfiC≤°ybwÙ fiFÙ*

FůwÙ bF ∫<Ì NıÙb∏tC•w° Fæ wů N≈fiu _b°tÙ Ju¡ ≈˚ůy Ju¡ <bfi°„ Ÿu ı<fiw ≈°≈ Ÿu <fÔJC¡Ô
fi‹¸> Fů ªCJ¡Ù Fæ N°æ≤ ∫<Ì bF ıÙb∏tC•w° Fæ, wů ÔůJ¡Ÿay®F Ju¡ ˚ay Ÿu ı<fiw <fi∏Ì° N°<Ì Ju¡ π°≤°
fi‹¸> Fů ªCJ¡∑ Fæ $ bfi≈C‹≈Ôw°Nů* Ju¡ |≤ tu* _b°@Ùfi ≈<w Ju¡ ≤Fwu ıů <≈®∫° ŸC©≈¥bÕJ¡ ≤td fiFÙ*

J¡≤wÙ bF ÌC‹¸> Nayfi° t≤ ªCJ¡∑ Fæ $ ÎJ¡°∏w _S°fi tu* Ÿb°˘yŸC∏Ì≤ ≤tdÙ∫ N≈fiu <bb°<Fw ≈<w J¡ů

≈°J¡≤ ıů ŸwÙ ˜Ù ≤td fiFÙ* J¡≤wÙ Ÿ ÌC‹¸> t<FÔ° J¡ů <@•J¡°≤ Fæ $ Ì°≤ NSÕ Ÿu ˚≤u ∫S°≈®°›w

˚Ù N<fi∏Ω N≈fiu ˚ůy J¡° ŸÌ° Ã∫°y J¡≤ ≤Fu, buΩ ≈Ì°SÕ J¡° I°fi ≤©fiub°Ôu w[bI°fiÙ ≈C”T fiu J¡°æfi-Ÿ° N<@J¡ k¡Ô Ã≈∏fi <J¡∫° ? $$17-20$$
w°Ã≈∫Õ ∫F <J¡ ∫S°≈®°›w ˚ůyů* J¡° Ã∫°y J¡≤Ju¡ I°fiÙ JC¡~> ˚Ù N<@J¡ k¡Ô Ã≈∏fi fiFÙ* J¡≤

ŸJ¡w° $
oŸ<ÔÎ tæ* N≈fiÙ fC<] Ÿu oŸ J¡°fifi tu* „Ù|® JC¡~> ≈®≈aª J¡∑ ≤ªfi° J¡R¡≥, <ıŸŸu <J¡ ∫F t°fi≈®Ì°fi J¡≤fiub°Ô° tu≤° ≈<w ≤°ı° tCHtu* ≤<w ŸC© J¡° Ô°˚ J¡≤u $ ∫ů* <bª°≤J¡≤ J¡°fifiJCa¡ı tu* fæ™>Ù FCoÕ

JC¡‡˚buT@°¿≤dÙ ª¥±>°Ô° fiu N≈fiu ≈<w Ÿu Ÿ w≤F J¡F°, <ıŸ w≤F J¡ů<J¡Ô° N≈fiu ≈<w J¡ů<J¡Ô Ÿu J¡FwÙ Fů $ JC¡‡˚ fiu J¡F° # Fu ≤°ıfig, ∫F ªæ`t°Ÿ J¡° „C•Ô ≈s Fæ N°æ≤ tF°fig ≈®<w≈Ì° <ÌbŸ Fæ $ N°ı _byÕ tu* o∏B J¡∑ Ÿt°≤ůF≈¥bÕJ¡ fnÙ Ÿ˚° FůyÙ, <ıŸtu* Ÿf Ìub<TÕ∫ů* J¡° Ÿt°yt Fůy° $ tCHu N≈fiu

<≈w°ıÙ Ju¡ Ÿ°tfiu bF°≥ ≈FC≥ª J¡≤ fiJ¡° Ÿ°s°ÃJ¡°≤ J¡≤fi° FÙ ª°<FÎ, •∫ů<J¡ ∫S°<_Sw <fi∫<w J¡°

J¡˚Ù ˚Ù ≈¿≤Ã∫°y fiFÙ* J¡≤fi° ª°<FÎ $ Fu ≤°ıfig, fibÙfi ≈C‹≈ů* Ÿu „ů<˚w oŸ bfi-˚¥<t tu* <J¡ŸÙ w≤F Ju¡

πuy J¡ů fi ≈®°›w J¡≤ <bF°≤ J¡≤wu FCÎ N°≈ Ÿ°∫aJ¡°Ô wJ¡ tu≤Ù Nbÿ∫ ≈®wÙs° J¡∑<ı∫uy° $ Fu ≤°ıfig, N°ı Ÿ°∫aJ¡°Ô J¡ů _byÕ Ÿu tæ* <fi<ÿªw N° ı°«≥¡y°, •∫ů*<J¡ tu≤u N°ÃtŸ∏wůT Ju¡ <ÔÎ N°≈J¡° Ÿ°S

1640

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
tCHu _byÕ Ÿu ˚Ù f»J¡≤ <≈®∫ Fæ $ ∫ů* J¡FJ¡≤ N≈fiÙ ≈®Ù<w-ıæŸÙ J¡v≈wR¡ Ju¡ JC¡ŸCt J¡∑ tfiůF≤ taı≤Ù

JC¡‡˚ fiu N≈fiu <t` ≤°ı° <„<©ºbı J¡ů ŸJ¡∑ ≈®Ÿ∏fiw° Ju¡ <ÔÎ Ìu ÌÙ $ Fu <≈®∫ <t`, ∫F°≥ „Ù|® N°fi°,

∫ů* ≤°ı° <„<©ºbı Ju¡ J¡Fwu FÙ bF JC¡‡˚ bfi Ÿu N°J¡°„ tu*, „≤ÃJ¡°ÔÙfi <fiıÕÔ tu| J¡∑ fi°o˘, n y∫u $ N°J¡°„ tu* ı° ≤Fu Ÿ JC¡‡˚ fiu ≈C‹≈t°Ô° J¡∑ ≈C‹≈°aıÔÙ, ıů bfib°∫C Ÿu ª°≤ů* Nů≤ ≈®Ÿ≤d „ÙÔ

Fů ≤FÙ SÙ, ÎuŸu ~>ůn ÌÙ, ıæŸu <FtJ¡°Ô J¡° tu| <Ft $ ıæŸu t∫¥≤ wf wJ¡ tu| J¡ů Ôy°w°≤ Ìu©wu FÙ

≤Fw° Fæ ıf wJ¡ <J¡ bF tu| ŸJ¡∑ N°≥©ů* Ÿu NůHÔ fiFÙ* Fů ı°w°, bæŸu FÙ Ÿ Ÿt∫ N°J¡°„ tu* ı°

≤Fu N≈fiu <t` J¡ů ≤°ı° <„<©ºbı wf wJ¡ <∏fiB FůJ¡≤ Ìu©wu ≤Fu ıf wJ¡ <J¡ JC¡‡˚ N°≥©ů* Ÿu NůHÔ fiFÙ* Fů y∫u, •∫ů*<J¡ fC<]t°fiů* J¡∑ ≈®Ù<w ÌC_Ã∫°≠∫ FůwÙ Fæ - ~>ůnwu fiFÙ* ffiwÙ $$21-30$$

<„<©ºbı J¡∑ Â<‹¸> Ju¡ f°F≤ ı°J¡≤ N°J¡°„ tu* ª¥±>°Ô° fiu N≈fiu JC¡‡˚„≤Ù≤ J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤

<Ì∫° N°æ≤ bF tCÀ@° N≈fiu ≈¥bÕR¡≈ tu* Ÿ w≤F N° yoÕ <ıŸ w≤F N°bwÕ Ju¡ „°∏w Fů ı°fiu ≈≤ ıÔZÙ $

N°J¡°„-≈S Ÿu bF ª¥±>°Ô° _byÕ Ju¡ Ÿt°fi ≤tdÙ∫ N≈fiu fiy≤ tu* ≈FC≥ª yoÕ, ıF°≥ ≈w°J¡° k¡F≤° ≤FÙ

SÙ NwÎb ıů taı≤Ù∫C•w N°J¡°≤b°Ôu J¡v≈b¨s Ju¡ ŸÂ„ t°Ô¥t Fů ≤F° S° $ <˜∫ů* Ÿu ˚≤u FCÎ N≈fiu N∏w#≈C≤ tu* NÂÿ∫R¡≈ Ÿu bF ª¥±>°Ô° Ÿ w≤F ≈®<b‹¸> Fů yoÕ, <ıŸ w≤F Ôw°Nů* Ÿu „ů<˚w b¨s tu*
bŸ∏w J¡∑ tF°Ô‚tÙ $ bF°≥ H¸>≈¸> Ÿf ≤°≠∫J¡°∫ů˘ J¡° Ÿ‡≈°Ìfi J¡≤ bF ª¥±>°Ô°, ıæŸu b¨s Ÿu k¡Ô ∫°

≈C‹≈ <y≤w° Fæ, bæŸu FÙ ≤°ı° <„<©ºbı Ju¡ N°yu N°J¡≤ <y≤Ù $ <Ft∫C•w ª∏B ıæŸu J¡tÔ J¡ů <©∏fi ffi° Ìuw° Fæ bæŸu FÙ NÃ∫∏w <©∏fi tfib°ÔÙ ÿ∫°t° Ÿ ª¥±>°Ô° fiu N≈fiu _b°tÙ J¡∑ Ÿ<∏fi<@ tu* N≈fiu tC© J¡ů ÿ∫°tΩC<w Ÿu ∫C•w <©∏fi ffi° <Ì∫° $ Ÿ w≤F Ju¡ N°J¡°≤ Ÿu ∫C•w Ÿu Ìu©J¡≤ ≤°ı° <„<©ºbı

™>J¡≤ ©n° Fů y∫° N°æ≤ <©∏fi <ªW Fů y∫° $ <©∏fi <ªW Ÿ ≤°ı° fiu fnu N°Ì≤ Ju¡ Ÿ°S ∫F J¡F° #

Ìub≈C`, N°≈J¡ů fit_J¡°≤ Fæ $ N°≈Ju¡ tC© tua ÀÔ°<fi HÔJ¡ ≤FÙ Fæ, Nw# N°≈ <©∏fi <ªW ÌÙ© ≤Fu Fæ* $

N°≈ wů JC¡‡˚ Fæ* $ oŸ t°fi<ŸJ¡ w°≈ J¡ů Ì¥≤ J¡≤ ÌÙ<ıÎ N°æ≤ oŸ N°Ÿfi ≈≤ fæ™> ı°o∫u $ <t`, J¡tÔ
ıæŸu ıÔ J¡∑ N°BÕw° J¡° N°Z∫ fiFÙ* J¡≤wu, bæŸu FÙ ıů N≈fiu _bR¡≈ tu* <_Sw Ÿ∏w tF°fiC˚°b buΩ
b_wC J¡° I°fi <J¡∫u FCÎ ≤Fwu Fæ* bu FTÕ N°æ≤ <bT°Ì ı<fiw <_S<w J¡° N°Z∫ fiFÙ* J¡≤wu $ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ, ∫ů* ≤°ı° <„<©ºbı Ju¡ J¡Ffiu ≈≤ N°Ÿfi ≈≤ fæ™>wu-fæ™>wu JC¡‡˚ fiu k¡¸>u f°≥Ÿ J¡∑ ºb<fi Ju¡ Ÿt°fi <bT°Ì˚≤Ù b°dÙ Ÿu J¡F° $$31-39$$
buΩ b_wC J¡° I°fi ≈®°›w <J¡∫u FCÎ ≈C”T FTÕ N°æ≤ <bT°Ì ı<fiw <_S<w J¡° N°Z∫ fiFÙ* J¡≤wu' ∫F
ıů ≤°ı° fiu J¡F° Fæ Ÿtu* JC¡~> <b„uT J¡Ffiu J¡∑ oh~>° J¡≤ ≤Fu JC¡‡˚ J¡Fwu Fæ* $
ıf wJ¡ ÌuF J¡∑ <_S<w ≤FwÙ Fæ wf wJ¡ N°fiub°ÔÙ FTÕ-„ůJ¡ N°<Ì Nb_S°Nů* tu* I°fiı<fiw Ÿt<ªWw° Ju¡ J¡°≤d J¡tu˘<∏B∫ů* J¡∑ ªu‹¸>°Nů* tu* ıů Nb<_Sw fiFÙ* ≤Fwu bu w[bI°fiÙ ≈®°≤Æ@≈®°›w J¡tu˘<∏B∫ů* J¡∑ ªu‹¸>°Nů* J¡° Ìg˚b Fů ı°fiut°` Ÿu „™> fiFÙ* Fů ı°wu $$40$$

Nw[bIů* tu* ÎuŸÙ f°w fiFÙ* Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu ≤°ıfig, ıů Nww[bI°fiÙ t¥» Fæ* bu f°Ô<ªW Fůfiu Ÿu FÙ ∫°fiÙ fitu* Ÿt<ªWR¡≈w° J¡°

N˚°b Fůfiu Ÿu FÙ F™>°wg y¨FÙw wwg-wwg J¡tuÕ<∏B∫ů* J¡∑ <fiy®F°b_S°Nů* Ÿu _b˚°bw# (NI°fi_b˚°b Ÿu FÙ) h∫Cw Fů ı°wu Fæ* $$41$$

ŸyÕ - 104]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1641
ıf wJ¡ ÌuF ≤FuyÙ wf wJ¡ ≈®°≤Æ@≈®∫C•w J¡tuÕ<∏B∫ů* tu* FTÕ-ÀÔ°<fi N°<Ì Ì„° I°fiÙ N°æ≤ NI°fiÙ

Ìůfiů* tu* ÎJ¡-ŸÙ ≤FuyÙ FÙ, oŸÙ N°„∫ Ÿu Â‹¸>°∏w≈¥bÕJ¡ J¡Fwu Fæ* $
ıæŸu ıf wJ¡ <wÔ Fæ wf wJ¡ wuÔ ˚Ù Fæ, bæŸu FÙ ıf wJ¡ ÌuF ≤FuyÙ wf wJ¡ J¡tuÕ<∏B∫ů* π°≤° ≈®°›w FTÕ N°æ≤ ÀÔ°<fi N°<Ì J¡∑ Ì„° ≤FuyÙ FÙ $

ŸÙJ¡ů Δ∫<w≤uJ¡∑ Â‹¸>°∏w Ÿu Ì¨» J¡≤wu Fæ* $
ıů ÌuFÌ„° J¡ů ≈®°›w fiFÙ* Fůw° bF ©±>gy Ÿu N°J¡°„ J¡° ~>uÌfi J¡≤w° Fæ $ w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡

I°<fi∫ů* J¡ů ˚Ù ÌuFÌ„° J¡° N<wJ®¡td Fůw° FÙ fiFÙ*, Nw# tæ* ˚Ù ŸJ¡° NfiCJ¡≤d J¡R¡≥ wů •∫°

ÌůT Fæ $$42$$

ÎuŸÙ <_S<w tu* <ªW J¡∑ Ÿtw° Ÿu ÌuFyw ÌC#©ů* J¡° Ÿt°<@ Ju¡ J¡°≤d NÌ„Õfi Fůfi° FÙ fiJ¡°

≈¿≤Ã∫°y Fæ, ıfÌÕ_wÙ J¡tuÕ<∏B∫ů* Ju¡ <fiy®F Ÿu ∏Fu* ŸFfi J¡≤fi° fiJ¡° ≈¿≤Ã∫°y fiFÙ*, ∫F <fi‹J¡TÕ Fæ, oŸu J¡Fwu Fæ* $

Ÿt°<@ Ÿu <ªW J¡∑ ıů Ÿtw° Fæ ∫FÙ ÌuF tu* ≈®°›w ÌC#©ů* J¡° ŸbůÕWt ≈¿≤Ã∫°y Fæ $ J¡tuÕ<∏B∫ů* J¡∑

Ÿa<_S<w Ÿu ∫°fiÙ J¡tuÕ<∏B∫ů* Ju¡ <fiy®F Ÿu ∏Fu* ŸFfi J¡≤fi° fiJ¡° ≈¿≤Ã∫°y fiFÙ* Fæ $$43$$ Fu ≤°ıfig, w[bI°fiÙ J¡ů wf wJ¡ Ÿ˚Ù Ì„°Nů* tu* ∫S°≈®°›w ŸÌ°ª°≤ J¡° J¡tuÕ<∏B∫ů* Ju¡ π°≤° ≈¿≤≈°Ôfi J¡≤wu FCÎ

FÙ Nb<_Sw ≤Ffi° ª°<FÎ, ıf wJ¡ <J¡ oŸ ÌuF J¡∑ <_S<w ffiÙ FCoÕ Fæ $ I°fiu<∏B∫ů* wS° tfi N°<Ì Ÿu wů ŸÌ° Ÿt<ªW FůJ¡≤ FÙ Nb<_Sw ≤Ffi° ª°<FÎ, J¡˚Ù ˚Ù bæT‡∫˚°b J¡ů ≈®°›w FůJ¡≤ fiFÙ* $$44$$

J¡tuÕ<∏B∫ů* Ju¡ π°≤° ÌuFÌ„°Nů* tu* N<fi<T] J¡° NfiCbwÕfi f®Ê° N°<Ì Ÿ‡≈¥dÕ ıÙb∏tC•wů* tu* ≈®<Ÿ]

FÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
f®Ê° N°<Ì Ÿ˚Ù <Ìw ⁄Ì∫ Ÿu ∫C•w (ıÙbfitC•w) I°fiÙ Ôůy ÌuF J¡∑ Nb_S°Nů* tu* Nb<_Sw

≤Fwu Fæ*, ∫FÙ ≈®°≤Æ@J¡tÕR¡≈ <fi∫<w J¡° <fiÿª∫ Fæ $$45$$

≈®°≤Æ@J¡tÕR¡≈Ù <fi∫<w J¡° vÔa|fi NI ∫° w[bI <J¡ŸÙŸu fiFÙ* <J¡∫° ı° ŸJ¡w°, oŸu J¡Fwu Fæ* $

NI ∫° w[bI ŸbÕ<b@ ≈®°<d∫ů* Ÿu Ÿt<∏bw ıů ∫F Âÿ∫Ÿt¥F Fæ bF Ÿf <fi∫<w J¡∑ FÙ Nů≤ Ÿ
w≤F Ì°ænw° Fæ, <ıŸ w≤F ıÔ Ÿ°y≤ J¡∑ Nů≤ $$46$$
wf •∫° w[bI°fiÙ N°æ≤ t¥©Õ Ìůfiů* f≤°f≤ FÙ Fæ*, fiFÙ*, ÎuŸ° W≤ Ìuwu Fæ* $
w[bI°fiÙ Ôůy fC<] N°<Ì Ju¡ Ÿ°‡∫ wS° F°S, ≈æ≤ N°<Ì Ju¡ Ÿaª°Ôfi Ÿu ıf wJ¡ ≈®°›w ÎJ¡

N<∏wt ÌuF J¡° ≈wfi fiFÙ* Fů ı°w° wf wJ¡ oŸ <fi∫<w J¡ů ≈¥dÕw# <fw°wu ªÔwu Fæ* $$47$$

≈≤∏wC NI°fiÙ bæŸ° fiFÙ* J¡≤wu, ∫F J¡Fwu Fæ* $

≈≤∏wC NI°fiÙ Ÿf w≤F Ju¡ sů˚ Ÿu ŸC©-ÌC#© J¡∑ Ì„°Nů* tu* N°Fw FůJ¡≤ Ô°©ů* „≤Ù≤ů* Ju¡ π°≤°

<fi∫<w J¡ů N≈¥dÕR¡≈ Ÿu <fw°wu ªÔwu Fæ* $$48$$

≈®°≤Æ@J¡tÕR¡≈Ù <fi∫<w Ju¡ _bR¡≈ J¡ů <Ì©Ô° ≤Fu JC¡‡˚ M¡<T ŸJ¡∑ ŸfŸu ÌCÔ˘P∫w° J¡° NfiCb°Ì

J¡≤ ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

Fu ≤°ıfig, oŸ ≈®°dÙ J¡ů oŸ ı∏t tu* oŸ ≤Ù<w Ÿu ŸC©ů* tu* N°æ≤ oŸ ≤Ù<w Ÿu ÌC#© J¡∑ Ì„°Nů*
tu* Nb<_Sw ≤Ffi° ª°<FÎ $ N≈fiu-N≈fiu J¡tů˘ Ju¡ NfiCŸ°≤ ıÙbů* J¡ů ıæŸ° ÔÔ°¸>°s≤ ≈®°›w Fæ wwg-

1642

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
wwg <bT∫ tu* NI ∫° I°fiÙ Ÿf ˚¥wů* tu* bæŸ° FÙ ∫F <fi∫<w (≈®°≤Æ@J¡tÕ) J¡° <fi∫w <bJ¡°Ÿ Fæ, ıů

≈¥bůÕ•w ≤Ù<w Ÿu ÌCÔ˘P∫ Fæ $$49$$

ÎJ¡ Ÿ°æ ª°≤b°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ÎJ¡ Ÿ°æ ≈°≥ªb°≥ ŸyÕ

ÌCb°ÕŸ° tC<fi Ju¡ „°≈ Ÿu ≤°<` tu* ˜ÙÃb≈®°<›w J¡° JC¡‡˚ π°≤° J¡Sfi wS°

≈≤_≈≤ Ÿt°@°fiů* Ÿu Ÿ∏wC‹¸> FCÎ fi Ìůfiů* J¡∑ <_S<w J¡° bdÕfi $

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu tF°˚°y, Fu buΩ<bÌů* tu* Zu‹™>, N≈fiu-N≈fiu ˚°À∫ªJ®¡ Ju¡ NfiCŸ°≤
ıů ∫u Ÿf ıÙb ¿_Sw Fæ*, fitu* ∫Ω<≈ N°≈ Ìubw° Fæ*, wů ˚Ù oŸ w≤F Ju¡ <bT°Ì Ju¡ FuwC πuy J¡ů <J¡Ÿ

J¡°≤d ≈®°›w <J¡∫u Fæ*, ∫F N°≈ tCHŸu J¡<FÎ $ JC¡‡˚ fiu J¡F° # Fu ˚¥<t≈°Ô, ∫F tu≤° <ªW ıů <bJ¨¡w F…N°

Fæ, ŸJu¡ <bT∫ tu* N°ı oŸ ŸaŸ°≤ tu* tu≤u <ÔÎ ıů |¸>fi° |¸>Ù, Ÿu ≈¥≤Ù w≤F tæ* N°≈Ÿu J¡Fw° Fq≥, ŸC<fi∫u $ ˚B, |fi, ın N°æ≤ J¡°Ô° Fůwu FCÎ ˚Ù tu| tC•wb¨<‹¸> FůJ¡≤ ıæŸu FÔJ¡° Fů ı°w° Fæ, bæŸu ŸC⁄Ìıfiů* tu* ≈®J¡°<„w <J¡∫° y∫° Ì…#© NÃ∫aw FÔJ¡° Fů ı°w° Fæ $ ≈¥~> ≤Fu <t` Ju¡ J¡°≤d N∏w#J¡≤d

˚ÔÙ˚°≥<w ≈®Ÿ∏fiw° (_bh~>w°) Ÿ w≤F ≈®°›w J¡≤w° Fæ, <ıŸ w≤F _bh~>w° Ju¡ <ÔÎ ≈®°›w F…Î

J¡wJ¡-≤ı Ju¡ J¡°≤d ıÔ _bh~>w° J¡ů ≈®°›w J¡≤w° Fæ $ N°≈J¡ů ≈C‹≈°aı<Ô Ÿt<≈Õw J¡≤ ∫F°≥ Ÿu ≈FÔu

<fiJ¡Ô° N°æ≤ <k¡≤ N°J¡°„ J¡ů Ô°≥|J¡≤ tæ* _byÕ tu* ≈F…≥ª y∫° $ bF°≥ ≈FC≥ªJ¡≤ <≈w°ıÙ Ju¡ Ÿ°S tFu∏B Ju¡

Ÿ˚° _S°fi tu* J®¡t°fiCŸ°≤ fæ™> y∫° N°æ≤ wÌfi∏w≤ ÃS°fi-Ÿt∫ tu* <≈w°ıÙ Ÿu NÔy F…N° tæ* ™>J¡≤

∫F°≥ N°fiu Ju¡ <ÔÎ _byÕ J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ N°J¡°„t^±>Ô tu* N° y∫° $ tæ* Ÿ¥∫Õ Ju¡ |ůnů* Ju¡ Ÿ°S Ÿ°S

N≈fiu NfiCJ¥¡Ô ≈®bF fi°tJ¡ b°∫C Ju¡ t°yÕ Ju¡ ŸJu¡ ≈®b°F Ÿu FÙ N<˚tw Ìu„ tu* N°∫° $ N≈fiu N<˚tw Ìu„ tu* N°fiu Ju¡ f°Ì ≈®bFfi°tJ¡ b°∫C π°≤° N°yu Ôu ı°∫u ı° ≤Fu ˚yb°fig Ÿ¥∫Õ ÎJ¡ t°yÕ Ÿu ÎJ¡ Nů≤ y∫u N°æ≤ tæ* ÌqŸ≤u t°yÕ Ÿu ŸtCB tu* t°fiů* wæ≤w° F…N° N°J¡°„ J¡∑ Nů≤ ı° ≤F° S° $ Nfi∏w≤ tæ*fiu ıÔ≈¥dÕ tu|ů*

Ju¡ tº∫t°yÕ Ÿu buy≈¥bÕJ¡ Ÿ°tfiu ªÔu N° ≤Fu tF°fig Ì…b°ÕŸ° tC<fi J¡ů Ìu©° $ Ì…b°ÕŸ° tC<fi J¡ů tu|ŸÌ¨„
fiÙÔub˜ů* fiu FÙ i>°≥J¡ ≤©° S° N°æ≤ <bΩCwg Ju¡ ŸÌ¨„ ªtJ¡∑Ôu Ja¡J¡d fiu ∏Fu* ŸC„°<˚w <J¡∫° S° $ <ıŸ

Ì„° tu* tæ*fiu ∏Fu* Ìu©°, Ÿ Ì„° tu* ™>ÙJ¡ N<˚Ÿ°¿≤J¡° (≈®u<tJ¡°) - Ÿu Ôywu Su $ fiJu¡ Nayů* Ju¡ ª∏Ìfi J¡ů ∫°fiÙ Nay≤°y J¡ů NůŸ J¡∑ @°≤° fiu @ů ±>°Ô° S° $ ˚¥<t ≈≤ ≤°<ıw NwÎb wÙ≤_S b¨sů* J¡∑ ŸC∏Ì≤

~>°∫° Ÿu Ÿt¿∏bw N≈fiÙ <≈®∫ w≈ůÔ‚tÙ Ju¡ ŸÌ¨„ Nb¿_Sw ≈®<Ÿ] ˚°yÙ≤SÙ J¡∑ Nů≤ buy Ÿu bu oŸ<ÔÎ Ì°ænu ı° ≤Fu Su <J¡ Ÿ∏º∫°b∏Ìfi J¡° Ÿt∫ fÙw fi ı°∫ $ N°J¡°„ tu* <bª≤d J¡≤ ≤Fu tæ*fiu fi tC<fi J¡ů fit_J¡°≤ J¡≤ J¡F° <J¡ Fu tC<fib≤, fiÙÔtu| Ju¡ ŸÌ¨„ b˜ @°≤d J¡≤fiu Ju¡ J¡°≤d N°≈ N≥@u≤Ù

≤°w J¡∑ N<˚Ÿ°¿≤J¡° Ju¡ ŸÌ¨„ Ôywu Fæ* $ Fu t°fiÌ, tF°≤°ı Ì…b°ÕŸ° fiu Ÿ b°•∫ J¡ů ŸCfiJ¡≤ tu≤u «¡≈≤

„°≈ ~>ůn°, ı°Nů, wCt oŸ Ì…”<•w Ju¡ J¡°≤d F°b-˚°b<bÔ°Ÿů* Ÿu ≈¥dÕ, _wfi Ju¡„b°ÔÙ J¡tfiÙ∫

≤tdÙ N°ı Ÿu ≈®Ã∫uJ¡ ≤°w tu* Fů ı°∫° J¡≤ůyu $ ıÙdÕ-„ÙdÕ f®°Êd Ì…b°ÕŸ° tC<fi Ju¡ tC© Ÿu <fiJ¡Ôu Ÿ

N„C˚ b°•∫ J¡ů ŸCfiJ¡≤ ≠∫ů*-FÙ tæ* JC¡~> <bª°≤w° Fq≥, Ã∫ů*-FÙ bu tC<fi N∏w<FÕw Fů y∫u $ Fu Ÿ°@ů, Ÿ

≈®J¡°≤ tæ* N°J¡°„wÔ Ÿu FÙ <πÀfi-tfi FůJ¡≤ ∫F°≥ N°∫° Fq≥ $ N°≈Ÿu tæ*fiu Ÿf JC¡~> J¡F <Ì∫° <J¡ tæ* ≤°<`

ŸyÕ - 105]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1643
tu* Nayfi° Fů y∫° Fq≥ $ ∫F _`Ù˚°b ≤°<`∫ů* tu* tæ* Jæ¡Ÿu <fi˚° ŸJ¥≥¡y° $ F° ! tæ* ≤°w tu* _wfi@°¿≤dÙ |ů<Tw Fů ı°«≥¡y° $ <≈w°ıÙ Ju¡ Ÿ°tfiu tæ* •∫° J¡Fq≥y° $ NFů, oŸ ŸaŸ°≤ tu* ˚<bwΔ∫ů* J¡∑ fnÙ FÙ <b<ª` y<w Fæ, •∫ů*<J¡ tæ* ˚Ù N°ı Ìæb Ÿu ∫CbJ¡ů* Ju¡ <ÔÎ t°aŸ ffi y∫° ∫°fiÙ y¨@®°<tT∏∫°∫ Ÿu NfiuJ¡ ∫CbJ¡ů* tu*

≈≤_≈≤ J¡ÔF J¡ů ≈æÌ° J¡≤fiub°Ô° Fů y∫° $$1-17$$

ŸÙ ∏∫°∫ J¡° _≈‹¸>ÙJ¡≤d J¡≤wu Fæ* $
tF°fig J¡‹¸> ∫F Fů y∫° <J¡ Nf tu≤u N≈F≤d Ju¡ <ÔÎ ∫F°≥ _byÕ tu* J¡°tΔ∫°JC¡Ô t<w ÌubJC¡t°≤ů*
tu* Ÿa|TÕ <~>n ı°∫uy° $ yC”ıfi, Ìubw° Îba f®°Êdů* Ju¡ Ÿ°tfiu ≤°w tu* Ô≠ı°≈≤b„ ˜ÙR¡≈ tæ* <J¡Ÿ
w≤F Ÿu <fi≤°f°@ b°Ÿ J¡≤ ŸJ¥≥¡y° $ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ZÙ≤°t˚B, Ÿ w≤F J¡FJ¡≤ bF

JC¡‡˚ ÎJ¡ sd wJ¡ <ªW J¡∑ ÎJ¡°y®w° tu* ªC≈ª°≈ ¿_Sw FůJ¡≤ oŸ <bT∫ tu* @æ∫Õ @°≤dJ¡≤ <k¡≤
fůÔfiu Ôy° $ NI°fiÙ J¡∑ w≤F tæ* •∫ů* Ÿůª ≤F° F¥≥, tu≤Ù N°Ãt° J¡° oŸŸu •∫° <fyn° $ ≈®°≤Æ@ Ju¡

NfiCŸ°≤ ≈®°›w F…Î ˜Ù˚°b J¡° tCHŸu N∏∫ ∫F „≤Ù≤ FÙ NfiC˚b J¡≤uy° $ oŸŸu NŸay <ª∏t°`_bR¡≈
tu≤Ù s<w •∫° F…oÕ $$18-21$$

≤°ı° ˚Ù ŸJu¡ J¡Sfi J¡° NfiCtůÌfi J¡≤ J¡Fwu Fæ* $

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu Ìub≈C`, Ÿ w≤F J¡∑ oŸ Δ∫SÕ <ª∏w° Ÿu J¡°æfi NSÕ <Ÿ] Fůfiub°Ô°

Fæ $ ≈®°≤Æ@b„ ıů N°w° Fæ, Ÿu N°fiu ÌÙ<ıÎ, ŸŸu ÌuF J¡∑ N°Ãt° <Ô›w fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ $ ıů ˚Ù JC¡~> ŸC© ∫° Ì…#© N°wu ı°wu Fæ*, bu Ÿf ÌuF Ju¡ <ÔÎ FÙ N°wu-ı°wu Fæ*, fitu* Ÿu J¡ůoÕ ˚Ù ÌuFÙ N°Ãt° Ju¡

(ÌuFů≈Ô¿sw ªæw∏∫°Ãt° Ju¡) <ÔÎ fiFÙ* $ tC<fib≤, Nbÿ∫ ≈®°›w Fůfiub°Ôu ≈®°≤Æ@J¡tÕ-k¡Ôů* Ju¡ <bT∫
tu* J¡˚Ù ©uÌ fi J¡≤fiub°Ôu N°≈ ˚Ù ∫<Ì ©uÌ J¡≤fiu Ôy ı°∫u*yu, wů N<bbuJ¡∑ ≈C”Tů* J¡ů N<bbuJ¡ı<fiw

©uÌ J¡∑ <ª<J¡ÃŸ° Ju¡ <ÔÎ N°≈Ju¡ ŸÂ„ „°˜Ù∫ w[b J¡° NfiC˚b J¡≤°fiub°Ô° ÌqŸ≤° J¡°æfi <ª<J¡ÃŸJ¡

„≤d Ìuy° NS°Õwg J¡ůoÕ ˚Ù fiFÙ* Ìuy° $$22-24$$
tæ* wů ŸtHw° Fq≥ <J¡ ∫F N°≈J¡° ©uÌ fiFÙ* Fæ, <J¡∏wC Ju¡bÔ ©uÌů<ªw b°dÙ J¡° FÙ ÔůJ¡°ª°≤ J¡°
bdÕfi J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ≈∫ůy J¡≤ ≤Fu Fæ*, ∫F J¡Fwu Fæ* $

©uÌ Ju¡ <bT∫ tu* ©uÌů≈∫ůyÙ JC¡~> J¡Ffi° ª°<FÎ, oŸ N<˚≈®°∫ Ÿu N°≈fiu JC¡~> J¡F°, ∫F tu≤°
t∏wΔ∫ Fæ $ Nf N°≈ Ÿtw° @°≤d J¡≤ ≈®J¨¡<w_S Fů N<©∏fiR¡≈ Ÿu <_Sw Fů ı°oÎ $ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ
fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°t˚B, Ÿ w≤F Ju¡ NfiuJ¡ b°•∫ů* Ju¡ π°≤° bu Ìůfiů* ≈≤_≈≤ N≈fiu-N°≈ N°ÿb°Ÿfi J¡≤

<_Sw Fů y∫u $ fi Ìůfiů* J¡ů N≤^∫ Ÿu fn° ≈®ut S°, bu ÎJ¡ ÌqŸ≤u Ju¡ N<˚∏fi <t` Su N°æ≤ ≈≤_≈≤ ÎJ¡

ÌqŸ≤u Ju¡ Ì…#© Ÿu Ì…#©Ù ≤Ffiub°Ôu Su $ ≈≤_≈≤ N°ÿb°Ÿfi y®Fd J¡≤fiu Ju¡ f°Ì JC¡‡˚ tu* ˜ÙR¡≈w° J¡°
t°fiů* Ã≈°Ìfi J¡≤ ≤Fu ıywg Ju¡ ÌÙ≈J¡R¡≈ ˚yb°fig Ÿ¥∫Õ ˚Ù, wuÔ Ju¡ s∫ Ÿu ÌÙ≈J¡ J¡∑ fi°o˘, N_w°ªÔ

J¡∑ Nů≤ ªÔ <Ì∫u $ ıywg Ju¡ Ÿt_w Δ∫bF°≤ů* Ju¡ Ÿ°S-Ÿ°S J¡tÔ ŸaJC¡<ªw Fůfiu Ôyu, ≈<SJ¡ů* Ju¡

Ÿ°S-Ÿ°S t°yÕ N∏@J¡°≤ Ju¡ J¡°≤d N_kC¡¸> Fůfiu Ôyu, ≈<SJ¡ N°æ≤ ≈<SJ¡<˜®∫ů* Ju¡ N∏w#J¡≤d

<b∫ůy„ůJ¡R¡≈ N∏@J¡°≤ Ÿu N°J®¡°∏w Fůfiu Ôyu $ ŸtCB Ju¡ πÙ≈ tu* ≤Ffiub°Ôu @Ùb≤ Ôůy ı°Ôů* Ÿu ≈sÙ, t~><Ô∫ů* N°æ≤ ŸtCB_S ≤Ãfiů* J¡ů ÎJ¡<`w J¡≤wu Fæ*, oŸ<ÔÎ ŸtCBπÙ≈ tu* ≤Ffiub°Ôu @Ùb≤ů* Ju¡ ŸÂ„ ÎJ¡
ıyF Ÿf ≈<s∫ů* J¡ů f¸>ů≤ ≤F° fiÙªu J¡° ˚Cbfi N°æ≤ ÎJ¡ ıyF w°≤J¡R¡≈Ù ≤Ãfiů* J¡ů oJ¡l>° J¡≤ ≤F°

1644

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

«¡≈≤ J¡° ˚Cbfi - ∫u Ìůfiů* ÎJ¡ ÌqŸ≤u J¡∑ Ÿtw° J¡≤fiu Ôy y∫u $ <bJ¡<Ÿw JC¡tCÌů* Ju¡ ˚a±>°≤ NwÎb F≥Ÿ

≤Fu ≈C”T Ju¡ ŸÂ„ <_Sw w°≤ů* Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ N°J¡°„ J¡∑ Nů≤ ªJ®¡b°J¡ N°æ≤ |¥t ≤Fu ˚®t≤ů* Ju¡ HC^±>-Ju¡-

HC^±> W°Ô <fifi°Ìºb<fi J¡≤wu F…Î nfiu Ôyu $ bu Ìůfiů* <t` ™>J¡≤ Ì∫ů∏tC© <fi„°J¡≤ Ÿu ∫C•w Ÿ∏º∫° J¡ů N<˚b°Ìfi J¡≤ wS° ı≈J¡tÕ J¡≤ ÎJ¡ yCvt Ju¡ (Ôw°y¨F Ju¡) ˚Ùw≤ fæ™> y∫u $ wÌfi∏w≤, bF°≥

@Ù≤u-@Ù≤u J®¡t„# ˜Ù Ju¡ Nayů* tu* ≈¿≤b<wÕw Fůfiub°Ôu JC¡‡˚ Ÿ°tfiu fæ™>u F…Î ≤°ı° <„<©ºbı Ÿu yÌgyÌg FůJ¡≤ J¡Ffiu Ôyu $ Fu ≤°ıfig, Nf tCHu ÎuŸ° t°Ô¥t ≈nw° Fæ <J¡ tæ* N≈fiu „≤Ù≤ J¡∑ NayÔw°Nů* Ju¡ Ÿ°S

˚¥<t ≈≤ t°fiů* <y≤ ≤F° Fq≥, _kC¡¿≤w Fů ≤F° Fq≥ N°æ≤ <by<Ôw Fůfiu Ôy y∫° Fq≥ $ Nf t°fiw° Fq≥ <J¡ N°≈Ju¡

Ÿ°tfiu Ô≠ı° Ju¡ Ÿ°S FÙ tæ* ˜ÙR¡≈ ffiw° ı° ≤F° Fq≥ $ Fu ≤°ıfig, Ìu<©∫u, ∫u tu≤u Ju¡„ - <Ìfi J¡∑ Ÿt°<›w tu* f»fiub°Ôu |fiu N≥@u≤u Ju¡ ŸÂ„ - _kC¡≤d„ÙÔ w°≤ů* J¡∑ t°Ô° Ÿu t°<Ôw FůJ¡≤ ∫°fiÙ tůwÙ N°<Ì J¡∑
t°Ô°Nů* Ÿu Ÿt<∏bw FůJ¡≤ - f» ≤Fu Fæ* $ tF°≤°ı, Ìu<©∫u wů ŸFÙ, bŸ∏wJ¡°Ô tu* yyfi J¡∑ Nů≤ tC©

<J¡∫u J¡t<ÔfiÙ Ju¡ J¡ů≤J¡ů* Ju¡ (J¡<Ô∫ů* Ju¡) ŸÂ„ tu≤Ù ~>°wÙ tu* ºbÕtC© _wfi <fiJ¡Ô ≤Fu Fæ* $ Fu <t`b≤,

∫F Ìu<©∫u, tu≤Ù ÌuF Ÿu FÙ <˜∫ů* Ju¡ - ıæŸu @Ù≤u @Ù≤u ÎnÙ wJ¡ tu≤u <ÔÎ Ô‡fu-Ô‡fu b˜ <fiJ¡Ô ≤Fu Fæ* $

Fu <≈®∫ <t`, Ìu<©∫u, tu≤u Nayů* Ÿu FÙ, b¨s Ÿu ŸJu¡ Nayů* Ÿu („°©°Nů* Ÿu) k¥¡Ôů* J¡∑ fi°o˘, ˚¥Td, ≤Ãfi N°æ≤ <b<b@ t°Ô°Î≥ <fiJ¡Ô ≤FÙ* Fæ* $ <≈®∫, ∫F Ìu<©∫u, <Ft°a„C J¡∑ <J¡≤dů* Ju¡ ŸÂ„ tfiůF≤ tu≤u t_wJ¡

≈≤ N≈fiu N°≈ FÙ, ≈bÕw ≈≤ JC¡F≤u J¡∑ fi°o˘, ≈\>b˜ <fiJ¡Ô ≤F° Fæ $ Fu t°fiÌ, tCHu Ÿ˚Ù w≤F Ju¡ <˜∫ů*

Ju¡ <ªÖ Ã≈∏fi Fů y∫u, tCHu <@•J¡°≤ Fæ, tF°fig J¡‹¸> Fæ, tæ* tF°fig <bT°Ì J¡° NfiC˚b J¡≤w° F¥≥, •∫°

J¡R¡≥, Nf tæ* ˜Ù ffi y∫° $ Fu Ÿ°@ů, F° <@•J¡°≤ Fæ, J¡‹¸> Fæ, Nf tæ* ≈¥dÕ ˜ÙR¡≈ FÙ FůJ¡≤ <_Sw Fq≥,

≈®Ã∫sw# ˚Ùw≤ <fiw‡f N°æ≤ t°aŸÔ ofi ıa|°Nů* J¡° tæ* NfiC˚b J¡≤w° Fq≥ $$25-40$$ Ÿ w≤F J¡FJ¡≤
ıayÔ tu* <©∏fi Fů bF JC¡‡˚ ªC≈ª°≈ Fů y∫° $ Ÿu Ìu©J¡≤ ≤°ı° ˚Ù ŸÙ w≤F <bT°Ì∫C•w FůJ¡≤

Nb<_Sw Su $ tCFqwÕJ¡°Ô wJ¡ <bª°≤ J¡≤ ≤°ı° <„<©ºbı ∫F bªfi fůÔu - J¡‹¸> J¡° <bT∫ Fæ <J¡

≈®<Ÿ] ∫F <fitÕÔ<ªW tF°tC<fi JC¡‡˚ b≤b<dÕfiÙ (≤tdÙ) ffi y∫u $ Fu Ÿ°@ů, N°≈ wů ı°fifiu ∫ůÀ∫ Ÿf JC¡~> ı°fiwu Fæ*, oŸ<ÔÎ ˚°bÙ J¡∑ y<w N°≈Ÿu N≈¿≤<ªw Fæ fiFÙ* $ Nw# oŸ Nbÿ∫a˚°bÙ <bT∫ tu* N°≈

N≈fiu ⁄Ì∫ tu* ©uÌ tw J¡∑<ıÎ $ Fu I°fi≈¥dÕ, wwg-wwg ıů Nbÿ∫a˚°<bfiÙ ŸC©-Ì…#©°ÃtJ¡ Ì„°Î≥ Fæ*, bu w[bbuW°Nů* J¡ů Ju¡bÔ „≤Ù≤ tu* FÙ N°wÙ Fæ*, N∏w#J¡≤d tu* fiFÙ* N°æ≤ NI°<fi∫ů* J¡ů wů ∫u Ì„°Î≥

„≤Ù≤ tu* wS° b°Ÿfi°R¡≈ Ÿu N∏w#J¡≤d tu* ˚Ù N°wÙ Fæ $ JC¡‡˚ fiu J¡F° # Fu ≤°ıfig, N°≈J¡° J¡Sfi ŸÃ∫

Fæ, Nbÿ∫a˚°bÙ N°∫° F…N° ˜Ù≈fi Nf wů ≤°wů* tu* <fi˚° FÙ Ôuw° Fq≥ N°æ≤ ©uÌ ~>ůn Ìuw° Fq≥, •∫ů*<J¡

˚°À∫ªJ®¡ J¡° vÔa|fi J¡°æfi J¡≤ ŸJ¡w° Fæ $ Ÿ ≈®J¡°≤ <fidÕ∫J¡≤ N°æ≤ Ÿ ©uÌ J¡ů JC¡~> FÔJ¡°-Ÿ°
ffi°J¡≤ ÎJ¡ FÙ „˙∫°≈≤ fi Ìůfiůa fiu Ÿ ≤°<` J¡ů fF…w Ìu≤ tu* <fw°∫° () $ Nfi∏w≤ JC¡‡˚ ≈®°w#J¡°Ô
tu* ∫CbwÙ ˜Ù Ju¡ _bR¡≈ J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ JC¡‡˚ŸÂ„ _wfiů* Ÿu ≤<Fw „≤Ù≤b°Ôu NŸÔÙ JC¡‡˚ ffi y∫u $
oŸ w≤F ≤°ı≤°fiÙ b≤b<dÕfiÙ (ŸCR¡≈°) ª¥±>°Ô° N≈fiu ≈<w Ju¡ Ÿ°tfiu ≈FÔu JC¡‡˚ tC<fi Ju¡ R¡≈ tu* ffiÙ

N°æ≤ ≈Ù~>u ˜Ù Ju¡ R¡≈ tu* ffiÙ $ bfiů* Ju¡ N∏Ì≤ ≤°w tu* JC¡t°≤Ù @tÕ Ÿu ∫C•w bF ª¥±>°Ô° <bª≤d J¡≤wÙ ≤FÙ

() ≤°ı° J¡ů JC¡‡˚ Ju¡ «¡≈≤ N°oÕ F…oÕ <b≈<W J¡∑ <ª∏w° Ÿu N°æ≤ ≤°fiÙ ª¥±>°Ô° J¡ů N≈fiu _b°tÙ

Ju¡ Ÿt°yt J¡∑ ÃJ¡^™>° Ÿu <fiB° fi N°fiu Ju¡ J¡°≤d ∏Fů*fiu ≤°¿` fF…w Ìu≤ tu* <fw°oÕ, ∫F w°Ã≈∫Õ Fæ $

ŸyÕ - 106]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1645

N°æ≤ <Ìfi tu* JC¡‡˚ J¡° R¡≈ @°≤d J¡≤ <t` ≈<w Ju¡ Ÿ°S <bª≤d J¡≤wÙ ≤FÙ $$41-49$$

<J¡Ÿ-<J¡Ÿ _S°fi tu* <J¡Ÿ-<J¡Ÿ w≤F Ÿfiu <bF°≤ <J¡∫° ?

Jæ¡Ô°Ÿ, t∏Ì≤°ªÔ, tFu∏B°ªÔ, ŸCtu” wS° Ÿfl°<B N°<Ì ≈bÕwů* Ju¡ <„©≤ů* ≈≤ ∫ůyfÔ Ÿu N_©<Ôw ytfi°ytfi J¡≤ ≤FÙ N≈fiu NfiCJ¥¡Ô bw°Õb J¡≤ ≤Fu <≈®∫ <t` ≈<w Ju¡ Ÿ°S bF fi°≤Ù ª¥±>°Ô°

≈C‹≈ t°Ô°Nů* N°æ≤ F°≤ů* Ÿu NÔaJ¨¡w FůJ¡≤ oh~>°fiCŸ°≤ <bF°≤ J¡≤wÙ SÙ $$50$$

ÎJ¡ Ÿ°æ ≈°≥ªb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ÎJ¡ Ÿ°æ ~>™>° ŸyÕ
tFu∏B≈bÕw ≈≤ N<Àfi Ju¡ Ÿ°tfiu fi Ìůfiů* J¡° <bb°F N°æ≤ ŸCbdÕ
yCk¡° tu* ≈C‹≈„˙∫° ≈≤ Ÿt°yt-∫F bdÕfi $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ, wÌfi∏w≤ JC¡~> FÙ <Ìfiů* Ju¡ fÙw ı°fiu ≈≤ bF

JC¡‡˚R¡≈@°¿≤dÙ ª¥±>°Ô° N≈fiu ≈<w Ÿu ∫F J¡Ffiu ÔyÙ $ J¡tÔ≈` Ju¡ ŸÂ„ <b„°Ô fiùb°Ôu Fu ≤°ıfig, tu≤° ∫F bªfi N°≈ ŸC<fi∫u $ ≈®<w<Ìfi tæ* ≤°w tu* ˜Ù FÙ ffiJ¡≤ ≤Fw° Fq≥ $ oŸ<ÔÎ tæ* ÎuŸ° ˜ÙR¡≈ J¡ů Ÿk¡Ô ffi°fi° ª°Fw° Fq≥, Nw# <J¡ŸÙ _b°tÙ J¡ů tæ* Ÿ N≈fiu ˜Ù „≤Ù≤ J¡° <bb°F π°≤° ≈®Ì°fi J¡R¡≥y° $
oŸ <`ÔůJ¡∑ tu* N°≈ FÙ ÎJ¡ ˚w°Õ Ju¡ R¡≈ tu* tCHu ≈Ÿ∏Ì ≈n ≤Fu Fæ* $ Nw# ≤°w tu* <bb°F π°≤° N≈fiÙ ˚°∫°Õ

Ju¡ R¡≈ tu* tu≤° ŸÌ° _bÙJ¡°≤ J¡∑<ıÎ $ Fu Ÿ°@ů, N≈fiu <≈®∫<t` Ju¡ Ÿ°S Nfi°∫°Ÿ ≈®°›w F…N° ˜ÙŸC©

˚ůyfiu J¡∑ oh~>° J¡≤ ≤F° Fq≥, Nw# N°≈ tu≤Ù ≈®°SÕfi° J¡° ©^±>fiJ¡≤ tu≤u <bPfiJ¡°≤J¡ tw f<fi∫u $ ≤°ıfig, Ÿ¨<‹¸> Ju¡ N°≤‡˚ Ÿu ÔuJ¡≤ N°ı wJ¡ Ìubw°, M¡<T N°<Ì Ÿftu* ªÔu N° ≤Fu N°æ≤ <ffi° f°@° Ju¡ Fů ≤Fu oŸ

≈®_wCw <bb°F J¡°∫Õ J¡ů ∫<Ì N°≈ J¡≤u*, wů bæŸ° J¡≤ ≤Fu N°≈J¡ů •∫° ÌůT Ôyuy° NS°Õwg JC¡~> fiFÙ* $ Ÿf b_wCNů* tu* oh~>°, N<fih~>° N°æ≤ w≠ı<fiw k¡Ôů* J¡° ª°≤ů* Nů≤ Ÿu Ã∫°y J¡≤Ju¡ Ft Ôůy fi wů oh~>°b°Ôu Fæ* N°æ≤ fi N<fih~>°b°Ôu Fæ*, oŸ<ÔÎ oŸ N˚Ù‹¸> J¡°∫Õ J¡ů J¡≤u*, JC¡~> ˚Ù <fynuy° fiFÙ* $ <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu Ÿ©u, oŸ <bb°F J¡°∫Õ J¡ů J¡≤fiu Ÿu fi „C˚k¡Ô ∫° fi N„C˚ k¡Ô Ìu©w° F¥≥, oŸŸu Fu tF°fC]u, N°≈ ıæŸ° ª°Fu*, bæŸ° J¡≤u* $ ŸtR¡≈ ffi y∫u oŸ <ªW tu* tæ* ∫u wÙfiů* ıywg N≈fi° FÙ R¡≈ ı°fiw° Fq≥, Nw# ıæŸ° ª°Fu*, bæŸ° J¡≤u* $ JC¡‡˚ fiu J¡F° # Fu tFÙ≈°Ô, ∫<Ì ∫F f°w Fæ, wů N°ı FÙ „C˚ ÔÀfi Fæ $ ∫F

ªÔ ≤Fu Z°bd J¡∑ ≈¥<dÕt° Fæ $ J¡Ô FÙ tæ*fiu <bb°FÔÀfi N°<Ì ŸfJ¡° y<dw J¡≤ <Ô∫° Fæ $ Fu tF°f°Fů, N°ı ≤°w tu* FÙ ıf <J¡ Ÿt_w J¡Ô°Nů* Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ <fitÕÔ ª∏Bt° <Ìw Fů*yu, wf FÙ N≈fiu Ìůfiů* J¡°
y°∏@bÕ<b<@ Ÿu <bb°F Fůy° $ Fu J¡°fi wJ¡ Ju¡ Ô‡fu-Ô‡fu fiùů*b°Ôu tF°≤°ı, ∫F ıů tfiů≤t, tFu∏B≈bÕw Ju¡ t°Su Ju¡ «¡≈≤ ŸÙ*y-ıæŸ° ∏fiw <„©≤ Fæ, ıF°≥ ≤ÃfiR¡≈Ù ÌÙ≈J¡ů* J¡° ≈¥dÕ ≈®J¡°„ ≈nw° Fæ, t<dt∫

J¡∏Ì≤°R¡≈Ù NfiuJ¡ t<∏Ì≤ Fæ, ıů ≈C‹≈ů* Ju¡ fůHů* Ÿu HCJu¡ F…Î «≥¡ªu-«≥¡ªu NfiuJ¡ b¨sů* Ÿu ŸC„ů<˚w Fæ, ıayÔÙ k¥¡Ôů* J¡∑ Ôw°Nů* Ju¡ <bÔ°Ÿ≈¥dÕ ≤tdÙ∫-fi¨Ã∫ů* Ÿu ÔC˚°bfi° Ôyw° Fæ, Ÿ <„©≤≈≤ N≈fiu

<≈®∫ ≈<w ≈¥dÕª∏B Ju¡ Ÿ°S N°J¡°„yw w°¿≤J¡°Î≥ ≤°w tu* Ft Ìůfiů* J¡° <bb°F Ìu©u* $ Fu ≤°ıfig, Nf N°≈

<™>∫u, ıayÔ Ju¡ J¡ů¸>≤ů* Ÿu <bb°F Ju¡ <ÔÎ Ft Ôůy ≤Ãfiů* Ju¡ Ÿ°S ª∏Ìfi, ≈C‹≈ N°<Ì Ÿ°ty®Ù J¡ů ÎJ¡`

J¡≤u* $ ∫ů* J¡FJ¡≤ JC¡‡˚ ™>u N°æ≤ Ÿ ≤°ı° Ju¡ Ÿ°S k¥¡Ôů* J¡ů <ffifiu wS° ≤Ãfi N°<Ì J¡° Ÿaª∫ J¡≤fiu Ôy

1646

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
y∫u $ wÌfi∏w≤ ÎJ¡ tCFqwÕ tu* fi Ìůfiů* fiu ŸC∏Ì≤ <ªJ¡fiu Ÿ ≤Ãfi≈®ªC≤ <„©≤ ≈≤ ÎJ¡ _S°fi tu* Ìubw°, N<Àfi N°<Ì J¡° ≈¥ıfi J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ≈C‹≈ů* Ju¡ i>u≤ Ju¡ i>u≤ ffi° ±>°Ôu $ ÌqŸ≤u _S°fi tu* ˚Ù F°≤, N‡f≤ t<d N°<Ì Ju¡ ∫Suh~> i>u≤ Ju¡ i>u≤ Ÿ ≈®J¡°≤ Ôy° <Ì∫u, <ıŸ ≈®J¡°≤ ≈C^∫ Ju¡ ≈¿≤≈°J¡-J¡°Ô Ÿu t°fiů* Ÿ°æ˚°À∫

Ju¡ ∫Suh~> i>u≤ Ju¡ i>u≤ Ôy° <Ì∫u y∫u Fů* $ Ÿ ≈®J¡°≤ ŸCbdÕ J¡∑ yCk¡° tu* <bb°F J¡∑ Ÿ°ty®Ù ÎJ¡<`w J¡≤ bu Ìůfiů* tF°<t` yay°fiÌÙ tu* _fi°fi Ju¡ <ÔÎ ªÔu y∫u $ bF°≥ JC¡‡˚ fiu yı≤°ı Ju¡ y^±>_SÔ Ju¡ ŸÂ„ ŸCÂ»

J¡∏@ů* b°Ôu tF°≤°ı <„<©ºbı J¡ů fnu FÙ N°Ì≤ Ÿu ÌFÙ, Ìq@, Nsw N°<Ì tayÔ BΔ∫ů* Ÿu _fi°fi J¡≤°∫° $ ˚<b‹∫J¡°Ô J¡∑ Ì<∫w° JC¡‡˚R¡≈ @°≤d J¡∑ F…oÕ <≈®∫ Nayfi° ª¥±>°Ô° J¡ů ˚<b‹∫ Ju¡ _b°tÙ

≤°ı° <„<©ºbı fiu ˚Ù tayÔ_fi°fi J¡≤°∫° $ Nfi∏w≤, bF°≥ ≈≤ _fi°fi <J¡∫u fi Ìůfiů* fiu* Ìubw°, <≈w≤

N°æ≤ M¡<T∫ů* J¡∑ ≈¥ı° J¡∑ $ I°fiÙ Fůwu F…Î ˚Ù fiJ¡∑ ≈¥ı° tu* ≈®b¨<W oŸ<ÔÎ F…oÕ <J¡ bu ıæŸu <J®¡∫°ı<fiw k¡Ôů* tu* N<fih~>° ≤©wu Su, bæŸu FÙ <J®¡∫°k¡Ôů* Ju¡ Ã∫°y tu* ˚Ù N<fih~>° ≤©wu Su $ ∫Ω<≈ bu „°ÿbw N°ÃtI°fiR¡≈Ù ≤Ÿ Ÿu ≈¥≤Ù w≤F w¨›w Su, wS°<≈ oŸ ıywÙ<_S<w J¡∑ Δ∫b_S° Ju¡ <ÔÎ ∏Fů*fiu <Ÿ<]

Ju¡ ≈®˚°b Ÿu <fi<tÕw N∏fi N°<Ì J¡° ˚Δ∫ ˚ůıfi <J¡∫° $ wÌfi∏w≤ @bÔ, J¡v≈b¨s Ju¡ b˜ů* J¡° ≈¿≤@°fi J¡≤ bu Ìůfiů* J¡v≈b¨s Ju¡ k¡Ô ©°J¡≤ „°˜ů•w J®¡t Ÿu <bb°F J¡∑ buÌÙ J¡∑ Nů≤ f» N°∫u $ o@≤ owfiu Ÿt∫ Ÿu <bb°F Ju¡ <ÔÎ ÃJ¡<^™>w Fů ≤Fu fi Ìůfiů* J¡° t°fiů* <≈®∫ J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ wÃJ¡°Ô FÙ ˚yb°fig

˚°_J¡≤ fiu N_w°ªÔ J¡∑ Nů≤ ≈®_S°fi <J¡∫° $ Nfi∏w≤ fiJ¡∑ Ÿ∏º∫°b∏Ìfi N°<Ì <b<@ Ÿt°›w Fů yoÕ, t∏`-ı≈, N|tTÕd N°<Ì ˚Ù ∏Fů*fiu J¡≤ <Ô∫° $ o@≤ fiJ¡° <bb°F Ìu©fiu Ju¡ <ÔÎ N°J¡°„t^±>Ô tu*

Ÿt_w w°≤u ˚Ù N° @tJu¡ $$1-26$$ o@≤ ˜Ù-≈C”T Ju¡ ıůnů* tu* ≈®Ù<w ≈æÌ° J¡≤fiub°ÔÙ Ÿ©Ù <`∫°t°

≤°<` ˚Ù JC¡o∫ů* Ju¡ F°Ÿ Ÿu ∫C•w Fů wCT°≤Ÿt¥F f≤Ÿ°wÙ F…oÕ N° yoÕ $ <ıŸ w≤F N°J¡°„t^±>Ô tu*
f®Ê°ıÙ fiu ª∏B N°æ≤ Ÿ¥∫Õ Ÿu Ÿa∫C•w ≠∫ů<wÿªJ®¡ J¡∑ ∫ůıfi° J¡∑ Fæ, ŸÙ w≤F tC<fib≤ JC¡‡˚ fiu ˚Ù o@≤

<„©≤ ≈≤ NfiuJ¡ ı°<w Ju¡ ≤Ãfiů* Ÿu ÌÙ≈J¡ů* J¡∑ ∫ůıfi° J¡∑ $ ≤°<` Ju¡ N°ytfi ≈≤ ˜ÙR¡≈ @°≤d J¡≤fiub°Ôu JC¡‡˚ fiu ≤°ı° J¡ů NfiuJ¡ ˚¥Tdůa Ÿu Ÿı°∫° $ Ÿu ª∏Ìfi N°æ≤ J¡≈¥≤ Ÿu <t<Ôw Ju¡Ÿ≤ N°æ≤ J¡_w¥≤Ù Ÿu; F°≤, Ju¡∫¥≤ N°æ≤ Ja¡J¡dů* Ÿu; J¡v≈Ôw° Ÿu Ã≈°<Ìw b˜ů*Ÿu; t°Ô°Nů* Ju¡ J¡°≤d ÃJ¨¡‹¸> „ů˚°b°Ôu

≤ÃfiyCh~>u N°<Ì Wt N°˚¥Tdů* Ÿu; <b<b@ ˚¥Tdů* Ju¡ <ÔÎ ∫ůÀ∫ J¡^™>°<Ì t°Ô°Nů* Ÿu; J¡v≈Ôw°Nů* Ju¡
yCh~>ů* Ÿu; t∏Ì°≤, ≈°¿≤ı°w N°æ≤ Ÿ∏w°fi fi°tJ¡ ÌubwR¡ Ju¡ k¥¡Ôů* Ÿu; fnu fnu NfiuJ¡ ≤Ãfiů* Ÿu wS° ª∏B

Ju¡ ŸÂ„ J¡°<∏wt°fig ª¥n°t<d Ÿu ©¥f Ÿı° <Ì∫° $ owfiu FÙ Ÿt∫ tu* tF°tC<fi JC¡‡˚ b@¥R¡≈ tu* ≈¿≤dw Fů y∫u, |fi _wfit^±>Ô Ju¡ ˚°≤ Ÿu ˚¿≤w N°æ≤ wÃsd FÙ <bÔ°ŸÙ Fů y∫u $ Nfi∏w≤ ∏Fů*fiu <bª°≤° <J¡
tæ* ∫F b@¥ Nf ffi y∫°, Nf ∫F J¡°tR¡≈ b≤ J¡ů „≤Ù≤ Ìu Ìufi° ª°<FÎ N°æ≤ J¡°Ôů<ªw J¨¡Ã∫ Nbÿ∫ J¡≤

Ìufi° ª°<FÎ $$27-33$$
oŸÙ<ÔÎ J¡°tR¡≈ Ÿu _b°tÙ J¡∑ J¡v≈fi° J¡≤ tfi tu* J¡Fwu Fæ* $

∫F tæ* J¡tfiÙ∫ b@¥ Fq≥ N°æ≤ ⁄Ì∫_S N°≈ ˚w°Õ Ju¡ R¡≈ tu* Ÿ°tfiu Nb<_Sw Fæ*, Nw# Fu J¡°tR¡≈, N°≈ N°o∫u, tCHu _bÙJ¡°≤ J¡∑<ıÎ, ∫F N°≈J¡° NbŸ≤ Fæ $ ∫ů* tfi tu* <bª°≤J¡≤ Ÿ°tfiu bfibuÌÙ-≈®Ìu„
tu* Nb<_Sw ÌÙ∫t°fi N°<ÌÃ∫ Ju¡ ŸÂ„ wuı_bÙ ˚w°Õ J¡∑ N°æ≤, J¡°t J¡∑ Nů≤ ≤<w Ju¡ ŸÂ„, f» yoÕ $

Fu t°fiÌ, N°≈J¡∑ tæ* tÌ<fiJ¡° fi°t J¡∑ ˚°∫°Õ Fq≥, N°≈Ju¡ ª≤dů* tu* NfiC≤°y≈¥bÕJ¡ ≈®d°t J¡≤wÙ Fq≥ $ ∫ů*

ŸyÕ - 106]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1647

J¡FJ¡≤ <fiÌůÕT Nayůb°ÔÙ wS° Ô≠ı° Ÿu <bfit® tC©b°ÔÙ Ÿ tÌ<fiJ¡°fiu ªaªÔ Ju¡„b°Ôu t_wJ¡ Ÿu N≈fiu „ů˚ ≤Fu ≈<w J¡ů ≈®d°t <J¡∫° $ <k¡≤ Ÿfiu J¡F° # Fu _b°<tfig, ≈FÔu tCHu NÔaJ¡°≤ů* Ÿu NÔaJ¨¡w J¡∑<ıÎ wÌfi∏w≤ N<Àfi ≈®≠b<Ôw J¡≤ „°˜ů•w ≈®<J®¡∫° Ÿu tu≤° ≈°<dy®Fd J¡∑<ıÎ $ Fu ≤°ıfig, N°≈
oŸ Ÿt∫ ©¥f ŸC∏Ì≤ Ôy ≤Fu Fæ*, tCHu J¡°t≈Ù<nw J¡≤ ≤Fu Fæa $ N<@J¡ •∫° J¡Fq≥ ? ≤<w Ju¡ <bb°F tu*

≈®<Ÿ] J¡°tÌub J¡° ˚Ù N≈fiÙ „ů˚° Ÿu <w≤_J¡°≤ J¡≤ N°≈ <_Sw Fæ* $$34-39$$

≤°ı° J¡∑ •w „ů˚° J¡° FÙ bdÕfi J¡≤wu Fæ* $

Fu ≤°ıfig, N°≈J¡∑ ≈®<Ÿ] ıů ∫u t°Ô°Î≥ Fæ*, bu o∏Ì… J¡∑ <J¡≤dů*-ŸÙ t°Ô¥t ≈nwÙ Fæ* N°æ≤ N°≈Ju¡
yÔu J¡° ∫F ıů F°≤ Fæ, bF tu”≈bÕw ≈≤ Ju¡ yay°≈®b°F J¡∑ „ů˚° @°≤d J¡≤ ≤F° Fæ $ Fu fi¨≈, t∏Ì°≤-

≈C‹≈ů* Ÿu y¥≥Su y∫u Ju¡„ů* Ÿu N°≈ ÎuŸu „ů<˚w Fů ≤Fu Fæ*, ıæŸu Ju¡„≤ů* Ÿu ∫C•w ªaªÔ ˚®t≤ů* Ÿu ŸCbdÕ

J¡tÔ „ů˚wu Fů* $ Fu ≈®˚ů, ≤Ãfi<J¡≤dů*, JC¡ŸCtů* wS° <_S≤ wuıůÔ‚tÙ Ju¡ J¡°≤d N°≈ ≤Ãfiů* Ju¡

_S°fi˚¥w tuR¡≈bÕw J¡° ˚Ù N<wJ®¡td J¡≤ Nb<_Sw Fæ* $ Ÿ w≤F Ju¡ <b<b@ bdÕfi J¡≤ ≤Fu bu JC¡~> FÙ sd tu* Fůfiub°Ôu Ì‡≈wÙ, <ıfiJ¡° <J¡ ≈FÔu Ÿu FÙ yC›w Ì°‡≈Ã∫ S°, ÎJ¡ ÌqŸ≤u Ÿu NÃ∫∏w Ÿ∏wC‹¸> Fů ≤Fu Su $ o@≤ ŸCbdÕ≈ÃS≤ Ju¡ N°Ÿfi ≈≤ fæ™>u F…Î tF°≤°ı <„<©ºbı fiu tF°≤°fiÙ tÌ<fiJ¡° J¡ů _b∫a ©¥f Ÿı°∫° $ wwg-wwg <b˚¥Td Ju¡ <ÔÎ ≈∫ůyÙ Nayů* tu* Ÿt<≈Õw fi°fi°<b@ NÔaJ¡°≤ů* Ÿu, ªtJ¡∑Ôu t<d, ≤Ãfi N°<Ì <b˚¥Tdů* Ÿu ∫C•w t°Ô°Nů* Ÿu, b˜ů* Ÿu, Nay≤°yů* Ÿu wS° k¥¡Ôů* Ÿu bF

J¡ůtÔ°ayÙ, tÌÌ°<∫fiÙ tÌ<fiJ¡° <bb°F Ju¡ <ÔÎ ÃJ¡<^™>w <y¿≤ı° N°æ≤ J¡°t J¡∑ ≈ÃfiÙ J¡°<tfiÙ ≤<w Ju¡ ŸÌ¨„ „ů˚fiu ÔyÙ $ tF°≤°fiÙ tÌ<fiJ¡° J¡ů Ÿı°J¡≤ tF°≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu t¨y Ju¡ fhªu ŸÂ„ fiùů*b°ÔÙ, Nf wCt fibůÃ≈∏fi Ô‚tÙ J¡∑ fi°o˘ „ů<˚w Fů ≤FÙ Fů $ o∏B Ju¡ Ÿ°S o∏B°dÙ J¡°
ıů Ÿ°æ˚°À∫ Fæ, ˚yb°fig <b‹dC Ju¡ Ÿ°S Ô‚tÙ J¡° ıů Ÿ°æ˚°À∫ Fæ, „‡˚C Ju¡ Ÿ°S y°æ≤Ù J¡° ıů Ÿ°æ˚°À∫

Fæ, bFÙ Ÿ°æ˚°À∫ tu≤u Ÿ°S wC‡F°≤° Fůbu $ _wfi Ju¡ ≈μJ¡ů„ N°æ≤ NfiC≤°y Ju¡ ŸÂ„ NaJC¡≤ů* Ÿu ∫C•w

⁄Ì∫b°ÔÙ; fiùů* Ju¡ ŸÂ„ ªaªÔ fiÙÔůÃ≈Ôb°ÔÙ N°æ≤ N°tůÌů* Ju¡ J¡°≤d t@C≤ ˚®t≤H°aJ¡°≤ů*b°ÔÙ

<b¶∫°w ≈<μfiÙ Ju¡ ŸÂ„ wCt Nb<_Sw Fů $$40-49$$

Nf J¡v≈Ôw° Ju¡ R¡≈ tu* ŸJ¡° bdÕfi J¡≤wu Fæ* $

Fu tÌ<fiJu¡, wC‡Fu* tæ* J¡v≈wR¡ b¨s J¡∑ Ôw° FÙ t°fiw° Fq≥, •∫ů*<J¡ wC‡F°≤u F°S FÙ ŸC∏Ì≤ Ô°Ô

≈vÔb Fæ*, ∫u _wfi FÙ wCtŸu _wbJ¡ů* Ju¡ R¡≈ tu* @°≤d <J¡∫u y∫u Fæ* N°æ≤ wCt NfiuJ¡ k¡Ôů* Ÿu ÔÌÙ Fů $

˚Bu, wC‡F°≤u Nay <Ft Ju¡ ŸÂ„ „ÙwÔ N°æ≤ <fitÕÔ Fæ*, wC‡F°≤° F°_∫ ≠∫ůÃ_fi° J¡° NfiCJ¡≤d J¡≤ ≤F°

Fæ - ofi ŸfJu¡ J¡°≤d wCt <Ìw ≈¥dÕª∏B J¡∑ „ů˚° Ju¡ ŸÂ„ ⁄‹¸> FůJ¡≤ ŸC∏Ì≤ N°á°Ì Ìu ≤FÙ Fů $ Fu b≤°≤ůFu, Nf ªÔů, wCt _b∫a FÙ <bb°F J¡∑ buÌÙ J¡ů NÔaJ¨¡w J¡≤ů $ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° #

ZÙ≤°t˚B, wÌfi∏w≤ fi Ìůfiů* fiu buÌÙ tu* Ôyu F…Î ıů ©‡˚u Su, ∏Fu* k¥¡Ôb°ÔÙ Ôw°Nů* Ÿu Ÿı°∫° $ fi Ôw°Nů≥ tu* k¡Ôů* Ju¡ yCh~>ů* J¡∑ w≤F <Ì©°oÕ ≈nfiub°Ôu FÙ≤°, t°<fiJ¡ N°<Ì fib w≤F Ju¡ ≤Ãfi≈°T°dů* Ju¡
yCh~>u Ôy°∫u y∫u Su $ ŸJ¡∑ ª°≤ů* <Ì„°Î≥ ª°≤ fi°¿≤∫Ô Ju¡ k¡Ôů* Ÿu wS° yay°ıÔ Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ fib≤<ªw ª°≤ |nů* Ÿu ŸC„ů<˚w J¡∑ yoÕ SÙ $ ŸJu¡ f°Ì buÌÙ Ju¡ fÙª tu* <bb°F Ju¡ <ÔÎ N<Àfi J¡∑ _S°≈fi° J¡≤ Ju¡

Ÿu ª∏Ìfi J¡∑ ÔJ¡<n∫ů* Ÿu ∏Fů*fiu ≈®≠b<Ôw <J¡∫° $ ≠b°Ô° Ju¡ ≈®≠b<Ôw Fů ı°fiu≈≤ Ì°<Ffiu Nů≤

1648

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

<_Sw ŸJ¡∑ ≈®Ì<sd° J¡∑ $ <k¡≤ ŸJu¡ N°yu ≈vÔbů* Ju¡ N°Ÿfi≈≤ ≈¥b°Õ<˚tC© FůJ¡≤ bu _b∫a fæ™> y∫u $

Ÿ Ÿt∫ bu Ìůfiů* Ì‡≈wÙ fnu FÙ J¡tfiÙ∫ Ôywu Su $ Ìůfiů* tu* Ÿu Ÿ <„<©ºbı fiu _b∫a <wÔ N°æ≤

Ô°ı° J¡° N<Àfi tu* FůtJ¡≤ f°≤f°≤ ™> J¡≤ N≈fiu F°Sů* Ÿu Ÿ J¡°∏w° tÌ<fiJ¡° J¡° ≈¿≤y®F <J¡∫° $

N≤^∫ tu* y°æ≤Ù N°æ≤ „aJ¡≤ J¡∑ fi°o˘ ≈≤_≈≤ ŸC„ů<˚w Fů ≤Fu tayÔ_bR¡≈ Ÿ Ì‡≈wÙ fiu N<Àfi J¡∑

≈®Ì<sd° J¡∑ $$50-57$$

ÎJ¡ ÌqŸ≤u J¡ů „≤Ù≤ Ìufiu tu* ∏Fů*fiu ÎJ¡ ÌqŸ≤u J¡ů Ì°fi •∫° <Ì∫° ? oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

ÎJ¡ ÌqŸ≤u Ju¡ ≈®ut Ju¡ <ÔÎ ÔůÔC≈, I°fiR¡≈ ŸbůÕ≈¿≤ @fi Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ N≈fi°-N≈fi° ⁄Ì∫ FÙ ∏Fů*fiu ÎJ¡ ÌqŸ≤u J¡ů N≈fiu-N≈fiu Ì°∫ Ju¡ R¡≈ tu* Ì°fi <Ì∫° $ ÎJ¡ ÌqŸ≤u Ju¡ ≈®<w <J¡∫u y∫u <_tw F°Ÿ Ÿu fiJu¡

J¡tfiÙ∫ tC©t^±>Ô tu* tFwÙ „ů˚° HÔJ¡ ≤FÙ SÙ $ ∏Fů*fiu N<Àfi J¡∑ ≈FÔu wÙfi ≈®Ì<sd°Î≥ J¡Ù*, <k¡≤

Ÿtu* Ô°ı° Fůt <J¡∫° $ oŸ bæb°<FJ¡ <b<@ Ÿu f≤°f≤ Ÿ∏wC‹¸> FůJ¡≤ Ÿ b≤-b@¥ fiu ÎJ¡ ÌqŸ≤u π°≤°
y®Fd <J¡∫° y∫° N≈fi°-N≈fi° F°S ~C>n° <Ô∫° $ fiJu¡ J¡°<∏w≈¥dÕ, <_tw J¡≤ ≤Fu tC© fibÙfi <Ìw Ìů ª∏Bt° Ju¡ ŸÂ„ Ôy ≤Fu Su $ Nfi∏w≤ ≈FÔu Ÿu <fi<tÕw fi¥wfi k¥¡Ôů* Ju¡ ≈Ôay ≈≤ bu Ÿůfiu Ju¡ <ÔÎ ªÔu y∫u $ oŸÙ fÙª ª∏B fiu, N°J¡°„wÔ Ÿu t°fiů* ofiJ¡∑ „ů˚° <fiF°≤fiu Ju¡ <ÔÎ, @Ù≤u-@Ù≤u ≤°<` Ju¡ ªwCSÕ˚°y

≈≤ N°J®¡td <J¡∫° ∫°fiÙ bæb°<FJ¡ J¨¡Ã∫ J¡≤wu-J¡≤wu ≤°<` J¡° ≈®St ≈®F≤ Δ∫wÙw Fů y∫° $ ıæŸu ª≈Ô

J¡°tCJ¡ ıfiJ¡∑ Â<‹¸> ÔÔfi°Nů* J¡° <~>B Ìu©fiu Ju¡ <ÔÎ ÎJ¡°∏w tu* N≈fiÙ <J¡≤du* ku*¡J¡wÙ Fæ, bæŸu FÙ ª≈Ô

ª∏Bt° fiu ÔÔfi° J¡° <~>B Ìu©fiu Ju¡ <ÔÎ Ôw°y¨F tu* ≈C‹≈„˙∫°≈≤ N≈fiÙ <J¡≤du* ku*¡J¡∑ $ Nfi∏w≤ ≈¥dÕR¡≈

Ÿu ª∏B Ju¡ <Ìw Fů ı°fiu ≈≤ Ÿayt Ju¡ <ÔÎ „C˚ tCFqwÕ J¡∑ ≈®wÙs° J¡≤ ≤Fu Ÿ ŸC„ů<˚w Ì‡≈wÙ fiu

≈®<Ÿ]-≈®<Ÿ] fibÙfi b°w°ÕÔ°≈ů* Ÿu _bv≈ Ÿt∫ wJ¡ <bZ°t <Ô∫° $ Nfi∏w≤ ™>J¡≤ fi Ìůfiů* ≈®u<t∫ů*
fiu ŸCbdÕt∫ yCk¡° tu*, <ıŸtu* <J¡ ªtJ¡∑Ôu ≤ÃfiR¡≈Ù ÌÙ≈J¡ ıÔ ≤Fu Su, ≈®bu„ <J¡∫° $ oŸ yCk¡° J¡° ≈FÔu Ÿu FÙ ∏Fů*fiu _b∫a <fit°Õd J¡≤ ≤©° S° $ bF owfiÙ yC›w SÙ <J¡ oŸtu* ª∏B Ju¡ <J¡≤dů* J¡∑ y<w ˚Ù fiFÙ*

Fů ŸJ¡wÙ SÙ $ ≈®bu„ J¡≤fiu Ju¡ f°Ì ∏Fů*fiu bF°≥ ≈≤ JC¡ŸCtů* Ÿu ffi° F…Î ÎJ¡ fibÙfi ≈Ôay Ìu©° $ bF ª°≤ů*

Nů≤ ©ůÌu y∫u ŸCbdÕt∫ J¡tÔů* Ÿu, ÌqŸ≤u t∏Ì°≤ N°<Ì N‡Ô°fi ≈C‹≈ů* Ÿu, „˙∫° <ıwfiÙ «≥¡ªÙ FůwÙ Fæ,

wfiu «≥¡ªu ŸC∏Ì≤ f≤°f≤ Ÿı°∫u y∫u JC¡ŸCtů* Ÿu-ıů <J¡ „˙∫° Ju¡ ŸÌ¨„ Ô‡fu ª∏B<f‡f Ju¡ ŸÂ„

≈®wÙw Fů ≤Fu Su N°æ≤ wCT°≤-_SÔÙ Ju¡ ŸÂ„ „ÙwÔ Su - Δ∫°›w S° $ N<@J¡ •∫° J¡Fu*, bF ŸC∏Ì≤

„æ˙∫° sÙ≤Ÿ°y≤ J¡∑ ıÔ@°≤° Ju¡ ŸÂ„ @bÔ SÙ, ª∏B≠∫ůÃŸfi° Ju¡ <≈^±> Ju¡ Ÿt°fi ŸC∏Ì≤ N°á°Ì

Ã≈∏fi J¡≤fiub°Ô° S°, ˚Ùw tu* ≈n° F…N° J¡°tÌub J¡° t°fiů* ≈®<w<f‡f FÙ S°, Ÿtu* ŸCy∏@ wů ˚≤Ù ≈nÙ

SÙ, ∫S°-≈®t°d «≥¡ª° S°, fn° FÙ ≤tdÙ∫ S° $ ≈¥dÕR¡≈ Ÿu <fitÕÔ Ÿ ≈C‹≈≤°<„ ≈≤ (≈Ôay ≈≤) bF
fibÙfi ıůn° - ıů <J¡ ≤°ı ~>ůnfiu Ju¡ Ÿt∫ Ÿu ÔuJ¡≤ N˚Ù wJ¡ bF ˚®°<∏wŸC©°fiC˚b Ìufiub°Ôu Ÿ

≈Ôay ≈≤ bu, sÙ≤Ÿ°y≤ tu* t∏Ì≤°ªÔ J¡∑ fi°o˘, „ů˚ ≤Fu Su $$58-69$$ ˚B, ≈≤_≈≤ N<fibÕªfiÙ∫

≈®ut˚≤Ù tfiůF≤ fi-fi b°dÙ Ju¡ <bÔ°Ÿů* Ÿu wS° Ÿ Ÿt∫ Ju¡ <ÔÎ <ªw N°<Ôayfi N°<Ì J¨¡Ã∫ů* Ÿu ŸCF°bfiu y∏@, t°v∫, w°‡f¥Ô Ju¡ Ÿt≈Õd N°<Ì „C˚ N°ª°≤ů* Ÿu ı<fiw fibÙfi-fibÙfi Ÿa˚ůyŸC© Ÿu

Ÿ <fitÕÔ Ì‡≈wÙ J¡∑ Ô‡fÙ bF ≤°w tCFqwÕ Ju¡ ŸÂ„ fÙw yoÕ $$70$$

ÎJ¡ Ÿ°æ ~>™>° ŸyÕ Ÿt°›w

ŸyÕ - 107]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1649

ÎJ¡ Ÿ°æ Ÿ°wb°≥ ŸyÕ

NfiuJ¡ ≈bÕwů* ≈≤ <bF°≤, ≤°ı° J¡∑ Nfi°Ÿ<•w J¡∑ ≈≤Ùs° Ju¡ <ÔÎ t°∫° Ÿu o∏BÌ„Õfi J¡≤fi° wS° _byÕ J¡ů fCÔ°fi° N°<Ì - ofi ŸfJ¡° bdÕfi $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ˚B, ≤°w fÙw ı°fiu Ju¡ f°Ì, ıf <J¡ ≈®˚°w tu* Na„Ct°ÔÙ Ÿ¥∫Õ Ju¡ Ô°Ô

≤ayfiu Ÿt_w ˚¥bfi J¡° J¡ůfi°-J¡ůfi° ≤≥y <Ì∫°, wf <„<©ºbı J¡∑ ˚°∫°Õ tÌ<fiJ¡° N≈fiu ≈FÔu Ju¡

JC¡‡˚R¡≈ tu* N° yoÕ $ ZÙ≤°tıÙ, tæ*fiu N°≈Ÿu ıæŸu J¡F°, bæŸu bu Ìůfiů* JC¡‡˚ N°æ≤ <„<©ºbı _bw#

<bb°<Fw Fů y∫u N°æ≤ Ìubw°Nů* Ju¡ ŸÂ„ ˚ůyŸ°ty®Ù Ÿu ≈¥dÕ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d bu <≈®∫ ÌubÌ‡≈wÙ FÙ ffi y∫u $ ≈®<w<Ìfi ÎuŸÙ <ª`<b<ª` bfi≈a<•w∫ů* tu* <bÔ°Ÿ J¡≤wu Su, ıF°≥ <J¡ ≈Ju¡-≈Ju¡ k¡Ôů* Ju¡ Ÿt¥F ˚≤u

≈nu ≤Fwu Su N°æ≤ ≈vÔbů* J¡∑ Nfiů©Ù „ů˚° <fi©≤wÙ ≤FwÙ SÙ $ <Ìfi tu* wů bu NÃ∫∏w <≈®∫ <t` ffi ı°wu Su N°æ≤ ≤°w tu* <≈®∫ ≈<w≈ÃfiÙ ffi ı°wu Su $ ≈®˚° N°æ≤ ÌÙ≈J¡ J¡∑ fi°o˘ owfiu bu <tÔu-ıCÔu Su <J¡

J¡˚Ù NÔy Fůwu FÙ fiFÙ* Su $ ∏Fů*fiu N≤^∫ Ju¡ JCa¡ıů* tu*, ≈bÕwů* J¡∑ yCk¡°Nů* tu*, t∏Ì°≤b¨sů* Ÿu N<wyFfi (|fiu) wt°Ôb¨sů* J¡∑ H°<n∫ů* tu*, Ÿfl°<B, ÌÌ…Õ≤, Jæ¡Ô°Ÿ, tFu∏B, tÔ∫, y∏@t°Ìfi, <b∏º∫°ªÔ
wS° ÔůJ¡°ÔůJ¡ ≈bÕw N°æ≤ fi<Ì∫ů* Ju¡ w¸>ů* tu ≤td <J¡∫° $ wÙfi <Ìfi fÙw ı°fiu Ju¡ f°Ì ıf <J¡ ŸJu¡

≈<w <fiB° Ôu ≤Fu Su, wf bF ª¥±>°Ô° N≈fiu fiy≤ J¡∑ Nů≤ ı°J¡≤ bF°≥ ≤°ıJ¡°∫ů˘ J¡° Ÿ‡≈°Ìfi J¡≤ <k¡≤
b°≈Ÿ N° yoÕ $ bu JC¡‡˚ N°æ≤ <„<©ºbı, ıů <Ìfi tu* _bh~>⁄Ì∫ <t` N°æ≤ ≤°w Ju¡ <≈®∫ ≈<w-≈ÃfiÙ Su, NfiuJ¡ w≤F Ju¡ ≈C‹≈ů* Ÿu t°<Ôw FůJ¡≤ ≈≤_≈≤ NÃ∫∏w tC<Ìw ≤Fwu Su $$1-8$$

<J¡Ÿ-<J¡Ÿ _S°fi tu* <J¡wfiu-<J¡wfiu Ÿt∫ wJ¡ bu ≤Fu, ∫F fwÔ°wu Fæ* $
tFÙfiu˚≤ wů ∏Fů*fiu tFu∏B ≈bÕw Ju¡ ≈≤ Ju¡ yCk¡°|≤ tu* <fib°Ÿ <J¡∫° $ bF |≤ NÃ∫∏w ≤tdÙ∫

S°, ŸJu¡ ª°≤ů* Nů≤ ªÙn Ju¡ «≥¡ªu b¨s Ôyu Su, ŸJ¡∑ ÌÙb°≤u* ≤Ãfi<„Ô°Nů* J¡∑ ffiÙ SÙ* $ bF°≥ ≈≤ Ìubw°

N°æ≤ <J¡∏fi≤ fiJ¡° N°yw-_b°yw ©¥f <J¡∫° J¡≤wu Su $ ŸJu¡ f°Ì ∏Fů*fiu ŸÙ w≤F ≈∏BF <Ìfi wJ¡

„C<•wt°fig ≈bÕw Ju¡ ≈¨‹™> Ju¡, ıů <J¡ F°Sů* Ÿu Ôufiu ∫ůÀ∫, NfiuJ¡ Ì…#©ů* Ju¡ <bfi°„J¡ k¡Ô, ≈C‹≈ N°<Ì Ÿu

∫C•w t∏Ì°≤ů* Ju¡ J¡°≤d bfit°Ô° Ÿu t°<Ôw Fů y∫° S°, J¡v≈bvÔÙ Ju¡ JCa¡ı tu* <fib°Ÿ <J¡∫° $$9$$ Ìů t°Ÿ wJ¡ tæfi°J¡ ≈bÕw Ju¡ Ì<sd Ju¡ w¸> ≈≤ ≈°¿≤ı°w bfi tu*, ıů <J¡ Ìubw°Nů* tu* ˚ůÀ∫ k¥¡Ôů* Ju¡ yCh~>ů*

J¡° t^±>≈ FÙ S°, ≤F J¡≤ <bF°≤ <J¡∫° $ wÌfi∏w≤ tuR¡≈bÕw Ju¡ Ì<sd ˚°y J¡∑ Nů≤ <_Sw ı°tCfi Ju¡
b¨sů* Ju¡ bfi©^±> Ju¡ fiÙªu <bΩt°fi ı‡f¥ fiÌÙ Ju¡ <J¡fi°≤u, ıů <J¡ F°SÙ Ju¡ ıæŸu fnu-fnu ı°tCfiů* Ju¡

≤ŸR¡≈Ù N°Ÿbů* Ju¡ J¡°≤d ı°tCfiů* J¡° fiÌR¡≈ Fů y∫° S°, t°Ÿ˚≤ <fib°Ÿ <J¡∫° $ W≤Ù JC¡”Nů* Ju¡
t^±>Ô tu* bu ÌŸ <Ìfi wJ¡ ≤Fu N°æ≤ ŸW°oÕŸ <Ìfi wJ¡ W≤ Ju¡ J¡ů„Ô Ìu„ tu* ≤Fu $ ≤°w tu* ≈<w-

≈ÃfiÙR¡≈ Fů ı°fiub°Ôu fi tF°˚°À∫b°fig <t`ů* fiu ŸÙ w≤F ÌqŸ≤u-ÌqŸ≤u <ª`-<b<ª` Ìu„ů* tu* N°æ≤

≈bÕwů* ≈≤ ≤FJ¡≤ ©¥f <bF°≤ <J¡∫° $ wÌfi∏w≤ @Ù≤u-@Ù≤u JC¡~> tFÙfiů* Ju¡ Δ∫wÙw Fů ı°fiu Ju¡ ≈ÿª°wg Ìub≈C` J¡° _bR¡≈ @°≤d J¡∑ F…oÕ bF ª¥±>°Ô° <bª°≤ J¡≤fiu ÔyÙ $ Nf tæ* ŸC∏Ì≤-ŸC∏Ì≤ fi°fi°<b@ ≈˚ůyů*

Ÿu <„<©ºbı J¡∑ ≈≤Ùs° J¡R¡≥yÙ $ ≈≤Ùs° Ju¡ π°≤° oŸJ¡∑ Nfi°Ÿ<•w tæ* ıf Â» J¡≤ Ìq≥yÙ, w˚Ù ∫F <k¡≤

J¡˚Ù ˚ůyů* tu* ≈®ut fiFÙ* J¡≤uy° $ ∫ů* <bª°≤ J¡≤ ª¥±>°Ô° fiu ıayÔ˚¥<t tu* N≈fiÙ t°∫° Ÿu Ìubw°Nů* N°æ≤

1650

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

N›Ÿ≤°Nů* Ju¡ Ÿ°S-Ÿ°S N°∫u F…Î o∏B J¡ů <Ì©Ô°∫° $ N≈fiu ≈¿≤b°≤ Ju¡ Ÿ°S N°∫u F…Î o∏B J¡ů Ìu©J¡≤ bfi tu* b°Ÿ <J¡∫u F…Î ≤°ı° <„<©ºbı fiu ≈FÔu fiJ¡∑ ∫S°<b<@ NP∫Õ, ≈°Ω N°<Ì Ÿu ≈¥ı° J¡∑

(<k¡≤ fiŸu ≈®ÿfi <J¡∫°) $$10-18$$

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu Ìub≤°ı, N°≈fiu _b∫a owfiu Ìq≤ Ÿu ∫F°≥ N°fiu J¡° ≈¿≤Zt •∫ů* ™>°∫° $

<ıŸ ≈®∫ůıfi J¡ů ÔuJ¡≤ N°≈ ∫F°≥ ≈@°≤u Fů*, Ÿu ≈®Ÿ∏fiw°≈¥bÕJ¡ J¡<FÎ $ o∏B fiu J¡F° # Fu ≤°ıfig, Ft Ôůyů* Ju¡ ⁄Ì∫ tu* Ôyu F…Î Ÿ¥`R¡≈Ù N°≈Ju¡ ŸÌgyCdů* Ju¡ N°<@•∫ Ÿu b„Ù˚¥w FůJ¡≤ ∫u Ft ∫F°≥ Ÿ w≤F

N° y∫u Fæ*, <ıŸ w≤F ⁄Ì∫ tu f≥@u F…Î Ÿ¥` Ÿu b„Ù˚¥w FůJ¡≤ N≤^∫ Ju¡ ≈sÙ N° ı°wu Fæ* $ ≤°ıfig, <™>∫u N°æ≤ _byÕ ª<Ô∫u, •∫ů*<J¡ bF°≥ ≈≤ N°≈Ju¡ yCdů* Ju¡ Zbd Ÿu ı<fiw tF°fig N°ÿª∫Õ Ÿu ª<J¡w F…Î Ÿt_w Ìubw° N°æ≤ Ìub°ayfi°Î≥ N°≈Ju¡ N°ytfi J¡∑ ≈®wÙs° J¡≤ ≤FÙ Fæ* $$19-21$$

N°J¡°„ tu* ytfi J¡≤fiu J¡∑ wů tCH tu* „<•w Fæ fiFÙ*, <k¡≤ tæ* _byÕ tu* Jæ¡Ÿu N°«≥¡, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

≤°ıfig, N°æ≤ ˚Ù ofi <Ÿ]≈°Ì…J¡°, yC<¸>J¡°, ©±>gy, ≈°≤Ì N°<Ì J¡° _bÙJ¡°≤ J¡≤ <Ÿ]ů* Ju¡ t°yÕ Ÿu N°≈ _byÕt^±>Ô tu* N°fiu J¡° NayÙJ¡°≤ J¡∑<ıÎ $ Fu w[bI, N°≈Ju¡ Ÿ≤Ù©u ıů Ÿ°@C tF°Ãt° Fæ*, bu N≈fiu

≈°Ÿ N°oÕ F…oÕ Ô‚tÙ J¡° N_bÙJ¡°≤ J¡≤ N≈t°fi fiFÙ* J¡≤wu N°æ≤ N≈®°›w Ô‚tÙ J¡∑ N<˚Ô°T° ˚Ù fiFÙ*

J¡≤wu $ tF°Ãtfig, <ıŸ w≤F ˚yb°fig fi°≤°∫d Ju¡ N°ytfi Ÿu wÙfiů* ÔůJ¡ ≈<b` Fůwu Fæ*, bæŸu FÙ <fi<bÕPfi ŸC©≈¥bÕJ¡ <bF°≤ J¡≤ ≤Fu N°≈Ju¡ N°ytfi Ÿu N°ı FÙ _byÕ ≈<b` Fů ı°∫ $ ≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° #

Fu Ìubw°Nů* Ju¡ N<@fi°∫J¡, tu≤° t∏wΔ∫ wů ∫F Fæ <J¡ Ÿ˚Ù _SÔ (Ìu„) _byÕ Ju¡ ŸÂ„ FÙ ŸC©≈®Ì Fæ*;

•∫ů*<J¡ tæ* <ıŸ ˚¥t°fi∏Ì°ÃtJ¡ ≈≤t N°Ãt° J¡ů _byÕ t°fiw° Fq≥, ŸJ¡∑ ŸbÕ` ŸW° Fæ $ tu≤u <ÔÎ J¡FÙ*

≈≤ ≈¿≤<h~>∏fi Fæ fiFÙ* $$22-26$$

≈¥dÕJ¡°t Fůfiu Ÿu ˚Ù tu≤u <ÔÎ ŸbÕ` ŸC© Fæ, ∫ů* J¡Fwu Fæ* $

Fu ≈®˚ů, tæ* Ÿ˚Ù ıyF Ÿ∏wC‹¸> ≤Fw° Fq≥, Ÿ˚Ù ıyF <bF≤d J¡≤w° Fq≥ $ tu≤u tfi tu* J¡ůoÕ ˚Ù oh~>°
fiFÙ* Fæ*, •∫ů*<J¡ ıF°≥-ıF°≥ tæ* ı°w° Fq≥, bF°≥ ŸbÕ` FÙ tæ* N°fi∏Ì Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ ≤Fw° Fq≥ $ Fu o∏B, ofi Ÿf f°wů* Ÿu tæ* ≈¿≤<h~>∏fi <J¡ŸÙ ÎJ¡ _S°fi tu* ≤Ffiub°Ôu ÎuŸu wCh~> _byÕ Ju¡ ≈®<w ı°fiu J¡∑ Ÿ‡˚°bfi° FÙ fiFÙ*

J¡≤ ŸJ¡w° $ Nw# Ô°ª°≤Ù Fæ <J¡ tæ* N°≈J¡∑ N°I° J¡° ≈°Ôfi fiFÙ* J¡≤ ŸJ¥≥¡y° $ ıů <bT∫ NŸ‡˚b Fæ,

ŸJu¡ <ÔÎ N°≈J¡ů N°I° Ìufi° FÙ NfiC<ªw Fæ, Nw# N°I°≈°Ôfi fi J¡≤fi° tu≤° N≈≤°@ fiFÙ* Fů ŸJ¡w°,

∫F w°Ã≈∫Õ Fæ $ o∏B fiu J¡F° # Fu Ÿ°@ů, <ıfi Ôůyů* fiu ı°fifiu ∫ůÀ∫ w[b ı°fi <Ô∫° Fæ N°æ≤ <ıfiJ¡∑ fC<]

≈<≤≈¥dÕ Fů yoÕ Fæ, bu ˚ůy ˚ůyu* ª°Fu fi ˚ůyu*, Ìůfiů* FÙ f≤°f≤ Fæ* $ ÎuŸ° Fůfiu ≈≤ ˚Ù <bT∫ů≈˚ůy Ÿ≠ıfiů*
fiu N≈fiu ≈®°≤Æ@ J¡° s∫ J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ <J¡∫° FÙ Fæ N°æ≤ tæ* ˚Ù Ÿu Nh~>° FÙ t°fiw° Fq≥ $ ∫Ω<≈ oŸ w≤F

ÌqŸ≤Ù f°≤ o∏B fiu ≤°ı° Ÿu J¡F° wS°<≈ _byÕ ı°fiu J¡∑ oh~>° fi ≤Ffiu Ju¡ J¡°≤d ≤°ı° <„<©ºbı

≈®Ã∫CW≤ fi ÌuJ¡≤ ıf ªC≈ª°≈ t°æfi FÙ ≤Fu, wf ≈Cfi# Ÿ©uÌ Ìub≤°ı fiu J¡F° # ≤°ıfig ∫<Ì N°≈ _byÕ Ju¡

<ÔÎ <fi≤≈us FÙ Fæ*, wů tæ* FÙ ∫F°≥ Ÿu •∫ů* fi ªÔ° ı°«≥¡ $ •∫ů*<J¡ tu≤u N°fiu tu* ıů ≈®∫ůıfi ≤F°, ŸJ¡∑

<Ÿ<] wů N°≈Ÿu Fů fiFÙ* ≤FÙ Fæ $ ŸJu¡ f°Ì ıf <J¡ ≤°ı° N≈fiÙ N@Õ _bÙJ¨¡<w Ìu J¡≤ J¡F ≤Fu Su <J¡ tæ*

N°ı wů _byÕ fiFÙ* N°«≥¡y°, ≈≤∏wC <k¡≤ ≤°≠∫yœÙ ≈≤ fæ™>J¡≤ ≈FÔu J¡∑ w≤F N°≈Ju¡ „`CNůa J¡ů t°≤fiu Ju¡ <ÔÎ _byÕ tu* N° ı°«≥¡y° $ wf "Fu ≤°ıfig, N°≈J¡ů ≤°≠∫≈®°<›wR¡≈ J¡v∫°d „Ù|® Fů' ∫ů* N°„Ùb°ÕÌ

ŸyÕ - 108]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1651

Ìuwu F…Î Ìub≤°ı o∏B N∏w<FÕw Fů y∫u $ Ìub≤°ı o∏B Ju¡ NÌ¨ÿ∫ Fů ı°fiu ≈≤ fiJu¡ Ÿ°S J¡° ÌqŸ≤°

ÌubŸt¥F ˚Ù ÎuŸu NÂÿ∫ Fů y∫°, ıæŸu ŸtCB tu* b°∫C Ju¡ NÂÿ∫ Fů ı°fiu ≈≤ Δ∫°JC¡Ô F…Î ty≤, ku¡fi, Ÿ≈Õ

N°<Ì Ÿu ∫C•w w≤ayŸt¥F NÂÿ∫ Fů ı°w° Fæ $$27-32$$

ÎJ¡ Ÿ°æ Ÿ°wb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ÎJ¡ Ÿ°æ N°™>b°≥> ŸyÕ

J®¡ů@ J¡∑ ≈≤Ùs° J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ t°∫° Ÿu ª¥±>°Ô° J¡° ≤°ı° J¡ů

≈≈<wŸt°yt <Ì©Ô°fi° wS° N∏w tu* N≈fi° NŸÔÙ R¡≈ <Ì©Ô°fi° - ∫F bdÕfi $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ, o∏B Ju¡ N°fiu J¡∑ t°∫° J¡° ≈ŸaF°≤ J¡≤ ª¥±>°Ô° <bª°≤fiu ÔyÙ - Ÿ°æ˚°À∫ J¡° <bT∫ Fæ <J¡ ∫F ˚¥<t≈<w <bT∫˚ůyů* J¡∑ Ô°ÔŸ°Nů* Ÿu N°J¨¡‹¸> wů fiFÙ* F…N° $ o∏B

Ju¡ N°fiu ≈≤ ˚Ù ∫F oŸ ≈®J¡°≤ „°∏w ≤F° N°æ≤ ŸJu¡ tC© N°<Ì Nb∫bů* J¡∑ <_S<w ˚Ù N°J¡°„ Ju¡

ŸÌ¨„ <b„C] ≤FÙ $ oŸfiu o∏B J¡° NP∫Õ, ≈°Ω N°<Ì Ÿu ≈¥ıfi ˚Ù <J¡ŸÙ w≤F Ju¡ sů˚ Ju¡ <ffi° <„‹¸>ů*

Ju¡-ıæŸ° <ªwR¡≈ Ÿu <J¡∫° $ Nf tæ* ÌqŸ≤Ù f°≤ ˚Ù oŸJ¡∑ ≤°y-πuT Ÿu ˚≤u, fC<] tu* sů˚ ≈æÌ° J¡≤°fiub°Ôu

<J¡ŸÙ t°∫°≈®≈aª J¡ů ≤ªJ¡≤ N°Ì≤≈¥bÕJ¡ ≈≤Ùs° J¡≤wÙ Fq≥ (Ìu©u*, WÙdÕ Fůw° Fæ* <J¡ fiFÙ*) Ÿ ≈®J¡°≤

<bª°≤ J¡≤ bF ≤°<` tu* ª∏Bt° J¡° Ì∫ Fů ı°fiu ≈≤ J¡tfiÙ∫ ŸwÙ tÌ<fiJ¡° Ju¡ R¡≈ tu* ≈¿≤b<wÕw Fů yoÕ $ Ÿ Ÿt∫ ıf <J¡ N≤^∫ tu* <©Ôu k¥¡Ôů* Ÿu ∫C•w b¨s N°æ≤ Ôw°Nů* J¡∑ Ÿt¨<] Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ, t@C≤

ŸCy∏@ Ÿu ˚≤≈¥≤ tÔ∫≈bÕw J¡∑ b°∫C fF ≤FÙ SÙ, ≤°ı° <„<©ºbı ˚Ù Ÿ∏º∫°J¡°Ô Ju¡ ı≈J¡tÕ tu* wÃ≈≤

FůJ¡≤ ˚°yÙ≤SÙ Ju¡ w¸> ≈≤ <_Sw Su, wf Ÿ|fi k¥¡Ôů* Ju¡ yCh~>ů* Ÿu ∫C•w, bfiÌu<b∫ů* Ju¡ N∏w#≈C≤R¡≈Ù

Ìubw”Nů* Ju¡ ~>ů¸>u-~>ů¸>u Ôw°JCa¡ı tu* Ÿfiu J¡°ttÌ Ÿu ∫C•w FůJ¡≤ ≈®bu„ <J¡∫° $ bF°≥ t°Ô°Nů* Ÿu NÔaJ¨¡w FůJ¡≤ bF tÌ<fiJ¡° ŸaJ¡v≈ Ÿu ≤<ªw ≈C‹≈„˙∫° ≈≤ t°∫° Ÿu ffi°∫u y∫u N≈fiu NfiCR¡≈ ∫Cb°
ı°≤ ≈C”T J¡ů - <ıŸJ¡ů <J¡ Ì°»Ù-t¥≥~> <fiJ¡ÔÙ fiFÙ* SÙ NwÎb ıů Ì°»Ù-t¥≥~>b°Ôu <„<©ºbı J¡∑

N≈us° N<@J¡ ŸC∏Ì≤ Ôyw° S°, <ıŸu Ôw°JCa¡ı tu* ≈®bu„ Ju¡ ≈FÔu Ÿu FÙ Ÿfiu N≈fiu yÔu Ôy°∫° S°-

ÔuJ¡≤ Ôu¸> yoÕ $ ı≈J¡tÕ Ju¡ Nfi∏w≤ Ÿ∏º∫° Ju¡ _S°fi JCa¡ı Ÿu ™>J¡≤ ≤°ı° fiu tÌ<fiJ¡° J¡° N∏buTd N°≤‡˚ <J¡∫° $ N∏buTd J¡≤fiu ≈≤ Ÿfiu Ôw°JCa¡ı tu* tÌ<fiJ¡° J¡ů N°æ≤ ŸJu¡ yÔu tu* Ôyu ŸC∏Ì≤ ı°≤

≈C”T J¡ů Ìu©° $ Ÿ ı°≤ ∫Cb° Ju¡ J¡∏@u tÌ<fiJ¡° Ju¡ Ju¡„ů* Ÿu N°æ≤ ŸJu¡ N≈fiu ÌÙ|Õ Ju¡„ů* Ÿu bu<‹¸>w Fů y∫u Su $ ŸJ¡° Ÿ°≤° „≤Ù≤ ª∏Ìfiů* Ÿu Nb<Ô›w S° $ ŸJu¡ t°Su ≈≤ Ju¡ Ju¡„-˚¥Td „˙∫°≈≤ f°≤-f°≤
o@≤-@≤ Ju¡ ≈¿≤bwÕfi Îba ≈≤_≈≤ Ju¡ tÌÕfiů* Ÿu N_w-Δ∫_w Fů y∫u Su $ ŸCbdÕ ŸÌ¨„ J¡°<∏wb°Ôu, tůnfiu Ju¡ J¡°≤d N°J¡°≤ tu* <πyCd F…Î tÌ<fiJ¡° Ju¡ ˚CıR¡≈Ù w<J¡∫u ≈≤ bF ı°≤ N≈fi° J¡°fi, N°≥© J¡°

N°<©≤Ù ˚°y, J¡≈ůÔwÔ N°æ≤ Ju¡„ ≤©J¡≤ Ôu¸> ≤F° S° $ <„<©ºbı fiu wÌfi∏w≤ ∫F ˚Ù Ìu©° <J¡

˜Ù-≈C”T Ìůfiů* Ju¡ tC© ≈≤_≈≤ Ju¡ F°Ÿ Ÿu ≈¥dÕ Fæ $ ÎJ¡ ÌqŸ≤u J¡° tC© ÎJ¡ ÌqŸ≤u Ju¡ tC© Ÿu Ôy° F…N°

Fæ $ o∏Fů*fiu J¡v≈Ôw° Ju¡ b˜ ≈<Ffiu Fæ* $ ∏Fů*fiu ªaªÔ t°v∫∫C•w ≈C‹≈„˙∫°≈≤ „∫fi <J¡∫° Fæ, ∫u J¡°t Ÿu N°wC≤ N°æ≤ ≈¥dÕ Δ∫°JC¡Ô Fæ*, N≈fiu Nayů* Ju¡ N°<Ô*yfi Ju¡ fF°fiu ÎJ¡ ÌqŸ≤u J¡ů N≈fi° ≈®ut Ÿt≈Õd J¡≤

≤Fu Fæ* $$1-12$$ ∫u ÎJ¡ ÌqŸ≤u Ju¡ Ÿ°tfiu FÙ tC© <J¡∫u F…Î Fæ*, fnu N°fi∏Ì tu* t_w Fæ*, ≈®fÔ J¡°ttÌ Ju¡

1652

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

J¡°≤d ofiJ¡ů f°flb_wC J¡∑ Nů≤ JC¡~> ˚Ù º∫°fi fiFÙ* Fæ, k¥¡Ôů* Ÿu ÎJ¡ ÌqŸ≤u J¡° w°±>fi J¡≤ ≤Fu Fæ* N°æ≤

~>°<w∫ů* Ÿu FÙ _wfiů* J¡° tÌÕfi J¡≤ ≤Fu Fæ* $ ∫F Ÿf Ìu©J¡≤ ≤°ı° J®¡ů@R¡≈Ù <bJ¡°≤ Ÿu ≤<Fw N∏w#J¡≤d Ÿu NÃ∫∏w Ÿ∏wC‹¸> F…N° N°æ≤ Ÿfiu ∫F J¡F° # fF…w FÙ N°fi∏Ì J¡° <bT∫ Fæ <J¡ ∫u Ìůfiů* Δ∫<˚ª°≤Ù Jæ¡Ÿu N°fi∏Ì≈¥bÕJ¡ Nb<_Sw Fæ* $ NJ¡_t°wg N°∫u F…Î N≈fiu J¡ů Ìu©J¡≤ ±>≤u F…Î fi Ìůfiů* Ju¡ ≈®<w ≤°ı° fiu J¡F° # Fu <≈®∫u, wCt Ìůfiů* N≈fiÙ oh~>° Ju¡ NfiCŸ°≤ ŸC© Ÿu ıæŸu <_Sw Fů, ŸÙ w≤F <_Sw ≤Fů, tæ* wCt Ôůyů* Ju¡ J¡°∫Õ tu* <bPfi •∫ů* ±>°Ô¥≥ $ ∫ů* J¡FJ¡≤ bu ≤°ı° bF°≥ Ÿu F¸> y∫u $ wÌfi∏w≤ ÎJ¡ tCFqwÕt°` tu* Ÿ
t°∫°ı°Ô J¡° ≈ŸaF°≤ J¡≤ <≈®∫ ≈≈<w Ju¡ Ÿ°S Ÿa˚ůy J¡≤fiu Ju¡ J¡°≤d <bJ¡<Ÿw „≤Ù≤ J¡ů <Ì©Ô°wÙ

F…oÕ bF ª¥n°Ô° Ôw°JCa¡ı Ÿu f°F≤ <fiJ¡Ô N°oÕ $ oŸ ≤°ı° J¡ů Ÿfiu ŸCbdÕ J¡∑ <„Ô° ≈≤ fæ™>u F…Î Ìu©° $
bu ÎJ¡°∏w tu* Ÿt°<@ Ôy°J¡≤ fæ™>u Su, fiJu¡ fiù JC¡~>-JC¡~> <bJ¡<Ÿw (©CÔu F…Î) Su $ ıF°≥ ≤°ı° fæ™>u F…Î

Su, Ÿ ≈®Ìu„ tu* ı°J¡≤ Ô≠ı° Ÿu <bfit®tC© FůJ¡≤ Nayfi° tÌ<fiJ¡° sd˚≤ ªC≈ª°≈ ©nÙ Fů yoÕ $ Ÿ

Ÿt∫ ŸJu¡ tfi tu* N≈fiu ≈°≈J¡tÕ Ju¡ <ÔÎ ˚°≤Ù ©uÌ S° N°æ≤ ŸJ¡° tC© k¡∑J¡° ≈n y∫° S° $ ÎJ¡ sd Ju¡ f°Ì º∫°fi Ÿu ™>J¡≤ ≤°ı° <„<©ºbı Ÿ tÌ<fiJ¡° Ju¡ ≈®<w sů˚≤<Fw N∏w#J¡≤d Ÿu N∏∫∏w t@C≤ ∫F b°•∫ fůÔu # Fu w<∏b, •∫° „Ù|® FÙ <J¡ŸÙfiu wC‡F°≤u N°fi∏Ì tu* f°@° ≈F…≥ª°oÕ, Nh~>° J¡Fů, wCtfiu N°fi∏Ì J¡° ≈˚ůy wů <J¡∫° fi $ Ÿt_w ≈®°dÙ Ju¡bÔ ÎJ¡t°` N°fi∏Ì Ju¡ <ÔÎ FÙ <ıŸ-<J¡ŸÙ
b_wC Ju¡ y®Fd tu* ≈®∫Ãfi J¡≤wu Fæ* $ Fu <bÔ°<Ÿ<fi, ı°Nů, <k¡≤ Ÿ N≈fiu J¡°∏w J¡ů ≈®ut˚≤Ù ªu‹¸>°Nů* Ÿu Ÿ∏wC‹¸> J¡≤ů, •∫ů*<J¡ wÙfiů* ıywg tu* ≈≤_≈≤ _b°˚°<bJ¡ _fiuF fn° Ì…ÔÕ˚ Fůw° Fæ $$13-21$$

Fu t°<fi<fi, wC‡F°≤u oŸ J¡°∫Õ Ÿu tæ* <J¡ŸÙ w≤F Ju¡ πuy J¡° NfiC˚b fiFÙ* J¡≤w°, •∫ů*<J¡ ŸaŸ°≤ J¡∑
b_wC<_S<w ıů ı°fiwu Fæ*, ∏Fů*fiu ı°fifi° ª°<FÎ - oŸ ŸaŸ°≤ tu* ıů ıů b_wC o‹¸>wt (N<w ›∫°≤Ù) Fæ, bF Ÿf b_wC wC‡F°≤u ŸÂ„ FÙ Fæ ∫°fiÙ ÌqŸ≤u Ju¡ ≈˚ůy Ju¡ ∫ůÀ∫ Fæ $ oŸ<ÔÎ wC‡F°≤u J¡°∫Õ Ÿu tu≤Ù

JC¡‡˚ tu* Z]° fi‹¸> fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ $ Fu J¡ůtÔ°a<y, tæ* N°æ≤ JC¡‡˚ Ìůfiů* wů ∫F°≥ <J¡ŸÙ w≤F Ju¡ ≤°y Ÿu ~¥>∫u FÙ fiFÙ* y∫u $ wCt wů fi Ìůfiů* Ÿu <˚∏fi J¡ůoÕ wÙŸ≤Ù Ì…b°ÕŸ° tC<fi Ju¡ „°≈ Ÿu ≈æÌ° F…oÕ f°Ô° Fů $ Nw# wCt ıů ª°Fů, bF fu-≤ůJ¡-¸>ůJ¡ J¡≤ ŸJ¡wÙ Fů $ tÌ<fiJ¡° fiu J¡F° # Fu tF°˚°y, N°≈ ıů J¡F ≤Fu Fæ*, bF

Ÿf ™>ÙJ¡ FÙ J¡F ≤Fu Fæ*, •∫ů*<J¡ ∫F ˜Ù J¡° _b˚°b FÙ tF°fig ªaªÔ Fæ $ <˜∫ů* tu* N°™>yCfi° J¡°t ≤Fw°

Fæ, Nw# tF°≤°ı, N°≈ tu≤u «¡≈≤ J®¡ů@ fi J¡≤u* $ tF°≤°ı, tæ* wů NfÔ° Fq≥, N°≈ ıf Ÿ∏º∫°-ı≈ tu*
fæ™>u F…Î Su, wf oŸ yFfi J¡°fifi tu* ≤°<` tu* oŸ J¡°tÙ ≈C”T fiu tCHŸu ≈®°SÕfi° J¡∑ $ tæ* fuª°≤Ù ÌÙfi NfÔ°

•∫° J¡≤ ŸJ¡wÙ Fq≥ $ ≤°ıfig, <ıŸJ¡° <bb°F Fů y∫° Fæ, bF ≈<w-≈≤°@Ùfi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d _b°w∏c∫fÔ

Ÿu FÙfi FÙ Fæ - oŸ w≤F J¡∑ NfÔ° N°æ≤ N<bb°<Fw w°R¡^∫∫C•w JC¡t°≤Ù-Ìůfiů* ˚Ù ÎJ¡°∏w tu* J¡°tÙ
ıfiJ¡ů ≈°J¡≤ ≤<w J¡° <fi≤ů@ fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡wÙ*, ∫F <˜∫ů* J¡° _b˚°b Fæ $ ∫<Ì Ìæbb„ ≤<w tu* f°@°

≈FC≥ªÙ, wů J¡°tÙ ≈C”T N≈fiu „≤Ù≤ tu* tfi N°<Ì J¡∑ <_S≤w° fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡w° ∫°fiÙ ªaªÔw≤ F…Î tfi N°<Ì Ÿu ∫C•w bF Ÿ∏w›w Fůfiu Ôyw° Fæ $ ÎuŸÙ <˜∫°≥ ≈≤≈C”T J¡° Ÿt°yt fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡wÙ*, <ıfiJu¡

≈°Ÿ ≈C”Tů* J¡ů b„ tu* J¡≤fiub°Ô° Ÿ°æ∏Ì∫Õ fiFÙ* Fæ N°æ≤ <ıfiJu¡ ≈°Ÿ bæŸ° Ÿ°æ∏Ì∫Õ Fæ, bu ∫<Ì ÎJ¡°∏w tu*

≈≤≈C”T Ju¡ Ÿ°tfiu Fů ı°∫, wů fiJ¡° Ÿt°yt fi Fůfiu tu* J¡ůoÕ J¡°≤d FÙ t°Ô¥t fiFÙ* ≈nw° $ ÎuŸÙ

<_S<w tu* _b°tÙ J¡° J®¡ů@; „°˜Ù∫ <fiTu@, ıfi°≈b°Ì, ŸwÙÃb N°<Ì •∫° J¡≤ ŸJu*¡yu ∫°fiÙ ≈®fÔw≤

ŸyÕ - 109]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1653

≤<w≤°y Ÿu f°<@w F…Î bu J®¡ů@ N°<Ì ÎJ¡°∏w tu* ı°≤ Ju¡ Ÿ°S fi°w° ıůnfiu tu* f°@J¡ fiFÙ* Fů ŸJ¡wu $ Fu _b°<tfig, tæ* NfÔ° ˜Ù Fq≥, f°Ô° Fq≥, t¥©Õ Fq≥, tæ*fiu ˚∫aJ¡≤ N≈≤°@ <J¡∫° Fæ; N°≈ st° ≈®Ì°fi J¡∑<ıÎ,

•∫ů*<J¡ Ÿ°@C ≈C”T st°„ÙÔ FÙ F…N° J¡≤wu Fæ* $$22-28$$

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu f°Ôu, tu≤u N∏w#J¡≤d tu* wů wC‡F°≤u J¨¡Ã∫ Ÿu, N°J¡°„ tu* b¨s J¡∑ fi°o˘, w<fiJ¡ ˚Ù J®¡ů@ fiFÙ* Fæ $ Ju¡bÔ <„‹¸>ıfiů* J¡∑ <fi∏Ì° Ju¡ ˚∫ Ÿu tæ* wC‡Fu* N≈fiÙ b@¥ Ju¡ R¡≈ tu* Nf fiFÙ*

ª°Fw° $ Fu Nayfiu, Nf Ft Ìůfiů* Ju¡bÔ <t`w° Ÿu ofi bfi≈®°∏wů* tu* ≈FÔu J¡∑ fi°o˘ ≤°y<fitÕC•w FůJ¡≤

<fi≤∏w≤ Ÿ°S-Ÿ°S FÙ ŸC©≈¥bÕJ¡ ©uÔ-J¥¡Ì <J¡∫° J¡≤u*yu $ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ, bF°≥ ≈≤ Ÿ w≤F N<bJ¨¡w R¡≈ Ÿu Nf ≤°ı° <„<©ºbı <_Sw Su, wf ≈≤Ù<sw ŸJu¡ ≤°y-πuT J¡∑
b°Ÿfi°Nů* Ÿu <fitCÕ•w N∏w#J¡≤d Ÿu NÃ∫∏w ≈®Ÿ∏fi F…oÕ bF ª¥±>°Ô° N≈fiu tfi tu* <bª°≤ J¡≤fiu ÔyÙ $

Fů ! <fiÿª∫ FÙ ∫u tu≤u ˚yb°fig <„<©ºbı ŸbůÕhª Ÿt˚°b J¡ů ≈®°›w Fů y∫u Fæ* $ ≤°y Ÿu <fitÕC•w Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d ofi tu* J®¡ů@ J¡° wů fi°tů-<fi„°fi fiFÙ* ≤F°, ∫u ŸªtCª ıÙb∏tC•w FůJ¡≤ <_Sw Fæ* $ o∏B

Ju¡ π°ÿª∫ F≤° ıů WtůWt ˚ůy N°æ≤ fnÙ-fnÙ <Ÿ<]∫°≥ ÌÙ ı° ≤FÙ SÙ*, fi ˚ůyů* fiu N°æ≤ <Ÿ<]∫ů*
fiu ofiJ¡ů N≈fiÙ Nů≤ w<fiJ¡ ˚Ù fiFÙ* ©Ù*ª° $ ofi J¡ů fi ŸC©, fi Ì…#©, fi N°≈<W∫°≥ N°æ≤ fi Ÿ‡≈<W∫°≥

FÙ N≈fiÙ Nů≤ ©Ù*ª ŸJ¡wÙ Fæ* $ tæ* <ı∏Fu* ıÙb∏tC•wů* J¡° Ôsd t°fiwÙ Fq≥ bu Ÿf „°<∏w, st°, @Ù≤ı, w¨<›w N°<Ì ≈®„a<Ÿw N°æ≤ J¡tfiÙ∫ fnÙ-fnÙ M¡<]∫°≥ oŸ Ÿt∫ NJu¡Ôu o∏FÙ* J¡° N°Z∫ J¡≤ ≤FÙ Fæ* $

Nf tæ* o∏Fu* ÌqŸ≤u fi°≤°∫d Ju¡ R¡≈ tu* t°fi ≤FÙ Fq≥ $ fnu-fnu <b<„‹¸> yCdů* J¡∑ <_S<w Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d o∏Fu* tu≤u b¨W°∏w J¡° ∫<Ì _t≤d <ÌÔ°∫° ı°∫, wů fF…w Nh~>° Fů $ ª¥≥<J¡ ∫u ≈¥dÕR¡≈ Ÿu ∫ůÀ∫ Fů ªCJu¡ Fæ*, oŸ<ÔÎ tæ* N≈fi° Ÿt_w b¨W°∏w o∏Fu* _t≤d J¡≤°wÙ F¥≥ $ Nf tæ* oŸ JC¡‡˚R¡≈ J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ ª¥±>°Ô°
ffi ı°wÙ Fq≥ $ ÎuŸ° <bª°≤J¡≤ N¸>Ô <fiÿª∫b°ÔÙ ª¥±>°Ô° fiu tÌ<fiJ¡° Ju¡ „≤Ù≤ J¡° Ã∫°y J¡≤ ≤°ı° J¡ů bF°≥ ≈≤ wÃsd FÙ ª¥±>°Ô° „≤Ù≤ fwÔ°∫° $ Ÿ Ÿt∫ ÎuŸ° t°Ô¥t ≈nfiu Ôy°, t°fiů* tÌ<fiJ¡° Ju¡ „≤Ù≤

Ÿu ª¥±>°Ô° <fiJ¡ÔÙ Fů N°æ≤ ≤°ı° Ju¡ Ÿ°tfiu ∫ůy@°≤d° Ÿu ∫C•w bF ÎuŸÙ „ů˚fiu ÔyÙ ıæŸu <J¡ŸÙ <≈¸>°≤Ù
tu* Ÿu <fiJ¡ÔÙ F…oÕ J¡ůoÕ ≤ÃfiZÙ <J¡ŸÙ Ju¡ Ÿ°tfiu „ů˚wÙ Fů $ ≤°ı° <„<©ºbı fiu <fitÕÔ Nayů* Ÿu ŸC„ů<˚w,

<k¡≤ _b°tÙ Ju¡ <ªW J¡ů NfiC≤•w J¡≤fiu tu* ªwC≤, J¡tfiÙ∫ tÌ<fiJ¡° J¡ů FÙ, N≈fiÙ ≈¥bÕ-<≈®∫˚°∫°Õ

ª¥n°Ô° Ju¡ R¡≈ tu* Ìu©° $ bŸ∏wJ¡°Ô tu* <©ÔÙ F…oÕ ŸC∏Ì≤ ≈<μfiÙ J¡∑ fi°o˘ (NSb° N°<b˚¥wÕ <b‹dC J¡∑

≈μF_w° Ô‚tÙ J¡∑ fi°o˘), ıf ≤°t°bw°≤ J¡∑ Ÿt°<›w Fů ı°fiu ≈≤ ZÙ≤°tª∏B <b‹dCR¡≈ ffi y∫u Su wf ≈FÔu ŸÙw° Ju¡ R¡≈ tu* ˚¥<t Ju¡ y˚Õ tu* ≈®<b‹¸> F…oÕ N°æ≤ <k¡≤ ŸŸu <fiJ¡ÔÙ F…oÕ Ô‚tÙ J¡∑ fi°o˘ wS°

<≈¸>°≤Ù Ÿu ≈®J¡¸> F…oÕ ≤Ãfi„ů˚° J¡∑ fi°o˘ Ÿ ≤°ı° fiu N≈fiÙ ˚°∫°Õ ª¥±>°Ô° J¡ů Ìu©° $$29-39$$

ÎJ¡ Ÿ°æ N°™>b°≥> ŸyÕ Ÿt°›w

ÎJ¡ Ÿ°æ fi°æb°≥ ŸyÕ
f°≤ f°≤ Ìu©J¡≤ N°æ≤ º∫°fi Ÿu Ÿf JC¡~> ı°fiJ¡≤ NÃ∫∏w N°ÿª∫Õª<J¡w N°æ≤

Ÿ∏wC‹¸> F…Î ≤°ı° J¡° ≈®„aŸ°≈¥bÕJ¡ ª¥±>°Ô° J¡ů N°<Ô*yfi J¡≤fi° N°æ≤ ≤°<` <fw°fi° $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ˚B ZÙ≤°tıÙ, wÌfi∏w≤ N≈fiÙ ≈FÔu J¡∑ ˚°∫°Õ Ìu©J¡≤ N°ÿª∫Õ Ju¡

1654

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
t°≤u ≤°ı° <„<©ºbı Ju¡ fiù <bJ¡<Ÿw Fů y∫u N°æ≤ bF <b_t∫∫C•w b°dÙ Ÿu ∫F J¡Ffiu Ôyu # J¡tÔ Ju¡

≈Wů* Ju¡ Ÿt°fi <b„°Ô fiùb°ÔÙ Fu ŸC∏Ì¿≤, wCt J¡°æfi Fů, J¡F°≥ Ÿu N°oÕ Fů, •∫° wCt FÙ JC¡‡˚ N°<Ì J¡°

R¡≈ @°≤d J¡≤ ∫F°≥ ≤FwÙ Fů, <J¡wfiu Ÿt∫ wJ¡ ∫F°≥ ≤FůyÙ N°æ≤ tu≤u ≈°Ÿ N°fiu J¡° •∫° ≈®∫ůıfi Fæ ?

Fu ŸC∏Ì¿≤, Nb∫bů* Ju¡ y™>fi Ÿu, fiJ¡∑ ªu‹¸>°Nů* Ÿu, <_tw Ÿu, ≈®ut˚≤Ù b°dÙ fůÔfiu J¡∑ „æÔÙ Ÿu N°æ≤
tu≤Ù ˚°∫°Õ Ju¡ ıæŸu wC‡F°≤u <bÔ°Ÿ Ÿu wCt ª¥±>°Ô° J¡∑ t¥<wÕ Ju¡ FÙ ŸÂ„ ¿Ì©°oÕ Ìu ≤FÙ Fů $ ª¥±>°Ô° fiu J¡F° # ≈®˚ů, F°≥ ÎuŸ° FÙ ı°<fiÎ, tæ* <ffi° <J¡ŸÙ Ÿa„∫ Ÿu ª¥±>°Ô° FÙ Fq≥ $ _b°˚°<bJ¡ „≤Ù≤ Ÿu FÙ tæ*fiu N°ı N°≈J¡∑ ≈®°<›w J¡∑ Fæ $ tF°≤°ı, oŸ N≤^∫ tu* JC¡‡˚ N°<Ì Ju¡ „≤Ù≤ů* Ju¡ <fit°Õd π°≤° tu≤° ıů t°∫°

≈®≈aª ŸæJ¡nů* „°©°-≈®„°©°Nů* Ju¡ R¡≈ tu* N°≈Ju¡ Ÿ°tfiu N°∫°, bF Ju¡bÔ N°≈J¡ů fů@ Ìufiu Ju¡ <ÔÎ FÙ
tæ*fiu ≤ª° S° $ tůFb„ ≤°≠∫ ~>ůnJ¡≤ ıfŸu w≈ Ju¡ <ÔÎ bfi tu* N°≈ N°∫u, w˚Ù Ÿu tæ* N°≈J¡ů I°fi Ìufiu Ju¡ <ÔÎ ≈®∫Ãfi„ÙÔ ≤FÙ $ ≤°ıfig, oŸ JC¡‡˚ Ju¡ „≤Ù≤ Ÿu tæ*fiu FÙ N°≈J¡ů fů<@w <J¡∫° Fæ $ tæ*fiu t°∫° Ÿu

<ıfi JC¡‡˚ N°<Ì „≤Ù≤ů* J¡° <fit°Õd <J¡∫° S°, bF Ju¡bÔ N°≈J¡ů I°fi Ìufiu Ju¡ <ÔÎ FÙ S° $ b°_wb tu*

JC¡‡˚ N°<Ì JC¡~> ˚Ù ŸÃ∫ fiFÙ* Su $ Fu tF°≤°ı, Nf wů N°≈ Iu∫ b_wC J¡ů ı°fi ªCJu¡ Fæ*, oŸ<ÔÎ N°≈

≈¥bůÕ•w ∫ůy-@°≤d° Ÿu N<bJ¡Ô Ÿf Ìu© Ôu*yu $ Fu w[bI, N°≈ „Ù|® FÙ º∫°fi Ôy°J¡≤ Ìu<©Î $ ıf ª¥±>°Ô° fiu bæŸ° ≤°ı° Ÿu J¡F° wf ∫ůy@°≤d° Ju¡ NfiCJ¥¡Ô N°Ÿfi f°≥@J¡≤ º∫°fi Ÿu N≈fi° <b„uT Ÿf F°Ô Nh~>Ù w≤F Ÿu ı°fi <Ô∫° $ ≤°≠∫≈¿≤Ã∫°y Ÿu ÔuJ¡≤ ª¥±>°Ô° Ju¡ Ÿ°s°ÃJ¡°≤ wJ¡ <ıwfiÙ N≈fiu <ÔÎ

|¸>fi°Î≥ |¸>Ù* SÙ*, fi ŸfJ¡° ≤°ı° fiu tCFqwÕt°` Ju¡ º∫°fi Ÿu ≈®Ã∫sw# I°fi J¡≤ <Ô∫° $$1-10$$

≤°≠∫Ã∫°y Ÿu ÔuJ¡≤ bwÕt°fi sd≈∫Õ∏w F…oÕ ∫°bwg |¸>fi°Nů* J¡° Ÿ°s°ÃJ¡°≤ J¡≤ Ôufiu Ju¡ f°Ì ≤°ı°

Ÿt°<@ Ÿu <b≤w Fů y∫u $ ıf Ÿt°<@ ¸¥>¸> yoÕ, wf FTÕ Ju¡ t°≤u <bJ¡<Ÿw F…Î fiùJ¡tÔb°Ôu ≤°ı°fiu buy≈¥bÕJ¡ ≤ůt°aªů* Ju¡ J¡°≤d ≠≠bÔw° ≈®°›w <J¡∫u F°Sů* J¡ů kæ¡Ô°J¡≤ N≈fiÙ J¡°∏w° ª¥±>°Ô° J¡ů ÌÙ|Õ

J¡°Ô Ju¡ f°Ì ÎuŸu N°<Ô*yfi <J¡∫°, ıæŸu fiubÔ°-fiubÔÙ J¡° N°<Ôayfi J¡≤u $ Ÿ Ÿt∫ ŸJu¡ Nay <bÌÙdÕ

Fů ≤Fu Su, |fi-_fiuF ¸>≈J¡ ≤F° S°, N°≥ŸCNů* J¡∑ @°≤° fF ≤FÙ SÙ N°æ≤ NfiC≤°y _kC¡¿≤w Fů ≤F° S° $ FTÕ

Ÿu ≈¥dÕ fiJu¡ Ÿ N°<Ô*yfi tu* ıů N<fibÕªfiÙ∫ ≈≤t°fi∏ÌR¡≈ Zäy°≤ J¡° ˚°b Δ∫•w Fů ≤F° S°, ŸJ¡°

„uTfi°y ˚Ù N≈fiÙ <ıà°Nů* Ÿu bdÕfi fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡wu $ ıæŸu Nt°b°_∫° Ju¡ <Ìfi Ÿ¥∫Õ N°æ≤ ª∏Bt° ÎJ¡

ÌqŸ≤u Ju¡ „≤Ù≤ tu* <tÔu F…Î ≤Fwu Fæ* bæŸu; yÙÔÙ <t\>Ù Ÿu ffi°∫u y∫u <tÔu ıůnu Ju¡ - ıæŸu, ≈°T°d<„Ô° ≈≤
ffi°oÕ yoÕ ≈≤_≈≤ N°<Ô*yfi J¡∑ F…oÕ Ìů <ÿÔ‹¸> t¥<WÕ∫ů* Ju¡-ıæŸu ≈≤_≈≤ N°<Ô*yfi <J¡∫u F…Î bu Ìůfiů*

≈®Ù<w≈¥dÕ ≈<w-≈ÃfiÙ fF…w Ìu≤ wJ¡ <t<Ôw FÙ ≤Fu $ ÎJ¡ tCFqwÕ Ju¡ f°Ì <ıfi tu* Ÿu _buÌıÔ ¸>≈J¡ ≤F° S°, ıů ≤ůt°aªů* Ÿu _S¥Ô Fů y∫u Su, ÎuŸu N≈fiu Ìůfiů* F°Sů* J¡ů Ÿ <_fiÀ@ Ì‡≈<W fiu (≈<w-≈ÃfiÙfiu) @Ù≤u

@Ù≤u JC¡~> <„<SÔ <J¡∫° $ fiJu¡ ⁄Ì∫ N°fi∏Ì°t¨w Ÿu ≈¥dÕ Su, N°fi∏Ì Ju¡ N°<@•∫ Ÿu fiJ¡° tfi ÎuŸ°
ın ffi° S° <J¡ ŸJ¡° ≈¿≤I°fi J¡≤fiu tu* J¡ůoÕ FuwC ÌqŸ≤° ≈®wÙw fiFÙ* Fů ≤F° S° NwÎb bu ÎJ¡ w≤F Ÿu

™>ÙJ¡ „¥∏∫⁄Ì∫ Fů y∫u Su $ N≈fi°-N≈fi° F°S ~C>n°J¡≤ N°æ≤ <J¡ŸÙ ©°Ÿ Ô‚∫ _S°fi tu* fi∫fiů* J¡ů fi Ô°J¡≤ ∫ů* FÙ bu JC¡~> J¡°ÔwJ¡ <_Sw ≤Fu $ |fiu N°fi∏Ì Ÿu <b˚ů≤ sd˚≤ t°æfi ≤FJ¡≤ ≤°ı° <„<©ºbı

<ªfCJ¡≈≤ F°S Ôy° J¡≤ ª¥±>°Ô° Ÿu ≈®utt¨Ì… b°dÙ J¡Ffiu Ôyu # NF° ! NÃ∫∏w t@C≤ N°æ≤ _fiuF≈®ªC≤, JC¡ÔÙfi <˜∫ů* J¡° NfiC≤°y <J¡wfi° Δ∫°≈J¡ ≤Fw° Fæ, oŸJ¡° bdÕfi <J¡ŸÙ w≤F fiFÙ* Fů ŸJ¡w°, bF fn°

ŸyÕ - 109]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1655

ŸC∏Ì≤ N°æ≤ Nt¨w Ÿu ˚Ù _b°<Ì‹¸> ≤Fw° Fæ, Ÿ°s°wg ≈C^∫ FÙ NfiC≤°y Ju¡ R¡≈ tu* NfiC˚¥w Fůw° Fæ $$ Fu

˚Bu, wC‡F°≤u Ÿ¥‚t Nay Fæ*, wCt f°Ô ª∏Bt° Ju¡ ŸÂ„ NÃ∫∏w tCÀ@ Fů, N≈fiu _b°tÙ Ju¡ FuwC wCtfiu ÌÙ|ÕJ¡°ÔwJ¡ <J¡wfi° fn° Ì°”d •Ôu„ ŸF° $ <≈®∫u, oŸ w≤F wC‡F°≤Ù <ıŸ fC<] Ju¡ π°≤° (_b°tÙ Ju¡

≈®<w _fiuFfC<] Ju¡ π°≤°) Ì…_w≤ Ÿ ŸaŸ°≤R¡≈Ù N∏@J¡°≤ Ÿu tæ* ≈°≤ J¡≤° <Ì∫° y∫°, ŸJ¡∑ ≈t°

<J¡ŸŸu ÌÙ ı° ŸJ¡wÙ Fæ NS°Õwg <J¡ŸÙŸu ˚Ù fiFÙ* $$11-21$$ Fu J¨¡„°a<y, N”∏@wÙ, o∏B°dÙ, y°æ≤Ù, y°∫`Ù, Ô‚tÙ, Ÿ≤_bwÙ N°<Ì fnÙ-fnÙ ≈C^∫<˜∫°≥ J¡ůtÔ Nayb°ÔÙ wC‡F°≤Ù yCdŸ‡≈<W Ÿu Ÿf fiÙªu FÙ Fæ* $ Fu ŸC∏Ì¿≤, <˜∫ů* tu* N≈fiu NÔ°æ<J¡J¡ Ÿ°æ∏Ì∫Õ Ju¡ J¡°≤d ≈®<Ÿ] F…oÕ ıů @Ù, ZÙ, J¡°<∏w, st°, tæ`Ù, J¡”d° N°<Ì ŸbůÕWt Ìs J¡∏∫°Î≥ Fæ*, fitu* ˚Ù wCt, ŸwÙ J¡∑ fi°o˘, ŸbÕ≈®St FÙ t°Ô¥t Fů

≤FÙ Fů $ fn° ˚°≤Ù Ÿww ≈®∫Ãfi J¡≤Ju¡ ıů wCtfiu NÔ°æ<J¡J¡ fů@ ÌuJ¡≤ tu≤° ≈J¡°≤ <J¡∫° Fæ, ŸJu¡

<ÔÎ <J¡Ÿ ≈®Ã∫C≈J¡°≤ Ÿu wC‡F°≤° tfi Ÿ∏wC˝> Fůy° $ wCt J¨¡w°SÕ Fů ªCJ¡∑ Fů, wC‡F°≤° tfi <ıŸ ≈®Ã∫C≈J¡°≤

Ÿu Ÿ∏wC‹¸> Fů ŸJ¡w° Fæ, bæŸ° ≈®Ã∫C≈J¡°≤ FÙ ŸaŸ°≤ tu* Ì…ÔÕ˚ Fæ $ Nfi°<ÌJ¡°Ô Ÿu ªÔu N° ≤Fu Nfi∏w yFfi Ÿu ˚Ù yFfi tůF Ÿu ŸaŸ°≤-Ÿ°y≤ tu* <y≤u F…Î _b°tÙ J¡ů ≈®∫Ãfi„ÙÔ JC¡Ô<˜∫°≥ FÙ ≈°≤ J¡≤° ÌuwÙ Fæ* $

_b°tÙ Ju¡ <ÔÎ JC¡ÔÙfi <˜∫°≥ FÙ Ÿ©°, f∏@C, ŸC⁄Ìg, ª°J¡≤, yC”, <t`, @fi, ŸC©, „°˜, |≤, Ì°Ÿ

N°<Ì Ÿf JC¡~> Fæ* $ Ÿf w≤F Ju¡ ≈®∫Ãfiů* Ÿu JC¡ÔÙfi <˜∫ů* J¡° <fi≤∏w≤ ≈¥ıfi J¡≤fi° ª°<FÎ, •∫ů*<J¡
oFÔůJ¡ N°æ≤ ≈≤ÔůJ¡-Ìůfiů* J¡° Ÿ‡≈¥dÕ ŸC© <˜∫ů* tu* FÙ ˚ÔÙ˚°≥<w <fi<Fw Fæ $$22-28$$

<fi≤ÙF N°æ≤ J¨¡wJ¨¡Ã∫ wC‡F°≤° ≈®Ã∫C≈J¡°≤ J¡≤fiu tu* tæ* NŸtSÕ Fq≥, ∫ů* ≤°ı° J¡Fwu Fæ* $

Ÿf ≈®J¡°≤ J¡∑ oh~>°Nůa Ÿu ≤<Fw N°æ≤ ŸaŸ°≤R¡≈Ù tF°fig Ì…_w≤ Ÿ°y≤ Ÿu ≈°≤ Fů ªCJ¡∑ wC‡F°≤u <ÔÎ
oŸ tF°fig ≈J¡°≤ J¡° ≈®Ã∫C≈J¡°≤ <J¡Ÿ w≤F tæ* J¡≤ ŸJ¥≥¡y° ? Fu <≈®∫u, wC‡Fu* tæ* JC¡Ô°ayfi° t°fiw° Fq≥, oŸ

ÔůJ¡ tu* ÔůJ¡≈®<Ÿ] <ıwfiÙ JC¡Ô°ayfi°Î≥ Fæ*, fiJu¡ «¡≈≤ oŸ Ÿt∫ wCtfiu <bı∫ ≈° ÔÙ $ NfŸu <˜∫ů*

Ju¡ Ÿ°æı∏∫ J¡∑ ıf ≈®„aŸ° FůyÙ, wf wC‡F°≤Ù FÙ ŸbÕ≈®St ydfi° FůyÙ $ Fu t°<fi<fi, N≈fiÙ N≈us°

Wt yCdů* tu* f» ı°fiub°ÔÙ wC‡F°≤Ù ≤ªfi° J¡≤fiub°Ôu f®Ê°ıÙ Ju¡ «¡≈≤ <fiÿª∫ FÙ N”∏@wÙ N°<Ì

<˜∫°≥ J®C¡] FůwÙ Fů*yÙ, ∫F tæ* t°fiw° Fq≥ $ R¡≈, Ÿ°æı∏∫ N°æ≤ WtůWt yCdR¡≈Ù ≤Ãfiů* J¡∑ <fi<@˚¥w Fu ª¥±>°Ôu, wCt ŸwÙ (≈<wb®w°) Fů, N°Nů, wC‡F°≤u yCdů* Ÿu ÃŸ°<Fw F…Î tu≤° wCt <k¡≤ N°<Ô*yfi J¡≤ů $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ZÙ≤°t˚B, Ÿ ≈®J¡°≤ J¡FJ¡≤ ≤°ı° <„<©ºbı fiu - t¨y Ju¡ fhªu Ju¡

ŸÂ„ <b„°Ô fiùb°ÔÙ Ÿ ª¥±>°Ô° J¡° - <k¡≤ y°» ÎuŸu N°<Ô*yfi <J¡∫°, ıæŸu fiubÔu J¡° fiubÔÙ $

ª¥±>°Ô° fiu J¡F° # Fu Ìub, „C‹J¡ <J®¡∫°Nů* Ju¡ ª•J¡≤ tu* <fi≤w N°æ≤ Δ∫°JC¡Ôt<w N°≈J¡ů f°≤-f°≤ Ìu©J¡≤
tæ* NÃ∫∏w Ì…#<©w FůwÙ SÙ $ oŸ<ÔÎ Fu Ìub, N°≈J¡ů w[bI°fi ÌuJ¡≤ tæ*fiu bF N≈fi° _b°SÕ FÙ <Ÿ]

<J¡∫° Fæ $ oŸ <bT∫ tu* N°≈ tu≤° y°æ≤b Δ∫SÕ FÙ f»° ≤Fu Fæ* $ ≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu b≤°≤ůFu, wCt

<ıŸ w≤F Ÿu „C˚ _b°SÕ <Ÿ] J¡≤ ≤FÙ Fů, ŸÙ w≤F Ÿu Nf Ÿ˚Ù JC¡ÔÙfi <˜∫°≥ _b°SÕ <Ÿ] J¡≤u*, ∫F
tæ* ª°Fw° Fq≥ $ ª¥±>°Ô° fiu J¡F° # Fu J¡°∏w, Fu <b˚ů, Nf N°≈ oŸ ıywg-R¡≈Ù ı°Ô Ju¡ ÎJ¡Ìt <J¡fi°≤u≈≤

N°J¡≤ <bZ°∏w Fů y∫u Fæ* $ N°ı N≈fi° bF ≈∫ůb®w, ≈b°Ÿ N°<Ì ≈FÔu J¡° wCh~> tůF •∫° N°≈ Ìu©

≤Fu Fæ* ? ∫F J¡”≥, ∫F fi J¡R¡≥, ∫F ≈®°›w J¡R¡≥ - oŸ w≤FÙ fC<] J¡∑ N≈•bÌ„°ı<fiw J¡ůtÔw°R¡≈
ıů <_S<w SÙ , ŸJu¡ ≈®<w •∫° N°≈ N≈fiu tfi tu* Nf F≥Ÿwu Fæ* <J¡ fiFÙ* $ Fu Ìub, ıæŸu N°J¡°„ tu* ≈bÕw

1656

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
fiFÙ* <Ì©°oÕ Ìuwu, bæŸu Nf N°≈ tu* bu ≈FÔu J¡∑ wCh~> w¨‹d°Nů* Ju¡ Ÿay®F N°æ≤ wCh~> ŸaJ¡v≈R¡≈Ù J¡v≈fi°Î≥
fiFÙ* <Ì©°oÕ ÌuwÙ* $ <≈®∫ N°ı N°≈ <J¡ŸJu¡ _bR¡≈ ffi y∫u Fæ*, <J¡Ÿ b_wC tu* N°≈J¡∑ <fi‹™>° Fæ, N°≈ •∫°

ª°Fwu Fæ* $ Fu <b˚ů, N°≈ ≈FÔu J¡∑ „°≤Ù¿≤J¡ ªu‹¸>°Nů* J¡ů ŸÃ∫ Ìu©wu Fæ* ∫° NŸÃ∫ (wCh~>) Ìu©wu Fæ* ?

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # ŸCtfiů* Ÿu (k¥¡Ôů* Ÿu) ≈¥dÕ fiÙÔJ¡tÔt°Ô° J¡° NfiCŸ≤d J¡≤fiub°Ôu fiùů* Ÿu ŸC„ů<˚w Fu ª¥±>°Ôu, tu≤u N°Ãt_bR¡≈˚¥w F…oÕ wCt <ıŸ-<ıŸJu¡ N∏Ì≤ (tůF, <bbuJ¡, w[bI°fi N°<Ì

Ju¡ N∏Ì≤) ≈®J¡°„J¡R¡≈ Ÿu <bΩt°fi Fů; Ÿ-ŸJu¡ N∏Ì≤ tæ* ˚Ù ≈®J¡°„J¡R¡≈ Ÿu <bΩt°fi Fq≥, oŸ<ÔÎ

Nf wCt <ıŸ w≤F Ìu©wÙ Fů, bæŸu FÙ tæ* ˚Ù Ìu©w° Fq≥, N≈fiu NfiC˚b Ÿu FÙ wC‡Fu* tu≤Ù <fi‹™>° ı°fi ÔufiÙ

ª°<FÎ $$29-41$$

ŸÙJ¡° <b_w°≤ ≈¥bÕJ¡ bdÕfi J¡≤wu Fæ* $
tCHu <J¡ŸÙ <bT∫ J¡∑ oh~>° fiFÙ* Fæ, tu≤° J¡ůoÕ Na„ fiFÙ* Fæ, tæ* N°J¡°„ Ju¡ ŸÂ„ NÃ∫∏w <fitÕÔ Fq≥,

<fi_≈¨F Fq≥, „°∏w Fq≥, ≈≤t°SÕ ŸÃ_bR¡≈ Fq≥, ÌuF N°<Ì tu* NFa˚°b J¡° ˚®t ~>ůnJ¡≤, fF…w J¡°Ô fÙw ı°fiu Ju¡ ≈Ù~>u, b°_wb tu*, tæ* <ıŸ R¡≈ J¡° S°, Ÿ R¡≈ J¡° FÙ ffiJ¡≤ Nf <_Sw Fq≥ $ N°Ãt° tu* <fi≤∏w≤

N°Ÿ•w F…Î <ªW≈≤ FÙ tæ* NbÔ<‡fw ≤Fw° Fq≥, oŸ<ÔÎ tæ*fiu bF NÔ°æ<J¡J¡ N°fi∏ÌÌ„° ≈®°›w J¡≤ ÔÙ

Fæ, <ıŸŸu <J¡ Fı°≤ů* ≈®∫Ãfiů* Ÿu F¿≤, F≤ N°<Ì tF°t<Ft„°ÔÙ Ìubw° ˚Ù tCHu NÔy fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡wu $

Fu ˚®t≤Ôůªfiu, Ÿt_w ≈¿≤h~>uÌů* Ÿu <fitCÕ•w ∫°fiÙ ≈¿≤≈¥dÕ <b„C] <ª∏t°` N°Ãt° tu* tæ* <_Sw Fů y∫°

Fq≥, tæ* Nf N≈fiu b°_wbR¡≈ tu* <_Sw FůJ¡≤ fæ™>° Fq≥ N°æ≤ ŸaŸ°≤R¡≈Ù ˚®t Ÿu ÎJ¡Ìt NÔy Fů y∫° Fq≥ $ Fu ŸC∏Ì¿≤, fi wů tæ* wC‹¸> F…≥, fi <©∏fi Fq≥, fi J¡°∫Õ Fq≥, fi J¡°≤d Fq≥, fi _S¥Ô Fq≥ N°æ≤ fi Ÿ¥‚t Fq≥, <J¡∏wC tæ*

Ju¡bÔ Nf°<@w (<ıŸJ¡° <J¡ŸÙ J¡°Ô tu* f°@ fiFÙ* Fůw°) b_wC FÙ F¥≥ $ Fu ª¥±>°Ôu, Ÿ¥∫Õ<f‡f Ÿu <fiJ¡Ôu F…Î wS° ˚Ùw ≈≤ fi <y≤u F…Î ∫°fiÙ Ju¡bÔ N°J¡°„ tu* kæ¡Ôu F…Î, s∫ N°æ≤ N<w„∫ Ÿu ≤<Fw <b„C] ≈®J¡°„

Ju¡ Ÿt°fi Nf tæ* ffi y∫° Fq≥ $ Fu ≈<wb®wu, tæ* „°∏w Fq≥, ıywg J¡° bæT‡∫ <fiJ¡°ÔJ¡≤ Ÿ°‡∫ ≈®°›w <J¡∫u Fq≥, _bR¡≈<fi‹™> Fq≥, <ffi° tfi J¡° Fq≥, Δ∫°≈J¡ tůs ˚Ù tæ* Fq≥ N°æ≤ Ÿt Fq≥ $ w≤ay Ju¡ ŸÂ„ ªaªÔ J¡¸>°sb°ÔÙ

Fu <≈®∫u, ıů "wwg' b_wC Fæ, bFÙ tæ* Fq≥, Nf ÌqŸ≤° JC¡~> fiFÙ* J¡F ŸJ¡w° Fq≥, wCt tu≤Ù yC” Fů, wC‡Fu* tæ*
fit_J¡°≤ J¡≤w° Fq≥ $ <b„°Ô fiùb°ÔÙ wC‡F°≤u ≈®Ÿ°Ì Ÿu FÙ tæ* ˚bŸ°y≤ Ÿu ≈°≤ w≤ y∫° $ Nf tæ*, N<Àfi tu* Ÿ°æ f°≤ „C] <J¡∫u y∫u Ÿůfiu Ju¡ ŸÂ„ <k¡≤ tÔ y®Fd fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡w° $ „°∏w, _b_S, J¡ůtÔ, _bR¡≈<_S<w tu* NÃ∫∏w ΩůyÙ, bÙw≤°y, b°Ÿfi°„¥∏∫ N∏w#J¡≤d Ÿu ∫C•w, ŸfŸu ≈≤u N°æ≤ ŸbÕΔ∫°≈J¡

FůJ¡≤, N°J¡°„ J¡∑ fi°o˘, ∫F tæ* wC‡F°≤u Ÿ°tfiu Nb<_Sw Fq≥ $42-50$$

ª¥±>°Ô° fiu J¡F° # Fu tF°Ÿ[b, Fu ≈®°du„, Fu ⁄Ì∫<≈®∫, Fu ≈®˚ů, Fu tF°twu, ıf <J¡ N°≈ Ÿ ≈®J¡°≤

J¡∑ <_S<w tu* <_Sw Fæ* $ wf Nf N°≈J¡ů •∫° R¡ªw° Fæ, J¡<FÎ $ <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu w¿∏b, ∫F

Nh~>° fiFÙ* Ôyw°, oŸ ≈®J¡°≤ <ıŸ b_wC J¡° <fi≤°Ì≤ <J¡∫° ı°w° Fæ, Ÿ b_wC J¡ů tæ* fiFÙ* ı°fiw° N°æ≤

∫F N˚Ù‹¸> Fæ, oŸ ≈®J¡°≤ <ıŸ b_wC J¡∑ ª°Ffi° J¡∑ ı°wÙ Fæ Ÿu ˚Ù tæ* fiFÙ* ı°fiw° $ wCt <ıŸ w≤F Ÿu ıů N°ª≤d J¡≤wÙ Fů, Δ∫CÃS°fiJ¡°Ô tu* Ÿu tæ* ŸÙ w≤F J¡° ı°fiw° Fq≥ $ Fu <≈®∫u, ıů ıů b_wC <ıŸ
w≤F Ÿu wC‡Fu* N<˚tw Fæ, bF Ÿf ŸÙ w≤F J¡∑ N<bJ¡ÔR¡≈ Ÿu ≤Fu $ tæ* wů N°J¡°„ Ju¡ ŸÌ¨„ <fiÔuÕ≈,

Ì°ŸÙfiw° N°æ≤ ≈¥dÕw°R¡≈ Ÿ°æ∏Ì∫Õ Ÿu ∫C•w Fů y∫° Fq≥, oŸ<ÔÎ <J¡ŸÙ ˚Ù b_wC J¡° NfiCŸ∏@°fi J¡≤fi°

ŸyÕ - 109]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1657
fiFÙ* ı°fiw° $ Fu ŸC∏Ì¿≤, ıů FÙ JC¡~> wCt J¡wÕΔ∫R¡≈ Ÿu ı°fiwÙ Fů, ŸÙJ¡ů wCt J¡≤ů $ tæ* ˚Ù t<d <ıŸ
w≤F N≈fiu ˚Ùw≤ ≈®<w<f‡f @°≤d J¡≤w° Fæ ŸÙ w≤F Ÿu N≈fiu ⁄Ì∫ tu* @°≤d J¡R¡≥y° $ oh~>°, N<fih~>° N°æ≤ fiJu¡ <bT∫ů* Ÿu <fitÕC•w <ªW Ju¡ J¡°≤d tæ* ≈®°≤Æ@≈®°›w N<fi<∏Ìw ∫° <fi<∏Ìw b_wC J¡∑
fi _wC<w J¡≤w° Fq≥ N°æ≤ fi <fi∏Ì° FÙ J¡≤w° Fq≥, oŸ<ÔÎ wCt ıæŸ° ª°Fů bæŸ° J¡≤ů $ ª¥±>°Ô° fiu J¡F° # Fu tF°f°Fů, ∫<Ì ÎuŸÙ f°w Fæ, wů ≈FÔu N°≈ tu≤° tw ŸC<fi∫u N°æ≤ Fu ıÙb∏tC•w_bR¡≈, ŸCfifiu Ju¡ Nfi∏w≤

ŸÙJ¡° N°≈ N°ª≤d J¡∑<ı∫u $ tF°≤°ı, NI°fi J¡° <bfi°„ J¡≤fiub°Ôu ŸbÕ` Nπæwfů@ Ÿu Ÿ‡≈∏fi Ft Ôůy Ÿ˚Ù w≤F J¡∑ oh~>°Nů* Ÿu <fitCÕ•w N°æ≤ N°J¡°„ Ju¡ ŸÂ„ <b„Ì FůJ¡≤ Nb<_Sw Fů y∫u Fæ* $ Fu

≤°ıfig, Ft Ôůyů* Ju¡ <ÔÎ ıæŸÙ NfiC≈J¡°≤J¡ ≤°≠∫˚ůy°<Ì J¡∑ N≈us° Fæ bæŸÙ FÙ NfiC≈J¡°≤J¡ fiJ¡∑

≈us° ˚Ù Fæ, •∫ů*<J¡ ªsC N°<Ì f°flu<∏B∫ N°æ≤ tC¶∫ ≈®°d N≈fiu-N≈fiu <ªw <bT∫ů* J¡∑ ∫<Ì N<fih~>°

J¡≤u*, wů ŸŸu N°Ãt° tu* J¡°æfi-Ÿ° ≈J¡°≤ Fůy° ? I°<fi∫ů* J¡ů NI°<fi∫ů* J¡∑ w≤F ÌuF°<Ì-Nº∫°Ÿ
wů Fæ fiFÙ*, <ıŸŸu <J¡ <bT∫ů≈˚ůy Ÿu ÌuF°<Ì Ju¡ t<Ôfi Fů ı°fiu≈≤ N°Ãt° ˚Ù t<Ôfi Fů ı°∫ $ ıů w[b<bwg Fæ bF wů <fi<‹J®¡∫ NŸay <ª∏t°`_bR¡≈ FÙ Fæ, oŸ<ÔÎ ÎuŸ° J¡°æfi w[bI°fiÙ Fůy°, ıů

<bT∫ů≈˚ůyů* J¡° NU∫°Ÿ J¡≤uy° $ oŸ<ÔÎ Fu ≈C”TůWt, ≈®°≤Æ@ Ju¡ Ju¡bÔ ≈˚ůy Ÿu N°Ãt° tu* t<Ôfiw°

J¡∑ ≈®°<›w fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ≈®°≤Æ@˚ůy Ju¡ N°≤‡˚ tu*, N∏w tu* N°æ≤ tº∫ tu* Ft Ôůy <ıŸ _b˚°b Ju¡ Fæ*,

ŸÙ _b˚°b Ju¡ FůJ¡≤ Ju¡bÔ Nb<„‹¸> ≈®°≤Æ@ J¡° ˚ůy Ÿu <bfi°„J¡≤ <_Sw ≤Fu*, oŸŸu fi wů Ft

<b≈≤Ùw Fů ı°∫u*yu N°æ≤ fi ÌqŸ≤u FÙ ffi ı°∫u*yu $ Fu ≈®˚ů, bwÕt°fi Ÿt∫ tu* ∫F ıů N≈fi° Nb<„‹¸> N°∫CJ¡°Ô Fæ, ŸJ¡ů ≤°≠∫˚ůy Ÿu <fw°J¡≤ J®¡t„# JC¡~> Ÿt∫ Ju¡ f°Ì Ft Ôůy <bÌuFtC•w Fů ı°∫u*yu $$51-60$$

"w_t°Ì°Ω∏wtº∫uTC' oŸ <•w Ju¡ NS°Õ∏w≤ J¡∑ ˚Ù Ÿa˚°bfi° J¡≤ ≤Fu ≤°ı° <„<©ºbı <ıI°ŸC

FůJ¡≤ ≈¥~>wu Fæ* $

≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu ªaªÔu, ≈®°≤Æ@˚ůy Ju¡ N°<Ì, tº∫ N°æ≤ N∏w tu* Ft Ôůy <J¡Ÿ w≤F

Ju¡ Fæ* N°æ≤ Nb<„‹¸> ≈®°≤Æ@ J¡° ˚ůy π°≤° <bfi°„ J¡≤ <J¡Ÿ w≤F Ÿu <_Sw ≤Fu*yu, ∫F J¡Fů $$61$$

≤°ı° Ju¡ N<˚≈®°∫ Ju¡ NfiCŸ°≤ FÙ ª¥±>°Ô° ˚Ù Ÿ <•w J¡° NSÕ J¡FwÙ Fæ $

ª¥±>°Ô° fiu J¡F° # Fu ≤°ıZu‹™>, Ft Ôůy N°<Ì, N∏w N°æ≤ tº∫ tu* ≤°ı° FÙ Fæ*, oŸ<ÔÎ Ju¡bÔ tůF

~>ůnJ¡≤ <k¡≤ Ÿ ≤°ıR¡≈ tu* FÙ Fů ı°∫u*yu $ N≈fiu FÙ fiy≤ tu* <Ÿ*F°Ÿfi ≈≤ N°R¡» N°≈ ≤°ı° ffi ı°o∫u N°æ≤ N∏w#≈C≤ J¡∑ Ÿf <˜∫ů* J¡∑ ˚¥TdR¡≈ tæ* N°≈J¡∑ ≈¸>≤°fiÙ ffi ı°«≥¡ N°æ≤ Fu ≤°ıfig, N≈fiÙ
ıů fiy≤Ù Fæ bF ÌÙ|ÕJ¡°Ô Ju¡ f°Ì NfiuJ¡ ≤°ı°Nů* Ÿu ∫C•w, ≈®Ÿ∏fi ≈®ı°byÕ Ÿu ≈¥dÕ, fi°ª ≤FÙ fioÕ-fioÕ

Nayfi°Nů* Ÿu „ů<˚w, ºbı°Nů* Îba fı ≤Fu fiy°nů* Ÿu Δ∫°›w N°æ≤ fi°fi°<b@ kC¡Ôb°<n∫ů* Ÿu ŸCF°bfiÙ

FůJ¡≤ Nf <k¡≤ ÔFÔF° ≤FÙ Ôw°, taı≤Ù, Îba yaCı°≤ J¡≤ ≤FÙ tJ¡≤∏Ì°Ÿ•w ˚®t≤≈a<•w∫ů* Ÿu ∫C•w bŸ∏w J¡∑ Ôw°Ô‚tÙ Ju¡ ŸÂ„ Fů ı°∫ $ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ, ª¥±>°Ô° fiu Ÿ

≈®J¡°≤ ıf ≤°ı° <„<©ºbı Ÿu J¡F°, wf bu F≥ŸJ¡≤ <fi#„aJ¡ Fů ª¥n°Ô° Ÿu sů˚≤<Fw N°æ≤ t@C≤b°•∫

J¡Ffiu Ôyu $ Fu <b„°Ô°<s, Fu <≈®∫u, ∫<Ì ∫FÙ f°w Fæ, wů _byÕ tu* Ft Ôůyů* J¡ů ıů _b°@Ùfi <Ÿ]

˚ůyÔ¿‚t∫°≥ <tÔ ≤FÙ* Fæ*, ∏FÙ*tu* <fib°Ÿ •∫ů* fi J¡≤u* ? ª¥±>°Ô° fiu J¡F° # Fu ≤°ıfig, FtJ¡ů wů fi ˚ůyů*

1658

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

J¡∑ oh~>° Fæ N°æ≤ fi <b˚¥<w∫ů* J¡∑ FÙ oh~>° Fæ $ tu≤Ù <_S<w wů _b˚°b Ju¡ b„ Ÿu ıů ˚Ù JC¡~> ≈®°›w Fů ı°w° Fæ, ŸÙJu¡ NfiCŸ°≤ ≤FwÙ Fæ $ tu≤u ŸC© Ju¡ <ÔÎ fi wů _byÕ Fæ, fi ≤°≠∫ Fæ N°æ≤ fi <J®¡∫°J¡Ô°≈ FÙ

Fæ $ Ju¡bÔ N≈fiu _bR¡≈ tu* <_S<w Ju¡ NfiCJ¥¡Ô Δ∫°≈°≤ů* Ÿu ∫C•w FůJ¡≤ tæ* <_S<w Ju¡ NfiCŸ°≤ <J¡ŸÙ w≤F

Ju¡ sů˚ Ju¡ <ffi° <_Sw ≤FwÙ Fq≥ $ ∫F ŸC© Fæ N°æ≤ ∫F Ì…#© Fæ, oŸ w≤F Ju¡ π∏πů* J¡° ıf <bfi°„ FÙ Fů y∫° Fæ, wf ŸÙJu¡ Ÿ°S-Ÿ°S oŸ „°∏w ≈Ì tu* ŸC©≈¥bÕJ¡ <_Sw FÙ Fq≥ $ ≤°ı° <„<©ºbı fiu J¡F° # Fu

<b„°Ô°<s, <fi<bÕJ¡°≤ fC<] Ÿu wCtfiu ıů ∫F J¡F° Fæ bF ™>ÙJ¡ FÙ Fæ, •∫ů*<J¡ ≤°≠∫ J¡° y®Fd J¡≤u* ∫°

Ã∫°y J¡≤u* N°Ãt° J¡° J¡°æfi-Ÿ° ≈J¡°≤ Fůy° $ Fu ˚Ì®u, ŸC©-Ì…#© J¡∑ Nb_S°Nů* Ju¡ <bT∫ tu* <ª∏w° J¡°

≈¿≤Ã∫°y J¡≤ t°ÃŸ∫Õ Ÿu ≤<Fw FůJ¡≤ Ft Ôůy <ıŸ w≤F Ÿu <_Sw Fæ* ŸÙ w≤F Ÿu N≈fiu _bR¡≈ tu*

<fi‹™> FůJ¡≤ <_Sw ≤Fu* $ oŸ ≈®J¡°≤ bF°≥ ≈≤ ≈≤_≈≤ b°w°ÕÔ°≈ Ju¡ J¡Sfi Ÿu ≤tdÙ∫ fi Ìůfiů* ≈<w-≈ÃfiÙ

J¡° <Ìfi Ÿt°›w≈®°∫ Fů y∫° $ wÌfi∏w≤ ™>J¡≤ ÌůT<fitCÕ•w fi Ìůfiů* „°˜<b<Fw Ÿ°∫aŸ∏º∫° J¡∑ $ bu

≈≤_≈≤ N˚Ù‹¸> ˚ůy Ju¡ <ÔÎ ÃJ¡<^™>w Fůwu F…Î ˚Ù b°Ÿfi° fi ≤Ffiu Ju¡ J¡°≤d ÃJ¡^™>° Ÿu ≤<Fw Su N°æ≤
wwg-wwg Ÿt∫ tu* ≈®°›w J¡°∫Õ Ju¡ I°w° Su $ _byÕ J¡∑ <Ÿ<] J¡° Nfi°Ì≤ J¡≤ ≈¥dÕ<ªW FůJ¡≤ bu Ìůfiů* ÎJ¡

FÙ „˙∫°≈≤ Ÿů y∫u N°æ≤ fi-fi ≈®d∫ ªu‹¸>°Nů* Ÿu ıÙb∏tC•w fi Ìůfiů* J¡∑ bF ≤°<` Δ∫wÙw Fů yoÕ $

≈≤_≈≤ Ju¡ NfiC˚b Ÿu <Ÿ] ıů ˚ůy N°æ≤ tůsR¡≈ ŸC© S°, ŸJ¡∑-≈®d∫-bªfiů* Ju¡ <bÔ°Ÿů* Ju¡

Ÿa<tZd Ÿu - ≈®„aŸ° J¡≤ ≤Fu Wt ≈®utÙ Ÿ Ì‡≈wÙ J¡∑ fC<] tu* ÃJ¡^™>° ≈æÌ° J¡≤°fiub°ÔÙ bF Ô‡fÙ

≤°w ˚Ù tCFqwÕ J¡∑ fi°o˘ Δ∫wÙw Fů yoÕ $$62-76$$

ÎJ¡ Ÿ°æ fi°æb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ÎJ¡ Ÿ°æ ÌŸb°≥ ŸyÕ

ŸaJ¡v≈ J¡∑ Ÿufi° N°æ≤ F°SÙ Ju¡ Ÿ°S bu Ìůfiů* N≈fiu fiy≤ tu* N° y∫u wS°

<ª≤J¡°Ô wJ¡ ≤°≠∫ J¡≤fiu Ju¡ f°Ì bu Ìůfiů* <bÌuFtC<•w J¡ů ≈®°›w Fů y∫u, ∫F bdÕfi $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ, ≤°w fÙw ı°fiu ≈≤ <≈¸>°≤Ù Ÿu <fiJ¡Ôu F…Î ıywg Ju¡

≈®J¡°„J¡ t<d Ju¡ ŸÂ„ ≈®<Ÿ] Ÿ¥∫Õ ˚yb°fig J¡° Ì∫ Fů ı°fiu ≈≤ ıf N°J¡°„ <fÔJC¡Ô N∏@J¡°≤ Ÿu

„¥∏∫ Fů y∫° - Ÿ°k¡ Fů y∫°, ıf tfiC‹∫ů* Ju¡ Ô°Ô-Ô°Ô fiùů* Ju¡ ŸÂ„ J¡tÔů* J¡° bfi <©Ôfiu Ôy°

N°æ≤ Ÿ‡≈¥dÕ ÔůJ¡ů* tu* kæ¡Ôu F…Î N°ª°≤ů* J¡∑ fi°o˘ ıf Ÿ¥∫Õ J¡∑ <J¡≤du* ª°≤ů* Nů≤ Ìq≤ wJ¡ kæ¡Ô yoÕ wf bu Ìůfiů* ˜Ù-≈C”T ™> y∫u $ ™>J¡≤ Ÿ∏º∫°J®¡t J¡° Ÿ‡≈°Ìfi J¡≤Ju¡ bu Ìůfiů* J¡°aªfi J¡∑ yCk¡° tu* ı°J¡≤

J¡ůtÔ, <ªJ¡fiu wS° tfiůF≤ ≈Wů* Ju¡ ffi°∫u y∫u N°Ÿfi ≈≤ fæ™> y∫u $$1-3$$ wÌfi∏w≤ ™>J¡≤ ≤°ı°

<„<©ºbı J¡∑ J¡°∏w° ª¥n°Ô° fiu N≈fiu Ÿ°tfiu <_Sw Ÿ°w ŸtCBů* Ju¡ ıÔ Ÿu ≈¥dÕ ≤ÃfiJC¡‡˚ J¡ů

≤°≠∫°<˚TuJ¡ Ju¡ <ÔÎ ŸaJ¡<v≈w <J¡∫° $ ≈¥bÕ J¡∑ Nů≤ tC≥F J¡≤Ju¡ fæ™>u F…Î N≈fiu _b°tÙ ≤°ı° <„<©ºbı J¡ů ıÔŸu ˚≤u F…Î Ÿ tayÔ |nu Ÿu ≤°ı≈ÃfiÙ ª¥±>°Ô° fiu N≈fiu <fi‹J¡^¸>J¡ _b≤°≠∫ tu* N<˚<T•w

<J¡∫° $ ŸaJ¡v≈t°` Ÿu ≈<_Sw N≈fiu ŸCbdÕ Ju¡ <Ÿ*F°Ÿfi ≈≤ N<˚<T•w FůJ¡≤ fæ™>u F…Î ≤°ı° Ÿu ÌubR¡<≈dÙ ≈wÔu ŸC∏Ì≤ Nayů*b°ÔÙ Ÿ ª¥±>°Ô° fiu J¡F° # Fu ≈®˚ů, Ju¡bÔ tC<fi∫ů* Ju¡ ∫ůÀ∫ oŸ „°∏w wuı J¡ů ~>ůnJ¡≤ Nf N°≈J¡ů „°Ÿfi J¡≤fiu Ju¡ ∫ůÀ∫ o∏B°<Ì N‹¸>≈°Ôů* J¡° wuı @°≤d J¡≤fi° ª°<FÎ $

ŸyÕ - 110]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1659

ª¥±>°Ô° π°≤° bfi tu* ∫ů* J¡Ffiu ≈≤ ™>ÙJ¡ Fæ, ÎuŸ° FÙ J¡≤w° Fq≥ - oŸ w≤F fůÔ ≤Fu ≤°ı° <„<©ºbı fiu tF°≤°ı Ju¡ _bR¡≈ J¡ů @°≤d J¡≤ <Ô∫° $$4-8$$ wÌfi∏w≤ ≈\>°<˚TuJ¡ fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d π°≤≈°Ô Ju¡

_S°fi ≈≤ fnu <bfi∫ Ju¡ Ÿ°S <_Sw Ÿ t°<fifiÙ ª¥±>°Ô° Ÿu ≤°ı° fiu J¡F° # Fu tfiů≤tu, Nf wC‡Fu*
tF°≤°fiÙ Ju¡ ≈Ì ≈≤ N<˚<T•w J¡≤ ≈¸>≤°fiÙ ffi°w° Fq≥ $ oŸ w≤F J¡FJ¡≤ w°Ô°f tu* _fi°fi J¡≤°J¡≤ wS°
tF°≤°fiÙ Ju¡ ≈Ì ≈≤ N<˚<T•w J¡≤Ju¡ ≤°ı° fiu N≈fiÙ Ÿ <≈®∫° Ÿu J¡F° # Fu J¡tÔ≈`-ŸÙ N°≥©ů*b°ÔÙ

<≈®∫u, wCt ∫ůy<Ÿ<] Ju¡ π°≤° N≈fiu ŸÃ∫ŸaJ¡v≈ Ÿu Ã≈∏fi, fi°fi°<b@ NÔaJ¡°≤, „˜°˜ N°<Ì tF°<b˚b Ÿu ∫C•w fnÙ ˚°≤Ù Ÿufi° sd˚≤ tu* ÎJ¡` J¡≤ ŸJ¡wÙ Fů $ N≈fiu _b°tÙ J¡° ÎuŸ° bªfi ŸCfiJ¡≤ ŸC∏Ì≤

≤ayb°ÔÙ Ÿ ª¥±>°Ô° fiu, bT°ÕJ¡°Ô Ju¡ tu| Ju¡ ŸÂ„, ≤dbÙ≤ů* Ju¡ Ÿæ∏∫ J¡° ŸaJ¡v≈ <J¡∫° $ wÌfi∏w≤ fi Ìůfiů* fiu bF Ÿufi° Ìu©Ù, ıů F°SÙ-|ůnů* Ÿu Δ∫°›w SÙ, <ıŸfiu ≈w°J¡°Nů* Ÿu N°J¡°„ J¡ů ˚≤ <Ì∫° S°

N°æ≤ <ıŸfiu Ÿ°≤u ıayÔ J¡ů NbJ¡°„ Ÿu „¥∏∫ ffi° <Ì∫° S° $ <ıŸJu¡ wC≤FÙ N°<Ì Ju¡ „ÆÌů* Ÿu ≈bÕw J¡∑
yCk¡°Î≥ wS° yFfiJ¡ů¸>≤ ≈®<wºb<fi J¡≤ ≤Fu Su N°æ≤ t_wJ¡ Ju¡ ≤Ãfiů* Ju¡ tF°≈®J¡°„ Ÿu N∏@J¡°≤ Ju¡ Ÿt¥F

J¡ů <ıŸfiu ª¥dÕª¥dÕ ffi° <Ì∫° S° $ ≤°ı°Nů* Ju¡ ffi°∫u y∫u NfiuJ¡ Ÿt¥Fů* Ÿu ∫C•w Ÿ Ÿufi° tu*, <ıŸJu¡
tÌy∏@ J¡ů ÌqŸ≤u F°SÙ fiFÙ* ŸF ŸJ¡wu, ÎuŸu ÎJ¡ ŸC∏Ì≤ tÌy∏@b°Ôu F°SÙ Ju¡ «¡≈≤ bu ≤°ıÌ‡≈wÙ (bu

≤°ı° N°æ≤ ≤°fiÙ) Ÿb°≤ F…Î $ wÌfi∏w≤ N≈fiÙ <≈®∫wt° tF°≤°fiÙ Ju¡ Ÿ°S tF°fÔb°fig bF ≤°ı°

<„<©ºbı ≈æÌÔ N°æ≤ ≤S Ÿu Δ∫°›w Ÿ fnÙ ˚°≤Ù Ÿufi° J¡ů ©Ù*ªw° F…N° wS° ≈bÕwů* J¡ů <FÔ°

Ìufiub°ÔÙ Ÿ Ÿufi° Ÿu, ˚¥<t Ÿu ™>Ù F…oÕ tF°b°∫C-ıæŸÙ, ≤Ÿ°„æÔ J¡ů (≈¨ØbÙR¡≈ ≈F°n J¡ů) ˚uÌfi J¡≤w° F…N° Ÿ bfi Ÿu „Ù|® ªÔ <Ì∫°> $$9-17$$

Ÿ tFu∏B ≈bÕw Ÿu ≤°ı° <„<©ºbı ªÔ ≈n° $ ≤°_wu tu* ≈bÕwů*, NfiuJ¡ Ìu„ů*, fi<Ì∫ů* N°æ≤ ıayÔů*

Ju¡ Ÿ°S-Ÿ°S NfiuJ¡ y°≥bů* J¡ů Ìu© ≤Fu wS° ≤°≠∫≈¿≤Ã∫°y J¡≤ N≈fiu fiy≤ Ÿu f°F≤ <fiJ¡Ôfiu ≈≤ wwg-wwg Ìu„b°<Ÿ∫ů* Ju¡ Ÿ°S ıů-ıů |¸>fi°Î≥ ıF°≥ ≈≤ N≈fiu «¡≈≤ |¸>Ù SÙ* ∏Fu* N≈fiÙ <≈®∫° J¡ů <Ì©Ô°

≤Fu ≤°ı° <„<©ºbı fiu Sůnu FÙ Ÿt∫ tu* _byÕ-ŸÙ ŸC∏Ì≤Ù N≈fiÙ fiy≤Ù tu* ≈®bu„ <J¡∫° $ bF°≥ ŸJu¡

Ÿat°<fiw fi Ÿ°t∏wů* (Ÿ≤Ì°≤ů*) fiu ı∫ „ÆÌ Ÿu ŸJu¡ N°ytfi J¡ů ı°fi° N°æ≤ ı°fiwu FÙ bu

ÃJ¡<^™>w<ªW FůJ¡≤ ŸJ¡∑ Nyb°fiÙ Ju¡ <ÔÎ fiy≤ Ÿu „Ù|® f°F≤ <fiJ¡Ô N°∫u $ fiy°nu N°<Ì J¡∑

∏fiw ºb<fi Ÿu ∫C•w wS° ÎJ¡ ÌqŸ≤u tu* <tÔ yoÕ fi Ìůfiů* Ÿufi°Nů* Ju¡ Ÿ°S bF ≤°ı° <„<©ºbı N≈fiu fiy≤ tu* ≈®<b‹¸> F…N° $$18-21$$ fiy≤ J¡∑ <˜∫ů* π°≤° <ıŸJu¡ «¡≈≤ Ô°ı°aı<Ô∫ů* N°æ≤ ≈C‹≈°aı<Ô∫ů*

Ÿu b¨<‹¸> J¡∑ yoÕ SÙ, ÎuŸu Ÿ ≤°ı° fiu Δ∫°≈°¿≤∫ů* Ju¡ t°yÕ J¡ů, ıů W≤ůW≤ NÃ∫∏w ≤tdÙ∫ S°, Ìu©wu F…Î N≈fiu ≤°ıtFÔ tu* - ıů ~>ů¸>Ù-~>ů¸>Ù ≈w°J¡°Nů* wS° ºbı°Nů* Ÿu ©¥f Ÿı°∫° y∫° S°, tů<w∫ů*

Ju¡ wů≤dů* Ÿu tfiůF≤ S°, ıF°≥ ≈≤ <˜∫°≥ fi¨Ã∫ N°æ≤ y°fi J¡≤ ≤FÙ* SÙ*, ıů N≈fiu _S°fi ≈≤ Jæ¡Ô°Ÿ ≈bÕw J¡∑ fi°o˘ ∏fiw S° - ≈®bu„ J¡≤ Ÿfiu ÔůJ¡-„°˜ ≈®<Ÿ] ÌFÙ, Ìqb°Õ, Nsw, „a©, bÙd°, ~>`, ª≥b≤

N°<Ì ≤°ı° Ju¡ ∫ůÀ∫ t°ay<ÔJ¡ wwg-wwg b_wCNů* Ÿu ∫C•w <bfiÙw N≈fiu Nt°Ã∫ N°<Ì ≈®J¨¡<w Ÿt¥F J¡°

˚ÔÙ˚°≥<w Ÿ‡t°fi <J¡∫° $ Ÿ°w <Ìfi wJ¡ fiy≤ tu* ©¥f Wt ÃŸb J¡≤Ju¡ N≈fiu N∏w#≈C≤ tu* ≤°ı° fiu N≈fiu ≤°ıJ¡°∫ů˘ J¡° Ÿ‡≈°Ìfi <J¡∫° $ Fu ZÙ≤°tıÙ, oŸ ≈¨<SbÙwÔ Ju¡ «¡≈≤ ÌŸ Fı°≤ bTů˘ wJ¡

ª¥±>°Ô° Ju¡ Ÿ°S ≤°≠∫ J¡≤Ju¡ bF ≤°ı° <„<©ºbı oŸ ÌuF@°≤d Ÿu <b≤w Fů y∫° $ Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ,

1660

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
oŸ „≤Ù≤ J¡° Ã∫°y J¡≤ <k¡≤ ı∏t fi Ôufiu Ju¡ <ÔÎ, wuÔ≤<Fw ÌÙ≈J¡ J¡∑ fi°o˘, bF tF°t<w ≤°ı°

<„<©ºbı <fib°Õd J¡ů (Jæ¡bv∫ tC<•w J¡ů) ≈®°›w Fů y∫° $ Ÿ w≤F J¡∑ ŸtÂ<‹¸> Ÿu Ì„ Fı°≤ bTů˘
wJ¡ ≤°≠∫ J¡≤Ju¡ wS° Ÿ N≈fiÙ <≈®∫° ª¥±>°Ô° Ju¡ Ÿ°S ©¥f ≤td J¡≤Ju¡ bF ≤°ı° <fib°Õd J¡ů ≈®°›w Fů y∫° $ Fu ZÙ≤°tıÙ, ˚∫ N°æ≤ <bT°Ì Ÿu „¥∏∫, t°fi N°æ≤ t°ÃŸ∫Õ Ÿu tC•w wS° ≈<_Sw ŸFı J¡tů˘ J¡°

Ÿ‡≈°Ìfi J¡≤fiub°Ôu, ˚ůyů* tu* bæ≤°À∫fC<] ≤©J¡≤ Ÿftu* ŸtR¡≈ f®ÊÂ<‹¸> Ÿu ∫C•w Fůwu F…Î Ÿ N°∫Õ

<„<©ºbı fiu ≈∫CÕ•w fů@ Ju¡ π°≤° J¡°t_bR¡≈ t¨Ã∫C J¡ů ıÙwJ¡≤ ÌŸ Fı°≤ bTů˘ wJ¡ ı‡f¥πÙ≈ tu*

ÎJ¡~>` ≤°≠∫ <J¡∫° $$22-29$$
ÿÔůJ¡ Ju¡ ≈¥b°Õ@Õ Ÿu <„<©ºbı J¡∑ <_S<w J¡° NfiCb°Ì J¡≤Ju¡ W≤°@Õ Ÿu ŸÙ <_S<w J¡° ≤°tª∏B

Ju¡ <ÔÎ J¡WÕΔ∫R¡≈ Ÿu ≈Ìu„ J¡≤wu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ, oŸ w≤F Ÿ‡≈¥dÕ ≤°ı°Nů* Ju¡ t_wJ¡ Ju¡ ª¥±>°t<dR¡≈ Ÿu

<_Sw FůJ¡≤ ÌÙ|ÕJ¡°ÔwJ¡ oŸ ˚¥wÔ≈≤ fi°fi°<b@ NfiuJ¡ ˚ůyů* J¡° ≈˚ůy J¡≤ Ÿ∏t°`R¡≈ Nb<„‹¸> bF ≤°ı° <„<©ºbı Nı≤ ≈≤t≈Ì tu* Nb<_Sw Fů y∫° $ Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, oŸÙ w≤F N°≈ ˚Ù

≈®°≤Æ@-≈®°›w ≈®J¨¡w J¡°∫ů˘ J¡° NfiCŸ≤d J¡≤wu F…Î „ůJ¡-„¥∏∫ FůJ¡≤ Ÿt°<@ tu* <_Sw ≤<F∫u NSb°

_b∫a ©¥f ˚ůy-tůsÔ‚tÙ J¡° NfiCŸ≤d J¡≤wu F…Î N°≈ Ÿ˚Ù Δ∫bF°≤ů* tu* <_Sw ≤<F∫u $ tu≤u J¡Ffiu J¡°
w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ N°≈ J¡∑ Ÿt°<@ N°æ≤ Δ∫CÃS°fi Ju¡ k¡Ô tu* J¡ůoÕ ˚uÌ fiFÙ* Fæ $$30$$

ÎJ¡ Ÿ°æ ÌŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ª¥±>°Ô° J¡° N°¶∫°fi Ÿt°›w

ÎJ¡ Ÿ°æ À∫°≤Fb°≥ ŸyÕ
ıæŸu ª¥±>°Ô° ≤°fiÙ fiu ≤°ı° J¡ů ŸfJ¡° Ã∫°y J¡≤°∫°, bæŸu FÙ J¡ªfi°tJ¡ N≈fiu ≈C` J¡ů f¨F_≈<w fiu ŸfJ¡° Ã∫°y J¡≤°∫° N°æ≤ N∏w tu* NFaJ¡°≤ Ju¡ Ã∫°y Ÿu bF ≈¥dÕ N°ÃtI°fiÙ ffi y∫°-∫F bdÕfi $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ZÙ≤°tıÙ, ∫F <„<©ºbı J¡∑ ~>ů¸>Ù-ŸÙ J¡F°fiÙ tæ*fiu N°≈Ÿu N°Ωů≈°∏w J¡FÙ $ oŸ t°yÕ J¡° NfiCŸ≤d J¡≤ ≤Fu N°≈ J¡˚Ù ˚Ù <©∏fi fiFÙ* Fů*yu ∫°fiÙ N°≈J¡∑ Ÿ°≤Ù

<ª∏w°Î≥ <fiJ¡Ô ı°∫uyÙ $ ˚B, ≤°y N°æ≤ πuT J¡° fi°tů*-<fi„°fi <t¸>° Ìufiub°ÔÙ, <„<©ºbı J¡∑ b¨<W J¡°

NbÔ‡ffi J¡≤ ≤°y-πuT Ÿu <fitCÕ•w fC<] Ÿu ≈®Ã∫s <J¡∫u y∫u ≈°≤t°<SÕJ¡ ≈¥d°Õfi∏Ì ≈Ì Ÿu ŸC„ů<˚w FůJ¡≤ <fi≤∏w≤ <_Sw ≤<FÎ $ Fu ≤°t˚B, <ıŸ ≈®J¡°≤ ≤°ı° <„<©ºbı fiu Ÿ w≤F Δ∫bF°≤ J¡≤wu F…Î

≤°≠∫ <J¡∫°, ŸÙ ≈®J¡°≤ Ÿu N°≈ ˚Ù ≤°≠∫ tu* Δ∫bF°≤ J¡≤wu F…Î ˚ůy N°æ≤ tůs Ÿu ˚≤≈¥≤ ≤<FÎ $ Fu

≤°|b, <„<©ºbı Ju¡ ≈®<Ÿ] ŸbÕÃ∫°yR¡≈ ≈°∫ Ÿu FÙ ıæŸu f¨F_≈<w Ju¡ ≈C` J¡ª fiu I°fi ≈®°›w <J¡∫°, bæŸu FÙ N°≈ ˚Ù I°fi ≈®°›w J¡∑<ıÎ $ ZÙ≤°tıÙ fiu J¡F° # ˚ybfig, f¨F_≈<w Ju¡ ≈C` Ÿt_w bæ˚bů* Ÿu

≈¿≤≈¥dÕ J¡ª fiu <ıŸ J®¡t Ÿu I°fi ≈®°›w <J¡∫° Ÿ J®¡t J¡ů Ÿasu≈w# tCHŸu J¡<FÎ $$1-5$$
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ≤°tıÙ, Ìubw°Nů* Ju¡ N°ª°∫Õ f¨F_≈<w Ju¡ ≈C` ZÙt°fig J¡ª fiu

≤°ı° <„<©ºbı J¡∑ fi°o˘ FÙ ŸbůÕWt I°fi ≈®°›w <J¡∫°, oŸJ¡∑ J¡S° N°≈ ŸC<fi∫u $ J¡ª J¡° N˚Ù
f°v∫J¡°Ô Ÿt°›w FÙ F…N° S° N°æ≤ ≠∫ů* FÙ ∫°æbfi N°≤‡˚ F…N°, Ã∫ů* FÙ bF ŸaŸ°≤Ÿ°y≤ J¡ů w≤

ŸyÕ - 111]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1661
ı°fiu Ju¡ <ÔÎ J¡<¸>f] Fů y∫° $ bF ≈Ì N°æ≤ ≈Ì°SÕ J¡° Wt I°w° S° $ bF N≈fiu <≈w° f¨F_≈<w Ÿu J¡Ffiu Ôy° $ J¡ª fiu J¡F° # Fu ˚ybfig, Fu Ÿf @tů˘ J¡° I°fi ≤©fiub°Ôu <≈w°ıÙ, w∏wC Ju¡ ŸÂ„ Fı°≤ů*
f∏@fiů* J¡ů Ìufiub°Ôu ıÙb Ÿu ∫C•w tu≤u-ıæŸ° ı∏wC oŸ ŸaŸ°≤R¡≈Ù <≈*ınu Ÿu Jæ¡Ÿu f°F≤ <fiJ¡Ô ŸJ¡w°

Fæ, ∫F N°≈ J¡<F∫u $ f¨F_≈<w fiu J¡F° # Fu ≈C`, NfiSÕR¡≈ Fı°≤ů* ty≤ů* Ju¡ <fib°Ÿ_S°fi˚¥w oŸ

ŸaŸ°≤R¡≈Ù Ÿ°y≤ Ÿu <J¡ŸÙ w≤F Ju¡ πuy Ju¡ <ffi° <J¡∫u y∫u ŸbÕÃ∫°y Ÿu wÃJ¡°Ô FÙ ı∏wC <fiJ¡Ô ı°

ŸJ¡w° Fæ $ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ZÙ≤°tıÙ, N≈fiu <≈w° J¡° ≈≤t ≈<b` Ÿ w≤F J¡° bªfi ŸCfiJ¡≤ J¡ª Ÿ˚ÙJ¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤Ju¡ ÎJ¡°∏wbfi tu* ªÔ° y∫° $ ≈C` Ju¡ ªÔu ı°fiu Ÿu f¨F_≈<w J¡ů <ªW
tu* JC¡~> ˚Ù πuy fiFÙ* F…N°, •∫ů*<J¡ ıů tF°fig Fůwu Fæ*, bu Ÿa∫ůy N°æ≤ <b∫ůy Ìůfiů* tu* ŸCtu” ≈bÕw Ju¡

ŸÂ„ <fiÿªÔ tfib°Ôu Fůwu Fæ* ∫°fiÙ fi Ìůfiů* Ì„°Nů* tu* tF°Ãt°Nů* Ju¡ tfi tu* JC¡~> ˚Ù πuy N°<Ì

<bJ¡°≤ fiFÙ* Fůuwu $ Fu ≈°≈„¥∏∫, bfi tu* ı°fiu Ju¡ Nfi∏w≤ Ÿu ıf N°™> bTÕ Δ∫wÙw Fů y∫u, wf <J¡ŸÙ
tF°N≤^∫ tu* Ÿ J¡ª fiu N≈fiu <≈w°ıÙ J¡ů <k¡≤ ≈®°›w <J¡∫° ıů <J¡ ŸJu¡ <ªW J¡° ≈¿≤≈°J¡w°≤w‡∫
ı°fiJ¡≤ fªu F…Î J¡° Ã∫°y J¡≤°fiu Ju¡ <ÔÎ FÙ N°∫u Su $ J¡ª fiu ≈FÔu N≈fiu <≈w°ıÙ J¡∑ <b<@≈¥bÕJ¡

≈¥ı° J¡∑, <k¡≤ ∏Fu* ≈®d°t <J¡∫° $ f¨F_≈<w fiu ˚Ù N≈fiu ≈C` J¡° N°<Ô*yfi <J¡∫° $ owfi° Fůfiu Ju¡ f°Ì

NÃ∫∏w t@C≤b°dÙ Ÿu Ÿ J¡ª fiu f¨F_≈<w Ÿu ≈Cfi# ≈¥~>° $ J¡ª fiu J¡F° # Fu w°w, tæ*fiu ıů ŸbÕÃ∫°y

<J¡∫° Fæ, ŸJ¡° N°ı ∫Ω<≈ N°™>b°≥ bTÕ Fæ, wS°<≈ <fitÕÔ „°<∏w tæ* ≈®°›w fiFÙ* J¡≤ ≤F° Fq≥ $ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ˚B, N≤^∫ tu* Ÿ w≤F Ju¡ ÌÙfi bªfi J¡ª fůÔ ≤F° FÙ S° J¡∑ "Ÿ˚Ù J¡° Ã∫°y J¡≤ů' ∫ů* J¡FJ¡≤ f¨F_≈<w N°J¡°„ tu* NÂÿ∫ Fů y∫u $ f¨F_≈<w Ju¡ ªÔu ı°fiu Ju¡ Nfi∏w≤ J¡ª fiu N≈fiu „≤Ù≤ ≈≤ Ÿu bvJ¡Ô N°<Ì J¡° ˚Ù ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ <Ì∫° N°æ≤ ∫F ª∏B, f°ÌÔ, w°≤u N°æ≤ Ÿ¥∫Õ Ÿu

≤<Fw „≤wg J¡°Ô Ju¡ N°J¡°„ J¡∑ (ıf Ÿ¥∫ůÕÌ∫ J¡°Ô ŸtÙ≈ ≤Fw° Fæ, wf Ju¡ N°J¡°„ J¡∑) fi°o˘ <Ìy‡f≤

Fů y∫° $$6-16$$ „≤wg-J¡°Ô tu* N°J¡°„wÔ J¡∑ fi°o˘ Ÿfiu bT°ÕJ¡°Ô tu* yCk¡° N°<Ì J¡° N°Z∫ J¡≤
tu|bTÕd N°<Ì J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ <Ì∫° $ „≤Ìg N°<Ì M¡wCNů* tu* yCk¡° N°<Ì J¡° ≈¿≤F°≤ J¡≤ Nfi°b¨w

<Ì„°Nů* tu* ≤Ffiu Ôy° $ ŸJ¡° „≤Ù≤ „°∏w N°æ≤ ŸC∏fi Fů y∫° S° wS° bF Ÿ°≥Ÿt°` Ôu ≤F° S° $
wÙfi bTÕ Ju¡ f°Ì <J¡ŸÙ ÎJ¡ ıayÔ tu* <k¡≤ N≈fiu yC” ŸÙ <≈w°ıÙ J¡ů <©∏fi-<ªW Ÿfiu ≈®°›w <J¡∫° $

˚<•w Ÿu Ÿfiu N≈fiu <≈w°ıÙ J¡° ≈¥ıfi, N<˚b°Ìfi N°<Ì <J¡∫°, <≈w° fiu ˚Ù N≈fiu ≈C` J¡° N°<Ô*yfi

<J¡∫°, Nfi∏w≤ ©uÌ Ju¡ J¡°≤d yÌgyÌ b°dÙ Ÿu bF J¡ª ≈¥~>fiu Ôy° $ J¡ª fiu J¡F° # w°wª≤d, tæ*fiu ŸfJ¡° Ã∫°y J¡≤ <Ì∫° $ J¡∏S°, Ì^±>, J¡t^±>ÔC N°<Ì J¡° ˚Ù Ã∫°y J¡≤ <Ì∫° wS°<≈ N≈fiu N°Ãt≈Ì
tu* tu≤Ù <_S<w fiFÙ* F…oÕ, Nf tæ* •∫° J¡R¡≥ ? f¨F_≈<w fiu J¡F° # ≈C`, <ªW FÙ Ÿf JC¡~> Fæ, Nw# ŸÙJ¡°

Ã∫°yJ¡≤ wCt N≈fiu _bR¡≈ tu* <b≤°<ıw Fů ı°Nůyu $ ŸbÕI Ôůy <ªWÃ∫°y J¡ů FÙ ŸbÕÃ∫°y J¡Fwu Fæ* $ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ZÙ≤°tıÙ, ≈C` Ÿu ÎuŸ° J¡FJ¡≤ f¨F_≈<w „Ù|®w° Ÿu N°J¡°„ tu* n y∫u, Nfi∏w≤ N∏w#J¡≤d Ÿu ©uÌ <fiJ¡°Ô J¡≤ bF J¡ª ~>ůnfiu Ju¡ <ÔÎ <ªW J¡∑ ©ůı J¡≤fiu Ôy° $

©ůı J¡≤fiu ≈≤ ˚Ù ıf Ÿu <ªW J¡∑ ≈®°<›w fiFÙ* F…oÕ, wf bF Ÿůªfiu Ôy° N°æ≤ fC<] Ÿu FÙ N≈fiu

<≈w°ıÙ Ju¡ ŸtÙ≈ y∫° ∫°fiÙ <≈w°ıÙ J¡° _t≤d <J¡∫° $$17-23$$

<`≈C≤ J¡° Ì°F J¡≤fiu ≈≤ ıæŸu NŸC≤ů* J¡° _b∫a Ì°F Fů y∫°, Ÿ w≤F ÌuF, o¿∏B∫ N°<Ì J¡° Ã∫°y

1662

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

J¡≤fiu ≈≤ <ªW J¡° _b∫a Ã∫°y Fů ı°∫uy°, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

ÌuF N°<Ì ıů JC¡~> ∫u ≈®<Ÿ] ≈Ì°SÕ Fæ**, bu wů <ªW fiFÙ* J¡Fu ı° ŸJ¡wu N°æ≤ fitu* <ªW J¡F°≥ ≤Fw°

Fæ, oŸJ¡° ˚Ù <fiR¡≈d fiFÙ* Fů ŸJ¡w°, oŸ<ÔÎ fuª°≤u N≈≤°@„¥∏∫ ÌuF N°<Ì J¡° tæ* Δ∫SÕ •∫ů* Ã∫°y J¡R¡≥ ? oŸ ≈¿≤<_S<w tu* Nf <ªW_bR¡≈ tF°„`C J¡ů ı°fifiu Ju¡ <ÔÎ <≈w°ıÙ Ju¡ ≈°Ÿ FÙ ı°w° Fq≥ $
ı°fiJ¡≤ tæ* ŸJ¡° Ã∫°y J¡R¡≥y° $ wÌfi∏w≤ ıvÌ FÙ Ÿt_w „ůJ¡ů* Ÿu <fitCÕ•w Fů ı°«≥¡y° $ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ≤|Cb≤, ÎuŸ° <bª°≤ J¡≤ bF J¡ª _byÕ tu* ªÔ° y∫° wS° f¨F_≈<w Ju¡ ≈°Ÿ ı°J¡≤

_fiuF≈¥bÕJ¡ b∏Ìfi° N°æ≤ ≈®d°t <J¡∫° $ ÎJ¡°∏w tu* Ÿfiu fiŸu ≈¥~>° # Fu ˚ybfig, <ªW •∫° Fæ, oŸJ¡°

N°≈ tCHu ≈Ìu„ ÌÙ<ıÎ N°æ≤ <ªW J¡° _bR¡≈ ˚Ù fwÔ°o∫u, <ıŸŸu <J¡ tæ* ŸJ¡° Ã∫°y J¡R¡≥ $
f¨F_≈<w fiu J¡F° # N°∫C‹tfig, <ªWw[bI tF°fiC˚°b N≈fiu NFaJ¡°≤ J¡ů FÙ <ªW ı°fiwu Fæ*, Nw# ı∏wC

J¡° ıů ∫F ˚Ùw≤Ù NF‡˚°b Fæ, bFÙ <ªW J¡F° ı°w° Fæ $ J¡ª fiu J¡F° # Fu wæ*wÙŸ J¡≤ůn Ìubw°Nů* Ju¡
yC≤ů, Fu tF°twu, NF‡˚°b FÙ <ªWR¡≈ Jæ¡Ÿu Fů ŸJ¡w° Fæ, Ÿu tCHŸu J¡<FÎ, •∫ů*<J¡ ÔůJ¡ tu* NFaJ¡°≤

J¡∑ N°Ãt° Ju¡ R¡≈ tu* ≈®<Ÿ<] Fæ, ∫<Ì ŸJ¡° Ã∫°y J¡≤ Ìu*yu, wů „¥∏∫w° FÙ Fů ı°∫uyÙ $$24-29$$

N°æ≤ N°Ãt° J¡° Ã∫°y ˚Ù fiFÙ* Fů ŸJ¡w°, •∫ů*<J¡ bF Ã∫°y J¡° <bT∫ Fæ FÙ fiFÙ*, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Fu ∫ů<y∫ů* tu* Zu‹™>, tæ* wů t°fiw° Fq≥ <J¡ oŸJ¡° Ã∫°y owfi° NŸ‡˚b-Ÿ° Fæ <J¡ <J¡ŸÙ w≤F <Ÿ] Fů FÙ fiFÙ* ŸJ¡w°, oŸ<ÔÎ oŸJ¡° Ã∫°y Jæ¡Ÿu Fůy° ? $$30$$

ŸÃ∫ Fæ, ıf wJ¡ ŸJu¡ Ÿ°sÙ J¡° ≈¿≤ª∫ fiFÙ* Fů ı°w°, wf wJ¡ ŸJ¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤fi° NŸ‡˚b Fæ, ≈≤∏wC ıf Ÿ°sÙ J¡° ≈¿≤ª∫ Fů ı°w° Fæ, wf ŸJ¡° Ã∫°y J¡≤ ŸJ¡wu Fæ*, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
f¨F_≈<w fiu J¡F° # Fu ≈C`, NFaJ¡°≤R¡≈ <ªW J¡° Ã∫°y wů k¥¡Ôů* Ju¡ tÌÕfi Ÿu ˚Ù N°æ≤ fiùů* Ju¡
tÙÔfi Ÿu ˚Ù NÃ∫∏w ŸCÔ˚ Fæ, Nw# oŸJu¡ Ã∫°y tu* w<fiJ¡ ˚Ù •Ôu„ fiFÙ* Fæ $ Fu wfi∫, oŸJ¡° Ã∫°y

<ıŸ ≈°∫ Ÿu ŸCÔ˚ Fůw° Fæ, Ÿ ≈°∫ J¡ů J¡Fw° Fq≥, ŸCfiů $ ıů b_wC Ju¡bÔ NI°fi Ÿu Ã≈∏fi FůwÙ Fæ, ŸJ¡° I°fi Ÿu <bfi°„ Fů ı°w° Fæ, ∫F NFaJ¡°≤ „C] Ÿ°sÙ Ju¡ N≈¿≤ª∫R¡≈ tůF Ÿu

Ã≈∏fi F…N° Fæ, Nw# Ÿ°sÙ J¡° ≈¿≤ª∫ Fů ı°fiu ≈≤ fi‹¸> Fů ı°∫uy° $ Fu ≈C`, ıæŸu <tØ∫° ˚®t JC¡~> b_wC fiFÙ* Fæ, bæŸu FÙ NFaJ¡°≤ ˚Ù b°_wb tu* JC¡~> Fæ FÙ fiFÙ* $ NI°<fi∫ů* J¡∑ Â<‹¸> Ÿu ∫F Ÿ ≈®J¡°≤

NŸwg Fůw° F…N° Ã≈∏fi F…N° Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ f°ÔJ¡ J¡∑ Â<‹¸> Ÿu NŸwg buw°Ô Ã≈∏fi Fůw° Fæ $
ıæŸu ±>ů≤Ù tu* NI°fi Ÿu Ÿ°≥≈ <tØ∫° ˚°Ÿw° Fæ NSb° ıæŸu „C‹J¡ t”˚¥<t tu* NI°fi Ÿu <tØ∫° ≈°fiÙ

J¡° I°fi Fůw° Fæ, bæŸu FÙ NI°fi Ÿu NFaJ¡°≤ ˚Ù <tØ∫° FÙ ˚°Ÿw° Fæ $ ıæŸu ª∏Bt° ÎJ¡ FÙ Fæ, ≈≤∏wC

Ÿtu* tůF Ÿu NŸÃ∫ <πÃb <Ì©°oÕ Ìuw° Fæ, buŸu FÙ ∫F NFaJ¡°≤ tůF Ÿu FÙ <Ì©°oÕ Ìuw° Fæ $ bF fi wů ŸÃ∫ Fæ, fi NŸÃ∫ FÙ Fæ N°æ≤ fi ŸÃ∫-NŸÃ∫ FÙ Fæ $$31-35$$

Ÿf ≈®≈aª ∫<Ì <tØ∫° Fæ, wů J¡°æfi-ŸÙ ªÙı ŸÃ∫ Fæ, oŸu J¡Fwu Fæ* -

ÎJ¡, N°<Ì N°æ≤ N∏w Ÿu ≤<Fw, ªæw∏∫t°`, Ÿ˚Ù Nů≤ Ÿu <fitÕÔ, N°J¡°„ Ÿu ˚Ù NÃ∫∏w _bh~> Ÿb°ÕfiC˚bR¡≈ N°Ãt° FÙ ŸÃ∫ b_wC Fæ $$36$$

∫<Ì ŸJ¡∑ ŸW° fi t°fiÙ ı°∫, wů ıywg J¡° ≈®J¡°„ FÙ fiFÙ* Fů ŸJu¡y°, Nw# ŸJ¡° N<_wÃb

ŸyÕ - 112]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1663

Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Ÿ˚Ù ıyF N°æ≤ Ÿ˚Ù ≈®°<d∫ů* tu* <fi≤∏w≤ Ÿf Nů≤ Ÿu ≈®J¡°„ J¡≤fiub°Ô° bFÙ ÎJ¡ N°Ãtb_wC Ÿ

≈®J¡°≤ ªtJ¡w° Fæ, <ıŸ ≈®J¡°≤ ªaªÔ, ŸtCB J¡∑ w≤ayů* tu* ıÔ FÙ ıÔ ªtJ¡w° Fæ $$37$$

ÎuŸÙ <_S<w tu* B‹¸>° N°æ≤ Âÿ∫ů* Ju¡ fÙª tu* ∫F NFaJ¡°≤ Fæ J¡°æfi, <J¡Ÿ <fi<tW Ÿu Ã≈∏fi F…N°, N°æ≤ <J¡Ÿ w≤F J¡° Fæ, ∫F J¡Ffi° NÃ∫∏w FÙ <bª°≤dÙ∫ Fæ ∫°fiÙ J¡F FÙ fiFÙ* ŸJ¡wu, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

B‹¸>° N°æ≤ Âÿ∫ Ju¡ fÙª tu* ∫F J¡°æfi-ŸÙ NFaJ¡°≤ fi°t J¡∑ b_wC Fæ, <J¡Ÿ FuwC Ÿu Ã≈∏fi F…oÕ N°æ≤

ŸJ¡° _bR¡≈ •∫° Fæ ? J¡ůoÕ J¡F ŸJ¡w° Fæ ? J¡ůoÕ ˚Ù fiFÙ* $ •∫° J¡FÙ* ıÔ tu* „C‹J¡ @¥<Ô≤°<„ ∫°

N<Àfi Ÿu Ã≈∏fi ıÔ <J¡ŸÙfiu Ìu©° ? NS°Õwg <J¡ŸÙfiu ˚Ù fiFÙ* $ Fu ≈C`, ∫F <≈w° N°<Ì Ÿu Ã≈∏fi F…N°

ÌuF N°<Ì tæ* Fq≥, oŸ Δ∫SÕ fC<] J¡ů ~>ůn Ìů ıů <J¡ wCh~>, ≈¿≤<tw°J¡°≤ N°æ≤ Ìu„-J¡°Ô Ju¡ π°≤° F…Î
b¨<] N°<Ì <bJ¡°≤ů* Ÿu ≈¿≤dw F…oÕ Fæ $$38,39$$
wf tæ* J¡°æfi Fq≥ ?

Ìu„, J¡°Ô N°<Ì ≈¿≤h~>uÌů* Ÿu „¥∏∫, _bh~>, <fi≤∏w≤ Ì∫_b˚°b, Δ∫°≈J¡ Ÿf ≈Ì°Sů˘ Ju¡ R¡≈ Ÿu

˚°Ÿt°fi, <fitÕÔ Nπ∫ <ª∏t°`_bR¡≈ wCt Fů $$40$$

"Ÿb°ÕSÕt∫tg' oŸ „ÆÌ J¡° Ÿf ≈Ì°Sů˘ J¡° Ÿ°≤˚¥w ˚Ù NSÕ Fæ, oŸJ¡ů Â‹¸>°∏w≈¥bÕJ¡ Ì„°Õwu F…Î

≈®J¨¡w J¡° ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $
ıæŸu ª°≤ů* <Ì„°Nůa tu* <_Sw k¡Ô, ≈C‹≈ N°æ≤ ≈Wů* J¡° FuwC˚¥w Îba Ÿ°≤˚¥w b¨sů* tu* ≤Ffiub°Ô° ≤Ÿ

Fæ, bæŸu FÙ wCt Ÿt_w ıywg J¡° J¡°≤d˚¥w N°æ≤ Ÿ°≤˚¥w ˚Ùw≤ ≤Ffiub°Ô° ŸbÕÌ° FÙ <_Sw, NÃ∫∏w

<btÔ, Nfi∏w, <fiÃ∫ <ªÌ°Ãt_bR¡≈ FÙ Fů $ Fu J¡ª, N©^±>-Nπ∫ Ÿ∏t°`_bR¡≈ ffiu F…Î wC‡F°≤Ù

∫F ≈¿≤<h~>∏fi NFafC<] J¡°æfi-ŸÙ ªÙı Fæ NS°Õwg J¡ůoÕ fiFÙ* $41$$

ÎJ¡ Ÿ°æ À∫°≤Fb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ÎJ¡ Ÿ°æ f°≤Fb°≥ ŸyÕ

J¡ª J¡∑ N°¶∫°<∫J¡° Ÿu ≈®fC] F…Î ≤°tıÙ Ju¡ ≈®ÿfi Ÿu b<Ÿ‹™>ıÙ π°≤°

N°J¡°„ J¡∑ ≤s° J¡≤fiub°Ôu <tØ∫°≈C”T J¡° N°¶∫°fi-J¡Sfi $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ZÙ≤°tıÙ, Ÿ ÌubyC” Ÿu N≈fiÙ N°Ãt° J¡ů ≈≤t°Ãt° Ju¡ Ÿ°S

ÎJ¡R¡≈w° Ÿu Ÿ‡≈∏fi J¡≤°fiub°Ô° WtůWt Ÿ ≈®J¡°≤ J¡° ≈≤t ≈Ìu„ ≈°J¡≤ fiJ¡° ≈C` ıÙb∏tC•w Fů y∫° $ Fu ≤°tıÙ, <ıŸ ≈®J¡°≤ f¨F_≈<w J¡° ≈C` J¡ª ttw°≤<Fw, NFaJ¡°≤„¥∏∫, tůFR¡≈Ù y°≥™> Ÿu

<fitCÕ•w N°æ≤ „°∏wfC<] FůJ¡≤ <_Sw ≤F° ŸÙ ≈®J¡°≤ N°≈ ˚Ù <fi<bÕJ¡°≤ FůJ¡≤ <_Sw Fů ı°oÎ $ ˚B, oŸ NFaJ¡°≤ J¡ů N°≈ NŸwg ı°<fi∫u, oŸJ¡° fi wů N°Z∫ J¡∑<ıÎ N°æ≤ fi Ã∫°y FÙ J¡∑<ıÎ, •∫ů*<J¡

NŸwg ©≤yů„ Ju¡ ŸÙ*yů* J¡° J¡FÙ* N°Z∫ N°æ≤ Ã∫°y <J¡ŸÙ Ÿu <J¡∫° ı° ŸJ¡w° Fæ ? $$1-3$$

∫Ãfi Ÿu ıf wJ¡ ŸJ¡° <fib°≤d fiFÙ* <J¡∫° ı°∫uy°, wf wJ¡ Jæ¡Ÿu ı∏t-t≤d J¡° ˚∫ <fiJ¡Ôuy°, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $
ıf NFaJ¡°≤ FÙ NŸ‡˚b Fæ, wf N°≈Ju¡ ı∏t-t≤d FÙ Jæ¡Ÿu ? ÎuŸ° J¡°æfi Fæ, ıů N°J¡°„ tu* ≈un

1664

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ôy°J¡≤ k¡Ô f¸>ů≤w° Fů $ NFaJ¡°≤R¡≈Ù ©uw Ju¡ ≤Ffiu ≈≤ FÙ J¡°t°<Ì b°Ÿfi°Î≥ NaJC¡¿≤w Fů ŸJ¡wÙ Fæ*,

≈≤awC ŸJ¡° f°@ Fů ı°fiu ≈≤ bu JC¡~> fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡wÙ*, ∫F ˚°b Fæ $$4$$

NFaJ¡°≤ J¡° f°@ Fů ı°fiu ≈≤ Nb<„‹¸> FCN° tæ* <J¡Ÿ ≈®J¡°≤ J¡° F¥≥, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $
ıf NFaJ¡°≤ J¡° f°@ Fů ı°w° Fæ, wf N°≈ Na„„¥∏∫, ŸaJ¡v≈-<bJ¡v≈ů* Ÿu ≤<Fw, Ÿt_w

≈Ì°SÕR¡≈, Δ∫°≈J¡, ≈≤t°dC Ÿu ˚Ù Ÿ¥‚t, tfi Ÿu ≤<Fw <ª∏t°`_bR¡≈ FůJ¡≤ ≤F ı°wu Fæ* $$5$$

•w <ª∏t°`R¡≈ tæ* NF‡˚°b Ÿu ∫C•w FůJ¡≤ <J¡Ÿ w≤F J¡° Fů y∫° $ oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $
ıæŸu ıÔ Ju¡ w≤ay N°<Ì ıÔR¡≈ Fůwu FCÎ ˚Ù ıÔ Ÿu <˚∏fi J¡∑ fi°o˘ ˚°Ÿwu Fæ* NSb° ıæŸu ŸCbdÕ

Ju¡ J¡¸>J¡ N°<Ì ŸCbdÕR¡≈ Fůwu FCÎ ˚Ù ŸCbdÕ Ÿu <˚∏fi J¡∑ fi°o˘ ˚°Ÿwu Fæ*, bæŸu FÙ N°≈ <ª∏t°` Fůwu FCÎ ˚Ù NF‡˚°b Ÿu ∫C•w FůJ¡≤ ŸŸu <˚∏fi J¡∑ fi°o˘ ˚°Ÿfiu Ôy y∫u Fæ* $ Fu ≈°≈„¥∏∫, Ÿ‡≈¥dÕ ıywg N°Ãt° Ju¡ NI°fi Ÿu FÙ t°∫°t∫ ffiJ¡≤ t°fiů* ¿_Sw Fů ı°w° Fæ N°æ≤ N°Ãt° Ju¡ I°fi Ÿu bF Ÿf f®ÊR¡≈ ffiJ¡≤ ¿_Sw Fů ı°w° Fæ $ ZÙ≤°tıÙ, ∫F J¡°∫Õ Fæ N°æ≤ ∫F J¡°≤d Fæ - ofi Ìůfiů* fC<]∫ů*

J¡° Ã∫°y J¡≤ fitu* NfiCyw Ÿ∏t°` J¡ů fª°J¡≤ ŸÙ tu* N≈fiÙ ¿_S<w ffi°oÎ N°æ≤ ŸC©Ù Fů ı°oÎ $

<ıŸ w≤F <tØ∫°≈C”T NfiCyw fªÙ FCoÕ b_wC tu* ≈®<w<‹™>w fi FůJ¡≤ ÌC#©Ù FCN°, Ÿ ≈®J¡°≤ Δ∫SÕ

ÌC#©Ù tw FůoÎ $ ∫F NÃ∫aw y°» ıů ŸaŸ°≤ J¡∑ t°∫° Fæ, ŸJ¡° ≈°≤ ≈°fi° ∫Ω<≈ NÃ∫aw J¡<™>fi Fæ, wS°<≈ ıæŸu „≤Ìg M¡wC JC¡F≤u J¡ů J¡°¸> ±>°ÔwÙ Fæ, bæŸu FÙ Ÿu N°ÃtI°fi „Ù|® J¡°¸> ±>°Ôw° Fæ $

ZÙ≤°tıÙ fiu J¡F° # yC”b≤, N°≈Ju¡ I°fiR¡≈Ù Nt¨w Ÿu tæ* N≈fiu N∏Ì≤ ÎuŸu ≈≤t Ÿ∏wC‹¸> Fů y∫°

F¥≥, ıæŸu b¨<‹¸> Ju¡ ≈®<wf∏@ Ÿu (N˚°b Ÿu) ˚∫˚Ùw FCN° ª°wJ¡ Ìæb Ÿu ≈®°›w FCoÕ b¨<‹¸> Ÿu Ÿ∏wC‹¸> Fů ı°w° Fæ $ tF°≤°ı, Nt¨w Ju¡ ŸÂ„ I°fi Ÿu N<˚<T•w FCN° tæ* ˚Ùw≤ „ÙwÔw° J¡° tF°fig NfiC˚b J¡≤ ≤F° F¥≥ N°æ≤ <F≤^∫y˚Õ J¡∑ Ÿ‡≈<W≈∫Õ∏w <ıwfiÙ WtůWt Ÿ‡≈<W∫°≥ Fæ* fi ŸfJu¡

<Ÿ≤ ≈≤ ≤Ffiub°ÔÙ <fi≤<w„∫ N°fi∏ÌR¡≈Ù Ÿ‡≈<W Ju¡ «¡≈≤ tæ* N≈fi° N°<@≈Ã∫ ıt° J¡≤ ¿_Sw F¥≥ $ ≈≤awC t@C≤ bªfi J¡F ≤Fu N°≈J¡∑ <•w∫ů* Ju¡ N°_b°Ì Ÿu tCHu ÎuŸu w¨<›w fiFÙ* FůwÙ, ıæŸu ª∏Bt°

J¡∑ <J¡≤dů* Ju¡ N°_b°Ì Ÿu ›∫°Ÿu ªJ¡ů≤ J¡ů w¨<›w fiFÙ* FůwÙ $ ˚ybfig, I°wΔ∫ w[b Ju¡ I°fi Ÿu

∫Ω<≈ tæ* w¨›w wů Fů y∫° F¥≥, wS°<≈ N°≈Ÿu ∫F ≈®ÿfi ≈¥~>w° F¥≥ $ ˚Ô° fwÔ°o∫u wů ŸFÙ <J¡ J¡°æfi ÎuŸ° ≈®°dÙ Fæ, ıů w¨›w Fůw° FCN° ˚Ù Ÿ°tfiu ≈nu FCÎ Nt¨wR¡≈Ù ≈u∫ J¡ů fi ≈Ùw° Fů ? $$6-13$$
oŸ ≈®J¡°≤ ≈®„aŸ° Ÿu N<˚tC© <J¡∫u y∫u yC”ıÙ Ju¡ ≈®<w "t° ÌC#<©wů ˚b Δ∫S˘ Ãba <tØ∫°≈C”Tů

∫S°' oÃ∫°<Ì Ÿu ≈FÔu Ÿ¥<ªw FCÎ <tØ∫°≈C”T J¡° JC¡w¥FÔ Ÿu ZÙ≤°tıÙ N°¶∫°fi ≈¥~>wu Fæ* $

Fu tC<fiZu‹™>, tCHŸu „Ù|® J¡<FÎ <J¡ J¡°æfi b_wC <tØ∫°≈C”T fi°t J¡∑ J¡FÙ ı°wÙ Fæ, <ıŸfiu <J¡ b_wC

J¡ů Nb_wC ffi° <Ì∫° N°æ≤ Nb_wC˚¥w Ÿt_w ıywg J¡ů b_wC ffi° ±>°Ô° $$14$$ tF°≤°ı b<Ÿ‹™> fiu J¡F° # Fu ≤°|b, <tØ∫°≈C”T J¡ů ı°fifiu Ju¡ <ÔÎ ∫F ŸC∏Ì≤ N°¶∫°<∫J¡° N°≈ ŸC<fi∫u, ıů tu≤u π°≤° J¡FÙ
ı°wÙ Fæ N°æ≤ F°_∫≈®Ì Fæ $$15$$ Fu tF°f°Fů, J¡ůoÕ ÎJ¡ t°∫°∫∏` Ÿu ˚≤° ≈C”T S°, bF Ju¡bÔ f°ÔJ¡

Ju¡ ŸÂ„ J¡ůtÔ fC<] Ÿu <b<s›w N°æ≤ NI°fi Ÿu N°b¨w S° $$16$$
tfiC‹∫ů* J¡∑ ıF°≥ Â<‹¸> fiFÙ* ı°wÙ, ÎuŸu ÎJ¡°∏w _S°fi tu* ˚Ù bF _bR¡≈w# <tØ∫° FÙ S°, ∫F

J¡Fwu Fæ* $

ŸyÕ - 112]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1665
bF <J¡ŸÙ ÎJ¡ <fiıÕfi ÎJ¡°∏w ≈®Ìu„ tu* Ã≈∏fi FCN° S° N°æ≤ ŸÙ „¥∏∫ ≈®Ìu„ tu* ≤Fw° S° $
bF b°_wb tu* N°J¡°„ tu* Ju¡„ů^±A>J¡ ŸÂ„ N°æ≤ t”˚¥<t tu* t¨yw¨‹d°ıÔ Ju¡ ŸÂ„ <tØ∫° FÙ S° $

Ÿ <tØ∫°≈C”T J¡ů ~>ůnJ¡≤ Ÿ _S°fi tu* ÌqŸ≤° JC¡~> Fæ fiFÙ* N°æ≤ ıů JC¡~> ˚Ù bF°≥ ≈≤ ∫<Ì ≈®wÙw Fůw° Fæ, wů NJu¡Ô° bFÙ ≈®wÙw Fůw° Fæ $ ∫<Ì bF <J¡ŸÙ ÌqŸ≤u J¡ů Ìu©w° Fæ, wů bF ˚Ù ŸÙJ¡∑

˚®°¿∏w Ÿu FÙ Ìu©w° Fæ, ∫F Ÿf Fůwu F…Î ˚Ù bF "tæ FÙ ∫F°≥ Ÿf JC¡~> Fq≥' ∫ů* fiFÙ* Ìu©w°, •∫ů*<J¡
bF Ì…tÕ<w Fæ $ bF°≥ b¨<] J¡ů ≈®°›w F…Î Ÿ <tØ∫°≈C”T J¡ů tfi tu* ÎJ¡ ŸaJ¡v≈ F…N°, bF ∫F <J¡
oŸ N°J¡°„ J¡° tæ* FÙ J¡°≤d Fq≥ N°æ≤ N°J¡°„ tu≤° J¡°∫Õ Fæ, Nw# N°J¡°„R¡≈ tæ* FÙ <fiÿªÔ FůJ¡≤

ŸJ¡ů Δ∫°›wJ¡≤ ŸJ¡∑ ≤s° J¡≤w° Fq≥ $ tu≤Ù <≈®∫ Ÿu <≈®∫ b_wC N°J¡°„ Fæ, Nw# Ÿu J¡FÙ* ≈≤

≤©J¡≤ _b∫a tæ* FÙ ŸJ¡∑ fnu N°Ì≤ Ÿu ≤s° J¡R¡≥, oŸ w≤F <bª°≤J¡≤ N°J¡°„ J¡∑ ≤s° Ju¡ <ÔÎ

Ÿfiu ÎJ¡ |≤ J¡° <fit°Õd <J¡∫° $ Fu ≤|Cfi∏Ìfi, wÌfi∏w≤ Ÿ |≤ Ju¡ N∏Ì≤ Ÿfiu ∫F N°_S° f°≥@

ÔÙ <J¡ ∫F N°J¡°„ tu≤° Fæ N°æ≤ oŸJ¡∑ tæ*fiu ≤s° J¡∑ Fæ N°æ≤ y¨F°J¡°„ Ÿu bF Ÿ∏wC‹¸> Fů y∫° $

Nfi∏w≤ JC¡~> J¡°Ô Ju¡ f°Ì ŸJ¡° bF |≤ Ÿ ≈®J¡°≤ fi‹¸> Fů y∫°, <ıŸ ≈®J¡°≤ ÌqŸ≤Ù M¡wC Ÿu ∫°fiÙ

„≤wg M¡wC Ÿu tu| ∫° b°∫C Ÿu ~>ů¸>u-~>ů¸>u w≤ay fi‹¸> Fů ı°wu Fæ* $ ıf bF fi‹¸> Fů y∫° wf

<tØ∫°≈C”T oŸ ≈®J¡°≤ „ůJ¡ J¡≤fiu Ôy°, F° y¨F°J¡°„, wCt fi‹¸> Fů y∫u, N≤u wCt ÎJ¡ FÙ sd tu*

J¡F°≥ ªÔu y∫u, F° F°, wCt ¸¥>¸> y∫u, wCt fnu Nh~>u ≤Fu $ oŸ ≈®J¡°≤ ŸæJ¡nů* f°≤ „ůJ¡ J¡≤ <k¡≤ Ÿ

Ì……fCÕ<] <tØ∫°≈C”T fiu bF°≥ ≈≤ N°J¡°„ J¡∑ ≤s° J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ÎJ¡ J¥¡≈ J¡° <fit°Õd <J¡∫° N°æ≤ ŸÙ

J¥¡≈°J¡°„ tu* ≈FÔu Ju¡-ıæŸÙ N°_S° f°≥@J¡≤ ≤Ffiu Ôy° $ Nfi∏w≤ JC¡~> Ÿt∫ Ju¡ f°Ì ŸJ¡° bF J¥¡≈

˚Ù fi°„ J¡ů ≈®°›w Fů y∫° ∫°fiÙ <t\>Ù N°<Ì Ÿu i>F y∫° $ ıf J¥¡≈°J¡°„ fi‹¸> Fů y∫°, wf bF ŸŸu tF°fig „ůJ¡Ÿ°y≤ tu* <fitÀfi Fů y∫° $ J¥¡≈°J¡°„ Ju¡ <ÔÎ „ůJ¡ J¡≤ ªCJ¡fiu Ju¡ Nfi∏w≤ Ÿfiu wÃJ¡°Ô

FÙ ÎJ¡ |nu J¡° <fit°Õd <J¡∫° N°æ≤ |¸>°J¡°„ J¡∑ ≤s° tu* wÃ≈≤ FůJ¡≤ _b∫a ŸJu¡ N<˚t°fi-ŸC©

J¡ů ≈®°›w F…N° $$17-26$$ Fu ≤|CJC¡ÔZu‹™>, J¡°Ô Ÿu ŸJ¡° bF |≤ ˚Ù fi‹¸> Fů y∫° $ ˚°À∫FÙfi

<ıŸ <J¡ŸÙ <Ì„° J¡° y®Fd J¡≤w° Fæ, bF fi‹¸> FÙ Fů ı°wÙ Fæ $ |nu Ju¡ N°J¡°„ J¡° „ůJ¡ J¡≤ Ôufiu Ju¡ f°Ì Ÿfiu N°J¡°„ J¡∑ ≤s° Ju¡ <ÔÎ JC¡^±> J¡° <fit°Õd <J¡∫° N°æ≤ ŸÙ ≈®J¡°≤ ŸÙ N<˚t°fi Ÿu JC¡^±>°J¡°„ J¡∑ ≤s° Ju¡ <ÔÎ wÃ≈≤ Fů y∫° $ JC¡~> J¡°Ô Ju¡ f°Ì bfiyı N°<Ì Ju¡ <y≤fiu N°<Ì Ÿu oŸJ¡° JC¡^±> ˚Ù <bfi°„ J¡ů Ÿ ≈®J¡°≤ ≈®°›w Fů y∫°, <ıŸ ≈®J¡°≤ wuı Ÿu N∏@J¡°≤ <bfi°„ J¡ů

≈®°›w Fů ı°w° Fæ $ JC¡^±>°J¡°„ Ju¡ <bT∫ tu* ˚Ù Ÿfiu tF°fig „ůJ¡ <J¡∫° $ JC¡^±> Ju¡ N°J¡°„ J¡° „ůJ¡

J¡≤fiu Ju¡ f°Ì Ÿfiu N°J¡°„ J¡∑ ≤s° Ju¡ <ÔÎ ÎJ¡ ÎuŸu |≤ J¡° <fit°Õd <J¡∫°, <ıŸtu* ª°≤ů* <Ì„°Nů*
tu* J¡t≤u wS° fÙª tu* ÎJ¡ Ÿt°J¡°≤ J¡t≤° S° $ <k¡≤ ŸÙJu¡ N°J¡°„ J¡∑ ≤s° tu* w∏t∫ Fů y∫° $

<ıŸfiu NfiuJ¡ ≈®ı°Nů* J¡° y®°Ÿ J¡≤ <Ô∫° Fæ, Ÿ J¡°Ô fiu oŸJ¡° ˚Ù ÎuŸu N≈F≤d J¡≤ <Ô∫°, ıæŸu b°∫C ıÙdÕ ≈Wu J¡° N≈F≤d J¡≤ ÔuwÙ Fæ $ ŸŸu ˚Ù bF „ůJ¡<fitÀfi Fů y∫° $ Ÿ ªwC#„°Ô |≤

Ju¡ „ůJ¡ Ju¡ f°Ì Ÿfiu N°J¡°„ J¡∑ ≤s° Ju¡ <ÔÎ tu|°J¡°≤ JC¡Ÿ¥Ô (@°∏∫ ≤©fiu J¡° J¡ů™>°≤) ffi°∫°

N°æ≤ <k¡≤ ŸÙJu¡ N°J¡°„ J¡∑ ≤s° tu* <fi≤w Fů y∫° $ ŸJu¡ Ÿ JC¡Ÿ¥Ô J¡ů ˚Ù J¡°Ô fiu ÎuŸu N≈⁄w J¡≤ <Ì∫° ı>æŸu b°∫C tu| J¡ů N≈⁄w J¡≤ Ìuw° Fæ $ Ÿ JC¡Ÿ¥Ô<bfi°„ Ju¡ „ůJ¡ Ÿu bF ©¥f FÙ Ÿ∏w›w

1666

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Fů y∫° $ oŸ ≈®J¡°≤ |≤, ªwC#„°Ô, JC¡^±> N°æ≤ JC¡Ÿ¥Ô N°<Ì Ÿu N°J¡°„ J¡∑ ≤s° J¡≤ ≤Fu Ÿ

<tØ∫°≈C”T J¡° ∫F J¡˚Ù Ÿt°›w fi Fůfiub°Ô° J¡°Ô fÙww° FÙ ı°w° S° $ Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, Ÿ

≤Ù<w Ÿu yFfi |≤, J¥¡≈, JC¡^±> N°<Ì ≈°<@∫ů* Ÿu N°J¡°„ J¡ů N°ÃtfC<] Ÿu Ì≤ tu* ≈J¡nJ¡≤ <_Sw

≤F° bF <tØ∫°≈C”T ytfi°ytfi J¡∑ N°Ÿ<•w Ÿu t¥» NwÎb <bb„ FůJ¡≤ fiJu¡ N<˚t°fi Ÿu FÙ |≤

N°<Ì J¡° <fit°Õd, ≤sd N°æ≤ <bfi°„ Fůfiu≈≤ ÎJ¡ Ì…#© Ÿu N<w J¡<™>fi ÌqŸ≤u Ì…#© tu* N°w° N°æ≤
ı°w° ≤Fw° Fæ $$27-35$$

ÎJ¡ Ÿ°æ f°≤Fb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ÎJ¡ Ÿ°æ wu≤Fb°≥ ŸyÕ

"<tØ∫°≈C”T' „ÆÌ N°<Ì J¡° NSÕ N°æ≤ •w N°¶∫°<∫J¡° J¡° Ÿ°‡∫bdÕfi π°≤° w°Ã≈∫Õ-J¡Sfi $

ZÙ≤°tª∏BıÙ fiu J¡F° # Fu ≈®˚ů, <tØ∫°≈C”T Ju¡ ≈®Ÿay Ÿu N°≈fiu <ıŸ t°∫°t∫ ≈C”T J¡° J¡Sfi

<J¡∫°, bF <J¡Ÿ N<˚≈®°∫ Ÿu <J¡∫° Fæ N°æ≤ ŸJu¡ π°≤° <J¡∫u N°J¡°„≤sd J¡° ˚Ù •∫° N<˚≈®°∫ Fæ, ∫F
tCHŸu J¡<FÎ $ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # ZÙ≤°tıÙ, ŸC<fiÎ, N˚Ù ıů tæ*fiu ¿tØ∫°≈C”T J¡∑ J¡S°

N°≈Ÿu J¡FÙ Fæ, ŸJ¡° NŸÔÙ w°Ã≈∫Õ N°≈Ÿu ≈®J¡¸> J¡≤w° Fq≥ $ Fu ≤|Cfi∏Ìfi, tæ*fiu t°∫°∫∏`t∫ <ıŸ

≈C”T J¡° Ÿ J¡S° tu* vÔu© <J¡∫° Fæ, oŸu N°≈ NFaJ¡°≤ FÙ ı°<fiÎ, bFÙ t°∫°R¡≈ N°J¡°„ tu* Ã≈∏fi F…N° Fæ $ Fu Ÿ°@ů, <ıŸ oŸ t°∫°t∫ N°J¡°„ Ju¡ ÎJ¡ J¡ůfiu tu* ∫F ıywg Nb<_Sw Fæ, bF _b∫a Ÿ¨<‹¸> Ju¡ ≈FÔu ˚Ù NŸÙt, NŸwg N°æ≤ „¥∏∫R¡≈ FÙ ≤Fw° Fæ $$1-4$$

•∫° N<@‹™>°fi≤<Fw t°∫°J¡°„ Ÿu ∫F ıywg Ã≈∏fi FůJ¡≤ Ÿtu* <_Sw Fæ ? fiFÙ*, ÎuŸ° J¡Fwu Fæ* $

˚B, Ÿ t°∫°J¡°„ Ju¡ N∏Ì≤ ≈°t≤ů* Ÿu NÃ∫∏w Ny‡∫ ≈≤tf®Ê N<@‹™>°fi R¡≈ Ÿu <b≤°<ıw Fæ N°æ≤ N°J¡°„ Ÿu „ÆÌ J¡∑ fi°o˘ Ÿ f®ÊR¡≈ N<@‹™>°fib°Ôu t°∫°R¡≈ N°J¡°„ Ÿu ŸfŸu ≈FÔu NFaJ¡°≤ J¡° ÎuŸu Ì∫ Fůw° Fæ, ıæŸu b°∫C Ÿu ŸfŸu ≈FÔu _≈∏Ìfi J¡° Ì∫ Fůw° Fæ $ b°_wb tu*

NFaJ¡°≤ N°Ãt° wů Fæ fiFÙ*, ≈≤∏wC ˚®°<∏w Ÿu _b∫a N≈fiu J¡ů N°Ãt° FÙ ŸtHJ¡≤ N≈fiu J¡°≤d˚¥w t°∫°J¡°„ tu* f» ı°w° Fæ N°æ≤ NfiuJ¡ ŸaJ¡v≈<bJ¡v≈ů* Ÿu <J¡ŸÙJ¡ů o‹¸> N°æ≤ <J¡ŸÙJ¡ů N<fi‹¸> t°fifiu Ôyw° Fæ $ wÌfi∏w≤ ŸÙ J¡¿v≈w "NFtg' oŸ N≈fiu N<˚@°fi Ÿu ∫F o‹¸> b_wC J¡∑ ≈®°<›w N°æ≤

N<fi‹¸> Ju¡ ≈¿≤F°≤ Ju¡ <ÔÎ Ÿww ≈®∫Ãfi J¡≤w°-≤Fw° Fæ $ Nfi°Ãt° Fůwu F…Î ˚Ù N°Ãt° J¡∑ ≤s° J¡≤fiu tu* Δ∫°JC¡Ôt<w F…N° ∫F NFaJ¡°≤ ≈¥bÕ-≈¥bÕ „≤Ù≤ů* J¡° fi°„ Fů ı°fiu ≈≤ W≤ůW≤ J¡°t, J¡tÕ wS°
b°Ÿfi° Ju¡ NfiCŸ°≤ f°≤-f°≤ NfiuJ¡ w≤F Ju¡ „≤Ù≤ů* J¡∑ ≤ªfi° <J¡∫° J¡≤w° Fæ $ bF NFaJ¡°≤ FÙ

≈¥bůÕ•w J¡S° J¡° t°∫°≈C”T Fæ N°æ≤ bFÙ <tØ∫°≈C”T Fæ, •∫ů*<J¡ t°∫° Ÿu ıů NFaJ¡°≤ Ã≈∏fi F…N°

Fæ, bF NŸgw Îba <tØ∫°R¡≈ FÙ Fæ $$5-8$$

JC¡N°≥, |n° N°<Ì „ÆÌů* Ÿu ˚Ù «≥¡ª-fiÙª „≤Ù≤ FÙ Ôsd° Ÿu tæ*fiu J¡Fu Fæ*, ∫F J¡Fwu Fæ* $

JC¡N°≥, JC¡^±>, ªwC#„°Ô, |n° N°<Ì ∫°fiÙ «≥¡ª-fiÙª „≤Ù≤ů* J¡∑ ≤ª° J¡≤ tæ*fiu N°Ãt° J¡∑ ≤s°

J¡∑, ∫ů* ªæw∏∫∫C•w t°∫°t∫ N°Ãt° tu* N°Ãt˚°bfi° J¡≤ Ôuw° Fæ $ Fu ≤°|b, <ıfi-<ıfi ıyÌ°J¡°≤R¡≈

<b˚®tů* Ÿu ∫°fiÙ <J®¡∫°R¡≈ ≈°<@∫ů* Ÿu ∫F NFaJ¡°≤ N°Ãt° J¡ů tů<Fw J¡≤w° Fæ, ŸJu¡ fi°fi°<b@

ŸyÕ - 113]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1667

<J®¡∫°Nů* Ju¡ J¡°≤d ≈nu F…Î ∫u ∫°æ<yJ¡ fi°t N°≈ ŸC<fiÎ $ () ıÙb, fC<], tfi, <ªW, t°∫°, ≈®J¨¡<w ŸaJ¡v≈ (c) wS° J¡Ôfi°, J¡°Ô N°æ≤ J¡Ô° oÃ∫°<Ì ≈®<Ÿ] fi°tů* Ÿu Îba ÌqŸ≤u ˚Ù NfiuJ¡ fi°tů* Ÿu Fı°≤ů* R¡≈ů* J¡ů @°≤d <J¡∫° F…N° NFaJ¡°≤ J¡<v≈w NSů˘ J¡ů ÔuJ¡≤ oŸ ŸaŸ°≤ tu* N≈fiÙ @°J¡
ıt°J¡≤ Nb<_Sw Fæ $$9-12$$

"w_t°Ì∏∫a fi w`°&<_w' ∫F ıů ≈¥bÕ ŸyÕ tu* J¡F° y∫° Fæ Ÿu NfiC˚b ≈≤ ª»°wu Fæ* $

≈¥d°ÕÃt° ≈≤f®Ê tu* N≈fiu Ÿu FÙ ŸbÕ ≈®St „¥∏∫_bR¡≈ ˚¥w°J¡°„ ıf <b_w¨w F…N° Fæ, wf Ÿtu*
b°∫C N°<Ì J¡∑ J¡v≈fi°Nů* Ÿu J¡<v≈w F…N° ıywg ∫C<•w≈¥bÕJ¡ <bª°≤ J¡≤fiu Ÿu y∏@bÕfiy≤ Ju¡ ŸÂ„

ÌÙb°≤ N°<Ì N°b≤d Ÿu „¥∏∫ FÙ <fi<ÿªw Fůw° Fæ $ <~>Ì®≤<Fw f®Ê Ÿu f®Ê tu* <~>BR¡≈ N°J¡°„ J¡∑

≈FÔu Ã≈<W fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ $ „¥∏∫_bR¡≈ N<w<b_w¨w NªÔ N°J¡°„ wÌfi∏w≤ ªÔfi°Ãt° b°∫C Jæ¡Ÿu Fů ŸJ¡w° Fæ ? fiÙR¡≈ NfiC‹d b°∫C ˚Ù _b<b”] wuıůR¡≈ Jæ¡Ÿu Fů ŸJ¡wÙ Fæ ? Ì°F_b˚°b ‹d wuı _b<b”] ıÔ_bR¡≈ Jæ¡Ÿu Fů ŸJ¡w° Fæ ? Îba ıÔ ˚Ù J¡<™>fi ≈¨<SbÙR¡≈ Jæ¡Ÿu Fů ŸJ¡w° Fæ ? ofi Ÿf f°wů* Ÿu ∫FÙ <fi‹J¡TÕ <fiJ¡Ôw° Fæ <J¡ b°_wb tu* oŸ ıywg J¡∑ J¡ůoÕ fiÙ*b Fæ FÙ fiFÙ* $ ŸÙtu* bF ≈C”T

<tØ∫° FÙ ŸC©-ÌC#© J¡° NfiC˚b J¡≤w° F…N° <_Sw S° $ ZÙ≤°tıÙ, <ıŸ w≤F N°J¡°„ tu* N°ÃtfC<]

J¡∑ „aJ¡° Ÿu N°J¡°„ J¡∑ ≤s° J¡≤wu F…Î Ÿ <tØ∫°≈C”T fiu |¸> N°<Ì J¡° <fit°Õd J¡≤ fiJu¡ N°J¡°„ů*

J¡° ≤sd J¡≤fiu tu* NfiuJ¡ w≤F Ju¡ •Ôu„ů* J¡° NfiC˚b <J¡∫°, Ÿ w≤F N°≈ •Ôu„ů* J¡° NfiC˚b fi J¡∑<ı∫u $ ˚B, ıů N°Ãt° Fæ bF wů N°J¡°„ Ÿu ˚Ù fn° Fæ, ≈≤t„C] Fæ, NÃ∫∏w Ÿ¥‚t Fæ, ≈≤t J¡v∫°dR¡≈
wS° „C˚ Fæ $ ŸJ¡ů J¡°æfi ≈J¡n ŸJ¡w° Fæ N°æ≤ J¡°æfi ŸJ¡∑ ≤s° J¡≤ ŸJ¡w° Fæ ? ıf oŸ „≤Ù≤R¡≈

N°Z∫ J¡° <bfi°„ Fů ı°w° Fæ, wf N°Ãt° fi‹¸> Fů y∫°, oŸ „aJ¡° Ÿu Ju¡bÔ ⁄Ì∫°J¡°„ Ju¡ <ÔÎ ∫u ≈®°dÙ

<fi≤SÕJ¡ „ůJ¡ <J¡∫° J¡≤wu Fæ* $ ıæŸu |¸> N°<Ì Ju¡ <bfi‹¸> Fů ı°fiu ≈≤ |¸>°<Ì J¡° N°J¡°„ J¡˚Ù fi‹¸> fiFÙ*

Fůw° bæŸu FÙ ÌuFů* Ju¡ fi‹¸> Fů ı°fiu ≈≤ ÌuFÙ J¡° ∫°fiÙ ÌuF≈Ô<sw N°Ãt° J¡° J¡˚Ù <bfi°„ fiFÙ* Fůw° $

Fu ≤°tıÙ, ª¥≥<J¡ ∫F N°Ãt° „C] ªæw∏∫R¡≈ N°J¡°„ N°æ≤ NdC Ÿu ˚Ù Ÿ¥‚t wS° NFaJ¡°≤ Ÿu <fitCÕ•w Ju¡bÔ _b≈®J¡°„ <ªwg FÙ Fæ, oŸ<ÔÎ N°J¡°„ Ju¡ Ÿt°fi ŸJ¡° fi°„ fiFÙ* Fůw° $ J¡FÙ* <J¡ŸÙ Ÿt∫ fi JC¡~> Ã≈∏fi Fůw° Fæ N°æ≤ fi t≤w° FÙ Fæ, Ju¡bÔ ıyÌ°ÃtJ¡ <bbwÕR¡≈ Ÿu bF f®Ê FÙ ªtJ¡w° Fæ $

ZÙ≤°tıÙ, N°Ãt° ŸÃ∫R¡≈ Fæ, ÎJ¡ Fæ, ≈®°›∫ _S°fi Fæ, „°∏w Fæ, N°<Ì tº∫ N°æ≤ N∏w Ÿu <fitCÕ•w Fæ wS° ŸW° N°æ≤ NŸW° Ÿu ≤<Fw Fæ, ÎuŸ° <fiÿª∫ J¡≤ ≈≤t ŸC©Ù Fů ı°o∫u $$13-20$$

≈¥bÕ ŸyÕ tu* b<dÕw <tØ∫°≈C”TR¡≈ NFaJ¡°≤ J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤°wu F…Î ZÙb<Ÿ‹™>ıÙ N°<©≤ tu* fªu F…Î ªæw∏∫t°` tu* N°≈ <_S≤ Fů ı°o∫u, oŸ w≤F Ju¡ ≈Ìu„ Ju¡ Ÿ°S-Ÿ°S ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

() ≈®°d@°≤d Ÿu ıÙb, f°fl NSů˘ Ju¡ <fiÿª∫ Ÿu fC<], fiJu¡ tfifi Ÿu tfi, fiJu¡ <ª∏wfi Ÿu

<ªW, NŸÃJ¡v≈fi° Ÿu t°∫°, ≈¿≤d°tÙ _b˚°b Ÿu ≈®J¨¡<w, ŸaJ¡v≈fi Ÿu ŸaJ¡v≈, ŸaJ¡<v≈w NSÕ Ju¡

N°J¡Ôfi Ÿu J¡Ôfi, ŸaJ¡<v≈w NSÕ Ju¡ <b≈¿≤d°t N°<Ì tu* FuwC Fůfiu Ÿu J¡°Ô wS° Ÿtu* ÎJ¡Ìu„R¡≈

˚uÌ J¡∑ J¡v≈fi° Ÿu J¡Ô° - ∫ů* wwg-wwg <J®¡∫°˚uÌ Ju¡ J¡°≤d NFaJ¡°≤ Ju¡ ∫u fi°t ≈nu Fæ*, bF ı°fi Ôufi° ª°<FÎ $

(c) J¡°t, ŸaJ¡v≈, <b<ª<J¡ÃŸ° N°<Ì ZC<w-_t¨<w ≈®<Ÿ] fi°tů* Ÿu $

1668

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Fu ZÙ≤°tıÙ, Ÿ‡≈¥dÕ N°≈<W∫ů* Ju¡ N°@°≤, ªaªÔ, ≈≤wàw° Ju¡ Ã≈°ÌJ¡, wÃsd FÙ fi≤J¡ tu*

<y≤°fiub°Ôu <bbuJ¡ Ju¡ „`C, <fi∏Ω, NI°fi Ÿu ˚≤u NFaJ¡°≤ _S°fi J¡ů ÌuF, o<∏B∫ N°<Ì J¡Ô°Nů* Ju¡

Ÿ°S-Ÿ°S w[bI°fi Ÿu t¥Ôůh~>uÌ≈¥bÕJ¡ ~>ůnJ¡≤ ∫<Ì N°≈ Nb<„‹¸> <b„C] <ª∏t°`_bR¡≈ tu*

Â»w°≈¥bÕJ¡ <_Sw Fů ı°∫u*yu, wů ŸfŸu Wtw° ≈®°›w J¡≤u*yu $$21$$

ÎJ¡ Ÿ°æ wu≤Fb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ÎJ¡ Ÿ°æ ª°æÌFb°≥ ŸyÕ

NfiuJ¡ Â‹¸>°∏wů* Ÿu Ÿwg N°æ≤ NŸwg J¡° _bR¡≈ fwÔ°J¡≤

NŸÌgR¡≈ Ju¡ <fi≤°Ÿ π°≤° ŸBq≈ tu* <_S≤w° J¡° bdÕfi $

Ÿt_w ıywg Ju¡bÔ tfi J¡° ŸaJ¡v≈-<bJ¡v≈ FÙ Fæ, oŸ<ÔÎ <fi<bÕJ¡v≈ ªæw∏∫b_wC Ju¡ ≈®Ì„Õfi Ÿu FÙ ŸJ¡° <fi≤°Ÿ ŸCÔ˚ Fæ, ∫F ŸtH°fiu Ju¡ <ÔÎ ≈FÔu ≈≤f®Ê tu* tfi J¡∑ J¡v≈fi° J¡Fwu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ˛>ıÙ fiu J¡F° # Fu ≤°|b, Ÿ¨<‹¸> Ju¡ N°<ÌJ¡°Ô tu* Ÿt_w J¡v≈fi°Nů* Ÿu ≈FÔu ŸaJ¡v≈-<bJ¡v≈°ÃtJ¡ oŸ <b„°Ô ıywg J¡∑ ≤ªfi° tu* ŸtSÕ tfi Ã≈∏fi FCN° $ bF w˚Ù Ÿu Ÿ

≈≤f®Ê tu* N<˚∏fi ŸW° Ÿu ¿_Sw FCN° FÙ NfiuJ¡ <˚∏fi-<˚∏fi J¡v≈fi°Nů* J¡° <fi<tW ffiJ¡≤ N°ı wJ¡ <bΩt°fi Fæ $$1$$

N<˚∏fiŸW° Ÿu ≈≤f®Ê tu* FCoÕ ŸJ¡∑ ¿_S<w tu* Â‹¸>°∏w fwÔ°wu Fæ* $

Fu ≤°|b, k¥¡Ôů* tu* ıæŸu ŸCy∏@, Ÿ°y≤ tu* ıæŸu fnu-fnu w≤ay N°æ≤ Ÿ¥∫Õ tu* ıæŸu <J¡≤du* N<˚∏fi ŸW°

Ÿu ≤FwÙ Fæ*, bæŸu FÙ f®Ê tu* tfi ˚Ù N<˚∏fi ŸW° Ÿu ≤Fw° Fæ $ Fu ZÙ≤°tıÙ, o¿∏B∫ů* Ÿu Ny‡∫ Ÿ

N°Ãtw[b Ju¡ ÎJ¡t°` NI°fi Ÿu FÙ tfi fiu Ÿtu* Ÿt_w ıywg Ju¡ J¡°≤dR¡≈ Ÿu ¿_S<w ≈®°›w J¡∑ Fæ $
oŸ<ÔÎ ∫F ıywg ≤≠ıCŸ≈Õ Ju¡ ŸÂ„ J¡FÙ* <J¡ŸÙ Ì¥Ÿ≤u J¡°≤d Ÿu ≈®°›w fiFÙ* FCN° Fæ $$2,3$$

ÎuŸÙ ≈¿≤¿_S<w tu* ıywg J¡∑ ıf <ª∏t°` Ÿu NÔy ˚°bfi° J¡∑ ı°wÙ Fæ wf bF NÔy FÙ

˚°Ÿw° Fæ N°æ≤ ıf <ª∏t°`R¡≈ Ÿu ˚°bfi° J¡∑ ı°wÙ Fæ wf <ªBq≈ f®Ê FÙ Fů ı°w° Fæ, ∫ů* Â‹¸>°∏wů*

Ÿu ≈≈°Ìfi J¡≤wu Fæ* $

Fu ≤°|b, ıů ≈C”T ofi <J¡≤dů* J¡∑ Ÿ¥∫Õ Ÿu NÔy ˚°bfi° J¡≤w° Fæ Ÿ ≈C”T Ju¡ <ÔÎ ∫u <J¡≤du*

Ÿ¥∫Õ Ÿu NÔy FÙ Fů ı°wÙ Fæ $ <ıŸfiu Ju¡∫¥≤ J¡∑ ŸCbdÕ Ÿu ≈¨SJg¡R¡≈ Ÿu ˚°bfi° J¡∑, ŸJ¡∑ Â<‹¸> tu* ŸCbdÕ Ÿu ≈¨SJg¡ FÙ Ju¡∫¥≤ ≈®wÙw Fůw° Fæ, •∫ů*<J¡ ŸJ¡∑ ˚°bfi° tu* Ju¡∫¥≤ ŸCbdÕ fiFÙ* Fæ $ <ıŸfiu

<J¡≤dů* J¡∑ Ÿ¥∫Õ_bR¡≈ Ÿu FÙ ˚°bfi° J¡∑, ŸJ¡∑ Â<‹¸> tu* bu <J¡≤du* Ÿ¥∫ÕR¡≈ FÙ ™>F≤wÙ Fæ* N°æ≤ bF

∫F J¡Fw° Fæ <J¡ Ÿ¥∫Õ ≤<ÿt ˚uÌůa Ÿu „¥∏∫ FÙ Fæ ∫°fiÙ Ÿ¥∫Õ N°æ≤ <J¡≤dů* J¡° ≈≤_≈≤ J¡ůoÕ ˚uÌ fiFÙ*

Fæ $ <ıŸfiu w≤ay J¡∑ ıÔ<˚∏fiR¡≈ Ÿu ˚°bfi° J¡∑, Ÿtu* ÎJ¡t°` w≤ayfC<] FÙ <_Sw ≤FwÙ Fæ, ıÔ
fC<] fiFÙ* $ ıů ≈C”T w≤ay J¡∑ ıÔR¡≈w° Ÿu ˚°bfi° J¡≤w° Fæ Ÿu Ÿ°t°∏∫ ıÔfC<] FÙ FůwÙ Fæ $

ÎuŸ° ≈C”T ıÔ N°æ≤ w≤ay Ju¡ ˚uÌ Ÿu <fitCÕ•w <fi<bÕJ¡v≈ J¡F° ı°w° Fæ $ ıů ≈C”T Ju¡∫¥≤ J¡fiJ¡ Ÿu

<˚∏fi fiFÙ* Fæ, ÎuŸÙ ˚°bfi° J¡≤w° Fæ bF Ÿ°t°∏∫ J¡fiJ¡fC<]b°Ô° ˚uÌ„¥∏∫ <fi<bÕJ¡v≈ J¡F° ı°w°

Fæ $ ≠b°Ô°≈a<•w N<Àfi Ÿu <˚∏fi Fæ, ÎuŸÙ ıů ≈C”T ˚°bfi° J¡≤w° Fæ Ÿu N<ÀfifC<] Ã≈∏fi fiFÙ*

ŸyÕ - 114]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1669

FůwÙ, Ju¡bÔ ≠b°Ô°fC<] FÙ ≤FwÙ Fæ $$4-10$$

J¡<v≈w N°J¡°≤ů* Ÿu ∫C•w fC<] J¡<v≈w N°J¡°≤ů* tu* FÙ N°_S° f°≥@J¡≤ NfiuJ¡ w≤F J¡∑ J¡v≈fi°

J¡≤wÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

N˚®≈a<•w Ju¡ ŸÂ„ ≠b°Ô°≈a<•w Ju¡ N°J¡°≤ J¡ů ≈®°›w F…oÕ •w fC<]b¨<W ≠b°Ô° tu* N°_S°
f°≥@wÙ Fæ, ≠b°Ô°≈a<•w tu* <_Sw ªÔfi, «¡ºbÕytfi N°<Ì J¡∑ J¡v≈fi° J¡≤wÙ Fæ wS° Δ∫°JC¡Ô Fů ı°wÙ

Fæ $ ≠b°Ô° J¡∑ ≈a<•w N<Àfi Ÿu <˚∏fi fiFÙ* Fæ, oŸ w≤F J¡∑ ıů ˚°bfi° J¡≤w° Fæ ŸJ¡ů Ju¡bÔ N<ÀfifC<]

FÙ ≤FwÙ Fæ N°æ≤ bF <fi<bÕJ¡v≈ J¡F° ı°w° Fæ $ ıů ≈C”T <fi<bÕJ¡v≈¡∫°fiÙ y®°fl N°æ≤ y®°FJ¡ J¡∑ <π@° Ÿu

<fitCÕ•w Fů ı°w° Fæ bFÙ tF°fig Fæ $ ŸJ¡∑ N°ÃtfC<] J¡˚Ù sÙd fiFÙ* FůwÙ $ oŸ ıywg tu* ≈®°›w J¡≤fiu Ju¡ ∫ůÀ∫ ıů JC¡~> ˚Ù Fæ, bF Ÿf Ÿfiu ≈®°›w J¡≤ <Ô∫° $ bF ofi tfi Ju¡ <bJ¡v≈ů* Ÿu ı<fiw ≈Ì°Sů˘ tu*

ŸÃ∫ÃbfC<] Ÿu J¡˚Ù fiFÙ* k≥¡Ÿw° $$11-13$$

Â‹¸>°∏w tu* ıů <bJ¡v≈Ã∫°y J¡∑ „æÔÙ ∫C<•w≈¥bÕJ¡ <Ÿ] J¡∑ yoÕ Fæ, ŸJ¡° Ì°‹¸>>°Õ∏w tu* ≈Ìu„

Ìuwu Fæ* $

Fu ≤°t˚B, Ÿ‡≈¥dÕ fi°fi°R¡≈w° J¡° (πæw˚°b J¡°) ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ <bT∫-Ÿ‡f∏@ Ÿu <fitCÕ•w ªuwfiw[b˚¥w <b„C] <ª∏t°` ıů ˚Ùw≤ J¡° N°Ãtw[b Fæ Ÿtu* <_Sw Fů ı°o∫u $ _b≈®J¡°„ _b∫t°Ãt°

FÙ N≈fiu-N°≈ ıf, _≈∏Ìfi„<•w J¡ů b°∫C Ju¡ ŸÂ„, ŸaaJ¡v≈fi°ÃtJ¡ „<•w J¡ů Ã≈∏fi J¡≤w° Fæ wf <˚∏fi J¡∑ w≤F ˚°Ÿfiub°Ô° ŸaJ¡v≈J¡Ôfi°ÃtJ¡ tfiR¡≈ Fů ı°w° Fæ N°æ≤ <bÿb°J¡°≤ N≈fiÙ N°J¨¡<w J¡∑ ˚°bfi° J¡≤ ≤F° bF Ÿt<‹¸> tfi ffi ı°w° Fæ $ bF <bÿb°J¡°≤ ŸaJ¡v≈R¡≈ Ÿt<‹¸><ªW oŸ ıywg J¡∑ <ıŸ R¡≈ Ÿu J¡v≈fi° J¡≤w° Fæ wÃsd FÙ ŸaJ¡v≈ů* Ÿu Ÿ R¡≈ J¡° Fů ı°w° Fæ $ bFÙ tfi J¡∑¸>R¡≈, f®ÊR¡≈, ŸCtu”R¡≈ Îba t”˚¥<tR¡≈ Fů ı°w° Fæ, ŸÙJu¡ ıÙb, NFaJ¡°≤, fC<], <ªW N°<Ì fi°t Fæ* $
bFÙ <ªW ŸaJ¡v≈ Ÿu <πÃb N°æ≤ ÎJ¡Ãb ≈®°›w J¡≤ ıywg J¡∑ Δ∫b_S° ffi°w° Fæ N°æ≤ ŸJu¡ f°Ì ŸÙtu*
fi°fi°R¡≈ _b∫a Fů ı°w° Fæ $ ∫F ıů ıyBq≈ <b„°Ô N°J¡°≤ Ìu©° ı°w° Fæ, bF Ÿf tfi J¡° ŸaJ¡v≈

FÙ Fæ, bF fi ŸÃ∫ Fæ N°æ≤ fi NŸÃ∫ FÙ Fæ, <J¡∏wC _b›fiů* Ju¡ ŸÂ„ N<fibÕªfiÙ∫ FÙ Ã≈∏fi F…N° Fæ $
ıæŸu Ÿ°@°≤d ≈®°dÙ J¡° tfiů≤°≠∫ <b<b@ Ÿ°ty®Ù ≤ªfi°Nů* Ÿu ŸC∏Ì≤ Fæ, bæŸu FÙ <F≤^∫y˚Õ J¡° ˚Ù

∫F Δ∫°≈J¡ tfiů≤°≠∫ ŸC∏Ì≤ Fæ $$14-21$$

<tØ∫° Fůfiu Ÿu FÙ ıf w[bI°fi Ÿu "ıywg f®ÊR¡≈ Fæ', ÎuŸÙ ˚°bfi° J¡∑ ı°wÙ Fæ wf ŸJ¡°
t°<∫J¡ R¡≈ fi‹¸> Fů ı°w° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
ıywg ≈≤f®Ê_bR¡≈ Fæ, oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ ˚°bfi° J¡≤fiu ≈≤ ≈®<Ÿ] ∫F ıywg <bÔÙfi Fů ı°w° Fæ $

≈≤t°SÕw# ıywg ∫<Ì Ìu©° ı°∫, wů JC¡~> ˚Ù fiFÙ* Fæ $$22$$
w[bŸ°s°ÃJ¡°≤ fi Fůfiu ≈≤ ıywg J¡° •∫° _bR¡≈ ≤Fw° Fæ, Ÿu J¡Fwu Fæ* $

∫<Ì Âÿ∫ ıywg J¡ů N≈≤t°SÕw# Ìu©° ı°∫, wů Fı°≤ů* „°©°-≈®„°©°Nů* tu* <b˚•w Fů ı°w°

Fæ $ ıæŸu ŸtCB ıÔR¡≈ FÙ Fůw° F…N° «¡<tÕ, w≤ay N°<Ì J¡v≈fi°∫ůÀ∫ R¡≈ J¡° ≈¿≤y®Fd J¡≤ ≈®Ã∫s ŸtCB_bR¡≈ @°≤d J¡≤w° Fæ, bæŸu FÙ Fı°≤ů* J¡tÕ J¡≤ ≤F° ˚Ù ≈C”T <ªÌ°˚°Ÿ∫C•w tfi Ju¡ _≈∏Ìfi Ju¡

<ffi° J¥¡¸>_S ªæw∏∫ J¡° N≈¥bÕ JC¡~> ˚Ù <bJ¡°≤ N°<Ì fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡w°, oŸ<ÔÎ N°≈ ˚Ù wCh~>w≤

1670

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ì¨ÿ∫˚uÌ J¡° Ã∫°yJ¡≤ ı°fi°, ŸCfifi°, _≈„Õ J¡≤fi°, Ÿ¥≥|fi°, fůÔfi°, Δ∫bF°≤ J¡≤fi°, Ÿůfi° N°<Ì Δ∫bF°≤

J¡≤wu F…Î ˚Ù N<˚fib ıyBq≈ JC¡~> ŸÃ∫ fiFÙ* Fæ, <J¡∏wC ≈¥bÕ<Ÿ] f®Ê FÙ ≈≤t°SÕ ŸÃ∫ Fæ, oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑

˚°bfi° J¡∑<ı∫u N°æ≤ <_Sw ≤<F∫u $ N°≈ ıů JC¡~> J¡≤wu Fæ* Ÿu <fitÕÔ <ª∏t°`_bR¡≈ f®Ê FÙ ı°<fi∫u,

•∫ů*<J¡ f®Ê FÙ ıywg Ju¡ R¡≈ tu* <bb<wÕw FůJ¡≤ ≈fä<Fw (<bJ¡<Ÿw) Fæ $ Nw# ıywg ŸŸu <˚∏fi fiFÙ*

Fæ $ Ÿt_w ≈Ì°SÕ ıf ªæw∏∫-Ÿ°≤R¡≈ FÙ <_Sw Fæ wf Ÿt_w ıywg Ÿa<bwgR¡≈ FÙ Fæ, ∫F t°fifi°

ª°<FÎ, ÌqŸ≤Ù J¡v≈fi° fiFÙ* Fæ $ ıy≠ı°Ô Ju¡ fi°t Ÿu ıf ∫F Ju¡bÔ Ÿa<bwg J¡° _kC¡≤d FÙ <bΩt°fi Fæ wf ∫F ÌqŸ≤° Fæ, ∫F ŸŸu <˚∏fi Fæ, oÃ∫°<Ì <tØ∫°I°fi J¡F°≥ Ÿu Ã≈∏fi F…N° $ <ıwfiu N°J¡°≤ Fæ* fi Ÿftu* ÎJ¡ Ÿa<bwg J¡° FÙ N<_wÃb Fůfiu Ÿu fi ŸabuΩ J¡° N<_wÃb Fæ N°æ≤ fi ŸJu¡ t¥Ô J¡° FÙ N<_wÃb Fæ, oŸ<ÔÎ f∏@ N°æ≤ tůs FÙ <J¡Ÿ w≤F Ju¡ ? Fu ZÙ≤°tıÙ, ∫F tůs Fæ, ∫F f∏@ Fæ oÃ∫°<Ì Ÿt_w

<fi‹k¡Ô N<˚t°fiR¡≈ <ª∏w°Nů* J¡° fÔ≈¥bÕJ¡ Ã∫°yJ¡≤ b°Jg¡ N°<Ì Ÿt_w o<∏B∫ů* Ju¡ «¡≈≤ <bı∫

≈°J¡≤ t°æfiÙ, <ıwu<∏B∫ wS° t°fi N°æ≤ tÌ Ÿu ≤<Fw FůJ¡≤ N≈fiu ∫ůÀ∫ ≤°≠∫ N°<Ì J¡°∫ů˘ J¡ů J¡≤wu F…Î

NFaJ¡°≤≤<Fw N°≈ tF°Ãt° FÙ ffiJ¡≤ <_Sw ≤<F∫u $$23-30$$

ÎJ¡ Ÿ°æ ª°æÌFb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ÎJ¡ Ÿ°æ ≈∏BFb°≥ ŸyÕ
tF°J¡w°Õ N°<Ì „ÆÌů* J¡∑ Δ∫°¶∫°Nů* Ÿu ˚äyÙ„ Ju¡ ≈®<w
tF°ÌubıÙ Ju¡ π°≤° ıÙb∏tC•wů* Ju¡ Ôsdů* J¡° <fiR¡≈d $
tF°≤°ı ZÙb<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu Nfi|, N°≈ ≈C^∫-≈°≈ N°<Ì J¡∑ „aJ¡°Nů* J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤

N°æ≤ <fi˚Õ∫ N<bfi°„Ù J¥¡¸>_S N°Ãt˚°b J¡° NbÔ‡ffi J¡≤ tF°J¡w°Õ tF°˚ů•w° Îba tF°Ã∫°yÙ Fů ı°o∫u $ ZÙ≤°tıÙ fiu J¡F° # Fu ≈®˚ů, <J¡Ÿ Ôsd J¡∑ ≈®°<›w Fůfiu ≈≤ ≈C”T tF°J¡w°Õ J¡F° ı°w° Fæ, <J¡Ÿ

Ôsd J¡∑ ≈®°<›w Fůfiu ≈≤ ≈C”T tF°˚ů•w° J¡F° ı°w° Fæ wS° <J¡Ÿ Ôsd J¡∑ ≈®°<›w Fůfiu ≈≤ ≈C”T
tF°Ã∫°yÙ J¡F° ı°w° Fæ, ∫F ˚ÔÙ˚°≥<w tCHŸu J¡<F∫u $ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ,

≈FÔu ˚yb°fig tF°ÌubıÙ fiu ∫u wÙfi b®w ˚äyÙ„ Ÿu J¡Fu Su N°æ≤ o∏FÙ* wÙfiů* b®wů* Ju¡ ≈®˚°b Ÿu ˚äyÙ„

ŸaŸ°≤≠b≤ Ÿu <fitCÕ•w Fů y∫° S° $ <J¡ŸÙ Ÿt∫ J¡∑ f°w Fæ <J¡ ŸCtu” ≈bÕw Ju¡ N<Àfi ŸÂ„ W≤Ù∫

<„©≤ ≈≤ N≈fiu Ÿt_w ≈¿≤b°≤ Ÿu ∫C•w FůJ¡≤ ˚yb°fig „aJ¡≤ <b≤°ıt°fi Su $ Fu ZÙ≤°tıÙ, N≈fiu

≈¿≤b°≤ Ju¡ Ÿ°S fæ™>u F…Î t°≈<w Ÿu Ÿ°@°≤d N°ÃtI°fi ≤©fiub°Ô° tF°fig wuı_bÙ <bfit® ˚äyÙ„ fiu, ıů bFÙ* ≈≤ ≈<_Sw S°, Naı<Ô f°≥@J¡≤ ≈¥~>° $ ˚äyÙ„ fiu J¡F° # Fu ˚ybfig, Fu Ìubw°@Ù„ů* Ju¡ _b°tÙ, Fu ŸbÕI, Fu ≈≤tuÿb≤, ıů tæ* N°≈Ÿu ≈¥~>w° Fq≥, Ÿu J¨¡≈°J¡≤ tCHŸu „Ù|® J¡<F∫u $ Fu fi°S, w≤ay Ju¡ ŸÂ„

Sůnu Ÿt∫ tu* fi‹¸> Fů ı°fiub°ÔÙ oŸ Ÿ¨<‹¸> ≤ªfi° J¡° NbÔůJ¡fi J¡≤ tæ* fn° tCÀ@ Fů y∫° Fq≥ $ ∫Ω<≈

Ÿ°@°≤dR¡≈ Ÿu w[b J¡° ≈¿≤I°fi Fůwu F…Î ˚Ù ŸŸu <bZ°<∏w tCHu fiFÙ* <tÔ ≤FÙ Fæ $ tF°≤°ı, oŸ
ıyBq≈Ù ıÙdÕ-„ÙdÕ |≤ Ju¡ N∏Ì≤ <bZ°<∏wŸC© Ÿu ≤tdÙ∫ <J¡Ÿ N°∏w≤<fiÿª∫ J¡° NbÔ‡ffi J¡≤ tæ*

Ÿty® <ª∏w°≠b≤ Ÿu <fitCÕ•w FůJ¡≤ <fiÿªÔR¡≈ Ÿu <_Sw ≤F ŸJ¡w° F¥≥ ? oÕÿb≤ fiu J¡F° # Fu Nfi|, wCt

∫`-w` J¡∑ Ÿt_w „aJ¡°Nů* J¡° <≈^±> ~>ůnJ¡≤ N<bfi°„Ù <fi˚Õ∫ J¥¡¸>_S N°Ãt˚°b J¡° NbÔ‡ffi J¡≤

ŸyÕ - 115]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1671
tF°˚ů•w°, tF°J¡w°Õ N°æ≤ tF°Ã∫°yÙ Fů ı°Nů $ ˚äyÙ„ fiu J¡F° # Fu ≈®˚ů, ÎuŸu J¡°æfi Ÿu Ôsd Fæ*,

<ıfiJ¡∑ ≈®°<›w Fů ı°fiu ≈≤ ≈C”T tF°J¡w°Õ, tF°˚ů•w° N°æ≤ tF°Ã∫°yÙ J¡F° ı° ŸJ¡w° Fæ, ∏Fu* tCHŸu

˚ÔÙ˚°≥<w J¡<F∫u $$1-10$$

"Ÿt_w „aJ¡°Nů* J¡° <≈^±> ~>ůnJ¡≤', ∫F ıů Na„ J¡F° y∫° Fæ, ŸÙJ¡∑ <b„Ì Δ∫°¶∫° J¡≤wu Fæ* $

Fu tF°˚°y, N°Ãt° fi wů J¡w°Õ Fæ N°æ≤ fi ˚ů•w° FÙ Fæ, oŸ ≈®J¡°≤ Ju¡ <fiÿª∫ Ÿu J¡w¨ÕÃb N°<Ì

„aJ¡°Nů* Ÿu ≤<Fw tfib°Ô° FůJ¡≤ Ÿt∫°fiCŸ°≤ ≈®°›w @tÕ N°æ≤ N@tÕ J¡° ıů ≈C”T NfiC‹™>°fi J¡≤w°

Fæ, bF tF°J¡w°Õ J¡F° ı°w° Fæ $ ıů ≈C”T ≤°y-πuT ≈æÌ° J¡≤fiub°ÔÙ ªu‹¸>° N°æ≤ ŸC©-Ì…#© J¡∑ ≈®∫ůıJ¡

@tÕ-N@tÕR¡≈ <J®¡∫°J¡°-k¡Ô°k¡Ô J¡∑ oh~>° Ÿu ≤<Fw tfi Ÿu-ÎJ¡t°` ÔůJ¡Ÿay®F°SÕ N°ª≤d J¡≤w°

Fæ, bF tF°J¡w°Õ J¡F° ı°w° Fæ $ NF‡˚°b Ÿu „¥∏∫, <fitÕÔ N°æ≤ t°ÃŸ∫Õ<fitCÕ•w ıů ≈C”T πuy J¡ů

~>ůnJ¡≤ tC<fi J¡∑ <J®¡∫°Nů* Ÿu ∫C•w FůJ¡≤ tfifi N°<Ì <J®¡∫°Nů* J¡° NfiC‹™>°fi J¡≤w° Fæ, bF tF°J¡w°Õ

J¡F° ı°w° Fæ $ ≈®°≤Æ@ Ÿu NfiC<‹™>w F…Î Nÿbtu@ N°<Ì ŸÃJ¡tÕ N°æ≤ J¡Ôaı˚sd N°<Ì NŸÃJ¡tů˘ J¡∑

Ì„° tu* "tæ* @°<tÕJ¡ Fq≥, tæ* N@°<tÕJ¡ Fq≥', oÃ∫°<Ì JC¡„aJ¡° Ÿu J¡<v≈w @tÕ N°æ≤ N@tÕ Ju¡ π°≤° <ıŸJ¡∑
fC<] <Ô›w fiFÙ* FůwÙ, bF tF°J¡w°Õ J¡F° ı°w° Fæ $ ıů J¡FÙ* ≈≤ ˚Ù _fiuF fiFÙ* ≤©w°, ıů Ÿ°sÙ Ju¡

ŸÂ„ <fi<bÕJ¡°≤ ≤Fw° Fæ, N°æ≤ ıů ≈®°›w J¡°∫Õ J¡° <fi≤ÙF (<fib°ÕŸ<fiJ¡) FůJ¡≤ fw°Õb J¡≤w° Fæ, bF

≈C”T tF°J¡w°Õ J¡F° ı°w° Fæ $ πuy N°æ≤ N°fi∏Ì Ÿu ≤<Fw ıů ≈C”T <fitÕÔ ŸtfC<] Ÿu „ůJ¡ıfiJ¡

≈¿≤<_S<w∫ů* tu* „ůJ¡ fiFÙ* J¡≤w° N°æ≤ FTÕıfiJ¡ ≈¿≤¿_S<w∫ů* tu* FTÕ fiFÙ* J¡≤w°, bF tF°J¡w°Õ J¡F°
ı°w° Fæ $ N≈fiu ≈®°≤Æ@ Ÿu <ıŸ Ÿt∫ tu* ıů ˚Ù J¡ůoÕ <ªw J¡°∫Õ ≈®°›w Fů ı°∫, Ÿ Ÿt∫ tu* Ÿ

J¡°∫Õ Ju¡ <ÔÎ ªu‹¸>° J¡≤fiu tu* wÃ≈≤ ≤Ffiub°Ô°, N°Ÿ<•w„¥∏∫ ıů fC<]t°fig tC<fi Fæ, bF tF°J¡w°Õ J¡F°
ı°w° Fæ $ Ì°ŸÙfi FůJ¡≤ <b<Fw N°æ≤ <fi<T] J¡tů˘ J¡° _b∫a N°ª≤d ∫° ÌqŸ≤ů* J¡ů N°ª≤d J¡≤°fiu Ju¡ <ÔÎ ≈®u≤d° J¡≤ ≤F° ıů ≈C”T-tfi tu* N°Ãt° Ju¡ NJ¡w¨ÕÃb<fiÿª∫ Ÿu-Ìůfiů* ıyF Ÿt˚°b Ÿu ∫C•w

≤Fw° Fæ, bF tF°J¡w°Õ J¡F° ı°w° Fæ $ ıů _b˚°b Ÿu FÙ „°∏w Fæ, ıů <t` N°æ≤ „`CNů* tu* „C˚°„C˚

J¡° N°ª≤d J¡≤fiu ≈≤ ˚Ù Ÿtw° fiFÙ* ~>ůnw°, bF tF°J¡w°Õ J¡F° ı°w° Fæ $ ı∏t, <_S<w, <bfi°„

N°<Ì ˚°b<bJ¡°≤ů* tu* wS° b¨<] Îba °Ÿ Ÿu ∫C•w „≤Ù≤ů* tu* N°ÃtfC<] Ju¡ J¡°≤d <ıŸJ¡° tfi ÎJ¡R¡≈

FÙ ≤Fw° Fæ, bF tF°J¡w°Õ J¡F° ı°w° Fæ $$11-20$$
tF°˚ů•w° Ju¡ Ôsd J¡Fwu Fæ* $
ıů <J¡ŸÙŸu πuT fiFÙ* J¡≤w°, ıů <J¡ŸÙJ¡∑ N<˚Ô°T° fiFÙ* J¡≤w° N°æ≤ ıů ≈®°≤Æ@ Ÿu ≈®°›w F…Î

ŸC©, Ì…#© N°<Ì ŸfJ¡° ≈˚ůy J¡≤w° Fæ-bF tF°˚ů•w° J¡F° ı°w° Fæ $ ıů ≈C”T o<∏B∫ů* Ÿu <bT∫ů*

J¡° y®Fd J¡≤ ≤F° ˚Ù Nπ∫, NŸay N°Ãt° tu* <fi‹™>° Ju¡ J¡°≤d b°_wb tu* y®Fd fiFÙ* J¡≤w°; F°S, ≈æ≤

N°<Ì Ÿu ÔufiÌufi, ytfi N°<Ì J¡° N°ª≤d J¡≤ ≤F° ˚Ù ıů N°ÃtfC<] Ÿu N°ª≤d fiFÙ* J¡≤w° Îba

≈˚ůy J¡≤ ≤F° ˚Ù <fiÃ∫w¨›w N°Ãt° Ju¡ Ì„Õfi Ju¡ J¡°≤d ≈˚ůy fiFÙ* J¡≤w°-bF tF°˚ů•w° J¡F°
ı°w° Fæ $ ıů ≈C”T <©∏fifC<] fi FůJ¡≤ Ì°ŸÙfi Ÿ°sÙ Ju¡ ŸÌ¨„ Ÿt_w ÔůJ¡Δ∫bF°≤ů* J¡ů <J¡ŸÙ

≈®J¡°≤ J¡∑ oh~>° Ju¡ <ffi° Ìu©w° ≤Fw° Fæ - bF ≈C”T tF°˚ů•w° J¡F° ı°w° Fæ $$21-23$$ <bsu≈ Ju¡

FuwC ŸC©-Ì…#©ů* Ÿu; ı∫, ≈≤°ı∫ N°<Ì <J®¡∫°-∫ůyů* Ÿu wS° Ô°˚NÔ°˚ů* Ÿu <ıŸ ≈C”T J¡° <ªW

1672

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

<bsu≈ J¡ů ≈®°›w fiFÙ* Fůw° - bF tF°˚ů•w° J¡F° ı°w° Fæ $ ıů ≈C”T ı≤°, t≤d, N°≈<W, ≤°≠∫ N°æ≤

Ì°¿≤Ì®§ N°<Ì ŸfJ¡ů f®ÊÂ<‹¸> Ÿu ≤‡∫ FÙ ŸtHw° Fæ - bF tF°˚ů•w° J¡F° ı°w° Fæ $ ıæŸu ŸtCB

<˚∏fi-<˚∏fi ıÔů* J¡ů Ÿt°fiR¡≈ Ÿu y®Fd J¡≤w° Fæ bæŸu FÙ ıů tfiC‹∫ fnu-fnu ŸC©-Ì…#©ů* J¡ů ˚ůy Ju¡

<ÔÎ Ÿt°fiR¡≈ Ÿu (wCv∫b¨<W Ÿu) y®Fd J¡≤w° Fæ - bF tF°˚ů•w° J¡F° ı°w° Fæ $ ª∏B<f‡f Ÿu ıæŸu

<J¡≤du* <Ìw fi FůwÙ F…oÕ ˚Ù <Ìw FůwÙ Fæ* bæŸu FÙ <ıŸ ≈C”T Ÿu N<F*Ÿ°, Ÿtw°, Ÿ∏wC<‹¸> N°<Ì yCd b_wCw# <Ìw fi Fůwu F…Î ˚Ù <Ìw Fůwu Fæ* - bF tF°˚ů•w° J¡F° ı°w° Fæ $ J¡±C>N°, ©\>°, fitJ¡∑fi, wÙ©°, N<ÌΔ∫, <ÌΔ∫, Wt (ŸC_b°Ì) ∫° N@t (N_b°Ì… <fiJ¨¡‹¸>) ˚Ù N∏fi ıů ≈C”T Ÿt°fi fC<] Ÿu

©° Ôuw° Fæ - bF tF°˚ů•w° J¡F° ı°w° Fæ $ Ÿ≤Ÿ N°æ≤ fiÙ≤Ÿ wS° ŸC≤w N°æ≤ <b≤w J¡ů (≤<w<b|°w J¡ů) ıů Ÿ°æ‡∫ ≈C”T ÎJ¡ Ÿ° Ìu©w° Fæ - bF tF°˚ů•w° J¡F° ı°w° Fæ $ s°≤∫C•w wS° ªÙfiÙ Ÿu ffi°∫u y∫u fi°fi°<b@ ˚‚∫ ≈Ì°Sů˘ tu* Îba „C˚ ∫° N„C˚ b_wCNů* tu* <ıŸ ≈C”T J¡∑ <fiÿªÔ Ÿtw° ≤FwÙ Fæ, bF
tF°˚ů•w° J¡F° ı°w° Fæ $ ∫F ≈Ì°SÕ ˚ůıfi J¡≤fiu ∫ůÀ∫ Fæ N°æ≤ ∫F ˚ůıfi J¡≤fiu ∫ůÀ∫ fiFÙ* Fæ, oŸ
w≤F J¡∑ <bJ¡v≈˚°bfi° J¡ů ~>ůn J¡≤Ju¡ ıů ≈C”T N<˚Ô°T°Nů* Ÿu „¥∏∫ FůJ¡≤ ˚ůıfi J¡≤w° Fæ - bF
tF°˚ů•w° J¡F° ı°w° Fæ $ N°≈<W, Ÿ‡≈<W, tůF wS° N°fi∏ÌÌ°∫J¡ ÃJ¨¡‹¸> Îba N≈J¨¡‹¸> N∏fi ∫°
b_wC J¡° ıů - ŸbÕ` ÎJ¡R¡≈ f®ÊÂ<‹¸> Ÿu - ≈˚ůy J¡≤w° Fæ - bF ≈C”T tF°˚ů•w° J¡F° ı°w° Fæ $

@tÕ, N@tÕ, ŸC©, Ì…#© wS° ı∏t Îba t≤d J¡° <ıŸ ≈C”T fiu <fi≤<w„∫°fi∏Ì ≈¥d°Õπ∫°Ãt fC<] Ÿu Ã∫°y J¡≤ <Ì∫° Fæ - bF tF°Ã∫°yÙ J¡F° ı°w° Fæ $ Ÿ‡≈¥dÕ oh~>°Nů*, Ÿt_w „aJ¡°Nů*, b°dÙ, tfi N°æ≤

„≤Ù≤ J¡Ù Ÿ˚Ù ªu‹¸>°Nů* wS° ŸbÕ<b@ <fiÿª∫ůa J¡° <ıŸ ≈C”T fiu N≈fiÙ fC<] Ÿu ˚ÔÙ˚°≥<w Ã∫°y J¡≤

<Ì∫° Fæ - bF tF°Ã∫°yÙ J¡F° ı°w° Fæ $ ÌuF, tfi, o<∏B∫ů* wS° tfi J¡∑ <_S<w J¡∑ ŸW° J¡° wwg-wwg Ì…#©ů* Ju¡ Ÿ°S <ıŸfiu <tØ∫°ÃbfC<] Ÿu ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ <Ì∫° Fæ - bF tF°Ã∫°yÙ J¡F° ı°w° Fæ $ „≤Ù≤ tu≤°
fiFÙ* Fæ, tu≤° ı∏t ˚Ù fiFÙ* F…N° Fæ, o‹¸> N°æ≤ N<fi‹¸> Ju¡ N°ª≤dR¡≈ <b<Fw N°æ≤ <fi<T] J¡tÕ ˚Ù tu≤u fiFÙ* Fæ - ∫ů* N≈fiu ⁄Ì∫ tu* <ıŸ ≈C”T fiu Â» <fiÿª∫ J¡≤ <Ô∫° Fæ -bF tF°Ã∫°yÙ J¡F° ı°w° Fæ $ <ıŸ

≈C”T fiu @tÕ N°æ≤ N@tÕ („°≤Ù¿≤J¡) wS° b°dÙ N°<Ì π°≤° ªu<‹¸>w (t°fi<ŸJ¡) Ÿf <bT∫ů* J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ <Ì∫° Fæ, bF tF°Ã∫°yÙ J¡F° ı°w° Fæ $ <ıwfiÙ ∫F Ÿ‡≈¥dÕ Âÿ∫ J¡Ôfi° <Ì©°oÕ Ìu ≤FÙ Fæ ŸJ¡°

<ıŸ ≈C”T fiu Nh~>Ù w≤F Ÿu Ã∫°y J¡≤ <Ì∫° Fæ - bF tF°Ã∫°yÙ J¡F° ı°w° Fæ $$24-38$$

Nf ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

Fu Nfi|, ÌubÌubu„ ˚yb°fig „aJ¡≤ fiu fF…w <Ìfi ≈FÔu ˚äyÙ„ J¡ů oŸ w≤F J¡° (≈¥bůÕ•w ≤Ù<w J¡°)

≈Ìu„ <Ì∫° S° $ Fu ≤°tıÙ, N°≈ ˚Ù oŸÙ Â<‹¸> J¡° NbÔ‡ffi J¡≤ Ÿ°aŸ°¿≤J¡ w°≈ů* Ÿu „¥∏∫ FůJ¡≤

Nb<_Sw ≤<F∫u $$39$$

<ıŸ ˚°bfi° Ÿu ≈C”T Nfi°∫°Ÿ tF°J¡w°Õ, tF°˚ů•w° N°æ≤ tF°Ã∫°yÙ ffi ı°w° Fæ, Ÿ ˚°bfi°

J¡° ZÙ≤°tıÙ J¡ů ≈Ìu„ Ìuwu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, NI°fiR¡≈ Naıfi Ÿu „¥∏∫ <fitÕÔ <_S<w J¡ů ≈®°›wJ¡≤ N°≈ ∫F ˚°bfi° J¡∑<ı∫u <J¡

ŸÌ° ≈®J¡°„t°fi, <fitÕÔ_bR¡≈, N°<Ì N°æ≤ N∏w Ÿu „¥∏∫ Ju¡bÔ ≈≤f®Ê FÙ N∏w tu* <bΩt°fi ≤Fw° Fæ, f®Ê Ÿu N<w¿≤•w J¡v≈fi°ı<fiw JC¡~> ˚Ù ≈Ì°SÕ fiFÙ* Fæ $ oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ <fi≤∏w≤ ˚°bfi° J¡≤ J¡v≈fi°R¡≈Ù

ŸyÕ - 116]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1673
tÔů* Ÿu <fitCÕ•w b¨<Wb°Ôu FůJ¡≤ <fib°Õd ≈Ì J¡ů ≈®°›w J¡∑<ı∫u $$40$$ Fu <≈®∫, oŸ ŸaŸ°≤ tu* ıů JC¡~>

˚Ù <Ì©°oÕ ≈nw° Fæ, bF Ÿf J¡v≈ů* tu* ≈®<Ÿ] J¡°∫Õ N°æ≤ J¡°≤d J¡° t¥Ô J¡°≤d <fi<bÕJ¡°≤ ≈≤t°Ãt_bR¡≈

≈≤f®Ê FÙ Fæ $ bF fnu-fnu NfiuJ¡ Ÿyů˘ Ÿu <b„°Ô N°J¡°≤b°Ô° Fůfiu≈≤ ˚Ù NŸÔ tua N°J¡°„R¡≈ FÙ Fæ,

∫°fiÙ Ÿ‡≈¥dÕ <bJ¡v≈ů* Ÿu <fitCÕ•w FÙ Fæ $ ª¥≥<J¡ J¡FÙ* ≈≤ JC¡~> ˚Ù ≈Ì°SÕ ª°Fu bF _S¥Ô Fů, ª°Fu Ÿ¥‚t Fů

∫° ª°Fu J¡°≤dR¡≈ Fů, ŸÌæJ¡≤Ÿ ≈≤f®Ê Ÿu <˚∏fi <J¡ŸÙ w≤F fiFÙ* Fů ŸJ¡w°, oŸ<ÔÎ Fu Ÿ°@ů, N°≈

"tæ* ŸBq≈ f®Ê Fq≥', oŸ ≈®J¡°≤ J¡° N≈fiu N∏Ì≤ <fiÿª∫ J¡≤Ju¡ ŸbÕ≈®St Ÿt°<@ Ju¡ NU∫°Ÿ J¡° fÔ ≈®°›w J¡≤ <_Sw ≤<F∫u $ wÌfi∏w≤ <k¡≤ J®¡t Ÿu Ÿ›wt ˚¥<tJ¡° Ju¡ «¡≈≤ ª»J¡≤ Ÿ‡≈¥dÕ N°„aJ¡°Nů* Ju¡ <bÔ°Ÿ

J¡ů ~>ůnJ¡≤ fæ™> ı°o∫u $$41,42$$ Fu Ÿ°@ů, ∫<Ì N°≈ N∏wtCÕ© FůJ¡≤ NFaJ¡°≤„¥∏∫ _bR¡≈ J¡ů ≈®°›w Fů ı°wu Fæ*, wů f°F≤ Ju¡ Ÿt_w J¡°∫ů˘ J¡° <fi≤∏w≤ Ÿ‡≈°Ìfi J¡≤wu F…Î ˚Ù N°≈ J¡˚Ù ˚Ù ©uÌ J¡ů fiFÙ*

≈®°›w Fůwu Fæa $$43$$

ÎJ¡ Ÿ°æ ≈∏BFb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ÎJ¡ Ÿ°æ ŸůÔFb°≥ ŸyÕ
yÔ ≤Fu wS° y<Ôw F…Î <ªW Ju¡ Ôsdů* J¡° bdÕfi $

ZÙ≤°tª∏BıÙ fiu J¡F° # Fu ŸbÕ@tÕI, Fu ˚ybfig, NFaJ¡°≤ fi°tJ¡ <ªW <ıŸ Ÿt∫ y<Ôw Fů ı°w°

Fæ ∫° yÔfiu Ôy ı°w° Fæ Ÿ Ÿt∫ F…Î b°Ÿfi°„¥∏∫ tfi J¡° •∫° _bR¡≈ Fůw° Fæ ? $1$$

∫ů* ZÙ≤°tª∏BıÙ Ju¡ π°≤° ≈¥~>u ı°fiu ≈≤, tůF N°<Ì ÌůTů* J¡° s∫ FÙ ≈FÔu tC¶∫ _bR¡≈ Fæ, ÎuŸ°
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ J¡Fwu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ, „C˚® (b°Ÿfi°„¥∏∫) tfi J¡ů ≈≤Ùs° J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ÌqŸ≤ů*

Ju¡ π°≤° ıfÌÕ_wÙ ≈æÌ° J¡≤°∫u y∫u ˚Ù - Ôů˚, tůF N°<Ì ÌůT Ÿ w≤F <Ô›w fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡wu, <ıŸ
w≤F ıÔ J¡tÔ J¡ů <Ô›w fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡wu $$2$$

ŸÌ° tC© J¡∑ ≈®Ÿ∏fiw° ˚Ù ŸJ¡° Ôsd Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, I°fi°<Àfi Ÿu <bb°ÌFuwC ≈°≈R¡≈ NFaJ¡°≤fi°tJ¡ <ªW Ju¡ <bÔÙfi Fů ı°fiu ≈≤ ≈®Ÿ∏fiw°

N°<Ì „ů˚°Î≥ tC© J¡ů fiFÙ* ~>ůnwÙ $$3$$

J¡FÙ F…oÕ f°wů* J¡° <b_w°≤≈¥bÕJ¡ bdÕfi J¡≤ ≤Fu tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ ÌqŸ≤u Ôsd ˚Ù J¡Fwu Fæ* $

(<ªW Ju¡ fi‹¸> Fů ı°fiu ≈≤) b°Ÿfi°Nů* J¡∑ y°≥™>u <~>∏fi-<˚∏fi-ŸÙ FůJ¡≤ @Ù≤u-@Ù≤u <fÔJC¡Ô ¸¥>¸>fiu Ôy ı°wÙ Fæ $ J®¡ů@ J¡t Fůfiu Ôy ı°w° Fæ N°æ≤ tůF wů <fi#Ÿ∏ÌuF t∏Ìw° J¡ů ≈®°›w Fů ı°w° Fæ $ J¡°t SJ¡ ı°w° Fæ N°æ≤ Ôů˚ wů fi ı°fiu J¡F°≥ ˚°y ı°w° Fæ, o<∏B∫°≥ ©¥f vÔ<Ÿw fiFÙ* FůwÙ* N°æ≤ fi ©uÌ

FÙ N<@J¡ _kC¡¿≤w Fůw° Fæ $ Ÿ Ÿt∫ Ì…#© f»wu fiFÙ* N°æ≤ ŸC© N<˚t°fiÙ ffi°wu fiFÙ* Fæ $ ⁄Ì∫ tu*

™>^±>J¡ ≈F…≥ª°fiub°ÔÙ Ÿtw° Ÿf ıyF <Ìw FůwÙ Fæ $$4-6$$

I°<fi∫ů* Ju¡ tC© ≈≤ ˚Ù ŸC©-Ì…#© Ju¡ <ªÖ ≈®Ÿ°Ì N°æ≤ t°<Ô∏∫ N°<Ì ¿J¡ŸÙ Ÿt∫ <Ì©°oÕ Ìuwu Fæ*
ıæŸu <J¡ Ì…b°ÕŸ° M¡<T J¡° „°≈ ŸCfifiu ≈≤ JC¡‡˚ wS° ≤°ı° <„<©ºbı Ju¡ tC© ≈≤ NSb° <bÿb°<t` Ju¡
π°≤° F¿≤ÿª∏B J¡ů ™>yfiu ≈≤ wS° ≈C` J¡ů t°≤fiu ≈≤ b<Ÿ‹™>ıÙ Ju¡ tC© ≈≤ Ì°ŸÙ Ÿ°k¡ HÔJ¡ ≤FÙ SÙ,

1674

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

ÎuŸÙ Ì„° tu* "≈®Ÿ∏fiw° N°<Ì „ů˚°Î≥ tC≥F J¡ů fiFÙ* ~>ůnwÙ' ∫F N°≈J¡° Ôsd Jæ¡Ÿu |¸>w° Fæ ? ∫<Ì

ÎuŸÙ N°„aJ¡° J¡∑ ı°∫, wů Ÿ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

∫u ŸC©, Ì…#© N°<Ì ∫<Ì <Ì©°oÕ Ìuwu ˚Ù Fæ*, wů <k¡≤ bu <Ì©°oÕt°` FÙ Ìuwu Fæ*, •∫ů*<J¡ ÎuŸu ≈C”T

J¡∑ Â<‹¸> tu* wCh~> Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ŸJu¡ tfi J¡ů bu <Ô›w fiFÙ* J¡≤ ≈°wu Fæ* $ ˚ůy J¡≤°fiub°Ôu ≈®fÔ

≈®°≤Æ@ Ÿu Ì…#© N°æ≤ Ì…#© Ju¡ <ªÖ t°<Ô∏∫ J¡∑ N°˚° J¡° J¡˚Ù Ì∫ Fůfiu ≈≤ ˚Ù NyÔu sd tu* FÙ

<tØ∫°ÃbfC<] Ÿu fiJu¡ f°<@w Fů ı°fiu ≈≤ I°fiÙ ≈C”T Ju¡ <ªW J¡ů bu <Ô›w fiFÙ* J¡≤ ≈°wu, oŸ<ÔÎ

I°<fi∫ů* Ju¡ tCC© ≈≤ ıů _b°˚°<bJ¡ ≈®Ÿ∏fiw° ≤FwÙ Fæ, ŸJ¡° <b|°w fiFÙ* Fůw°, ∫F w°Ã≈∫Õ

Fæ $$7$$ <ªW yÔ ı°fiu ≈≤ Ÿ°@C ≈C”T Ìubw°Nů* J¡° ˚Ù _≈¨FdÙ∫ ffi ı°w° Fæ $ oŸ ≈C”T Ju¡ ⁄Ì∫
tu* „ÙwÔ ª°aÌfiÙR¡≈Ù Ÿtw° <Ìw FůwÙ Fæ $$8$$ ÎuŸ° Ÿ°@C ≈C”T ∫ů* FÙ _b˚°bw# ≈„°∏w, J¡tfiÙ∫, ŸuΔ∫, N≈®<w≤ů@Ù (ÌqŸ≤u J¡∑ N<˚Ô°T° J¡° <b|°w fi J¡≤fiub°Ôu) <bfiÙw, fÔ„°ÔÙ, _bh~> N°æ≤ tF°fig „≤Ù≤ J¡ů @°≤d J¡≤w° Fæ $ <b˚b N°æ≤ Ì¿≤Bw° Ÿu <bTt, <b<ª` N°æ≤ tF°fig Fůw°

F…N° ˚Ù ∫F ŸaŸ°≤<b˚®t y<Ôw-NFaJ¡°≤b°Ôu Ÿ≠ıfiů* Ju¡ ≈®<w fi wů N°fi∏Ì Ju¡ <ÔÎ Fæ N°æ≤ fi ©uÌ

Ju¡ <ÔÎ Fæ $$9,10$$

Nf N°ÃtÔ°˚ J¡∑ NÃ∫∏w ŸCÔ˚w° Ì„°Õ ≤Fu tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ ŸJu¡ <ÔÎ ≈®b¨W fi F…Î ≈C”Tů*

J¡∑ <fi∏Ì° J¡≤wu Fæ* $
fC<]R¡≈Ù ≈®J¡°„ Ÿu ÔU∫ oŸ ≈≤t°Ãtb_wC tu*, <ıŸJ¡° Ô°˚ Fůfiu ≈≤ Ÿt_w N°≈<W∫°≥ N_w Fů ı°wÙ Fæ*, ıů tfiC‹∫ tůF Ju¡ J¡°≤d ≈®b¨W fiFÙ* Fůw°, Ÿ fi≤°@t J¡ů <@•J¡°≤ Fæ $$11$$
wf ŸJ¡∑ ≈®b¨<W tu* J¡°æfi-Ÿ° ≈®St ≈°∫ Fæ, ∫<Ì ÎuŸÙ J¡ůoÕ N°„aJ¡° J¡≤u, wů Ÿ ≈≤-<bbuJ¡

N°æ≤ bæ≤°À∫ FÙ ŸJ¡∑ ≈®b¨<W tu* ≈®St ≈°∫ Fæ-∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, Ì…#©R¡≈Ù ≤Ãfiů* J¡° ˚a±>°≤, ı∏t N°æ≤ t≤d Ÿu ∫C•w ŸaŸ°≤Ÿ°y≤ J¡ů ≈°≤ J¡≤fiu J¡∑
oh~>° ≤© ≤Fu ≈C”T Ju¡ <ÔÎ <fi≤<w„∫°fi∏Ì N°Ãt° tu* <ª≤J¡°Ô wJ¡ ŸtC<ªw <bZ°<∏w ≈°fiu tu* "tæ* J¡°æfi Fq≥' "∫F ıywg •∫° Fæ, ≈≤t°Ãtw[b Jæ¡Ÿ° Fæ ? ofi wCh~> ˚ůyů* Ÿu J¡°æfi-Ÿ° k¡Ô <tÔuy°' ∫ů* <fi≤∏w≤

©¥f NU∫_w F…oÕ <bª°≤ N°æ≤ bæ≤°À∫R¡<≈dÙ t<w FÙ ≈≤t ≈°∫ N<˚tw Fæ, oŸ<ÔÎ ŸÙJ¡° N°Z∫

J¡≤fi° ª°<FÎ, ∫F ˚°b Fæ $$12$$

ÎJ¡ Ÿ°æ ŸůÔFb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ÎJ¡ Ÿ°æ Ÿ`Fb°≥ ŸyÕ
tæ* J¡°æfi Fq≥, ∫F ıywg •∫° Fæ, oŸ <bª°≤ tu* Â‹¸>°∏w˚¥w tfiC ˚ybfig π°≤° b<dÕw o‚b°JC¡ Ju¡ <bbuJ¡ J¡° bdÕfi $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, o‚b°JC¡ ba„ tu* ŸtCÃ≈∏fi N°≈ Ju¡ t¥Ô≈C”T
o‚b°JC¡fi°tJ¡ ≤°ı° <ıŸ w≤F Ju¡ <bª°≤ Ÿu tC•w Fů y∫u, Ÿ <bª°≤ J¡ů N°≈ ŸC<fi∫u $ N≈fiu ≤°≠∫ J¡°

≈¿≤≈°Ôfi J¡≤ ≤Fu o‚b°JC¡ fi°tJ¡ ≤°ı° <J¡ŸÙ Ÿt∫ ÎJ¡°∏w tu* ı°J¡≤ N≈fiu tfi Ÿu _b∫a ∫F <bª°≤

J¡≤fiu Ôyu $ fC»°≈°, t¨Ã∫C, Ÿasů˚, ŸC©, ÌC#© wS° fi°fi°<b@ ˚®tů* Ÿu ≈¥dÕ <_S<wb°Ôu oŸ Âÿ∫ ≈®≈aª

ŸyÕ - 117]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1675

J¡° FuwC •∫° Fæ ? <bª°≤ J¡≤ ≤Fu ˚Ù bF ≤°ı° ıf ıywg Ju¡ J¡°≤d J¡ů fi ŸtH ŸJu¡ wf ∏Fů*fiu ÎJ¡ <Ìfi f®ÊÔůJ¡ Ÿu N°∫u FCÎ Ÿ˚° tu* fæ™>u wS° ≈¥<ıw FCÎ N≈fiu <≈w° ≈®ı°≈<w tfiC Ÿu ≈¥~>° $$1-4$$
o‚b°JC¡ fiu J¡F° # Fu ˚ybfig, N°≈J¡∑ Ì∫° FÙ N°≈Ÿu @¨‹¸>w°≈¥bÕJ¡ ≈¥~>fiu Ju¡ <ÔÎ tCHu ≈®u¿≤w J¡≤ ≤FÙ

Fæ $ Fu J¡”d°<fi@u, ∫F Ÿ¨<‹¸> J¡F°≥ Ÿu N°oÕ Fæ, oŸJ¡° _bR¡≈ Jæ¡Ÿ° Fæ, ∫F Ÿa¶∫° N°æ≤ ≈¿≤t°d Ÿu

<J¡wfiÙ fnÙ Fæ, <J¡Ÿ ˚ů•w° wS° _b°tÙ J¡∑ ∫F ˚ůÀ∫ ffiÙ FCoÕ Fæ $ J¡f <J¡Ÿfiu oŸJ¡∑ ≤ªfi° J¡∑ Fæ oÃ∫°<Ì Ÿf N°≈ bæ<ÌJ¡ ≤Ù<w Ÿu Nh~>Ù w≤F J¡<F∫u $ NS°Õwg buÌ N°<Ì Ju¡ N°@°≤ ≈≤ ªÔu N° ≤Fu

≈Ìu„≈≤‡≈≤°R¡≈ Ÿ‡≈®Ì°∫ Ju¡ NfiCŸ°≤ ıů N°≈J¡ů t°Ô¥t FCN° Fů ŸÙ J¡° N°≈ bdÕfi J¡∑<ı∫u, wJÕ¡

Ÿu fioÕ J¡v≈fi° J¡≤Ju¡ JC¡~> J¡Ffiu J¡∑ Ì∫° fi J¡∑<ı∫u $ Fu ˚ybfig, Ÿ|fi Ì¥≤ wJ¡ <f~>°∫u y∫u ı°Ô Ÿu ≈sÙ

J¡∑ fi°o˘ oŸ <bTt ŸaŸ°≤ı°Ô Ÿu tæ* <J¡Ÿ w≤F tC•w Fů ŸJ¥≥¡y° ? tfiC fiu J¡F° # Fu ≤°ıfig, NFů <ª≤J¡°Ô

Ju¡ f°Ì ŸC∏Ì≤ <bJ¡°Ÿ∫C•w <bbuJ¡ Fůfiu ≈≤ wCtfiu ∫F ÎuŸ° ≈®ÿfi <J¡∫° Fæ, ıů <tØ∫°˚¥w NfiSů˘ J¡°

h~>uÌ J¡≤ Ìufiub°Ô° wS° Ÿf ≈®ÿfiů* J¡° Ÿ°≤ Fæ $$5-8$$

fi ≈®ÿfiů* tu* ŸbÕ≈®St w[bů≈Ìu„ tu* NÃ∫∏w ≈∫ůyÙ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d "_bR¡≈a ª°_∫ J¡∑ Â„tg'

(oŸ ıywg J¡° _bR¡≈ Jæ¡Ÿ° Fæ) oŸ ≈®ÿfi J¡° W≤ Ìuwu Fæ* $

Fu tFÙ≈wu, ıů JC¡~> ∫F <Ì©°oÕ Ìu ≤F° Fæ, bF b_wCw# JC¡~> ˚Ù fiFÙ* Fæ $ ∫F y∏@bÕfiy≤ wS°
t”_SÔ tu* ıÔ ıæŸ° Nb¿_Sw Fæ $ ˚°b ∫F <J¡ <tØ∫°˚¥w ıywg J¡° ıů NŸÃ_bR¡≈ Fæ bF ŸbÕS°

NŸwg FÙ Fæ $$9$$

N≈fiu ≈°Ì°fi J¡°≤d tu* ≈≤tŸ¥‚tR¡≈ Ÿu ¿_Sw J¡°∫Õ FÙ N≈fiu J¡°≤dů* Ju¡ π°≤° N°<b˚¥Õw Fůw°

Fæ - ÎuŸ° Ÿ°a¶∫b°ÌÙ Ôůy J¡Fwu Fæ* N°æ≤ buÌ°∏wÙ Ôůy J¡Fwu Fæ* <J¡ ŸÌgf®Ê FÙ ıyBq≈ Ÿu Ÿ¨<‹¸> tu*

Ÿ‡≈∏fi Fůw° Fæ $ ÎuŸÙ ¿_S<w tu* ∫F Jæ¡Ÿu J¡Fwu Fæ* <J¡ ıywg JC¡~> ˚Ù fiFÙ* Fæ ? ofi Ìůfiů* tu* Ÿ°a¶∫b°ÌÙ

Ju¡ ≈®<w J¡Fwu Fæ* $

Ÿ°sÙ ∫° o¿∏B∫ů* Ju¡ π°≤° ıů b_wC <Ì©°oÕ fiFÙ* ÌuwÙ bF <J¡ŸÙ˚Ù R¡≈ Ÿu, ≈®t°d fi Fůfiu Ju¡

J¡°≤d, N≈fiu ≈°Ì°fi J¡°≤d tu* ¿_Sw fiFÙ* Fæ $ T‹™> tfifi°tJ¡ o¿∏B∫ Ÿu NwÙw Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ŸJ¡∑

Ÿ‡˚°bfi° ˚Ù fiFÙ* Fæ $$10$$
buÌ°∏wÙ Ju¡ ≈®<w J¡Fwu Fæ* $

F°≥, oŸ Ÿ¨<‹¸> tu* N<bfi°„Ù ıů ≈≤ b_wC Fæ, bF wů ¿_Sw Fæ FÙ, bFÙ "Ÿwg', "N°Ãt°' oÃ∫°<Ì
fi°tů* Ÿu J¡FÙ ı°wÙ Fæ $$11$$ Fu ≤°ıfig, ∫F Ÿ‡≈¥dÕ Âÿ∫ů* Ÿu ˚≤Ù FCoÕ Ÿ¨<‹¸>≈≤‡≈≤° ŸÙ ŸÌ°Ãt_bR¡≈
tF°fig Ì≈Õd tu* ≈®<w<f‡f J¡ů ≈®°›w Fů y∫Ù Fæ (N) $$12$$
wf "fFC_∫°a ≈®ı°∫u∫' oÃ∫°<Ì ŸaJ¡v≈ J¡≤Ju¡ f®Ê tu* ıywg N°æ≤ ıÙb˚°b J¡° ≈®<w≈°Ìfi J¡≤fiub°ÔÙ

ZC<w J¡° •∫° N<˚≈®°∫ Fæ, oŸ N°„aJ¡° ≈≤ J¡Fwu Fæ* $
wuı Ju¡ _b˚°b Ÿu Ã≈∏fi FCoÕ f®Ê J¡∑ _kC¡≤d„ÙÔ J¡ůoÕ „<•w∫°≥ wů _S¥Ô Ÿt<‹¸> Ju¡ N<˚t°fi (N) Ì≈Õd J¡∑ ŸW° ıæŸu ≈®<w<f‡fů* tu* Fæ bæŸu FÙ ŸaŸy°Õº∫°Ÿ Ÿu f®Ê J¡∑ ŸW° Ÿu NfiC<b]

∫Ω<≈ ıywg Fæ, wS°<≈ oŸJ¡∑ _bw# ŸW° fiFÙ* FÙ Fæ, oŸ<ÔÎ "w∏fi°¿_w fi¨≈ <J*¡ªfi' ∫F ıů J¡F°
y∫° Fæ bF <fÔJC¡Ô ™>ÙJ¡ FÙ Fæ, ∫F ˚°b Fæ $

1676

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ÿu f®Ê°^±>R¡≈ tu* <bb<wÕw Fů ı°wÙ Fæ*; J¡ůoÕ ≈¨<SbÙ N°<Ì Ju¡ N<˚t°fi Ÿu ≈®°<dR¡≈w° J¡ů ≈®°›w Fů ı°wÙ Fæ* N°æ≤ ofiŸu N<w¿≤•w ıů J¡ůoÕ „<•w∫°≥ Fæ* bu N∏∫w° J¡ů ∫°fiÙ ª°≤ w≤F Ju¡ ≈®°¿d∫ů* Ju¡ R¡≈ tu*

≈®°›w Fů ı°wÙ Fæ* oŸ w≤F ıywg J¡∑ ¿_S<w FůwÙ Fæ $$13$$

<tØ∫°˚¥w ≈°<@∫ů* tu* ˚®°<∏w Ju¡ J¡°≤d <ªÌ°˚°Ÿů* J¡∑ J¡v≈fi° J¡∑ y∫Ù Fæ, b_wCw# fiJ¡∑ ≈®Ÿ<•w fiFÙ* Fæ, oŸJ¡ů J¡Fwu Fæ* $
oŸ ŸaŸ°≤ tu* fi wů <J¡ŸÙJ¡° f∏@ Fæ N°æ≤ fi tůs Fæ, Ju¡bÔ ÎJ¡t°` Ÿf <bJ¡°≤ů* Ÿu „¥∏∫ f®Ê FÙ

Fæ $ oŸtu* fi wů Îu•∫ Fæ N°æ≤ fi <πÃb FÙ Fæ, Ju¡bÔ Ÿa<bÃŸ°≤ FÙ <bÔ<Ÿw Fů ≤F° Fæ $ $14$$

•w <πwÙ∫ ≈®ÿfi Ju¡ W≤ J¡° ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $
ıæŸu ÎJ¡ ıÔ w≤ay˚uÌů* Ÿu _kC¡¿≤w Fůw° Fæ bæŸu FÙ <ªBq≈ f®Ê ˚Ù ıywg Ju¡ fi°fi°˚uÌů* Ÿu _kC¡¿≤w Fůw° Fæ N°æ≤ bF t°∫°t°` Fůfiu Ÿu JC¡~> ˚Ù fiFÙ* Fæ, oŸ<ÔÎ Fu ≤°ıfig f∏@ N°æ≤ tůs Ju¡ ˚®t J¡ů Ì¥≤
ku*¡J¡J¡≤ <ıŸJ¡ů ŸaŸ°≤ J¡° ˚∫ Fæ FÙ fiFÙ*, ÎuŸ° wCt N˚∫R¡≈ f®ÊŸ°≤ FÙ Fů ı°Nů $$15$$

ÎJ¡ Ÿ°æ Ÿ`Fb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ÎJ¡ Ÿ°æ N™>°≤Fb°≥ ŸyÕ

J¡F°≥ Ÿu J¡f <J¡ŸJ¡∑ <J¡ŸJu¡ π°≤° ∫F Ÿ¨<‹¸> FCoÕ Fæ oÃ∫°<Ì ≈®ÿfiů* J¡° W≤ wS° N°ÃtÌ„Õfi Ju¡ ≈°∫ů* J¡° tfiC π°≤° bdÕfi $

ŸfŸu ≈FÔu „C] Ÿa<bwg Ju¡ ıÙb˚°b tu* <fi<tW fwÔ°wu Fæ* $
tfiC fiu J¡F° # Fu ≤°ıfig, ıæŸu ıÔ w≤ayR¡≈w° J¡ů ≈®°›w Fůw° Fæ, bæŸu FÙ wwg-wwg Ÿa_J¡°≤ů* Ÿu

<b<ª` N¿bΩ° tu* „C]ªæw∏∫ J¡∑ ≈®<w<f‡f_bR¡≈ Ÿa<b<W∫°≥ ŸaJ¡v≈ J¡∑ Nů≤ ∏tC© FůwÙ FCo ıÙb_bR¡≈w° J¡ů ≈®°›w FůwÙ Fæ* $$1$$ ≈°<@R¡≈ Ÿu N°<b˚¥Õw FCÎ oŸ ŸaŸ°≤ tu* (Ÿt<‹¸> N°æ≤ Δ∫<‹¸>R¡≈
tfi Ju¡ J¡°∫Õ tu*) bu ıÙb ª•J¡≤ J¡°¸>wu-<k¡≤wu Fæ* $ ∫<Ì ŸªtCª ≈¥~>° ı°∫ wů ŸC©-ÌC#© J¡∑ Ì„°Nů*

J¡° tůF tfi tu* ≤Fw° Fæ, N°Ãt° tu* fiFÙ* $$2$$

NÌ¨ÿ∫ N°Ãt° Âÿ∫ tfi tu* ∫° Ÿ°aŸ°¿≤J¡ ÌC#©ů* Ÿu ≈¥dÕ ≈®°dÙ N<bbuJ¡ ≤Ffiu ≈≤ NSb° <bbuJ¡

Fůfiu ≈≤ ŸaŸ°≤ Ju¡ ÌC#©ů* Ÿu <btC•w FCN° ıÙb Jæ¡Ÿu <Ì©°oÕ Ìuw° Fæ, ∫<Ì ÎuŸÙ N°„aJ¡° J¡∑ ı°∫, wů Ÿ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $
ıæŸu y®<Ÿw FCÎ ª∏Bt° Ju¡ J¡°≤d NÂÿ∫ ˚Ù ≤°FC <Ì©°oÕ Ìuw° Fæ bæŸu FÙ Âÿ∫ N∏w#J¡≤d wS°

ª≤tŸ°s°ÃJ¡°≤R¡≈ ŸJu¡ ≈¿≤d°t Ju¡ J¡°≤d NfiC˚bt°`_bR¡≈ N°Ãt° ˚Ù <Ì©°oÕ Ìuw° Fæ $ ≈≤tuÿb≤
fi wů NfiuJ¡ „°˜ů* Ju¡ π°≤° <Ì©°oÕ Ìuw° Fæ N°æ≤ fi yC” Ju¡ π°≤° FÙ <Ì©°oÕ Ìuw° Fæ bF wů N≈fiÙ Ÿ[b_S

(NF∏w°-ttw° Ÿu „¥∏∫) fC<] Ÿu FÙ N≈fiu N°≈ <Ì©°oÕ Ìuw° Fæ $$3,4$$

ÌuFu¿∏Ì®∫°<Ì tu* NF∏w° N°æ≤ ttw° J¡∑ „¥∏∫w° <J¡Ÿ w≤F Ìu©fiÙ ª°<FÎ, oŸu Â‹¸>°∏w≈¥bÕJ¡ _≈‹¸> fwÔ°wu Fæ* $
ıæŸu t°yÕ tu* ≤°y-πuT„¥∏∫ fC<] Ÿu ≈<SJ¡ Ìu©u ı°wu Fæ* bæŸu FÙ N≈fiÙ Ÿ[b_S fC<] Ÿu FÙ ofi N≈fiÙ o¿∏B∫ N°<Ì J¡° NbÔůJ¡fi J¡≤fi° ª°<FÎ $ Ÿ≠ıfiů* J¡ů ofitu* N°Ì≤ fC<] J¡˚Ù fi ≤©fiÙ

ŸyÕ - 118]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1677

ª°<FÎ N°æ≤ fi o∏Fu* ≈b°Ÿ N°<Ì Ju¡ π°≤° Ÿw°fi° ª°<FÎ $ ≈Ì°SÕt°`w° tu* N°<b‹¸> (ıæŸu bu Fæ*
bæŸu) bu ŸC©≈¥bÕJ¡ ≤F° J¡≤u* $ Fu ≤°ıfig, N≈fiÙ fC<] Ÿu ÌuF°<Ì ≈Ì°SÕt°` J¡° (Ì°ŸÙfi ≈Ì°SÕ

Ÿ°@°≤d J¡°) Ì¥≤ Ÿu FÙ Ã∫°yJ¡≤ N≈fiu N∏w#J¡≤d J¡ů „ÙwÔ ffi°J¡≤ „C] N°ÃtÂ<‹¸> Ÿu N°Ãt˚°b

≈®ªC≤ Fů ı°Nů $ "ÌuF tæ* FÙ F¥≥' ∫F ıů fC<] Fæ bF ŸaŸ°≤ tu* k≥¡Ÿ°fiub°ÔÙ Fæ, oŸ<ÔÎ tCtCsC ≈C”Tů*

J¡ů ÎuŸÙ fC<] J¡˚Ù fiFÙ* N≈fi°fiÙ ª°<FÎ $ <J*¡<ª∏t°` ˚Ù J¡ÔaJ¡ <ıŸtu* fiFÙ* Fæ ÎuŸ° ıů

<ª∏t°`_bR¡≈ Fæ ŸÙ R¡≈ J¡° tæ* N°J¡°„ Ÿu ˚Ù Ÿ¥‚t F¥≥ - ∫F ıů <fiÃ∫ fC<] Fæ bF ŸaŸ°≤ tu*
k≥¡Ÿ°fiub°ÔÙ fiFÙ* Fæ $$5-9$$
f°F≤ N°æ≤ ˚Ùw≤ NŸay <ª<w Ju¡ ≈®bu„ Ÿu ın ıywg Ju¡ _kC¡≤d tu* NfiCR¡≈ Â‹¸>°∏w fwÔ°wu Fæ* $
ıæŸu <fitÕÔ ıÔ Ju¡ f°F≤ N°æ≤ ˚Ùw≤ Ÿf ıyF ≈®J¡°„J¡ wuı ≤Fw° Fæ, bæŸu FÙ Ÿf b_wCNů* tu*
f°F≤ N°æ≤ ˚Ùw≤ Ÿf ıyF N°Ãt° ≤Fw° Fæ* $ ıæŸu NayÌ (Ju¡∫¥≤) N°<ÌR¡≈ N°˚¥Tdů* J¡° N°J¡°≤ ŸCbdÕ

Ju¡ FÙ Nb∫bů* J¡° ÎJ¡ bæ<ªc∫ Fæ, bæŸu ıywg wS° oŸJ¡∑ ın t°∫°R¡≈ N°J¡°≤ ˚Ù N°Ãt° J¡∑ FÙ

J¡Ô°Nů* J¡° ÎJ¡ bæ<ªc∫ Fæ $$10,11$$

J¡°ÔR¡≈Ù ŸtCÌ® Ju¡ <ÔÎ N°Ãt° tu* Ny_Ã∫ tC<fi J¡° N°≤ů≈ J¡≤fi° NÃ∫∏w N°bÿ∫J¡ Fæ, oŸ<Ô∫u J¡°Ô J¡ů FÙ ıyBq≈Ù fi<Ì∫ů* J¡° ≈ŸaF°≤_S°fi (ŸtCÌ®) J¡Fwu Fæ* $

<bfi°„R¡≈Ù f±>b°<Àfi Ÿu N°J®¡°∏w ˚∫aJ¡≤ J¡°ÔR¡≈Ù Ÿ°y≤ tu* ≈®°<dŸt¥FR¡≈Ù w≤ayů*b°ÔÙ
ıy≠ı°ÔR¡≈Ù fi<Ì∫°≥ ∫Ω<≈ <tÔ ı°wÙ Fæ* $ wS°<≈ Ÿ‡≈¥dÕ ıy≠ı°Ô J¡° ˚sJ¡ Fůfiu ≈≤ ˚Ù N°ı wJ¡ <ıŸJ¡∑ w¨<›w fi Fů ŸJ¡∑, ÎuŸu J¡°ÔR¡≈Ù Ÿ°y≤ J¡° ıů ≈°fiJ¡w°Õ Fæ, Ÿ N°Ãt_bR¡≈Ù tF°Ny_Ã∫

J¡∑ Fu ≤°ıfig, N°≈ ŸÌ°-˚°bfi° J¡≤wu ≤<F∫u $ Nfi°Ãt˚¥w oŸ ÌuF°<Ì Âÿ∫Ÿt¥F tu* N°Ãtw° J¡° Ã∫°yJ¡≤

∫°fiÙ oŸ ÌuF°<Ì Âÿ∫Ÿt¥F J¡ů N°Ãt° fi ŸtHJ¡≤ <fib°ÕŸ<fiJ¡ ˚°b tu* ≈°R¡» Fů J¡≤Ju¡ y¥»R¡≈ Ÿu ŸC©≈¥bÕJ¡ ¿_Sw ≤<F∫u $$12-14$$

<fiÃ∫_bR¡≈ N°Ãt° J¡° Ô°˚ Fůfiu ≈≤ ˚Ù ŸJ¡∑ NÔÆ@w°J¡∑ ˚®°<∏w Ÿu tfiC‹∫ J¡ů „ůJ¡ Fůw° Fæ, oŸJ¡ů J¡Fwu Fæ* $
ıæŸu _wfiJ¡ů¸>≤ Ju¡ «¡≈≤ Ÿů∫u FCÎ fhªu J¡ů ˚¥ÔJ¡≤ ŸJ¡∑ t°≥ N≈fiu fhªu Ju¡ <ÔÎ ≤ůwÙ Fæ bæŸu FÙ

N°Ãt° Ju¡ <ÔÎ ∫F tfiC‹∫ ≤ůw° Fæ $ „≤Ù≤ Ju¡ fi‹¸> Fů ı°fiu ≈≤ ∫F ≈®°dÙ N°Ãt° J¡ů Nı≤ N°æ≤ Nt≤ fi ı°fiJ¡≤ "F°, tæ* t≤ y∫°, tæ* Nfi°S Fů y∫°, F° Nf wů tæ* <fÔJC¡Ô fi‹¸> FÙ Fů y∫°' ∫ů* <bÔ°≈ J¡≤w°

Fæ $ ıæŸu ≈¿≤_≈∏Ì Ju¡ J¡°≤d ÎJ¡ FÙ ıÔ fi°fi° ≈®J¡°≤ Ju¡ N°J¡°≤ů* tu* <Ì©°oÕ Ìuw° Fæ bæŸu FÙ ŸaJ¡v≈b„

Ÿu ∫F <ªÌ®¥≈ f®Ê FÙ fi°fi° ≈®J¡°≤ Ju¡ N°J¡°≤ů* tu* J¡°∫Õ≈≤‡≈≤° Ÿu f»w° Fæ $ Fu ≈C`, wCt ŸaJ¡v≈R¡≈Ù

J¡ÔaJ¡ů* Ÿu <fitCÕ•w <ªW J¡ů N°Ãt° tu* _S°<≈w J¡≤Ju¡ <k¡≤ ≈„°∏w-Ÿu Fůwu FCÎ (•∫ů*<J¡ Ÿ Ÿt∫

Ÿt¥Ô Ÿ‡≈¥dÕ ŸaŸ°≤ J¡∑ ≈„°<∏w Fů ı°fiu ≈≤ ˚Ù ≈®°≤Æ@ ˚ůyJu¡ ≈∫ůyÙ ŸJu¡ ≈®<w˚°Ÿ J¡° Nb„uT

≤F ı°w° Fæ) Δ∫bF°≤ Ju¡ <ÔÎ ÌuFu¿∏B∫°<Ì J¡° _≈∏Ìfi Fůfiu ≈≤ ˚Ù ŸJ¡∑ N°˚°Ÿt°`w° Fůfiu Ÿu Ÿa_≈∏Ì„¥∏∫ f®Ê J¡∑ fi°o≥ oŸ Δ∫bF°≤≈¥dÕ ˚¥<t tu* _b_S N°æ≤ ŸC©Ù FůJ¡≤ ¿_Sw ≤Fů N°æ≤ oŸ ≤°≠∫

J¡° ≈¿≤≈°Ôfi J¡≤wu ≤Fů $$15-18$$

ÎJ¡ Ÿ°æ N™>°≤Fb°≥ ŸyÕ tŸ°›w

1678

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

ÎJ¡ Ÿ°æ ∏fiÙŸb°≥ ŸyÕ

<bΩ° N°æ≤ N<bΩ°R¡≈Ù N°Ãt„<•w∫ů* Ju¡ π°≤° ŸÃ∫ N°æ≤

NŸÃ∫ J¡° <fiÿª∫ Fů ı°fiu Ÿu f∏@ N°æ≤ tůs tu* ≈C”T J¡∑ _bw∏`w° ≤FwÙ Fæ, ∫F bdÕfi $

"_≈∏Ìu&›∫Ÿa_≈∏Ì<tbuF <w‹™>' (oŸ Δ∫bF°≤˚¥<t tu* ÌuFu¿∏B∫°<Ì _≈∏Ì Fůfiu ≈≤ ˚Ù _≈∏Ì„¥∏∫
f®Ê Ju¡ ŸÂ„ _b_S N°æ≤ ŸC©Ù ffiJ¡≤ ≤Fů) oÃ∫°<Ì ıů J¡F° y∫° Fæ Ÿů ∫F°≥ ≈≤ f®Ê t°∫° π°≤°

<J¡Ÿ<ÔÎ _≈¿∏Ìw Fůw° Fæ N°æ≤ <J¡Ÿ<ÔÎ _≈∏Ì Ÿu „¥∏∫ ¿_Sw ≤Fw° Fæ, oŸ w≤F J¡∑ o‚b°JC¡ J¡∑

<ıI°ŸC J¡ů ªu‹¸>°Nů* Ÿu ŸtHJ¡≤ tfiC tF°≤°ı J¡Fwu Fæ* $
tfiC fiu J¡F° # ŸbÕΔ∫°≈J¡ ∫F ≈≤t°Ãt° ≈®Ÿb@<tÕdÙ N<bΩ°„<•w Ÿu N<bπ°fiů* Ju¡ Ÿ°tfiu _b∫aŸ¨<‹¸>R¡≈ <J®¡∫°Nů* Ÿu fhªů* J¡∑ fi°o˘ J®¡∑n° <J¡∫° J¡≤w° Fæ N°æ≤ <bπ°fiů* Ju¡ Ÿ°tfiu Ÿ¨<‹¸>ŸaF°≤R¡≈

<bΩ°„<•w Ÿu Ÿt¥Ô Ÿ¨<‹¸> J¡° ŸaF°≤ J¡≤Ju¡ J¥¡¸>_S Nπ∫ N°Ãt° tu* ŸÌæb ¿_Sw ≤Fw° Fæ $$1$$

≤°y Ÿu ≈®b¨W FCÎ ªuwfi tu* ıæŸu Ÿ¨<‹¸>„<•w J¡° Ì∫ N≈fiu N°≈ Fůw° Fæ bæŸu FÙ bæ≤°À∫ Ÿu <fib¨W

FCÎ ªuwfi tu* ŸaF°≤„<•w J¡° Ì∫ ˚Ù N≈fiu N°≈ FÙ Fůw° Fæ, oŸu J¡Fwu Fæ* $

≤°y Ÿu ≈®b¨W oŸtu* _b∫a FÙ ÎuŸÙ „<•w Ã≈∏fi Fů ı°wÙ Fæ, <ıŸŸu <J¡ ∫F ŸaŸ°≤ Ju¡ f∏@fi tu*
k≥¡Ÿ ı°w° Fæ wS° _b∫a FÙ bæ≤°À∫ Ÿu <fib¨W FCÎ Ÿtu* ÎuŸÙ ˚Ù „<•w Ã≈∏fi Fů ı°wÙ Fæ <ıŸŸu <J¡

∫F tC•w Fů ı°w° Fæ $$2$$

<ıŸ I°w°Ãt° J¡∑ ıÙb, ıywg Ìůfiů* tu Ÿ°@°≤d ÎJ¡ ŸW°R¡≈ Ÿu Ÿa˚°bfi° J¡∑ ı° ≤FÙ Fæ, Ÿtu*

Fůfiub°ÔÙ <b„uT f°fl, N°º∫°¿ÃtJ¡ ≈Ì°Sů˘ J¡∑ J¡v≈fi° tu* Â‹¸>°∏w Ìuwu Fæ* $

ª∏B, Ÿ¥∫Õ, N<Àfi, w›wÔůF Îba ≤Ãfi N°<Ì J¡∑ ≈®˚° ∫° ≠b°Ô°; b¨sů* Ju¡ ≈Wu N°<Ì wS° H≤fiů* Ju¡

J¡d ıæŸu J¡¿v≈w Fæ*, bæŸu FÙ f¨Fwg oŸ f®Ê tu* ıywg J¡∑ wS° ıywg-y®°FJ¡ fC<] J¡∑ <b<ª`w° ˚Ù

J¡¿v≈w FÙ Fæ* $ bFÙ f®Ê Nf®Ê -ıæŸ° FůJ¡≤ NI°<fi∫ů* Ju¡ <ÔÎ ÌC#©≈®Ì FůJ¡≤ Nb¿_Sw Fæ $$3,4$$

ŸbÕΔ∫°≈J¡ _b∫a≈®J¡°„ N°Ãt° J¡° Ì„Õfi fi Fůfi° wS° NŸBq≈ Îba ≈®J¡°„„¥∏∫ ıywg J¡° Ì„Õfi Fůfi°, ∫F ÎJ¡ fn° ˚°≤Ù N°ÿª∫Õ Fæ N°æ≤ oŸ w≤F J¡° N°ÿª∫Õ ÎJ¡t°` N|<¸>w|¸>fi°≈¸>Ù∫ŸÙ t°∫°

Ju¡ fÔ Ÿu FÙ FCN° Fæ, oŸu J¡Fwu Fæ* $

Fu w°w, NFů ! <bÿb J¡ů tůF tu* ±>°Ô Ìufiub°ÔÙ ∫F t°∫° Jæ¡ŸÙ <b<ª` Fæ, <ıŸJu¡ fÔ Ÿu Ÿ‡≈¥dÕ

Nayů* tu* (f°fl N°æ≤ N°º∫°¿ÃtJ¡ ≈Ì°Sů˘ tu*) ˚Ùw≤ N°æ≤ f°F≤ Ÿf ıyF Δ∫°›w ˚Ù N°Ãt° J¡ů ∫F ıÙb fiFÙ* Ìu© ≈°w° $$5$$
wf <J¡Ÿ ˚°bfi° Ÿu N°Ãt° J¡ů Ìu©J¡≤ ∫F ıÙb ŸC©Ù Fůy° ? ÎuŸ° ≈®ÿfi Fůfiu ≈≤ Ÿ ˚°bfi° J¡ů J¡Fwu Fæ* $

∫F Ÿ°≤° ŸaŸ°≤ <ªBq≈Ù Ì≈Õd Fæ, (Ì≈Õd tu* ıæŸu fiy≤ N°<Ì ≈®°<w˚°<ŸJ¡ Fæ* bæŸu FÙ f®Ê tu* ∫F
ıywg ≈®°<w˚°<ŸJ¡ FÙ Fæ b°_w<bJ¡ fiFÙ* Fæ $)

oŸ w≤F J¡∑ ˚°bfi° J¡≤ ≤F° ıů ≈®°dÙ N≈fiÙ Ÿ°≤Ù oh~>°Î≥ fi‹¸> J¡≤ tůFR¡≈Ù Fı°≤ů* f°dů* Ÿu J¡˚Ù ˚Ù fi ~¥>¸>fiub°ÔÙ f®ÊR¡≈Ù J¡bª ≈<Ffiu FCÎ ≤Fw° Fæ bFÙ ŸC©Ù Fæ $$6$$ (oŸ ÌC_w≤ ŸaŸ°≤Ÿ°y≤

ŸyÕ - 120]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1679

J¡ů ≈°≤ J¡≤ ı°fiu J¡∑ oh~>° ≤©fiub°Ôu ≈®Ã∫uJ¡ ≈®°dÙ J¡ů ª°<FÎ <J¡ bF) NFtSÕ Ÿu ∫°fiÙ NFaJ¡°≤ Ÿu

<btC•w wS° <fitÕÔŸ°¿[bJ¡ N∏w#J¡≤d Ÿu "Ÿ˚Ù ≈Ì°SÕ N°J¡°„ Ju¡ ŸÂ„ <fi≤°@°≤ <ªBq≈ f®Ê FÙ Fæ'

ÎuŸÙ ˚°bfi° J¡≤u* $$7$$ ˚B, ∫F Nh~>° Fæ N°æ≤ ∫F Nh~>° fiFÙ* Fæ, oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ ˚°bfi° FÙ N°≈Ju¡ ÌC#©

J¡∑ J¡°≤d Fæ $ ıf bF ˚°bfi° ŸbÕ` ŸtÂ<‹¸>R¡≈Ù N<Àfi Ÿu ıÔ y∫Ù, wf ÌC#© J¡∑ ≈®°<›w FÙ J¡F°≥ ? $$8$$

Fu ≤°ıfig, Ÿt°<@ Ju¡ NU∫°Ÿ Ÿu Ÿ˚Ù ≈Ì°Sů˘ J¡∑ <b_t¨<w Fů ı°wÙ Fæ, oŸ <b_t¨<wR¡≈Ù „˜ Ÿu

<≈®∫N<≈®∫R¡≈ <bTtw° J¡∑ J¡v≈fi° J¡ů ŸtÂ<‹¸> J¡∑ Â»w° π°≤° N°≈ _b∫a FÙ J¡°¸> ±>°Ôu, •∫ů*<J¡ bFÙ

≤°y-πuT J¡∑ FuwC Fæ $$9$$ Fu ≤°ıfig, wCt ≈FÔu Ÿt°<@ Ÿu f°fl NSů˘ J¡∑ ˚°bfi° J¡° N°æ≤ ŸJu¡ FuwC

@tÕN@tÕ Ju¡ ıayÔ J¡° ~>uÌfi J¡≤ů <k¡≤ Wt Ÿ¥‚tw° (f®Ê˚°b) ≈®°›w J¡≤ „ůJ¡≤<Fw Fů ı°Nů $$10$$

Fu ≈C`, ŸfŸu ≈FÔu wCt ŸÌŸπ_wC Ju¡ <bbuJ¡ Ju¡ <bÔ°Ÿ Ÿu ∫C•w FůJ¡≤ Ÿt°<@ Ÿu Ÿt_w f°fl J¡v≈fi°Nů*

Ÿu <fitCÕ•w Fů ı°Nů wS° Ÿt_w ofi <b„°Ô ˚Cbfiů* J¡ů N≈fiu ≈¥dÕ N°Ãt° Ju¡ _bR¡≈ Ÿu Nůw-≈®ůw J¡≤

Ìů $ wÌfi∏w≤ NŸÙt f®ÊR¡≈ ŸC© Ju¡ NU∫CÌ∫ J¡ů ≈®°›w FůJ¡≤ ŸJu¡ Ÿ°S ÎJ¡R¡≈ Fůwu FCÎ ŸaŸ°≤R¡≈

≤ůy Ÿu „¥∏∫ FůJ¡≤ ≈°≥ªbÙ* N°æ≤ ~>™>Ù ˚¥<tJ¡°Nůa tu* ÌÙ|ÕJ¡°ÔwJ¡ ¿_S≤ ≤Fů N°æ≤ N∏w tu* Ÿ°wbÙ*

˚¥<tJ¡° tu* <bsu≈R¡≈ <bTtw° J¡∑ N°Ã∫¿∏wJ¡ „°<∏w Ÿu ı<fiw Ÿt, „C˚® N°æ≤ <fitÕÔ°J¡°≤ Ÿu ∫C•w Fů wCt <fi˚Õ∫ ªæw∏∫„≤Ù≤ ffi ı°Nů $$11$$

ÎJ¡ Ÿ°æ ∏fiÙŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ÎJ¡ Ÿ°æ fÙŸb°≥ ŸyÕ
tC<•w ª°Ffiub°Ôu ≈C”T Ju¡ <ÔÎ N°≤‡˚ J¡∑ wÙfi, tC•w Fůfiub°Ôu Ju¡ <ÔÎ ª°æSÙ N°æ≤
tC•w FCÎ ≈C”T Ju¡ <ÔÎ N°yu J¡∑ wÙfi-∫ů* Ÿ°w ˚¥<tJ¡°Nů* J¡° bdÕfi $

"≈≤a ŸtuÃ∫ w°fibtg' oŸ ≈FÔu ŸyÕ Ju¡ ÿÔůJ¡°a„ Ÿu ˚¥<tJ¡° Ju¡ NU∫°Ÿ J¡° ıů k¡Ô J¡F° y∫° Fæ

Ÿ k¡Ô J¡∑ ≈®°<›w tu* J¡°≤d˚¥w ıů NÔy-NÔy ˚¥<tJ¡°Î≥ Fæ* fiJ¡° bdÕfi J¡≤wu Fæ* $
tfiC tF°≤°ı fiu J¡F° # Fu ≤°ıfig, ŸfŸu ≈FÔu „°˜ N°æ≤ Ÿ≠ıfiů* J¡∑ Ÿay<w Ÿu N≈fiÙ fC<] f»°fiÙ

ª°<FÎ, ∫FÙ ∫ůy J¡∑ ∫° ∫ůyÙ J¡∑ ≈FÔÙ ˚¥<tJ¡° J¡FÙ y∫Ù Fæ $ <fi‹J¡TÕ ∫F Fæ <J¡ Ÿ°@fiªwC‹¸>∫ J¡∑

≈®°<›w wS° yC” Îba ŸwÙØ∫Õ (ŸF≈°™>Ù) N°<Ì J¡∑ ŸF°∫w° ÔuJ¡≤ <J¡∫° y∫° Zbd FÙ ≈FÔÙ ˚¥<tJ¡°

Fæ N°æ≤ ∫FÙ Ã≈<W ≈®J¡≤d tu* Ì„°Õ∫Ù y∫Ù Fæ $ tfifi Ì¥Ÿ≤Ù ˚¥<tJ¡° Fæ, NŸay N<πwÙ∫ N°Ãt° J¡∑

˚°bfi° ∫°fiÙ <fi<Ìº∫°Ÿfi wÙŸ≤Ù ˚¥<tJ¡° Fæ N°æ≤ w[bŸ°s°ÃJ¡°≤ Ÿu NI°fi N°<Ì <fi<©Ô ≈®≈aª J¡∑

<fib¨<W J¡≤fiub°ÔÙ <bÔ°≈fiÙ fi°t J¡∑ ª°æSÙ ˚¥<tJ¡° Fæ, ∫FÙ ª°æSÙ ˚¥<tJ¡° N¿bΩ°<bÔ∫R¡≈ J¡FÙ
ı°wÙ Fæ $ Ÿt°<@ Ju¡ ≈¿≤≈°J¡ Ÿu FCN° <b„C] Ÿa<bÌ®¥≈ ≈®J¡°„t∫ ıů N°fi∏Ì Fæ Ÿ N°fi∏Ì J¡Ù _bR¡≈˚¥w

≈°≥ªbÙ* ˚¥<tJ¡° Fæ, oŸ ˚¥<tJ¡° tu* ıÙb∏tC•w ≈C”T N°@u Ÿů∫u ∫° ı°yu FCÎ ≈C”T Ju¡ ŸÂ„ ≤Fw° Fæ; ıæŸu

<fiB°„uT Ÿu N°@° Ÿů∫° FCN° ≈C”T ∫° N°@° ı°y° FCN° ≈C”T f°F≤ Ju¡ „ÆÌ N°<Ì J¡ů ı°fiwu FCÎ ˚Ù

˚Ùw≤ Ÿu <fiB°ŸC© tu* N°Ÿ•w FůJ¡≤ W≤-≈®Ã∫CW≤ J¡≤fiu J¡Ù oh~>° fiFÙa J¡≤w° bæŸu FÙ Δ∫bF°≤Ì„°
tu* ˚Ù ∫ůyÙ oŸ ˚¥<tJ¡° tu* N°Ÿ•w FůJ¡≤ f°fl Δ∫bF°≤ů* Ÿu Ì°ŸÙfi FÙ ≤Fw° Fæ $$1-3$$ ~>™>Ù ˚¥<tJ¡°

_b-ŸabuÌfiR¡≈ FůwÙ Fæ ∫°fiÙ ~>™>Ù ˚¥<tJ¡° J¡° _bR¡≈ _b˚°bw# FÙ fi‹¸> fi Fůfiub°ÔÙ f®Ê°J¡°≤°fiC˚bb¨<W

1680

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Fæ $ oŸJ¡° N°J¡°≤ ÎJ¡t°` N°fi∏Ì|fi Fæ N°æ≤ oŸJ¡∑ ¿_S<w ŸCTC›w ≈C”T J¡∑-ŸÙ ≤FwÙ Fæ $
f®Ê°J¡°≤°fiC˚b°ÃtJ¡ b¨<WR¡≈ wC∫°Õb_S° (N) (~>™>Ù ˚¥<tJ¡°) ˚Ù <ıŸtu* <bÔÙfi Fů ı°wÙ Fæ, ÎuŸÙ
tC<•wR¡≈ Nb_S° FÙ Ÿ›wt ˚¥<tJ¡° Fæ, ∫FÙ Nb_S° Ÿtw°, _bh~>w° N°æ≤ ≈¿≤≈¥dÕw°R¡≈ Fæ, oŸtu*

Ju¡bÔ ≈¥dÕ_b≈®J¡°„_bR¡≈ ≈≤f®Ê FÙ Nb<„‹¸> ≤F ı°w° Fæ $ ŸfŸu Wt tC<•wR¡≈ ıů wC∫°ÕwÙw Nb_S° Fæ, bF ıf <bÌuFtC<•w tu* ≈∫Õb<Ÿw Fů ı°wÙ Fæ, wf ıÙ<bw ∫ů<y∫ů* J¡∑ <bT∫ fiFÙ* FůwÙ $
ofi Ÿ°wůa tu* ıů ≈FÔu J¡∑ wÙfi ˚¥<tJ¡°Î≥ <bΩt°fi Fæ*, bu ı°y®wgR¡≈ FÙ Fæ* N°æ≤ ª°æSÙ ıů ˚¥<tJ¡° Fæ bF
wů _b›fi FÙ J¡FÙ y∫Ù Fæ, •∫ů*<J¡ Ÿtu* ıywg _b›fi Ju¡ ŸÂ„ ≤Fw° Fæ $ N°fi∏Ì Ju¡ Ÿ°S ÎJ¡∑˚°b Fů ı°fiu Ÿu ≈°≥ªbÙ* Nb_S° ŸCTC›wR¡≈ Fæ wS° N∏∫ ≈Ì°Sů˘ Ju¡ I°fi Ÿu ≤<Fw ÎJ¡t°` _bŸabuÌfiR¡≈ ~>™>Ù

˚¥<tJ¡° wC∫Õ„ÆÌ Ÿu J¡FÙ ı°wÙ Fæ $ wC∫°ÕwÙw „ÆÌ Ÿu J¡FÔ°fiub°ÔÙ Nb_S° Ÿ°wbÙ* ˚¥<tJ¡° ŸfŸu N¿∏wt Fæ $ ∫F Nb_S° tfi N°æ≤ b°dÙ Ÿu ≈≤u Fæ wS° Ju¡bÔ _b≈®J¡°„≈≤f®ÊR¡≈ FÙ Fæ $$4-9$$

Ÿ°wbÙ* ˚¥<tJ¡° tu* Ÿf Âÿ∫ů* J¡° ≈®Ã∫y°Ãt° tu* ™>ÙJ¡-™>ÙJ¡ <bÔ∫ Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d N°Ã∫¿∏wJ¡
ıÙb∏tC•ww° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu ≤°ıfig, ≈®<Ÿ] Ÿ›wt ˚¥<tJ¡° Ju¡ NbÔ‡ffi Ÿu Ÿf Âÿ∫ů* J¡° ≈®Ã∫y°Ãt° tu* <bÔ∫J¡≤ wCtfiu ∫<Ì

ªuÃ∫ J¡∑ ˚°bfi° fi J¡∑ wů <fiÿª∫ tC•w FÙ Fů ı°Nůyu, oŸtu* w<fiJ¡ ˚Ù Ÿ∏ÌuF fiFÙ* $$10$$ •∫ů*<J¡

„≤Ù≤ ≤Fu ª°Fu „≤Ù≤ fi ≤Fu, oŸ <fiÿª∫ Ÿu <bT∫ N°æ≤ <bT∫Ÿay Ÿu ı<fiw ŸC© ÌC#©ů* Ÿu <ıŸJ¡∑ fC<]

N°J¨¡‹¸ >fiFÙ* FůwÙ, bF ıÙb∏tC•wt<w ≈C”T Fæ, ∫F N¸>>Ô <Ÿ]°∏w Fæ $$11$$

Ÿ°wbÙ* ˚¥<tJ¡° tu* ıÙb∏tC•w J¡ů Jæ¡Ÿ° NfiC˚b Fůw° Fæ, oŸu J¡Fwu Fæ* $
tæ* fi wů t≤w° F¥≥ fi ıÙw° F¥≥, ∫F tæ* fi wů Ÿwg F¥≥ ∫° fi NŸwg F¥≥, ÎuŸu ŸCÂ» NfiC˚b Ÿu N≈fiu _bR¡≈ tu* FÙ N°≤°t J¡≤w° FCN° bF ≈C”T Ÿ›wt ˚¥<tJ¡° tu* ¿_Sw ≤Fw° Fæ $ ∫FÙ ŸJ¡° tC•w _bR¡≈ J¡F° y∫° Fæ $$12$$ Δ∫bF°≤ J¡≤w° Fů, ª°Fu Δ∫bF°≤ Ÿu <b≤w Fů, y¨F_S Fů, ª°Fu NJu¡Ô°

<bª≤d J¡≤fiub°Ô° ∫<w Fů, ≈≤awC ≈C”T "tæ* NŸwg Âÿ∫R¡≈ fiFÙ* F¥≥, <J*¡wC <b„C] ªæw∏∫R¡≈ F¥≥' ÎuŸ°

<fiÿª∫ J¡≤fiu Ÿu ŸÌ° „ůJ¡ Ÿu <fitCÕ•w FÙ ≤Fw° Fæ $$13$$ tæ* <Ô›w fiFÙ* F¥≥,Nı≤ F¥≥, fiÙ≤°y F¥≥, b°Ÿfi°Nů* Ÿu „¥∏∫ F¥≥ N°æ≤ <fitÕÔ ªæw∏∫R¡≈ N°J¡°„ F¥≥, ÎuŸ° t°fiJ¡≤ ≈C”T „ůJ¡ Ÿu ~¥>¸> ı°w° Fæ $
tæ* N∏w N°æ≤ N°<Ì Ÿu ≤<Fw F¥≥, „C] F¥≥, I°fiÙ F¥≥, Nı≤ F¥≥, Nt≤ F¥≥, „°∏w F¥≥, Ÿt-<bTt Ÿ˚Ù

≈Ì°Sů˘ tu* ÎJ¡R¡≈ Ÿu ≈®J¡°„t°fi F¥≥, ÎuŸ° t°fiJ¡≤ ≈C”T „ůJ¡ Ÿu ≈≤u Fů ı°w° Fæ $$14,15$$ NÃ∫∏w wCh~> w¨dů* Ju¡ Ny®˚°y tu*, NŸÙt N°J¡°„ tu* NÃ∫∏w ≈®J¡°„„ÙÔ Ÿ¥∫Õ tu*, tfiC‹∫ů* tu*, fi°yů* tu*, Ìubw°Nů* tu* ıů ≈®<Ÿ] Ÿ∏t°`_bR¡≈ Fæ, ≈®Ã∫Jg¡<ª∏t°`_bR¡≈ bFÙ tæ* F¥≥, ∫ů* ı°fiJ¡≤ <k¡≤ oŸ

ŸaŸ°≤R¡≈ „ůJ¡ Ÿu y®_w fiFÙ* Fůw° $ «¡≈≤, fiÙªu Îba NyÔ-fyÔ ŸbÕ` <ªBq≈ tu≤Ù FÙ t<Ft°

Δ∫°≈J¡R¡≈ Ÿu <bΩt°fi Fæ, oŸ ≈®J¡°≤ NŸÙt <bÔ°Ÿů*b°Ôu Ÿ ≈≤t°Ãt° J¡∑ t<Ft° ı°fiJ¡≤ J¡°æfi ÎuŸ° ≈C”T Fůy°, ıů ı∏t-t≤d N°<Ì ÌC#©ů* Ÿu ∫C•w ≤Fuy° ? $$16,17$$
ıů ıÙb∏tC•w ≈C”T Fæ*, fiJ¡° ˚Ù ıÙbfi <bT∫ů≈˚ůy Ju¡ N@Ùfi Fæ, Nw# <bT∫ J¡° fi°„ Fůfiu (N) N°≤‡˚ J¡∑ wÙfi ˚¥<tJ¡°Nů* J¡ů ÎJ¡ t°fiJ¡≤ ~>™>Ù ˚¥<tJ¡° Ju¡ <ÔÎ ªwCS°ÕSÕJ¡ wC∫Õ„ÆÌ J¡°

≈®∫ůy <J¡∫° y∫° Fæ $

ŸyÕ - 121]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1681

≈≤ ıæŸu NI°fiÙ J¡ů ÌC#© ≈®°›w Fůw° Fæ bæŸu FÙ I°fiÙ J¡ů ˚Ù ÌC#© ≈®°›w Fůy°, ÎuŸÙ N°„aJ¡° J¡≤

JC¡~> <b„uT J¡Ffiu Ju¡ <ÔÎ <bT∫ J¡° fi°„ Fůfiu ≈≤ I°fiÙ J¡ů ÌC#© J¡∑ Ã≈<W <J¡Ÿ ≤Ù<w Ÿu FůwÙ

Fæ, Ÿu fwÔ°wu Fæ* $

Â» N°Ÿ<•w ÔuJ¡≤ NI°fiÙ ≈C”T <ıŸ NSÕ J¡° Ÿubfi J¡≤w° Fæ bF Ÿu N°≈°ww# ŸC© Ìuw° Fæ $
ıů ÎuŸ° NSÕ N°≈°ww# ŸC©ıfiJ¡ Fůw° Fæ bF wÃsd FÙ fi°„ Ÿu ÌC#©ıfiJ¡ ˚Ù Fů ı°w° Fæ $ oŸ ≤Ù<w Ÿu ∫F f°w <Ÿ] Fů y∫Ù <J¡ ŸC© N°æ≤ ÌC#© Ÿ°S-Ÿ°S FÙ ªÔwu Fæ* $$18$$ ªwCS°Õ<Ì ˚¥<tJ¡°Nů* tu*

_bv≈ b°Ÿfi° Ÿu ∫C•w Fů ∫° Ÿ›wt ˚¥<tJ¡° tu* <fÔJC¡Ô b°Ÿfi°≤<Fw FůJ¡≤ ıů ≈C”T <ıŸ NSÕ J¡°

Ÿubfi J¡≤w° Fæ bF NSÕ Ÿ ≈C”T Ju¡ <ÔÎ fi ŸC©ıfiJ¡ Fůw° Fæ N°æ≤ fi fi°„J¡°Ô tu* ÌC#©ıfiJ¡ FÙ

Fůw° Fæ $$19$$ Fu Nfi|, b°Ÿfi°<fitCÕ•w fC<] Ÿu ıů J¡tÕ <J¡∫° ı°w° Fæ bF J¡tÕ ıÔu FCÎ fÙı Ju¡ ŸÂ„

≤Fw° Fæ bF <k¡≤ NaJC¡≤ ≈æÌ° fiFÙ* J¡≤w° $$20$$ Fu <≈®∫, ÌuF, o¿∏B∫ N°<Ì <˚∏fi-<˚∏fi ıů J¡°≤d Fæ*

∏FÙ* Ju¡ π°≤° J¡tÕ <J¡∫u ı°wu Fæ* $ ÎuŸÙ ¿_S<w tu* ÎJ¡ J¡w°Õ N°æ≤ ÎJ¡ ˚ů•w° J¡∑ ≈≈<W Jæ¡Ÿu Fů ŸJ¡wÙ

Fæ ∫°fiÙ ıů ŸtCÌ°∫ J¡tÕ J¡≤w° Fæ bF ŸtCÌ°∫ FÙ Ÿ J¡tÕk¡Ô J¡° ˚ů•w° Fů ŸJ¡w° Fæ, NŸay N<πwÙ∫

ÎJ¡ N°Ãt° fiFÙ* $$21$$ Ÿt_w ÌuF, o¿∏B∫ N°<Ì ≈Ì°Sů˘ Ÿu NF∏w°º∫°Ÿ J¡ů ˚ÔÙ˚°≥<w F¸>°J¡≤

NÔy FCN° ª∏B Ju¡ ŸÂ„ „ÙwÔ ≈¿≤≈¥dÕ I°fiÙ≈C”T ÌÙ<›w Ÿu Ÿ¥∫Õ Ju¡ ŸÂ„ ªtJ¡fiu Ôy ı°w° Fæ $$22$$

ÌuFR¡≈Ù ŸutÔ Ju¡ b¨s Ÿu J¡∑ ı° ≤FÙ N°æ≤ J¡∑ y∫Ù J¡tÕR¡≈Ù ”oÕ J¡∑ ≤°<„ I°fiR¡≈Ù b°∫C Ÿu J¡¿‡≈w FůJ¡≤ fi ı°fiu nJ¡≤ J¡F°≥ ªÔÙ ı°wÙ Fæ $$23$$ ≤°ıfig, <ıwfiu NI°fi Ju¡ Na„ Fæ* (J¡Ô°Î≥), bu Ÿf

∫<Ì f°≤-f°≤ fiJ¡° ≈¿≤„ÙÔfi fi <J¡∫° ı°∫ wů, fi‹¸> Fů ı°wu Fæ*, ∫F ≈®<Ÿ] Fæ $$24$$ <J*¡wC ∫F ıů I°fiJ¡Ô° Fæ, bF ∫<Ì ˚Ùw≤ ÎJ¡ f°≤ Ã≈∏fi Fů ı°∫, wů bÕ≤° ˚¥<t tu* fů∫u y∫u @°fi Ju¡ ŸÂ„
fÔ≈¥bÕJ¡ <Ìfi ≈≤ <Ìfi f»wÙ FÙ ı°wÙ Fæ, fi‹¸> fiFÙ* FůwÙ $$25$$ ıæŸu Ÿ≤ůb≤ů* tu* ∫° ŸtCB tu* w≤ay N°<Ì Ju¡ R¡≈ tu* Ju¡bÔ _bh~> ıÔ FÙ ıÔ _kC¡¿≤w Fůw° Fæ, bæŸu FÙ Ÿt_w b_wCNů* tu* <bÿbR¡≈ ÎJ¡

N°Ãt° FÙ _kC¡¿≤w Fůw° Fæ, Ì¥Ÿ≤° fiFÙ*, Nw# Fu <≈®∫, ∫F ıů Ÿ°≤° ŸaŸ°≤ Fæ, Ÿu wCt w[bI°fi Ÿu N„uT ŸaJ¡v≈ů* Ÿu ≤<Fw ŸÃ∫R¡≈ N<πwÙ∫ f®Ê FÙ ı°fiů $$26$$

ÎJ¡ Ÿ°æ fÙŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ÎJ¡ Ÿ°æ o•J¡∑Ÿb°≥ ŸyÕ

<ıŸ ˚°bfi° Ÿu N°J¨¡‹¸ >FůJ¡≤ ıÙb ŸaŸ°≤ tu ak≥¡Ÿ ı°w° Fæ N°æ≤ <ıŸ ˚°bfi° Ÿu Ì¥≤ FůJ¡≤ ıÙb ŸaŸ°≤ Ÿu tC•w Fů ı°w° Fæ fi Ìůfiů* ˚°bfi°Nů* J¡° tfiCtF°≤°ı π°≤° Wt <fiR¡≈d $

∫<Ì N°Ãt° <fi≤<w„∫°fi∏ÌR¡≈ f®Ê FÙ Fæ, wf ŸJ¡° ıÙb fi°t J¡f wJ¡ ≤Fw° Fæ ? oŸ ≈®ÿfi ≈≤

J¡Fwu Fæ* $
tfiC tF°≤°ı fiu J¡F° # Fu ≤°ıfig, ≈C”T J¡ů (N°Ãt° J¡ů) ıf wJ¡ <bT∫˚ůy J¡Ù N<˚Ô°T° ffiÙ

≤FwÙ Fæ, w˚Ù wJ¡ ŸJ¡° ıÙbfi°t ≤Fw° Fæ $ ∫F N<˚Ô°T° ˚Ù N<bbuJ¡ J¡u J¡°≤d FÙ Ÿu FůwÙ Fæ, b°_wb tu* fiFÙ* $ ıf <bbuJ¡ Ÿu <bT∫˚ůy J¡∑ N<˚Ô°T° fi‹¸> Fů ı°wÙ Fæ, wf N°Ãt° N≈fi° ıÙbR¡≈

~>ůnJ¡≤ <fi<bÕJ¡°≤ FůJ¡≤ f®Ê_bR¡≈ Fů ı°w° Fæ $$1,2$$

1682

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

ÎJ¡t°` ˚ůy J¡∑ N<˚Ô°T° FÙ ıÙb J¡ů _byÕ, fi≤J¡ N°<Ì tu* ©Ù*ª Ôu ı°wÙ Fæ, Nw# Ÿu ~>ůn Ìufi°

ª°<FÎ, ∫ů* J¡Fwu Fæ* $

Fu ≤°ıfig, J¡tÕb„ Ÿu «¡≈≤ Ju¡ ÔůJ¡ Ÿu fiÙªu Ju¡ ÔůJ¡ tu* wS° fiÙªu Ju¡ ÔůJ¡ Ÿu «¡≈≤ Ju¡ ÔůJ¡ tu* ÌÙ|Õ

J¡°Ô wJ¡ N°b°ytfi J¡≤ ≤Fu wCt ŸaŸ°≤R¡≈Ù ≤F¸> J¡∑ ˚ůy<ª∏w°R¡≈Ù ≤≠ıC tu* |nu Ju¡ ŸÂ„ k≥¡Ÿ tw ı°Nů $$3$$

<ª∏w° ≤≠ıC J¡° <bT∫ů* Ju¡ Ÿ°S f∏@fi fwÔ°wu Fæ* $

"∫u ≈C`, J¡Ô` N°<Ì tu≤u Fæ* N°æ≤ tæ* ofi ≈C`, J¡Ô` N°<Ì J¡° F¥≥' oŸ w≤F Ju¡ tůF Ÿu Δ∫bF°≤R¡≈Ù

Â» ˚®t J¡° ıů t¥©Õ> Ÿubfi J¡≤wu Fæ*, bu fiÙªu Ÿu ˚Ù fiÙªu J¡∑ Nů≤ ı°wu Fæ* $$4$$
f∏@fi J¡° NfiCb°Ì J¡≤, ŸJu¡ t¥Ô J¡°≤d w°Ì°Ã‡∫Nº∫°Ÿ J¡ů ˚Ù ~C>n° ≤Fu tfiC tF°≤°ı Nº∫°ŸÃ∫°y J¡° k¡Ô ŸbůÕÃJ¡TÕ fwÔ°wu Fæ* $

"≈C`, J¡Ô` N°<Ì J¡° tæ* Ÿ‡f∏@Ù F¥≥ N°æ≤ ≈C`, J¡Ô` N°<Ì ≈¿≤b°≤ tu≤° Ÿ‡f∏@Ù Fæ, tæ* ÎuŸ°

F¥≥' oŸ w≤F J¡° tůF <ıfi Ôůyů* fiu fC<]≈¥bÕJ¡ ~>ůn <Ì∫° Fæ, bu tF°fiC˚°b «¡≈≤ Ÿu ˚Ù «¡≈≤ J¡∑

Nů≤ ı°wu Fæ* $ Fu fi¨≈, N≈fiu N°≈ FÙ ≈®J¡°<„w Fů ≤Fu N≈fiu _bR¡≈ J¡° „Ù|® FÙ N°Z∫ J¡≤ fæ™> ı°Nů N°æ≤ Ÿt_w ıywg J¡ů ≈¿≤≈¥dÕ <ªÌ°J¡°„R¡≈ FÙ Ìu©ů $ <ıŸ Ÿt∫ tu* FÙ wCt Ÿ ≈®J¡°≤ Ju¡

≈¥dÕ wS° N©¿^±>w ªæw∏∫°Ãt° J¡° _bR¡≈ ı°fi ı°Nůyu, ŸÙ Ÿt∫ ŸaŸ°≤ w≤ ı°Nůyu N°æ≤

≈≤tuÿb≤R¡≈ Fů ı°Nůyů $$5-7$$
ıÙb°Ãt° ıywg J¡° wů J¡w°Õ Fæ fiFÙ*, <k¡≤ bF ≈≤tuÿb≤R¡≈ Jæ¡Ÿu ffi ı°∫uy° ? oŸ „aJ¡° ≈≤

J¡Fwu Fæ* $
f®Ê°, o∏B, <b‹dC N°æ≤ b”d <ıŸ-<ıŸ b_wC J¡° <fit°Õd J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ Ωw Fæ*, fi ŸfJ¡°

<ªBq≈ tæ* FÙ <fit°Õd J¡≤w° F¥≥, ÎuŸÙ ˚°bfi° J¡≤fiÙ ª°<FÎ $$8$$

∫u <ıwfiÙ <J®¡∫°Î≥ Fæ*, bu Ÿf NŸÃ∫ Fæ*, fitu* w[bbuW° ≈C”T N≈fiÙ J¡wÕ¨Ãb J¡∑ Jæ¡Ÿu ˚°bfi°

J¡≤uy°, ÎuŸÙ ∫<Ì <J¡ŸÙ J¡ů N°„aJ¡° Fů, wů bF ∫C•w fiFÙ* Fæ, •∫ů*<J¡ <ıwfiÙ J¡v≈fi°Î≥ Fæ*, bu N°Ãt°

J¡∑ ŸÃ∫w° Ÿu ŸÃ∫ Fæ*, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
ıů-ıů Ì„Õfi„°˜ Fæ*, ª°Fu bu bæ<ÌJ¡ Fů* ª°Fu Nbæ<ÌJ¡, fitu* <ıŸ Ÿt∫ <ıŸ-<ıŸ tw J¡°

≈®<w≈°Ìfi <J¡∫° ı°w° Fæ, Fu ≈C`, bF Ÿf ŸÃ∫ FÙ Fæ, •∫ů*<J¡ <ªÌg-<bÔ°Ÿ ≈≤ <J¡ŸÙ w≤F J¡° NaJC¡„
fiFÙ* Fæ $$9$$

ŸaŸ°≤ Ju¡ ≈°≤ Fů ı°fiu Ÿu J¡°æfi-Ÿ° Ô°˚ Fæ, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $
ıů ≈C”T f®Êªæw∏∫_bR¡≈ ffi y∫° Fæ, NwÎb ıů ŸaŸ°≤R¡≈Ù t¨Ã∫C Ÿu ≈°≤ Fů ªCJ¡° Fæ N°æ≤

<ıŸJ¡° <ªW <bÔÙfi Fů y∫° Fæ, ÎuŸu tF°≈C”T J¡ů ıů ≈≤t°fi∏Ì ≈®°›w Fůw° Fæ, ŸJ¡∑ ≈t° <J¡Ÿ

N°fi∏Ì Ÿu ÌÙ ı° ŸJ¡wÙ Fæ ∫°fiÙ ŸJ¡∑ ≈t° Fů FÙ fiFÙ* ŸJ¡wÙ $ <fi‹J¡TÕ ∫F F°S Ôy° <J¡ ŸaŸ°≤ Ju¡

≈°≤ Fů ı°fiu Ÿu ≈C”T J¡ů <fiR¡≈t ≈≤t°fi∏Ì J¡∑ ≈®°<›w Wt Ô°˚ Fæ $$10$$
f®Ê J¡∑ ŸÃ∫w° J¡ů ÔuJ¡≤ ∫<Ì N°≈ ıywg J¡ů „¥∏∫R¡≈ fiFÙ* t°fiwu, wů πæwR¡≈ N°≈<W N°
ı°∫uyÙ $ ∫<Ì "fiu<w fiu<w' oÃ∫°<Ì ZC<w Ju¡ N°@°≤ ≈≤ ıywg J¡ů „¥∏∫R¡≈ t°fiwu Fæ*, wů ŸfJ¡ů ≈æÌ°

ŸyÕ - 122]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1683

J¡≤fiub°Ôu ≈≤tuÿb≤ J¡∑ R¡≈w° fiFÙ* ffi ŸJ¡wÙ $ N°æ≤ ∫<Ì ıywg ªæw∏∫ J¡° R¡≈ fiFÙ* Fæ, wů ªæw∏∫ J¡°

J¡˚Ù I°fi FÙ fiFÙ* Fů ŸJu¡y°, •∫ů*<J¡ fiÙR¡≈ J¡° J¡FÙ* ≈≤ ˚Ù I°fi fiFÙ* Fůw° $ ∫<Ì ıywg J¡ů ªæw∏∫ J¡°

R¡≈ t°fi <Ô∫° ı°∫, wů ªæw∏∫ Ÿ<bJ¡°≤ Fů ı°∫uy° $ ∫<Ì ıywg N°ÃtR¡≈ fi t°fi° ı°∫, wů NŸay N°Ãt° Ju¡ Ÿ°S ŸJ¡° Ÿ‡f∏@ fi Fů ŸJ¡fiu Ÿu N°Ãt° J¡∑ ŸW° N°æ≤ _k¥¡<wÕ ıywg tu* Fů fiFÙ* ŸJu¡yÙ $

∫<Ì N°ÃtR¡≈ t°fiu*, wů ıywg J¡° I°fi Ÿu f°@ fiFÙ* Fů ŸJu¡y°, oÃ∫°<Ì ÌůTů* J¡° - N<fibÕªfiÙ∫w°b°Ì

J¡° NbÔ‡ffiJ¡≤ ≈¿≤F°≤ J¡≤wu Fæ* $

∫F ıywg fi wů N„¥∏∫R¡≈ Fæ, fi „¥∏∫R¡≈ Fæ, fi N<ªBq≈ Fæ, fi <ªBq≈ Fæ, fi N°ÃtR¡≈ Fæ N°æ≤ fi Nfi°ÃtR¡≈ FÙ Fæ, <J*¡wC N<fibÕªfiÙ∫ Fæ, ∫ů* ˚°bfi° J¡≤wu FCÎ wCt ¿_Sw ≤Fů $$11$$
wf ıywg <J¡Ÿ w≤F Ÿu „°∏w Fů ı°w° Fæ, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $
oŸ N°Ãt° J¡° ≈°≤t°<SÕJ¡_bR¡≈ ≈®°›w J¡≤ ∫°fiÙ ≈®Ã∫s J¡≤ N<bΩ° „°∏w Fů ı°wÙ Fæ $ J¡ůoÕ
tůs fi°tJ¡° fi wů ≈®Ìu„ Fæ, tůs fi°t J¡° fi J¡ůoÕ J¡°Ô Fæ N°æ≤ fi J¡ůoÕ ¿_S<w FÙ tůs fi°tb°ÔÙ Fæ $ ∫F
ıů b°Ÿfi°R¡≈Ù ≈®J¨¡<w (N<bΩ°) Fæ, bF NFaJ¡°≤R¡≈Ù tůF Ju¡ <bfi°„ Ÿu <bÔÙfi Fů ı°wÙ Fæ N°æ≤ ∫F

N<bΩ° <bÔ∫ FÙ ≈®<Ÿ] tůs Fæ $$12,13$$
ıf N<bΩ° J¡° fi°„ Fů ı°w° Fæ, wf ≈C”T J¡∑ ¿_S<w Jæ¡ŸÙ ≤FwÙ Fæ, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $
ıf ∫ůyÙ ≈C”T J¡∑ N<bΩ° fi‹¸> Fů ı°wÙ Fæ, wf ŸJ¡∑ fi°fi° ≈®J¡°≤ Ju¡ „°˜°Sů˘ Ju¡ <bª°≤

J¡∑ ªaªÔw° fi‹¸> Fů ı°wÙ Fæ, J¡°Δ∫, fi°¸>J¡ N°<Ì <bT∫ů* J¡∑ ÃJ¡^™>° fi‹¸> Fů ı°wÙ Fæ N°æ≤ ŸJu¡

Ÿ°≤u <bJ¡v≈<b˚®t <bÔÙfi Fů ı°wu Fæ* $ bF Ju¡bÔ Ÿt˚°b tu* <fi‹™>° ≤©J¡≤ f®ÊR¡≈ FůJ¡≤ ŸC©≈¥bÕJ¡

Nb¿_Sw ≤Fw° Fæ $$14$$

ÎJ¡ Ÿ°æ o•J¡∑Ÿb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ÎJ¡ Ÿ°æ f°oÕŸb°≥ ŸyÕ

ŸCÂ» N°Ãtfů@ Ÿu Ÿ‡≈∏fi wS° wC≤Ù∫°wÙw ≈Ì tu* ¿_Sw
ıÙb∏tC•w ∫<w J¡∑ <Ìfiª∫°Õ J¡° Ôsdů* Ÿu tfiC π°≤° bdÕfi $

"<fi≤_w<fi#„uT<bJ¡v≈<b›Ôb°' (ŸJu¡ Ÿ°≤u <bJ¡v≈<b˚®t <bÔÙfi Fů ı°wu Fæ* $) oÃ∫°<Ì Ÿu ıů

∫ůyÙ J¡∑ ¿_S<w J¡FÙ y∫Ù Fæ, ŸÙJ¡° <b_w°≤≈¥bÕJ¡ bdÕfi J¡≤wu Fæ* $
tfiC fiu J¡F° # <ıŸ <J¡ŸÙ ≈C”T Ju¡ π°≤° b˜ů* Ÿu i>J¡ <Ì∫° y∫°, <ıŸ <J¡ŸÙ ≈C”T Ju¡ π°≤° <©Ô°

<Ì∫° y∫° wS° ıF°≥-J¡FÙ* Ÿů ı°fiub°Ô° ∫ůyÙ, Ÿt®°¸>g J¡∑ fi°o˘, () ŸC„ů<˚w Fůw° Fæ $$1$$

ŸJu¡ NSÕ <Ÿ] <bπÃŸa∏∫°Ÿ J¡° bdÕfi J¡≤wu Fæ* $

() Ÿt®°¸> J¡∑ fi°o˘ ∫°fiÙ tfiC‹∫ů* Ju¡ N°fi∏Ì J¡∑ ≈≤t°b<@ tu* ≈FC≥ªu FCÎ ≤°ı° fiÙ fi°o˘ $ ∫F

≈t° NI°<fi∫ů* J¡∑ Â<‹¸> Ÿu ÌÙ y∫Ù Fæ, w[bI°<fi∫ů* J¡∑ Â<‹¸> Ÿu wů Ÿ w≤F Ju¡ ıÙb∏tC•w ∫<w Ju¡ N°fi∏Ì J¡∑ ≈t° FÙ fiFÙ* Fæ; •∫ů*<J¡ "∫wů b°ªů <fibÕw∏wu' oÃ∫°<Ì ZC<w Ÿu <F≤^∫y˚Õ Ju¡ N°fi∏Ì
wJ¡ <bT∫°fi∏ÌR¡≈Ù ıÔ<f∏ÌCNů* J¡° tF°Ÿ°y≤ fwÔ°J¡≤ Ÿ ≈≤t°fi∏Ì J¡∑ J¡ůoÕ ŸÙt° Fæ FÙ fiFÙ*,

∫F ≈®<w≈°Ìfi <J¡∫° y∫° Fæ $

1684

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
bdů˘ Îba N°Ztů*, @tů˘ wS° N°ª°≤ů* Ÿu ≤<Fw N°æ≤ „°˜ů* Ju¡ <fi∫tfi Ÿu b<ıÕw bF Ÿa∏∫°ŸÙ
ıy≠ı°Ô Ÿu ∫°fiÙ Îu<FJ¡ N°æ≤ ≈°≤Ôů<J¡J¡ <J®¡∫°Nů* Ju¡ J¡wÕ¨Ãb J¡∑ wS° fiJu¡ k¡Ô ˚ů•w¨Ãb J¡∑
b°Ÿfi°Nů* Ÿu, <≈*ınu Ÿu <Ÿ*F J¡∑ fi°o˘ <fiJ¡Ô ı°w° Fæ $ ÎJ¡t°` <fi≤<w„∫°fi∏Ì Ju¡ NfiC˚b J¡° <bT∫

∫°fiÙ <fi≤<w„∫°fi∏ÌR¡≈ NwÎb <bT∫ J¡∑ N°„°Ì„°Nů* Ÿu <fitCÕ•w ∫°fiÙ NÃ∫aw <b≤•w FCN° ≈C”T,

„≤wg-J¡°Ô tu* N°J¡°„ J¡∑ fi°o˘, <J¡ŸÙ <fiR¡≈°<@J¡ „ů˚° J¡ů ≈®°›w Fů ı°w° Fæ $ ≈bÕw Ju¡ «¡≈≤ ¿_Sw tF°Ÿ≤ůb≤ J¡∑ w≤F y‡˚Ù≤ N°æ≤ ≈®Ÿ∏fi wS° <fi≤∏w≤ f®Ê°fi∏Ì Ju¡ N°_b°Ìfi Ÿu h∫Cw fi FCN° ∫ůyÙ

N≈fiÙ N°Ãt° tu* FÙ N≈fiu _bR¡≈ Ÿu ≤td J¡≤w° ≤Fw° Fæ $ Ÿ‡≈¥dÕ J¡tů˘ Ju¡ k¡Ôů* J¡° Ã∫°y J¡≤fiub°Ô°

<fiÃ∫w¨›w N°æ≤ <fi≤°Z∫ bF ∫ůyÙ ≈C”T fi wů ≈C^∫ Ÿu, fi ≈°≈ Ÿu N°æ≤ fi FTÕ-<bT°Ì N°<Ì Ÿu FÙ <Ô›w Fůw° Fæ $ ıæŸu _k¡¿¸>J¡ t<d <J¡ŸÙ ≈®<w<f‡f˚¥w fiÙÔ, ≈Ùw N°<Ì BΔ∫<b„uT Ÿu ≤aıfi J¡ů ≈®°›w fiFÙ*

Fůw° ∫°fiÙ ≈®<w<f‡f˚¥w <J¡ŸÙ BΔ∫ Ju¡ ≤ay J¡ů @°≤d fiFÙ* J¡≤w° bæŸu FÙ f®ÊI°fiÙ ˚Ù J¡tÕk¡Ô Ÿu N≈fiu N∏w#J¡≤d tu* <J¡ŸÙ Ju¡ ≤ay J¡ů @°≤d fiFÙ* J¡≤w° $$2-6$$

ŸÙJ¡ů _≈‹¸> fwÔ°wu Fæ* $

<˚∏fi-<˚∏fi ı°<w Ju¡ ıfiŸt¥F Ju¡ Δ∫¥F tu* <bF°≤ J¡≤ ≤F°, ˚uÌ N°æ≤ N<˚t°fi Ÿu ≤<Fw f®ÊI°fiÙ,

≈®<w<f‡f tu* <J¡∫u y∫u ~>uÌfi ≈¥ıfi J¡∑ fi°o˘, N≈fiÙ ÌuF Ju¡ ~>uÌfi N°æ≤ y∏@-≈C‹≈ N°<Ì Ju¡ π°≤° ≈¥ıfi Ÿu

©uÌ N°æ≤ N°á°Ì J¡ů fiFÙ* ı°fiw° $ w°Ã≈∫Õ ∫F Fæ <J¡ f®ÊI°fiÙ ÌuF Ju¡ ~>uÌfi Ÿu <J¡ŸÙ w≤F Ju¡ ©uÌ J¡°

∫° y∏@°<Ì Ju¡ π°≤° ≈¥ıfi Ÿu <J¡ŸÙ w≤F Ju¡ N°á°Ì J¡° NfiC˚b fiFÙ* J¡≤w°, J¡°≤d <J¡ bF ~>uÌfi N°æ≤

≈¥ıfi Ìůfiů* J¡ů ÌuF Ju¡ ≈®<w<f‡f Ju¡ Ÿt°fi <tØ∫° ŸtHw° Fæ $ f®ÊI°fiÙ ≈C”T ≈¥<ıw Fůfiu ≈≤ ˚Ù ≈¥ı°

J¡≤fiub°Ôu J¡∑ _wC<w (≈®„aŸ°) fiFÙ* J¡≤w° wS° ≈¥ı° Ÿu ≤<Fw FCN° ˚Ù bF <J¡ŸÙ w≤F Ju¡ <bJ¡°≤ J¡ů

≈®°›w fiFÙ* Fůw° $ bF Ÿ‡≈¥dÕ N°ª°≤ů* N°æ≤ Ÿf fiÙ<w∫ů* Ju¡ J®¡tů* Ÿu J¡˚Ù Ÿa∫C•w N°æ≤ J¡˚Ù <b∫C•w ˚Ù

≤Fw° Fæ $ Ÿ f®ÊI°fiÙ ≈C”T Ÿu ŸaŸ°≤ <πÀfi fiFÙa Fůw° - ˚∫ fiFÙ* J¡≤w° N°æ≤ fi bFÙ ŸaŸ°≤ Ÿu

<πÀfi Fůw° Fæ $ ≤°y-πuT Ju¡ J¡°≤d <bT∫ů* Ÿu Ã≈∏fi ˚∫ N°æ≤ N°fi∏Ì Ÿu bF J¡Ì°<ªwg ≈®fÔ ≈®°≤Æ@

≤Ffiu Ju¡ J¡°≤d Ÿa∫C•w N°æ≤ <b∫C•w ˚Ù ≤Fw° Fæ $ bF tF°fig N°„∫b°Ô° f®ÊI°fiÙ JC¡„ÔfC<] ≈C”T

Ju¡ ˚Ù ≈®<t<w<bT∫ tu* _b∫a N∏w˚¥Õw fiFÙ* Fůw° NS°Õwg fnu-fnu wÙ‚d fC<]b°Ôu ≈C”T ˚Ù w[bw# Ÿ
f®ÊI°fiÙ J¡∑ ŸÙt° ı°fi fiFÙ* ŸJ¡wu $ <J*¡wC Δ∫bF°≤w# wů ÎJ¡ ~>ů¸>° fhª° ˚Ù Ÿu ≈®<t<w J¡° <bT∫
ffi° ±>°Ôw° Fæ ∫°fiÙ Sůnu Ÿu ˚Ù NfiCbwÕfi Ÿu ŸJ¡ů N≈fiu b„ tu* J¡≤ ±>°Ôw° Fæ $ oŸtu* J¡°≤d ∫F Fæ

<J¡ „C] <ªW Fůfiu Ju¡ J¡°≤d bF f®ÊbuW° NÃ∫∏w Ÿ≤Ô Fæ $$7-10$$

I°fiJ¡°Ô tu* FÙ tC<•w wS° ÌuF°<Ì J¡° f°@ Fů ı°fiu Ÿu I°fiÙ J¡ů <k¡≤ tC¿•w Ju¡ <ÔÎ <J¡ŸÙ wÙSÕ

N°<Ì J¡∑ ∫° ÌuF-Ã∫°y J¡∑ <ª∏w° FÙ fiFÙ* ≤FwÙ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu ≤°ıfig, bF I°fiÙ ≈C”T N≈fiu „≤Ù≤ J¡° <J¡ŸÙ ≈C^∫ wÙSÕ tu* Ã∫°y J¡≤ Ìu ∫° <J¡ŸÙ ª°^±>°Ô Ju¡

|≤ tu* ˚Ù ı°J¡≤ Ã∫°y J¡≤ Ìu NSb° J¡˚Ù ˚Ù „≤Ù≤ J¡° Ã∫°y fi J¡≤u ∫° bwÕt°fi sd tu* FÙ Ã∫°y J¡≤ Ìu,

<k¡≤ ˚Ù bF N∏w#J¡≤d„¥∏∫ ≈C”T I°fi≈®°<›wJ¡°Ô tu* ≈FÔu FÙ tC•w N°æ≤ <bÌuF Fů ªCJ¡° Fæ $$11$$

ŸJu¡ ≈≈°Ìfi Ju¡ <ÔÎ f∏@ N°æ≤ tůs J¡° _bR¡≈ J¡Fwu Fæ* $

•∫ů*<J¡ NFaJ¡°≤ J¡∑ ˚®°<∏w Ÿ°aŸ°¿≤J¡ f∏@fi Ju¡ <ÔÎ Fæ ∫°fiÙ NFa˚®°<∏w f∏@ Fæ N°æ≤ I°fi Ÿu

ŸyÕ - 123]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1685

NFaJ¡°≤ J¡° fi°„ tůs Fæ $ <b˚¥<w N°æ≤ bæ˚b ª°Ffiub°Ôu ≈C”T J¡ů ∫Ãfi≈¥bÕJ¡ Ÿ f®ÊI°fiÙ J¡∑ ≈¥ı°, _wC<w, fit_J¡°≤, Ì„Õfi N°æ≤ N<˚b°Ìfi J¡≤fi° ª°<FÎ $$12,13$$

Ÿ ıÙb∏tC•w I°fiÙ J¡° ≈¥ıfi FÙ ≈≤t ≈C”T°SÕ <ÌÔ°fiub°Ôu I°fi tu* FuwC ˚Ù Fæ, ∫F J¡Fwu Fæa $

Fu <≈®∫ ≈C`, <ıfiJu¡ Ÿ°aŸ°¿≤J¡ ≤ůy sÙd Fů y∫u Fæ*, ÎuŸu ıÙb∏tC•w Ÿ≠ıfiů* Ju¡ ≈¥ıfi Ÿu ıů ≈≤t

≈<b` ≈Ì I°fi π°≤° ≈®°›w <J¡∫° ı°w° Fæ bF fi wů ∫Iů* N°æ≤ wÙSů˘ Ÿu ≈®°›w <J¡∫° ı°w° Fæ Îba fi w≈_∫°Nů* wS° Ì°fiů* Ÿu FÙ ≈®°›w <J¡∫° ı°w° Fæ $$14$$
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, ∫ů* J¡FJ¡≤ tfiC ˚yb°fig tu”<„©≤ Ju¡ «¡≈≤ ªÔu y∫u N°æ≤ o‚b°JC¡ ˚Ù Ÿ Â<‹¸> J¡° NbÔ‡ffi J¡≤ ¿_S≤ Fů y∫u $$15$$

ÎJ¡ Ÿ°æ f°oÕŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ÎJ¡ Ÿ°æ wuoÕŸb°≥ ŸyÕ

NI°fiÙ N∏∫ <Ÿ]ů* J¡∑ N≈us° I°fiÙ Ju¡ ≈¿≤≈¥dÕ Fůfiu Ÿu ŸJ¡ů N°J¡°„ytfi N°æ≤

N<dt°<Ì <Ÿ<]∫ů* J¡∑ oh~>° FÙ fiFÙ* FůwÙ, oŸ <b„uT f°w J¡° bdÕfi $

J¡Fu y∫u Ôsdů*b°Ôu ıÙb∏tC•w ≈C”T tu* t<d, t∏` N°<Ì Ju¡ π°≤° <Ÿ] FCÎ ≈C”Tů* J¡∑ fi°o˘

N°J¡°„ytfi N°<Ì <Ÿ<]R¡≈ ˚Ù J¡ůoÕ <b„uT Fæ ∫° fiFÙ* oŸ w≤F Ju¡ Ÿ∏ÌuF Ÿu ∫C•w ZÙ≤°tª∏BıÙ

≈¥~>wu Fæ* $

Fu N°ÃtI°<fi∫ů* tu* Zu‹™> ˚ybfig, ıæŸ° <J¡ N°≈fiu ıÙb∏tC•wů* Ju¡ Ôsdů* J¡° bdÕfi <J¡∫° Fæ bæŸ°

FÙ ∫<Ì Fæ, wů N°ÃtI°fiÙ ıÙb∏tC•w ≈C”T tu* (N∏∫ <Ÿ]ů* J¡∑ N≈us°) J¡°æfi-Ÿ° <b„uT ≤Fw° Fæ ? $$1$$

Ÿ ıÙb∏tC•w ≈C”T tu* N∏∫ <Ÿ]ů* π°≤° NfiC˚¥w fi Fůfiub°Ô° <fi≤<w„∫°fi∏Ì NfiC˚b FÙ <b„uT

Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu W≤ Ìuwu Fæ* $
ıÙb∏tC•w f®ÊI°fiÙ ≈C”T J¡∑ fC<] N∏∫ <Ÿ]ů* Ju¡ Ny‡∫ <bT∫ tu* (≈≤t°Ãtw[b°a„ tu* FÙ) Â»R¡≈ Ÿu ıt ı°wÙ Fæ, ∫FÙ J¡°≤d Fæ <J¡ <fiÃ∫w¨›w „°∏w<ªW FůJ¡≤ bF N≈fiu _bR¡≈ tu* FÙ ¿_Sw

≤Fw° Fæ N°æ≤ JC¡~> fiFÙ* ª°Fw° $$2$$
t∏`<Ÿ<] N°<Ì Ÿu <Ÿ] FCÎ ≈C”Tů* Ju¡ R¡≈ Ÿu ˚Ù tæ* FÙ Nb¿_Sw F¥≥, oŸ w≤F J¡∑ Ÿb°ÕÃtfC<] Fůfiu Ju¡ J¡°≤d fi <Ÿ]ů* π°≤° ≈®°›w N°J¡°„ytfi N°<Ì <Ÿ<]∫ů* J¡∑ ˚Ù I°fiÙ fiu ≈®°<›w J¡≤ FÙ ÔÙ Fæ, oŸ<ÔÎ fi <Ÿ¿]∫ů* tu* Ÿu JC¡~> ˚Ù N≈¥bÕw° ≈®wÙw fiFÙ* FůwÙ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
t∏` J¡∑ <Ÿ<] Ÿu, w≈ J¡∑ <Ÿ<] Ÿu Îba w∏` J¡∑ <Ÿ] Ÿu ∫C•w <Ÿ]ů* Ju¡ π°≤° ≈®°›w J¡∑ y∫Ù ıů fi°fi°<b@ N°J¡°„ytfi N°<Ì <Ÿ<]∫°≥ Fæ* fitu* Ÿb°ÕÃt˚°b ≤©fiub°Ôu I°fiÙ Ju¡ <ÔÎ J¡°æfi-ŸÙ N≈¥bÕ
f°w Fæ ? $$3$$

∫<Ì N<dt° N°<Ì <Ÿ<]∫ů* J¡ů Ì¥Ÿ≤u ≈®°›w fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡wu, oŸ<ÔÎ fitu* N≈¥bÕ „ÆÌ J¡° NSÕ

(Nfi∏∫≈®°›wÃb) ˚Ù |¸>w° Fæ, wS°<≈ NfiuJ¡ t∏`<Ÿ] N°<Ì ≈C”Tů* π°≤° fiJ¡∑ ≈®°<›w J¡∑ y∫Ù Fæ; oŸ<ÔÎ fitu* ˚Ù N≈¥bÕw° fiFÙ* Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
t∏`<Ÿ<] N°<Ì Ÿu ∫C•w ∏FÙ* fi°fi°<b@ <Ÿ]ů* fiu ≈®∫Ãfi≈¥bÕJ¡ Ÿ°@fi J¡≤ <ıfi N<dt° N°<Ì

1686

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

<Ÿ<]∫ů* J¡∑ ≈®°<›w J¡∑ Fæ fi <Ÿ<]∫ů* J¡∑ ˚Ù N°ÃtI°fiÙ <bπ°fig fiu Nfi°∫°Ÿ FÙ ≈®°<›w J¡≤ ÔÙ Fæ, oŸ<ÔÎ fitu* ˚Ù N≈¥bÕw° fiFÙ* Fæ $$4$$
wf w[bbuW° ≈C”T tu* <Ÿ]ů* J¡∑ N≈us° <b„uT •∫° Fæ, oŸ ≈®ÿfi ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

∫FÙ oŸtu* <b„uT Fæ <J¡ bF t¥»fC<] ≈C”Tů* Ju¡ Ÿt°fi fiFÙ* ≤Fw° ∫°fiÙ w[bI°fi FÙ oŸtu* <b„uT Fæ $
oŸ ≈®<Ÿ] tF°fC<] J¡° tfi ŸbÕ` f°fl b_wCNů* tu* N°Ÿ<•w Ju¡ ≈¿≤Ã∫°y Ÿu <fi≤∏w≤ ≤°y„¥∏∫ wS°

<fitÕÔ FÙ ffi° ≤Fw° Fæ N°æ≤ bF I°fiÙ ≈C”T J¡˚Ù ˚Ù ˚ůÀ∫ <bT∫ů* tu* fiFÙ* k≥¡Ÿw° $$5$$

≤°y„¥∏∫ Fůfiu Ÿu ıů k¡Ô Fůwu Fæ* fiJ¡° w[bI°fiÙ Ju¡ Ôsdů* Ju¡ R¡≈ tu* bdÕfi J¡≤wu FCÎ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

<ıŸJ¡° _bR¡≈ Ÿt_w @tů˘ Ÿu ≤<Fw f®Êªæw∏∫ ffi y∫° Fæ wS° w[bI°fi Ÿu ÌÙ|ÕJ¡°<ÔJ¡

Ÿ°aŸ°¿≤J¡ ˚®t J¡∑ <fib¨<W Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d ıů <bZ°∏w Fů ªCJ¡° Fæ ÎuŸu w[bI tF°≈C”T J¡° owfi°

FÙ Ôsd Fæ <J¡ Ÿtu* J¡°t, J®¡ů@, <bT°Ì, tůF, Ôů˚ N°<Ì N°≈<W∫ů* J¡° ≈®<w<Ìfi NÃ∫∏w N≈s∫ FÙ ≤Fw° Fæ $$6$$

ÎJ¡ Ÿ°æ wuoÕŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ÎJ¡ Ÿ°æ ª°æfÙŸb°≥ ŸyÕ
ıÙbů* J¡∑ <fi‹J¡°≤dw°, ≤°y Ÿu f]w° wS° Nb_S° N°<Ì J¡° bdÕfi $

Ì¥Ÿ≤Ù <Ÿ<]∫ů* J¡∑ N≈us° N°ÃtI°fi J¡° ÃJ¡TÕ oŸ<ÔÎ Fæ <J¡ bF <fiÃ∫ <fi≤<w„∫°fi∏Ì°fiC˚bR¡≈

Fæ N°æ≤ ≈®Ã∫y°Ãt° J¡∑ <fi≤<w„∫°fi∏ÌR¡≈w° oŸ<ÔÎ Fæ <J¡ bF f®ÊR¡≈ Fæ, oŸ f°w J¡ů ∫C<•w≈¥bÕJ¡

<Ÿ] J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ f®Ê FÙ N≈fiu _bR¡≈ J¡∑ ≈us° Ÿu ıÙbR¡≈ J¡ů ≈®°›w J¡≤w° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ≤°t˚B, ıæŸu J¡ůoÕ f®°Êd N≈fiu _b˚°b<Ÿ] Ÿ°¿[bJ¡ f®°Êd@tÕ

J¡° @Ù≤u-@Ù≤u vÔa|fi J¡≤ ÌÙ|ÕJ¡°Ô Ju¡ f°Ì fiÙª ˜Ù J¡∑ fiÙªR¡≈w° J¡° NayÙJ¡°≤ J¡≤w° Fæ bæŸu FÙ

≈≤f®Ê ≈≤t°Ãt° ˚Ù fC<] N°<Ì Ju¡ Ÿay Ÿu fC<]ı<fiw ˚ůy J¡∑ oh~>° Ÿu N≈fiu <fiÃ∫<Ÿ] ≈¥d°Õfi∏Ì

_b˚°b J¡° vÔa|fi J¡≤ ıÙbR¡≈w° J¡° NayÙJ¡°≤ J¡≤w° Fæ $ ≈®Ã∫uJ¡ Ÿ¨<‹¸>> tu* Ìů w≤F Ju¡ (≈°<@ J¡∑

≈®@°fiw° Ÿu ˚ůÀ∫ N°æ≤ ≈<Fw J¡∑ ≈®@°fiw° Ÿu ˚ů•w° - ∫ů* Ìů w≤F Ju¡) ≈Ì°SÕ N°<b˚¥Õw Fůwu Fæ* $ bu Ìůfiů* w≤F Ju¡ ≈Ì°SÕ t°∫° tu* ≤Ffiub°Ôu Nfi°<Ì Ìů w≤F J¡∑ Ÿa_J¡°≤ ≈≤‡≈≤° J¡° NfiCŸ≤d J¡≤ ≤Fu

<F≤^∫y˚Õ Ju¡ ≈®St _≈∏Ì Ÿu Ã≈∏fi Fůwu Fæ* N°æ≤ <tØ∫°R¡≈ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d bu <J¡ŸÙ ≈®J¡°≤ J¡∑ NŸÔÙ

Ÿ°ty®Ù J¡∑ N≈us° fiFÙ* J¡≤wu $ ™>ÙJ¡ FÙ Fæ <J¡ _b›fi Ju¡ |¸> N°<Ì ≈Ì°SÕ Ì^±>, ªJ®¡ N°<Ì N≈fiÙ Ã≈<W
tu* Ÿ°ty®Ù J¡∑ N≈us° fiFÙ* ≤©wu $$1,2$$

ZC<w∫ů* tu* ı∏t N°æ≤ J¡tÕ J¡°, fÙı°aJC¡≤ Ju¡ ŸÂ„, Nfi°<Ì ≈≤_≈≤ J¡°∫ÕJ¡°≤d˚°b fwÔ°∫° y∫°

Fæ $ ÎuŸÙ ≈¿≤¿_S<w tu* J¡tÕ„¥∏∫ oÕÿb≤ J¡° ıÙbR¡≈ Ÿu ≈®St Ÿ¨<‹¸> tu* ≈®°ÌC˚°Õb Jæ¡Ÿu Fůw° Fæ, ÎuŸÙ

N°„aJ¡° Fůfiu ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

Fu <≈®∫, ≈<Fw ªæw∏∫ Ju¡ π°≤° Ÿ‡≈°<Ìw J¡tů˘ Ÿu FÙ ≈®°dÙ oÕÿb≤ Ÿu <fiJ¡ÔJ¡≤ <˚∏fi-<˚∏fi NfiuJ¡ w≤F Ju¡ ı∏tů* J¡° NfiC˚b J¡≤wu Fæ* $ <fi‹J¡TÕ ∫F <fiJ¡Ô° <J¡ oÕÿb≤ J¡ů ıÙbR¡≈ ffifiu tu* J¡tů˘ J¡∑

ŸyÕ - 124]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1687

N≈us° fiFÙ* FůwÙ, <J*¡wC ıÙbR¡≈ ffi ı°fiu Ju¡ f°Ì „≤Ù≤N°<Ì Ju¡ Ã≈°Ìfi tu* ≈¥bÕ-≈¥bÕ ÌuF N°<Ì Ÿu ı<fiw J¡tů˘ J¡∑ N≈us° FůwÙ Fæ $ ıÔ tu* ≈®<w<f‡f ≈nfiu tu* Ÿ¥∫Õ J¡ů ªÔfi°<Ì <J®¡∫° J¡∑ N°bÿ∫J¡w°
fiFÙ* FůwÙ, <J*¡wC Ÿ¥∫Õ ≈®<w<f‡f J¡ů <˚∏fi-<˚∏fi w≤ayů* tu* ŸaJ®¡°∏w Fůfiu Ju¡ <ÔÎ ∫° wwg-wwg w≤ay N°<Ì yw ≈®<w<f‡f Ju¡ <bJ¡°≤ J¡° NfiC˚b J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ≈°<@<J®¡∫° J¡∑ N≈us° FůwÙ Fæ, ∫F <fi∫t Fæ $
oŸÙ <fi∫t Ju¡ NfiCŸ°≤ oÕÿb≤ J¡ů ≈®J¨¡w tu* J¡tÕ J¡∑ N≈us° fiFÙ* FůwÙ $$3$$

ŸÙ J¡ů _≈‹¸>R¡≈ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
ı∏t N°æ≤ J¡tÕ J¡° ≈≤_≈≤ ∫F J¡°∫ÕJ¡°≤d˚°b oŸÙ w≤F J¡° Fæ $ Ÿt_w ıÙb ≈≤t<≈w°

≈≤t°Ãt° Ÿu <fi‹J¡°≤d FÙ ªÔu N° ≤Fu Fæ* $ ≈≤t<≈w° ≈≤t°Ãt° Ÿu <fiJ¡Ôfiu Ju¡ f°Ì fi ıÙbů* Ju¡

N≈fiu-N≈fiu ıů J¡tÕ Fæ* bu ŸC© N°æ≤ ÌC#© Ju¡ J¡°≤d Fůwu Fæ* wS° N≈fiu-N≈fiu I°fi Ju¡ NfiCŸ°≤

Ã≈∏fi FCN° ıů ŸaJ¡v≈ N°æ≤ <bJ¡v≈ ≤Fw° Fæ bFÙ ÌC#©°<ÌıfiJ¡ J¡tů˘ J¡° J¡°≤d Fůw° Fæ $ ˚B, ª¥≥<J¡ oŸ ŸaŸ°≤R¡≈Ù f∏@fi J¡° ÎJ¡t°` ŸaJ¡v≈ FÙ J¡°≤d Fæ, oŸ<ÔÎ N°≈ ŸJ¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤

ÌÙ<ı∫u N°æ≤ ª¥≥<J¡ ŸaJ¡v≈ J¡° N˚°b FÙ tůs Fæ, oŸ<ÔÎ N°≈ ŸaJ¡v≈<bfi°„ Ju¡ NU∫°Ÿ tu* wÃ≈≤

Fů ı°o∫u $ ZÙ≤°tıÙ, @Ù≤u-@Ù≤u <fi≤∏w≤ ŸaJ¡v≈-<bJ¡v≈ J¡∑ Nb_S°Nů* J¡° ≈¿≤F°≤ J¡≤wu FCÎ

N°≈ <bT∫ N°æ≤ o¿∏B∫ů* Ju¡ <b˚®tů* Ÿu Ÿ°b@°fi Fů ı°o∫u, •∫ů*<J¡ <bT∫ N°æ≤ o¿∏B∫ů* J¡° <b˚®t Fůfiu ≈≤ FÙ <J¡ŸÙ tu* NfiCJ¥¡Ôw° N°æ≤ <J¡ŸÙ tu* ≈®<wJ¥¡Ôw° ŸtH J¡≤ ≈®b¨<W N°æ≤ <fib¨<W J¡° ŸaJ¡v≈

FCN° J¡≤w° Fæ wS° <k¡≤ ≈C”T <bT∫ f∏@fiů* tu* k¡≥Ÿ ı°w° Fæ, oŸ<ÔÎ ŸaJ¡v≈ J¡∑ ın ©ůÌfiu tu*

Ÿ°b@°fi Fůfi° ≈≤t N°bÿ∫J¡ Fæ $ ≤°|b, fi wů N°≈ N≈fiu J¡ů y®°fl <bT∫R¡≈ Ÿt<H∫u N°æ≤ fi y®°FJ¡ o¿∏B∫ N°<Ì R¡≈ FÙ Ÿt<H∫u $ N°≈ Ÿt_w <bT∫ů* J¡∑ <ª∏w° J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ ≈≤t ŸÙt°
tu* <bΩt°fi ≤Ffiub°Ô° ıů Ÿ°sÙ _bR¡≈ Fæ wBq≈ ffi ı°o∫u $$4-8$$

∫<Ì NŸ°b@°fiÙ ≤©u*yu, wů NfiCJ¥¡Ô <bT∫ tu* ≈®Ù<w Nbÿ∫ FůyÙ; oŸ f°w J¡ů Ì„°Õwu FCÎ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ bæ≤°À∫ Ju¡ NU∫°Ÿ J¡∑ ˚Ù N°bÿ∫J¡w° fwÔ°wu Fæ* $

Fu <fi‹≈°≈ ≤°t˚B, ıů o¿∏B∫ů* J¡° ŸtCÌ°∫ Fæ bF <ıŸ-<ıŸ NSÕ J¡∑ Nů≤ <fi≤∏w≤ Ì°ænw° Fæ

Ÿ-Ÿ NSÕ tu* ≤°y π°≤° f] Fů ı°w° Fæ, oŸ<ÔÎ fi-fi NSů˘ tu* ≤°y fi J¡≤fiub°Ô° ≈C”T FÙ tC•w Fůw° Fæ $$9$$

≤°y N°æ≤ <b≤°y J¡° NÔy-NÔy _bR¡≈ fwÔ°wu FCÎ fiŸu J®¡t„# f∏@ N°æ≤ tůs Fůw° Fæ, ∫F
fwÔ°wu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, oŸ ŸaŸ°≤ ¿_S<w tu* ∫<Ì N°≈J¡ů J¡ůoÕ ªÙı Nh~>Ù ÔywÙ Fæ, wů N°≈ f] Fæ* N°æ≤

∫<Ì N°≈J¡ů N≈fiu <ªW tu* J¡ůoÕ b_wC Nh~>Ù fiFÙ* ÔywÙ Fæ, wů N°≈ tC•w Fæ*, ∫F ı°fi ÔÙ<ı∫u $$10$$
oŸ<ÔÎ Fu ≤°t˚B, wCh~>°<wwCh~> w¨d Ÿu ÔuJ¡≤ ÃJ¨¡‹¸> Ÿu ˚Ù ÃJ¨¡‹¸> <F≤^∫y˚Õ-„≤Ù≤ wJ¡ Ju¡ <ıwfiu _S°b≤-ıaytR¡≈ ≈Ì°SÕ Fæ* fitu* Ÿu J¡ůoÕ ˚Ù N°≈J¡ů ”<ªJ¡≤ fi Fů $$11$$

∫F t°fi <Ô∫° <J¡ Wtbæ≤°À∫ Ÿu ˚ů•w¨Ãbı<fiw f∏@ Ju¡ «¡≈≤ tfiC‹∫ <bı∫ ≈° ŸJ¡w° Fæ, wS°<≈ ıÙ<bw ≈C”T _fi°fi-˚ůıfi N°<Ì <J®¡∫°Nů* J¡° <J¡ŸÙ w≤F ≈¿≤Ã∫°y fiFÙ* J¡≤ ŸJ¡w° $ ÎuŸÙ

≈¿≤¿_S<w tu* _fi°fi N°<Ì <J®¡∫°Nů* Ÿu ı<fiw f∏@fi wů ≤Fuy° FÙ, oŸ ≈®ÿfi ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

1688

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
ıů JC¡~> N°≈ J¡≤wu Fæ*, ıů JC¡~> N°≈ ©°wu Fæ*, ıů JC¡~> Fůtwu Fæ*, ıů JC¡~> Ìuwu Fæ*; fi Ÿf <J®¡∫°Nů*
tu* <ıwu¿∏B∫ N°æ≤ J¥¡¸>_S-N°Ãt° tu* ≈®<b‹¸>t<w Fů ı°fiu ≈≤ fi N°≈ J¡w°Õ Fůwu Fæ* N°æ≤ fi ˚ů•w° FÙ

Fůwu Fæ* $$12$$
o‹¸> b_wC Ju¡ <b∫ůy Ÿu N<fi‹¸> J¡∑ Ÿa˚°bfi° Fæ N°æ≤ ŸŸu Ã≈∏fi „ůJ¡ Ÿu f∏@fi J¡∑ ≈®°<›w - ∫ů*

N°„aJ¡° J¡≤ J¡Fwu Fæ* $
ıů Wt ≈C”T Fæ* bu fi wů y∫Ù-yCı≤Ù b_wC Ju¡ <bT∫ tu „ůJ¡ J¡≤wu Fæ* N°æ≤ fi ˚<b‹∫ Ju¡ <bT∫ tu*

<ª∏w° FÙ J¡≤wu Fæ* $ bu wů bwÕt°fiJ¡°Ô tu* ıů JC¡~> J¡tÕ ≈®°›w Fů ı°w° Fæ ŸÙ J¡° ∫S°bwg NayÙJ¡°≤ J¡≤

Ôuwu Fæ* $$13$$

Ÿf f∏@fiů* ≈≤ <bı∫ ≈°fiu Ju¡ <ÔÎ ÎJ¡t°` tfi ≈≤ <bı∫ ≈°fi° FÙ ≈°∫ Fæ N°æ≤ tfi ≈≤ <bı∫
tfi Ÿu FÙ Fů ŸJ¡wÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, w¨‹d°, tůF, tÌ N°<Ì <ıwfiu Fu∫˚°b Fæ* bu Ÿf tfi tu* FÙ yC≥Su FCÎ ≤Fwu Fæ*, oŸ<ÔÎ fC<]t°fi ≈C”T J¡ů N≈fiu tfi Ÿu FÙ tfi J¡ů JC¡ªÔ Ìufi° ª°<FÎ $$14$$

<ıŸ ≈°∫ Ju¡ π°≤° tfi Ÿu tfi Ju¡ «¡≈≤ <bı∫ ≈°∫Ù ı°wÙ Fæ Ÿ ≈°∫ J¡ů J¡Fwu Fæ* $
ıæŸu N<w wÙ‚d ÔůFu Ÿu ÔůF° J¡°¸>° ı°w° Fæ bæŸu FÙ Ÿf ˚®tů* J¡∑ „°<∏w Ju¡ <ÔÎ N<wwÙ‚d

<bbuJ¡∫C•w tfi Ÿu ÌůT∫C•w tfi J¡°¸>° ı°w° Fæ $$15$$
tfi Ÿu tfi ≈≤ <bı∫ ≈°fiu tu* ≈®°›w N°Ãt°Z∫ ÌůT J¡° b°≤d J¡≤wu Fæ* $
tÔ F¸>°fiu J¡° <bI°fi ≤©fiub°Ôu <bπ°fig Ôůy tÔ Ÿu FÙ tÔ J¡ů @ů ±>°Ôwu Fæ*, N˜ Ÿu N˜ů* J¡°
b°≤d J¡≤wu Fæ* N°æ≤ <bT Ÿu <bT J¡ů Ì¥≤ J¡≤wu Fæ* $$16$$
ıÙb wů tfi Ÿu bu<‹¸>w ≤Fw° Fæ, Ÿtu* Ÿu <J¡wfi° Na„ NÔy J¡≤Ju¡ tfi Ÿu J¡°¸> Ìufi° ª°<FÎ, ∫F
fwÔ°fiu Ju¡ <ÔÎ ıÙb Ju¡ _bR¡≈ů* J¡° <b˚°y J¡≤wu Fæ* $
ıÙb Ju¡ wÙfi R¡≈ Fæ* - ÎJ¡ _S¥Ô Ì¥Ÿ≤° Ÿ¥‚t N°æ≤ wÙŸ≤° ≈≤ $ fitu* Ÿu oŸJ¡° wÙŸ≤° ıů ≈≤R¡≈

Fæ ŸJ¡° wů N°≈ N°Z∫ J¡∑<ı∫u N°æ≤ f°J¡∑ fªu Ìů R¡≈ů* J¡ů tfi Ÿu J¡°¸> ÌÙ<ı∫u $$17$$

∏FÙ* R¡≈ů* J¡ů <Ì©Ô°wu Fæ* $

F°S-≈æ≤b°Ô° ıů ∫F „≤Ù≤ ˚ůy Ju¡ <ÔÎ <fi≤∏w≤ Ô°Ô°<∫w ≤Fw° Fæ bFÙ ∫F°≥ ˚ůy°SÕ oŸ
ıÙb J¡° _S¥Ô_bR¡≈ ¿_Sw Fæ $$18$$ Fu ≤°tıÙ, ŸaJ¡v≈≈®ªC≤R¡≈ @°≤d J¡≤fiub°Ô° wS° ŸaŸ°≤¿_S<w wJ¡ ≤Ffiub°Ô° ıů <ªW Fæ Ÿ <ªW J¡ů FÙ oŸ ıÙb J¡° N°<wb°<FJ¡ Ì¥Ÿ≤° R¡≈ Ÿt<H∫u $ ˚B, N°<Ì N°æ≤ N∏w Ÿu <fitCÕ•w, Nf°<@w, ªæw∏∫t°`, Ÿt_w <bJ¡v≈ů* Ÿu <fitCÕ•w wS° Ÿt_w <bÿb J¡° ≈®J¡°„ J¡≤fiub°Ô° ıů R¡≈ Fæ bFÙ oŸJ¡° wÙŸ≤° R¡≈ Fæ, ∫F N°≈ ı°<fi∫u $ Fu ≤°|b, ∫FÙ

≈≤t≈<b` wC∫Õ≈Ì Fæ $ oŸÙtu* N°≈ N≈fiÙ ¿_S<w f°≥@ ÔÙ<ı∫u, ≈FÔu Ju¡ Ìů R¡≈ů* J¡° ≈¿≤Ã∫°yJ¡≤

fitu* N°ÃtfC<] tw J¡∑<ı∫u $$19-21$$
ı°y®wg N°æ≤ _b›fi tu* ıÙb Ju¡ _S¥Ô N°æ≤ Ÿ¥‚t Ìů R¡≈ ≈®<Ÿ] Fæ* FÙ $ fiJ¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ Ìufiu ≈≤

˚Ù wů ıÙb J¡∑ ˚ÔÙ˚°≥<w ≈¿≤„C<] fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ, oŸ<ÔÎ ı°y®wg, _b›fi N°æ≤ ŸCTC<›w - ofi wÙfiů*

Nb_S°Nů* Ÿu ≈≤u J¡∑ <ıI°Ÿ° J¡≤wu FCÎ ZÙ≤°tıÙ ≈¥~>wu Fæ* $

ŸyÕ - 124]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1689

Fu tC<fifi°∫J¡, ı°y®wg, _b›fi N°æ≤ ŸCTC<›w - ofi wÙfiů* Nb_S°Nů* tu* ¿_Sw (ŸaJ¡∑dÕ) NwÎb _≈‹¸>R¡≈ Ÿu fi Ìu©° y∫° ıů wC∫ÕR¡≈ Fæ Ÿu <b„uTR¡≈ Ÿu ©¥f Nh~>Ù w≤F <bª°≤ J¡≤Ju¡ J¡<F∫u $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ≤°t˚B, NFa˚°b wS° Ÿwg N°æ≤ NŸwg J¡° Ã∫°y J¡≤Ju¡ ıů N°Ÿ•w, Ÿt N°æ≤ _bh~> _bR¡≈ ¿_Sw ≤Fw° Fæ bFÙ wC∫ÕR¡≈ Fæ $ ıÙb∏tC•wů* tu* <ıŸJ¡∑ N<∏wt ¿_S<w Fæ, ıů _bh~>, ŸtR¡≈ N°æ≤ „°∏w Fæ, ıů Δ∫bF°≤J¡°Ô tu* "Ÿ°sÙ J¡∑ Nb_S°' ≈®<Ÿ] Fæ bFÙ wC∫°Õb_S°

J¡FÙ ı°wÙ Fæ $$22-24$$
ı°y®wg N°<Ì Nb_S°Nů* Ÿu ŸJu¡ Ÿ°aJ¡∫Õ J¡° <fib°≤d J¡≤wu Fæ* $

ŸaJ¡v≈ů* J¡° N˚°b ≤Ffiu Ÿu ∫F Nb_S° fi ı°y®wg Fæ, fi _b›fi Fæ N°æ≤ NI°fi J¡° N˚°b ≤Ffiu Ÿu

∫F fi ŸCTC¿›w FÙ Fæ $$25$$

N<πwÙ∫ wC≤Ù∫ Nb_S° ı°y®w°<Ì πæwJ¡°Ô tu* ıÙb∏tC•wů* J¡ů ˚Ù Jæ¡Ÿu Fů ŸJ¡wÙ Fæ ? ∫<Ì ÎuŸÙ

J¡ůoÕ N°„aJ¡° J¡≤u, wů Ÿ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

Ÿ°tfiu <Ì©°oÕ Ìu ≤F° ∫F ıů ıywg Fæ, ŸJ¡∑ I°fi Ÿu FCoÕ ıů <fib¨<W Fæ, ŸÙ J¡ů „°∏w Îba Nh~>Ù w≤F ≈®fC] FCÎ (I°fiÙ) ≈C”Tů* J¡° wC∫Õ≈Ì J¡Fwu Fæ*, ∫FÙ ŸaŸ°≤ N≈®fC] (NI°fiÙ) ≈C”Tů* Ju¡

<ÔÎ ¿_S≤R¡≈ Ÿu Nb¿_Sw Fæ $ NFaJ¡°≤ J¡° Ã∫°y Fůfiu ≈≤ ıf Ÿtw° J¡∑ Ã≈<W Fů ı°wÙ Fæ wf ıÔ
tu* <bÔÙfi FCÎ fitJ¡ Ju¡ Ç>J¡nů* Ju¡ Ÿt°fi <ªW Ju¡ yÔ ı°fiu ≈≤ wC∫°Õb_S° ≈¿_Sw Fů ı°wÙ Fæ $ Fu Ìubů≈t ZÙ≤°tıÙ, oŸJu¡ Nfi∏w≤ Nf N°≈ oŸ Â‹¸>°∏w J¡ů ŸC<fi∫u, ıů tæ* J¡F ≤F° F¥≥, ŸŸu ≈®fC] FCÎ

˚Ù N°≈ N°æ≤ N<@J¡ fů@ J¡ů ≈®°›w Fů ı°∫u*yu $ <J¡ŸÙ ÎJ¡ <b_w¨w |fiu ıayÔ tu* tF°t°æfi @°≤d J¡≤ fæ™>u FCÎ <J¡ŸÙ ÎJ¡ NÌg˚Cw tC<fi J¡ů Ìu©J¡≤ f°d Ÿu <b] NwÎb ˚°yu FCÎ t¨y Ju¡ ≈Ù~>u Ì°ænu ı° ≤Fu ÎJ¡ Δ∫°@
fiu Ÿ tC<fi Ÿu ∫F ≈¥~>° # Fu tCfiu, tu≤u f°d Ju¡ π°≤° |°∫Ô FCN° ÎJ¡ t¨y ∫F°≥ N°∫° S°, bF J¡F°≥ ªÔ°
y∫° ? oŸ w≤F J¡° Ÿ Δ∫°@ J¡° ≈®ÿfi ŸCfiJ¡≤ Ÿ tC<fi fiu Ÿ Δ∫°@ J¡ů W≤ <Ì∫° $ Fu Ÿ°@ů, Ft ıayÔ Ju¡ <fib°ŸÙ tC<fi Ÿf Ÿt°fi „ÙÔb°Ôu Fůwu Fæ* $ Δ∫bF°≤ů* tu* ŸtSÕ ıů NFaJ¡°≤ ≤Fw° Fæ bF Ft Ôůyů* tu* Fæ fiFÙ* $ Fu Ÿ©u, Ÿ‡≈¥dÕ o¿∏B∫ů* J¡° J¡°∫Õ NJu¡Ô° NFaJ¡°≤R¡≈ tfi FÙ J¡≤w° Fæ N°æ≤ bF tu≤°
tfi <fi#Ÿ∏ÌuF <ª≤J¡°Ô Ÿu <fÔJC¡Ô y<Ôw Fů ªCJ¡° Fæ $ ı°y®wg, _b›fi N°æ≤ ŸCTC¿›w fi°tJ¡ <J¡ŸÙ ˚Ù

Ì„° J¡ů tæ* fiFÙ* ı°fiw°, ÎJ¡t°` ŸÙ wC∫Õ≈Ì tu* tæ* Nb¿_Sw ≤Fw° F¥≥, ıF°≥ Âÿ∫ fiFÙ* ≤Fw° $ Fu ≤°|b,

Ÿ tC<fiZu‹™> J¡° ÎuŸ° bªfi ŸCfiJ¡≤ bF fFu<Ô∫° ŸJu¡ NSÕ J¡ů fi ŸtHJ¡≤ N≈fiÙ N˚Ù‹¸> <Ì„° J¡∑

Nů≤ ªÔ° y∫° $ oŸÙ<ÔÎ tæ* J¡Fw° F¥≥ <J¡ Fu tF°f°Fů, wC∫Õ Ÿu N∏∫ J¡ůoÕ Ì„° fiFÙ* Fæ $ <fi<bÕJ¡v≈ <ªwg FÙ wC∫Õ Fæ N°æ≤ bFÙ ∫F°≥ ≈≤ <bΩt°fi Fæ, N∏∫ JC¡~> fiFÙ* $$26-35$$ •∫ů*<J¡ ı°y®wg, _b›fi N°æ≤

ŸCTC<›w - ∫u wÙfiů* <ªW Ju¡ R¡≈ Fæ* $ (≤ı N°<Ì yCdů* J¡∑ ≈®@°fiw° Ÿu wÙfi <b˚°y J¡≤Ju¡ wÙfi Nb_S°Nů*

J¡ů Ì„°Õwu Fæ*) |ů≤, „°∏w N°æ≤ t¥» - ∫ů* wÙfi R¡≈ Ÿu N≈fi° <ªW ∫F°≥ ≈≤ Nb¿_Sw Fæ $$36$$ ı°y®wg Nb_S° J¡° <ªW |ů≤ Fæ, _b›fi-Nb_S° J¡° <ªW „°∏w Fæ N°æ≤ ŸCTC›w ˚°b tu* ¿_Sw Fæ t¥» <ªW $ ≤ı N°<Ì wÙfi yCdů*b°ÔÙ t°∫° J¡° h~>uÌ Fů ı°fiu ≈≤ ofi wÙfiů* Ÿu FÙfi FCN° <ªW t¨w Fæ $$37$$

∫ů<y∫ů* Ju¡ Nb<„‹¸> ≈®°≤Æ@ J¡ů ˚ůy Ju¡ <ÔÎ, ˚_t tu* „C•Ôw° J¡∑ fi°o˘, t¨w<ªW tu* Ju¡bÔ

Ÿ[b°a„ FÙ fª ı°w° Fæ, ≤ı N°æ≤ wt Ju¡ Na„ J¡° wů Ôu„ ˚Ù fiFÙ* ≤Fw°, ∫F J¡Fwu Fæ* $

1690

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
ıů t¨w <ªW Fæ Ÿtu* ÎJ¡t°` Ÿ[b FÙ, ˚_t tu* „C•Ôw° J¡∑ fi°oÕ, ŸtR¡≈ Ÿu ¿_Sw ≤Fw° Fæ $
oŸÙ J¡° Ÿt_w ∫ůyÙ ıfi Ÿt°<@ Ju¡ NU∫°Ÿ Ÿu fnu ∫Ãfi Ju¡ Ÿ°S Ÿ‡≈°Ìfi J¡≤wu Fæ* - ≈°ıÕfi J¡≤wu Fæ*, •∫ů*<J¡ bæŸu <ªW tu* <fitÕÔw° N<@J¡ ≤Ffiu Ÿu _b°ÃtŸC© J¡° ŸÌ° FÙ N°<b˚°Õb ≤Fw° Fæ $$38$$ Fu

≤°tª∏BıÙ, Ÿt_w ŸaJ¡v≈ů* Ju¡ <bÔ°Ÿů* Ÿu tC•w Ÿ wC∫Õ≈Ì tu* N≈fiÙ Ÿ°aŸ°¿≤J¡ N°Ãt° J¡ů Ÿf

<bJ¡°≤ů* Ÿu „¥∏∫ ffi°J¡≤ N°≈ ¿_Sw ≤<F∫u; <ıŸtu* ˚ÔÙ˚°≥<w ¿_Sw ≤FJ¡≤ NfiuJ¡ fnu-fnu tC<fiıfi

˚uÌ J¡ů „°∏w J¡≤Ju¡ ŸÌ° FÙ tC•w Fů ªCJu¡ Fæ* $$39$$

ÎJ¡ Ÿ°æ ª°æfÙŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ÎJ¡ Ÿ°æ ≈ªÙŸb°≥ ŸyÕ
πæw Ju¡ N≈Ô°≈R¡≈ wS° <Ÿ]°∏w˚¥w wC∫Õ≈Ì tu*,
ıF°≥ Ÿ˚Ù b°<Ì∫ů* J¡ů ˚®t Fůw° Fæ, ¿_S≤w° J¡° ≈°∫≈¥bÕJ¡ bdÕfi $

N°Ãt° J¡ů Ôu J¡≤Ju¡ ≈®b¨W FCÎ ZC<w, _t¨<w, o<wF°Ÿ, ≈C≤°d N°<Ì Ÿt_w „°˜ů* J¡° ≈≤t <Ÿ]°∏w Ÿ‡≈¥dÕ πæw J¡° N≈Ô°≈ J¡≤fi° FÙ Fæ, bF πæw ª°Fu ıÙb J¡° N<bΩ° Ju¡ Ÿ°S Nb_S°`∫R¡≈ Fů, ª°Fu oÕÿb≤ J¡° t°∫° Ju¡ Ÿ°S N°J¡°„ N°<Ì ≈®≈aªR¡≈ Fů, fi <J¡ fiJ¡° <Ÿ]°∏w b_wCw[b J¡ů ≈®J¡°<„w J¡≤fi° Fæ, •∫ů*<J¡ _b≈®J¡°„_bR¡≈ N°Ãtb_wC Ju¡ _bw#<Ÿ] Fůfiu Ÿu ŸJ¡∑ <Ÿ¿] Ju¡ <ÔÎ <J¡ŸÙ N∏∫

≈®t°d J¡∑ N°bÿ∫J¡w° FÙ fiFÙ* Fæ, ∫FÙ J¡Fwu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ≤°|b, Ÿt_w πæw J¡° N≈Ô°≈ J¡≤fi° FÙ ŸJ¡Ô Nº∫°Ãt „°˜ů*

J¡° ≈≤t <Ÿ]°∏w Fæ $ ∫F°≥ fi wů N<bΩ° Fæ N°æ≤ fi t°∫° FÙ Fæ, <J¡∏wC „°˜ů* Ÿu (N) <ıŸJ¡° ≈¿≤I°fi fiFÙ* Fů ŸJ¡w°, ÎuŸ° Ÿ‡≈¥dÕ ≈Bbů* Ÿu ≤<Fw <fiÃ∫ N≈≤ůs f®Ê FÙ Fæ $$1$$

ZC<w N°<Ì Ju¡ <Ÿ]°∏wů* J¡° ≈¿≤I°fi fi Fůfiu Ÿu FÙ N≈fiÙ fC<] Ju¡ bæ˚b Ÿu ıywg Ju¡ t¥Ô J¡°

N∏buTd J¡≤fiub°Ôu b°<Ì∫ů* J¡∑ „ÆÌ Ÿu b°h∫ Ÿ‡≈¥dÕ „<•wN°ÃtJ¡ t°∫°„fÔ f®Ê Ju¡ <bT∫ tu* fC<]

tu* <b<ª` ÌůT N° ı°fiu Ju¡ J¡°≤d NfiuJ¡ w≤F J¡∑ - J¡v≈fi°Î≥ FCN° J¡≤wÙ Fæ*, ∫F J¡Fwu Fæ* $

„°∏w, <ªÌ°˚°ŸR¡≈, _bh~>,ŸbÕ` ÎJ¡R¡≈ Ÿu <bΩt°fi wS° Ÿty® „<•w∫ů* Ÿu Ÿt¿∏bw "f®Ê'

oŸ J¡¿v≈w fi°t tu* FÙ N≈fiÙ-N≈fiÙ fC<] Ju¡ NfiCŸ°≤ NfiuJ¡ w≤F Ju¡ <Ÿ]°∏wů* J¡∑ J¡v≈fi° J¡≤Ju¡

J¡ůoÕ „¥∏∫, J¡ůoÕ <bI°fit°` N°æ≤ J¡ůoÕ oÕÿb≤R¡≈ J¡Fwu FCÎ N°≈Ÿ tu* <bb°Ì <J¡∫° J¡≤wu Fæ* $ Fu Nfi|, t°∫°≈∫Õ∏w Ÿ˚Ù oŸ Âÿ∫ Ÿt¥F J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤Ju¡ tfi Ju¡ Ÿ°S-Ÿ°S Ÿ‡≈¥dÕ o¿∏Ì®∫ů* Ju¡ Δ∫°≈°≤ů* Ju¡

≈≤t Ÿu tF°t°æfiÙ ffi ı°o∫u $ wÌfi∏w≤ tfifi≤<Fw, sÙd<ªW N°æ≤ ≈®„°∏w fC<] FůJ¡≤ ≈¥d°Õfi∏ÌR¡≈

<ªÌ°Ãt° tu* ÎJ¡R¡≈ Fůwu FCÎ y¥≥yu, N∏@u N°æ≤ f<@≤ Ju¡ ŸÂ„ „°∏w°Ãt° ffiJ¡≤ N°≈ N≈fiu _bR¡≈ tu*

¿_Sw ≤<F∫u $ Fu ≤°|b, N≈fiu-N°≈ <fiÃ∫ NawtCÕ© wS° N≈fiu N∏Ì≤ ≈¥dÕfC<] FůJ¡≤ ≈aªt°<Ì ˚¥<tJ¡°Nů*

J¡ů ıÙw Ôufiu Ju¡ J¡°≤d ı°y®w Nb_S° tu* ¿_Sw Fůwu FCÎ ˚Ù ŸCTC›w - ıæŸu ¿_Sw FůJ¡≤ N°≈ J¡tÕ

J¡≤wu ª<Ô∫u $ ˚Ùw≤ Ÿu ŸfJ¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤wu FCÎ N°≈ f°F≤ Ÿu ≈®°≤Æ@-≈®°›w J¡°∫ů˘ J¡ů J¡≤wu ≤<F∫u $

(N) oŸtu* "∫wů b°ªů <fib∏wÕ N≈®°›∫ tfiŸ° ŸF' ∫F ZC<w ≈®t°d Fæ $ B<bn°ª°∫Õ fiu ˚Ù oŸ

<bT∫ tu* J¡F° Fæ # "∫Ω≈®tu∫a f®Ê <J¡tS˘ „°˜<t<w ªuwg, <Ÿ]a wC <fibwÕJ¡Ãb°wg $'

ŸyÕ - 126]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1691

<ªW J¡∑ ŸW° FÙ ≈≤t ÌC#© N°æ≤ <ªW J¡∑ NŸW° FÙ ≈≤t ŸC© Fæ, oŸ<ÔÎ Fu ≤°|b, <ªÌuJ¡R¡≈ Fůwu FCÎ N°≈ <≈®∫ N°æ≤ N<≈®∫ J¡° NfiCŸ∏@°fi fi J¡≤Ju¡ <ªW J¡° fi°„ J¡≤ ÌÙ<ı∫u $$2-7$$

<≈®∫ N°æ≤ N<≈®∫ J¡° NfiCŸ∏@°fi fi J¡≤Ju¡ ∫F ıů J¡F° Fæ, ŸÙJ¡ů _≈‹¸> J¡≤wu Fæ* $

≤‡∫ ∫° N≤‡∫ b_wC J¡ů Ìu©J¡≤ ≈ÃS≤ Ju¡ Ÿt°fi Ÿt˚°b tu* ¿_Sw ≤Ffi° ª°<FÎ $ fŸ, owfiu FÙ

N≈fiu ∫Ãfi Ÿu ∫F ŸaŸ°≤ ıÙw <Ô∫° ı°w° Fæ $$8$$ ŸC©-ÌC#© N°æ≤ ofi Ìůfiů* Ju¡ Ÿ°@fiů* J¡∑ (ŸaŸ°≤-

Ÿ°y≤ J¡ů ≈°≤ J¡≤ ı°fiu J¡∑ oh~>° ≤©fiub°Ôu ≈®°dÙ J¡ů) J¡˚Ù ˚Ù <ª∏w° fi J¡≤fiÙ ª°<FÎ $ fŸ, owfiu FÙ

N≈fiu ∫Ãfi Ÿu Nfi∏w ŸC© ≈®°›w Fůw° Fæ $$9$$ <ıŸfiu wÙfiů* ÔůJ¡ů* J¡∑ Ÿ˚Ù b_wCNů* Ju¡ Ÿ°≤J¡° I°fi J¡≤ <Ô∫° Fæ NwÎb ıů ª°≤ů* Nů≤ _bw# kæ¡Ôu FCÎ ≈®J¡°„ Ÿu „ů˚°∫t°fi <fi≤<w„∫ ŸC©_bR¡≈ wS°

Nt¨wt∫ ffi y∫° Fæ, NwÎb ıů ©¥f ≈¿≤≈C‹¸> FCÎ t^±>Ôb°Ôu „„°aJ¡ Ju¡ ∫°fiÙ ≈¥dÕª∏B Ju¡ ŸÂ„ Fů y∫° Fæ, ÎuŸ° ≈≤t°Ãt_bR¡≈ J¡ů ≈®°›w FCN° w[bI N≈fiu N∏Ì≤ ıÙb∏tC<•w ŸC© J¡ů ≈®°›w J¡≤w° Fæ $

≈®°≤Æ@≈®°›w J¡°∫ů˘ J¡° f°F≤ Ÿu Ÿ‡≈°Ìfi J¡≤w° FCN° ˚Ù bF ˚Ùw≤ Ÿu JC¡~> fiFÙ* J¡≤w° $$10$$

ÎJ¡ Ÿ°æ ≈ªÙŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ÎJ¡ Ÿ°æ ~>ÆfÙŸb°≥ ŸyÕ

∫ůy˚¥<tJ¡°Nů* J¡° NU∫°ŸJ®¡t wS° Ôsd,
tº∫ tu* t¨Ã∫C Fů ı°fiu ≈≤ ˚ůy Îba ı∏t°∏w≤ tu* ı∫ N°<Ì J¡° bdÕfi $

"ı°y®Ã∫ub ŸCTC›w_S# JC¡”J¡t°Õ<d ≤°|b' (Fu ≤°|b, ı°y®wg J¡°Ô tu* FÙ ŸCTC<›w tu* ¿_Sw-ıæŸu FůJ¡≤ N°≈ Ÿ˚Ù J¡tÕ J¡≤wu ª<ÔÎ) oÃ∫°<Ì Ÿu ªwCSÕ ˚¥<tJ¡° tu* N°R¡» FCÎ ≤°tıÙ J¡ů ≈aªt°<Ì˚¥<tJ¡°Nů*
tu* ¿_S<w Ÿ‡≈°Ìfi J¡≤fiu J¡∑ ıů ŸÔ°F ÌÙ y∫Ù Fæ, wÌfiCŸ°≤ fi ˚¥<tJ¡°Nů* tu* N≈fiÙ ¿_S<w ffi°fiu J¡∑ oh~>° J¡≤wu FCÎ ZÙ≤°tª∏BıÙ N≈fiu Ÿu ıÙw ÔÙ y∫Ù ∫° ıÙwÙ ı°fiub°ÔÙ ˚¥<tJ¡°Nů* J¡° <b˚°y ı°fifiu Ju¡ <ÔÎ fiJu¡ Ôsd N°æ≤ NU∫°ŸJ®¡t J¡ů ≈¥~>wu Fæ* $

ZÙ≤°tª∏BıÙ fiu J¡F° # Fu tCfiu, Ÿ°wů* ˚¥<tJ¡°Nů* J¡° NU∫°Ÿ Jæ¡Ÿu <J¡∫° ı°w° Fæ wS° ≈®Ã∫uJ¡

˚¥<tJ¡° tu* ∫ůyÙ Ju¡ <ªÖ <J¡Ÿ w≤F Ju¡ Fůwu Fæ* $$1$$

≈¥~>u y∫u ˚¥<tJ¡°Nů* Ju¡ NU∫°ŸJ®¡t J¡ů J¡Ffiu J¡∑ oh~>° ≤©fiub°Ôu tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ "ŸJ¡°

N<@J¡°≤Ù ≈®b¨<W„°˜ Ju¡ N<@J¡°≤Ù Ÿu <˚∏fi Fæ*, ∫ů* <Ì©Ô°fiu Ju¡ <ÔÎ Ìůfiů* N<@J¡°¿≤∫ů* J¡° <b˚°y J¡≤Ju¡ fiJu¡ <˚∏fi-<˚∏fi Ôsd J¡Ffiu J¡∑ ≈®<wI° J¡≤wu Fæ* $
tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ≤°tıÙ, buÌt°yÕ tu* ¿_Sw ≈C”T Ìů w≤F Ju¡ Fůwu Fæ* - ÎJ¡ ≈®b¨W

N°æ≤ Ì¥Ÿ≤° <fib¨W $ (≈®b¨<Wt°yÕ J¡° ≈<SJ¡ _byÕ J¡∑ N<˚Ô°T° ≤©fiub°Ô° wS° <fib¨<Wt°yÕ J¡° ≈<SJ¡
tůs J¡° N<˚Ô°TÙ Fůw° Fæ $) _byÕ N°æ≤ N≈byÕ J¡∑ Nů≤ ∏tC© FCÎ ofi Ìůfiů* J¡° Ôsd (tæ* J¡Fw° F¥≥) N°≈ ŸC<fi∫u $$2$$

≈FÔu ≤°y°<Ì ÌůTů* Ju¡ J¡°≤d <b≈≤Ùw fC<]b°Ôu J¡tů˘ tu* ≈®b¨W FCÎ ≈C”T J¡° Ôsd J¡Fwu Fæ* $
ıů Ÿ‡≈¥dÕ <bT∫ů* Ÿu „¥∏∫ Fæ, bF ≈®<Ÿ] <fib°Õd ≈Ì°SÕ ªÙı FÙ •∫° Fæ ? w°Ã≈∫Õ ∫F <J¡ ˚ůyů* tu*

≈®ut ≤©fiub°Ôu ≈C”T Ÿu JC¡~> fiFÙ* ŸtHwu $ Sůn°-fFCw Wt ∫° N@t ˚ůyů* Ÿu Ÿ‡≈∏fi ∫F ŸaŸ°≤

1692

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

FÙ tu≤u <ÔÎ ŸfŸu Nh~>° Fæ $ () ∫ů* <fiÿª∫J¡≤ buÌ≈®<w≈°<Ìw <fiÃ∫, fiæ<t<WJ¡, J¡°‡∫ J¡tů˘ J¡ů ıů J¡≤w° Fæ bF ≈C”T ≈®b¨W J¡F° y∫° Fæ $$3$$

<fib¨W ≈C”T J¡° Ôsd J¡Ffiu J¡∑ oh~>° ≤©wu FCÎ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ <fib¨<W tu* FuwCR¡≈ <bbuJ¡ J¡°
bdÕfi J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ŸJ¡∑ ÌCÔÕ˚w° fwÔ°wu Fæ* $
ıæŸu ÔbdŸ°y≤ tu* ¿_Sw fnu J¡~C>Î J¡∑ yÌÕfi NfiuJ¡ f°≤ J¡^™> Ju¡ ~>uÌ tu* ≈®<b‹¸> FůJ¡≤ ŸŸu f°F≤ <fiJ¡Ôfiu ≈≤ ˚Ù ÔbdŸtCB Ju¡ ≤Ÿ J¡° FÙ N°_b°Ì ÔuwÙ wS° ŸÙ J¡ů ŸbÕZu‹™> ≤Ÿ t°fiwÙ FCoÕ
sÙ≤Ÿ°y≤ Ju¡ ≤Ÿ J¡ů JC¡~> fiFÙ* ı°fi ≈°wÙ, <J*¡wC ≈®Ô∫J¡°Ô Ju¡ Ÿt∫ s°≤ N°æ≤ sÙ≤ Ìůfiů* Ÿ°y≤ů* Ju¡ ÎJ¡
ıyF <tÔfiu J¡° NbŸ≤ N°fiu ≈≤ fi Ìůfiů* Ju¡ Ì≤R¡≈Ù <~>B tu* y®Ùb° J¡° ≈®bu„ Fůfiu ≈≤ sÙ≤ Ÿ°y≤ Ju¡

≤Ÿ J¡° N°_b°Ì ÔuJ¡≤ "s°≤Ÿ°y≤ Ju¡ ≤Ÿ J¡∑ N≈us° sÙ≤Ÿ°y≤ J¡° ≤Ÿ J¡FÙ* N<@J¡_b°Ì∫C•w Fæ' - ∫ů*

<bbuJ¡Ÿ‡≈∏fi FůJ¡≤ bF y®Ùb° Ÿ sÙ≤Ÿ°y≤ Ju¡ ≤Ÿ tu* FÙ N°Ÿ•w Fů ı°wÙ Fæ; bæŸu FÙ ıÙb ˚Ù ≈FÔu

<bT∫≤Ÿ°_b°Ì J¡ů FÙ ŸbÕZu‹™> ≤Ÿ°_b°Ì t°fiw° FCN° NfiuJ¡ ı∏tů* Ju¡ f°Ì Naw tu* ˚°À∫ůÌ∫ Fůfiu ≈≤

Nº∫°Ãt„°˜ Ju¡ ≤Ÿ J¡° N°_b°Ì ÔuJ¡≤ <bbuJ¡∑ ffiJ¡≤ Ÿtu* N°Ÿ•w Fů ı°w° Fæ $$4$$
oŸJ¡ů <J¡Ÿ w≤F J¡° <bbuJ¡ Ã≈∏fi Fůw° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

NFů, ŸaŸ°≤ J¡∑ ∫F Δ∫b_S° <fÔJC¡Ô NŸ°≤ Fæ $ oŸ Δ∫b_S° Ÿu tCHu •∫° twÔf Fæ, NfiC<ªw

≈¿≤d°tb°Ôu ofi J¡tů˘ Ÿu FÙ tæ* N≈fi° <Ìfi •∫ů* y≥b°w° F¥≥ $ <J®¡∫°ı<fiw Ã≈<W, ≈®°<›w N°æ≤ <bJ¨¡<wR¡≈

Ÿa_J¡°≤ů* Ÿu <fitCÕ•w (J¥¡¸>_S) ≈≤t <bZ°<∏w J¡° _S°fi J¡°æfi Fů ŸJ¡w° Fæ ? ∫ů* <bª°≤J¡≤ ıů N≈fiu N∏w#J¡≤d tu* "tCHu oŸJ¡° Nbÿ∫ Ÿ‡≈°Ìfi J¡≤fi° ª°<FÎ' - oŸ w≤F Ju¡ <fiÿª∫ Ÿu ∫C•w ≤Fw° Fæ bF

≈C”T <fib¨W J¡F° y∫° Fæ $$5,6$$

<fib¨W ≈C”T J¡∑ ≈®St ˚¥<tJ¡° ≈®°<›w J¡° J®¡t J¡Fwu Fæ* $
tæ* <b≤°yÙ ffiJ¡≤ <J¡Ÿ w≤F ŸaŸ°≤Ÿ°y≤ J¡ů wæ≤ ı°«≥¡, oŸ w≤F Ju¡ <bª°≤ tu* wÃ≈≤ ıf ŸÌgfC<] ≈®°dÙ Fůw° Fæ, wf ˚ůy N°æ≤ ŸJu¡ Ÿ°@fiů* J¡∑ <ª∏w°Nů* tu* ≈®<w<Ìfi ⁄Ì∫ Ju¡ N∏Ì≤

ŸJ¡ů fiÙ≤Ÿw° Ã≈∏fi FůwÙ Fæ, <ªW „C<] Ju¡ NfiCJ¥¡Ô „°æª, ŸÃŸay, oÕÿb≤ů≈°Ÿfi°, ı≈ N°<ÌR¡≈

<J®¡∫°Nů* tu* bF ≈C”T ŸaŸ•w Fůw° Fæ N°æ≤ ≈®<w<Ìfi <ªW „C<] J¡∑ b¨<] Ÿu w¨‹d° J¡° s∫ Fů ı°fiu Ju¡ J¡°≤d bF ≈®Ÿ∏fi Fůw° Fæ $ y®°‡∫ ın ªu‹¸>°Nů* tu* bF <fi≤∏w≤ |¨d° J¡≤fiu Ôy ı°w° Fæ, Ì¥Ÿ≤ů*

Ju¡ <~>≈u FCÎ ÌůTů* J¡° bF Ìg|°¸>fi fiFÙ* J¡≤w° N°æ≤ _b∫a ≈C^∫ J¡tů˘ J¡° FÙ Ÿubfi J¡≤w° Fæ $N≈fiu wS° Ì¥Ÿ≤ů* Ju¡ tfi tu* πuy fi ≈FC≥ª°fiub°Ôu Îba Sůnu ≈¿≤Zt Ÿu tF°k¡Ôb°Ôu ∫t, <fi∫t N°<Ì J¡tů˘

J¡° bF Ÿubfi J¡≤w° Fæ, ≈°≈ Ÿu ŸÌ° ±>≤w° Fæ N°æ≤ ˚ůyů* tu* ≈°≈ Nbÿ∫ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d bF fiJ¡∑

J¡˚Ù N<˚Ô°T° fiFÙ* J¡≤w° $ bF _fiuF N°æ≤ ≈®d∫ Ÿu ≈¥dÕ, J¡ůtÔ, ŸÃ∫, <≈®∫ N°æ≤ <FwJ¡°≤J¡ wS°

Ìu„ N°æ≤ J¡°Ô Ju¡ ≈∫C•w bªfi fůÔw° Fæ $$7-11$$
oŸ w≤F Ju¡ yCdů* Ÿu <b<„‹¸> ≈C”T Ÿwg„°˜Zbd°<@J¡°≤R¡≈ ≈®St ˚¥<tJ¡° tu* Nbw¿≤w Fůw° Fæ,

∫F J¡Fwu Fæ* $

() oŸ <bT∫ tu* ÎJ¡ fnÙ Nh~>Ù <•w Fæ, ŸC<fi∫u #

"N<≈ b¨∏Ì°bfiu „¥∏∫u õäy°ÔÃba Ÿ b°a~><w $ fi wC <fi<bÕT∫a tůsa J¡Ì°<ªÌ<≈ y°æwt $$'

ŸyÕ - 126]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1693

<ıŸ Ÿt∫ ≈¥bůÕ•w yCdů* Ÿu ∫C•w Fůw° Fæ Ÿ Ÿt∫ bF ≈FÔÙ „C˚uh~>° fi°tJ¡ ÎJ¡ ˚¥<tJ¡° tu*

≈®°›w Fůw° Fæ wS° tfi, J¡tÕ Îba b°dÙ Ÿu „°<∏w, Ì°<∏w, I°fi N°æ≤ <bI°fi Ÿu Ÿ‡≈∏fi Ÿ≠ıfi ≈C”Tů*

J¡∑ Ÿub° J¡≤w° Fæ $ <ıŸ-<J¡ŸÙ ıyF Ÿu fi Ÿ≠ıfiů* J¡∑ Ÿub° Ju¡ NfiCJ¥¡Ô @fi N°<Ì Ÿ°@fi ıC¸>°J¡≤

fiJ¡∑ Ÿub° J¡≤w° FCN° bF fiJu¡ tC© Ÿu I°fiÌ°∫J¡ „°˜ů* J¡° ∫°fiÙ ≈C≤°dů* Îba tůs@tÕ J¡° ≈®<w≈°Ìfi J¡≤fiub°ÔÙ Nº∫°Ãt-Ÿa<Fw°Nů* J¡° Zbd J¡≤w° Fæ $ ŸaŸ°≤Ÿ°y≤ J¡ů wæ≤ ı°fiu Ju¡ <ÔÎ oŸ w≤F Ju¡

<bª°≤ Ÿu Ÿ‡≈∏fi ıů ≈C”T Fůw° Fæ bF ≈®St ˚¥<tJ¡° tu* ≈®<b‹¸> FCN° J¡F° y∫° Fæ, <J*¡wC •w Ÿ°@fiªwC‹¸>∫ N°<Ì Ÿ‡≈<W Ÿu ıů FÙfi ≈C”T Fæ bF wů Nº∫°Ãt„°˜ů* Ju¡ NbÔůJ¡fi tu* N°Ÿ•w Fůw° FCN° ˚Ù ≤°y N°<Ì Ju¡ J¡°≤d Nfi<@J¡°≤Ù ≈C”T J¡ů ™>y-™>y J¡≤ fiJu¡ π°≤° ≈®°›w @fi°<Ì Ÿu N≈fi° Ju¡bÔ ≈u¸> ≈°Ôfi J¡≤w° Fæ, oŸ<ÔÎ bF baªJ¡ J¡F° y∫° Fæ $ oŸJu¡ f°Ì N<@J¡°≤ J¡∑ ≈®°<›w Fůfiu Ÿu bF <bª°≤fi°tJ¡ Ì¥Ÿ≤Ù ∫ůy˚¥<tJ¡° tu* NbwÙdÕ Fůw° Fæ $$12-14$$
bF°≥ bF J¡∫° J¡≤w° Fæ, Ÿů fwÔ°wu Fæ* $

Ÿ Ÿt∫ bF ZC<w, _t¨<w, ŸÌ°ª°≤, @°≤d°, º∫°fi N°æ≤ J¡tů˘ tu* wÃ≈≤ ≤Ffiub°Ôů* Ju¡ tº∫
tu* Nº∫°Ãt „°˜ů* J¡∑ ≈®„_w Δ∫°¶∫° J¡≤fiu Ju¡ J¡°≤d <ı∏Fů*fiu Nh~>Ù ¶∫°<w ≈®°›w J¡≤ ÔÙ Fæ ÎuŸu Zu‹™> ≈¿^±>wů* J¡° N°Z∫ J¡≤w° Fæ NS°Õwg Zbd-tfifi°<Ì <bª°≤ Ju¡ <ÔÎ N°Ãtw[b Ju¡ NfiC˚b N°æ≤

≈Ìu„ tu* NÃ∫∏w JC¡„Ô Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ŸbÕZu‹™> yC”Nů* J¡∑ (N) „≤d tu* ı°w° Fæ $ _b∫a Δ∫°J¡≤d N°<Ì T±>ayů* J¡° Nh~>° I°w° Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ≈Ìů* wS° b°h∫Ô‚∫ N°<ÌR¡≈ fiJu¡ NSů˘ Îba Ôsd°, Δ∫aıfi° N°<Ì fiJu¡ <b˚°yů* J¡° <ıŸu ©¥f I°fi Fů ªCJ¡° Fæ - ÎuŸ° <bbuJ¡∑ <„‹∫ N≈fiu yC” Ju¡ tC©

Ÿu Nº∫°Ãt„°˜ J¡° Zbd J¡≤ J¡°∫Õ N°æ≤ NJ¡°∫Õ J¡° <b<fidÕ∫ w[bw# ÎuŸu ı°fi Ôuw° Fæ, ıæŸu |≤

J¡° t°<ÔJ¡ N≈fi° |≤ $ ÔůJ¡ t∫°ÕÌ° Ju¡ NfiCŸ°≤ f°F≤ ıů JC¡~> ˚Ù SůnÙ-ŸÙ N°<Zw tÌ, N<˚t°fi, t°ÃŸ∫Õ, tůF N°æ≤ Ôů˚ J¡∑ N<@J¡w° ≤FwÙ Fæ Ÿu ˚Ù bF Ÿ w≤F ~>ůn Ìuw° Fæ, <ıŸ w≤F Ÿ°≥≈

Ju*¡ªCÔ J¡ů $ ∫ů* ≈¥bůÕ•w Ÿπ°Ÿfi°Nů* Ÿu b°<Ÿw N∏w#J¡≤db°Ô° bF ≈C”T, ıů <J¡ Ì¥Ÿ≤Ù ˚¥<tJ¡°
tu* ≈FC≥ª ªCJ¡° Fæ, „°˜, yC” N°æ≤ Ÿ≠ıfiů* J¡∑ Ÿub° Ÿu ≈¥dÕ ≈≤tw[b J¡ů Nh~>Ù w≤F ı°fi ı°w°

Fæ $$15-18$$
oŸ w≤F Ì¥Ÿ≤Ù ˚¥<tJ¡° tu* ≈FC≥ªu FCÎ ≈C”T J¡° wÙŸ≤Ù ˚¥<tJ¡° tu* ≈®bu„ fwÔ°wu Fæ* $
oŸJu¡ Nfi∏w≤ NŸayfi°tJ¡ N∏∫ wÙŸ≤Ù ∫ůÀ∫ ˚¥<tJ¡° tu* bF ≈C”T ÎuŸu ≈®<b‹¸> Fůw° Fæ, ıæŸu J¡°∏w N≈fiÙ J¡°∏w° J¡∑ <fitÕÔ ≈C‹≈„˙∫° ≈≤ $$19$$ Nº∫°Ãt<bT∫J¡ „°˜ů* Ju¡ Nπæw N°ÃtR¡≈
b°•∫°SÕ tu* ("NFa f®Ê°¿_t' "w[bt<Ÿ' oÃ∫°<Ì b°•∫°SÕ tu*) N≈fiÙ fC<] J¡ů <fiÿªÔw°≈¥bÕJ¡ _S°<≈w J¡≤ w≈¿_b∫ů* Ju¡ N°Ztů* tu* <bZ°tů* Ÿu, Nº∫°Ãt„°˜ů* J¡∑ J¡S°Nů* Ju¡ J®¡tů* Ÿu wS° bæŸu FÙ ŸaŸ°≤ J¡∑

<fi∏Ì° J¡≤fiub°Ôu bæ≤°À∫ Ju¡ Ÿ°@fiJ®¡tů* Ÿu ≈ÃS≤ J¡∑ ª\>°fiR¡≈Ù „˙∫° ≈≤ N°ŸÙfi Fů N≈fiÙ Ÿ°≤Ù N°∫C
y≥b°w° Fæ () $ <ªW Ju¡ ≈„t Ÿu „ů<˚w Fůfiub°Ôu wS° NŸayw° Ju¡ ŸC© Ÿu Ÿ°æ‡∫ bfib°Ÿ Ju¡ <bF°≤

(N) Ìu<©∫u ZC<w-"w<πI°fi°SÕ Ÿ yC”tub°<˚yh~>uÃŸ<tÃ≈°<d# Zů<`∫a f®Ê<fi‹™>tg $' oÃ∫°<Ì $

() ∫u Ìůfiů* ÿÔůJ¡ ≈¥bÕ˚¥<tJ¡°Nů* Ju¡ NfiCb°ÌR¡≈ Fæ* $

1694

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ÿu bF fiÙ<wt°fig N≈fiu J¡°Ô J¡ů <fw°w° Fæ, •∫ů*<J¡ y°≥b tu* ≤Ffiu ≈≤ N<@J¡ <bsu≈ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d Ÿt°<@ Ju¡ NU∫°Ÿ J¡° ˚ÔÙ˚°≥<w <fib°ÕF fiFÙ* Fů ŸJ¡w° Fæ $$20-22$$

<ªW Ju¡ ≈®Ÿ∏fi Fůfiu ≈≤ Δ∫CÃS°fiJ¡°Ô tu* ≈¥bÕ J¡∑ Ìů ˚¥<tJ¡°Nů* Ju¡ @tů˘ J¡° NfiCŸ≤d ˚Ù NÃ∫∏w N°bÿ∫J¡ Fæ, oŸu <Ì©Ô°wu Fæ* $

Nº∫°Ãt <bT∫J¡ Ÿwg-„°˜ů* Ju¡ NU∫°Ÿ Ÿu wS° ≈C^∫J¡tů˘ Ju¡ <fi<tW Ÿu ıÙb J¡∑ ∫F N°ÃtÂ<‹¸>

∫S°SÕ ≈®kC¡¿vÔw FůwÙ Fæ $$23$$

"NŸayw° Ju¡ ŸC© Ÿu Ÿ°æ‡∫' oŸ <•w J¡∑ <b˚°y J¡≤ Δ∫°¶∫° J¡≤wu Fæ* $
wÙŸ≤Ù ˚¥<tJ¡° tu* ≈FC≥ªJ¡≤ I°fiÙ ≈C”T Ìů w≤F Ju¡ NŸay J¡° _b∫a NfiC˚b J¡≤w° Fæ $ Fu ZÙ≤°tıÙ, N°≈ ŸJu¡ ofi ˚uÌ J¡ů ŸC<fi∫u $$24$$ ∫F NŸay Ìů w≤F J¡° Fæ - ÎJ¡ Ÿ°t°∏∫ (≈¥bÕ ˚¥<tJ¡° Ju¡ Ÿt°fi Ÿ°@°≤d) N°æ≤ Ì¥Ÿ≤° Zu‹™> $ N≈fiÙ ÌuF J¡∑ <J®¡∫°Nů* J¡° J¡w°Õ wS° fi <J®¡∫°Nů* Ju¡ k¡Ôů* J¡° ˚ů•w°
tæ* fiFÙ* F¥≥, •∫ů*<J¡ tæ* <fi<‹J®¡∫ wS° <fiÃ∫w¨›w F¥≥ $ Ì¥Ÿ≤ů* J¡∑ <J®¡∫°Nů* wS° fiJu¡ k¡Ôů* J¡° ˚Ù tæ* f°º∫

N°æ≤ f°@J¡ fiFÙ* F¥≥, •∫ů*<J¡ Δ∫°≈°≤„¥∏∫ F¥≥ $$25$$ oŸ w≤F Ju¡ <fiÿª∫ Ÿu Âÿ∫ ≈Ì°Sů˘ tu* ŸaŸ•w fi Fůfi° FÙ Ÿ°t°∏∫ NŸay J¡F° y∫° Fæ $ ŸC© ∫° ÌC#© Ÿf JC¡~> ≈¥bÕJ¡tÕ Ÿu <fi<tÕw N°æ≤ oÕÿb≤ Ju¡ N@Ùfi Fæ $
oŸtu* tu≤° J¡w¨Õ[b Jæ¡Ÿ° ? ∫u <b_w¨w ˚ůy (<bT∫) N∏w tu* ≈¿≤w°≈Ù Fůfiu Ju¡ J¡°≤d tF°≤ůy Fæ* wS° ∫u Ÿ°≤Ù Ÿ‡≈¿W∫°≥ ≈≤t N°≈<W∫°≥ Fæ*, •∫ů*<J¡ ofiJu¡ ≈°ıÕfi N°æ≤ ≤sd Ju¡ <ÔÎ tfiC‹∫ů* J¡ů fi°fi° ≈®J¡°≤

Ju¡ •Ôu„ ŸFfiu ≈nwu Fæ* $ Ÿa∫ůy Ÿf <b∫ůy Ju¡ <ÔÎ FÙ Fæ* N°æ≤ ∫u t°fi<ŸJ¡ <ª∏w°Î≥ fC<] J¡∑ Δ∫°<@∫°≥

Fæ*, Ÿf ≈Ì°Sů˘ J¡ů <bfi°„ Ju¡ yâu tu* i>Ju¡Ô ≤F° J¡°Ô wů ∏Fu* <fiyÔ ı°fiu Ju¡ <ÔÎ FÙ ŸÌ° ≈®_wCw ≤Fw°

Fæ $ oŸ w≤F Nfi°_S° Fůfiu Ÿu "w[bt<Ÿ' "NFa f®Ê°¿_t' oÃ∫°<Ì b°•∫°Sů˘ tu* ŸaÔÀfi <ªWb°Ôu ≈C”T

J¡∑ Ÿ‡≈¥dÕ ≈Ì°SůÕa tu* ıů N°∏w¿≤J¡ N˚°bfi° Fæ bFÙ Ÿ°t°∏∫ NŸay J¡FÔ°w° Fæ $$26-29$$

≈¥bÕ ˚¥<tJ¡°Nů* tu* ŸÃŸay N°<Ì ≈°∫ů* Ÿu oŸÙ NŸay J¡° ˚ÔÙ˚°≥<w NU∫°Ÿ J¡≤fi° ª°<FÎ, ∫F

J¡Fwu Fæ* $
oŸÙ ≈¥bůÕ•w NU∫°Ÿ∫ůy Ÿu, tF°Ãt°Nů* J¡∑ Ÿay<w, ÌCıÕfiů* J¡∑ NŸay<w Ÿu, Zbd-tfifi°ÃtJ¡

N°Ãt<bª°≤ů* Ju¡ N∏w#J¡≤d tu* ≈®∫ůy Ÿu (N°bwÕfi Ÿu) () wS° Ôy°w°≤ NU∫°Ÿ∫ůy π°≤° N≈fiu

≈C”T ≈®∫Ãfi Ÿu ŸaŸ°≤Ÿ°y≤ Ju¡ ≈°≤, ŸfJu¡ Ÿ°≤, ≈≤tJ¡°≤d˚¥w N°Ãtw[b Ju¡ - ≈®t°d N°æ≤ ≈®tu∫

J¡∑ NŸa˚°bfi° Ju¡ <fi≤°Ÿ π°≤° F_w°tÔJ¡bwg Â»R¡≈ Ÿu ©¥f _≈‹¸> Fů ı°fiu ≈≤ ∫°fiÙ ™>ÙJ¡ ÎuŸ°

FÙ N°Ãtb_wC Fæ, oŸ <bÿb°Ÿ J¡° <bT∫ Fů ı°fiu ≈≤ tæ* J¡w°Õ fiFÙ* F¥≥, <J*¡wC oÕÿb≤ FÙ J¡w°Õ Fæ; ≈¥bÕ
ı∏t tu* <J¡∫° y∫° ∫° bwÕt°fiJ¡°Ô tu* <J¡∫° ı° ≤F° tu≤° J¡ůoÕ J¡tÕ fiFÙ* Fæ oÃ∫°<Ì N˚°b N°æ≤ ŸJu¡

≈®<w∫ůyÙ N°<Ì Ju¡ <bT∫ tu* <bJ¡v≈ J¡≤fiub°ÔÙ „ÆÌ°SÕ ˚°bfi° J¡ů ˚Ù fFCw Ì¥≤ ku*¡J¡J¡≤ ıů „°∏w t°æfiR¡≈ Ÿu ≤Ffi° Fæ bFÙ Zu‹™> NŸay J¡FÔ°w° Fæ $$30-33$$ fi ˚Ùw≤, fi f°F≤, fi «¡≈≤, fi fiÙªu, fi <Ì„°Nů* tu*, fi N°J¡°„ tu*, fi ≈Ì°Sů˘ tu*, fi N≈Ì°Sů˘ tu*, fi ın tu* N°æ≤ fi <ªÌ°˚°Ÿ tu* ∫°fiÙ
f°F≤ ∫° ˚Ùw≤ N°<Ì Ÿ˚Ù b_wCNů* tu* N°Ô‡ffi„¥∏∫ FůJ¡≤ ¿_Sw ıů _b≈®J¡°„<ªBq≈, „°∏w, N∏∫≈®J¡°„J¡ Ÿu „¥∏∫ N°J¡°„ Ju¡ Ÿt°fi _bh~>, ÎJ¡≤Ÿ N°æ≤ y‡˚Ù≤, N°<Ì - N∏w Ÿu ≤<Fw wS°

() Ìu<©∫u ˚yb°fig f°Ì≤°∫d J¡° Ÿ¥` # "N°b¨<W≤ŸJ¨¡ÌC≈Ìu„°wg'$

ŸyÕ - 126]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1695
ıů NÃ∫∏w J¡°∏w f®Ê Fæ bFÙ Zu‹™> NŸay J¡F° ı°w° Fæ $$34,35$$

∫F Ÿt°<@ ŸÌ°ª°≤ Ÿu ≈b<@Õw <bbuJ¡-I°fi J¡° k¡Ô Fæ, ∫F J¡Ffiu Ju¡ <ÔÎ <bbuJ¡ J¡° ≈μR¡≈ Ÿu

<fiR¡≈d J¡≤wu Fæ* $

Ÿ∏wůTR¡≈Ù ŸCy∏@ Ÿu t@C≤ (NSb° Ÿ∏wůTı<fiw FTÕ Ÿu t@C≤-tJ¡≤∏Ìb°Ô°), ≈°Ÿfi°, yC”„CZCT°, Zbd N°<Ì <fi‹J¡°t J¡tÕR¡≈Ù <fitÕÔ ≈vÔbů* Ÿu ∫C•w N°æ≤ <ªWR¡≈Ù fi°Ô Ju¡ Ny® ˚°y tu* ŸaÔÙfi FCÎ ≤°y°<Ì b°Ÿfi°Nů* Ÿu Ã≈∏fi NfiuJ¡ w≤F Ju¡ <bPfiR¡≈Ù J¡^¸>J¡ů* Ÿu ŸaJ¡∑dÕ <bª°≤R¡≈Ù

Ÿ¥∫Õ Ÿu <bJ¡°Ÿ J¡ů ≈®°›w FCN° ∫F <bbuJ¡R¡≈Ù J¡tÔ ⁄Ì∫ tu* R¡» FůJ¡≤ NŸayfi°tJ¡ ∫F w¨wÙ∫

˚¥<tJ¡°R¡≈ k¡Ô k¡Ôw° Fæ $$36,37$$

NfiuJ¡ ı∏tů* Ju¡ Ÿa<ªw ŸCJ¨¡wů* Ju¡ ≈¿≤≈°J¡ wS° oŸ ÔůJ¡ Ju¡ ≈C^∫ů* Ju¡ Ÿaª∫ Ÿu Ìæbb„ J¡FÙ* ≈FÔÙ

˚¥<tJ¡° FÙ ∫<Ì NaJC¡¿≤w Fů y∫Ù, wů fnu ≈®∫Ãfi Ju¡ Ÿ°S Ÿ≠ıfiů* J¡∑ Ÿay<w N°<Ì J¡≤Ju¡ ŸJ¡∑ ≤s°

J¡≤fiÙ ª°<FÎ, •∫ů*<J¡ ∫<Ì bF J¡FÙ* ≤<sw ≤F y∫Ù wů, <k¡≤ bFÙ <πwÙ∫ N°<Ì ˚¥<tJ¡°Nů* tu* Nfi°∫°Ÿ

≈¿≤dw Fů ı°∫uyÙ, oŸ<ÔÎ ŸÙ J¡∑ ≤s° tu* N<@J¡ ∫Ãfi J¡≤fi° ª°<FÎ, ∫F ≈Ìu„ Ìuwu Fæ* $
w[bI°fiÙ ≈C”Tů* Ju¡ Ÿtb°∫ Ÿu ∫°fiÙ Ì°fi, t°fi, ˚ıfi N°<Ì ≈°∫ů* Ju¡ π°≤° Ÿ‡tuÔfi Ÿu wS°

≈C^∫J¡tů˘ Ju¡ Ÿaª∫ Ÿu Ìæbb„ J¡FÙ* ≈FÔÙ ˚¥<tJ¡° Ã≈∏fi FůwÙ Fæ $ SůnÙ ŸÙ „C˚ ≈®b¨<W tu* ∏tC© Fůfiu Ju¡ J¡°≤d, tu|ů* Ÿu NaJC¡¿≤w ˚¥<t J¡∑ fi°o˘, w[bI°<fi∫ů* tu* NaJC¡¿≤w Ÿ ≈®St ˚¥<tJ¡° J¡∑ ≈®<w<Ìfi

<bbuJ¡≈Ìu„R¡≈Ù ıÔ Ju¡ <Ÿ*ªfi Ÿu oŸ w≤F ≈®∫Ãfi≈¥bÕJ¡ ≤s° N°æ≤ ≈°Ôfi J¡≤fi° ª°<FÎ <J¡ bF ‡Ô°fi fi Fůfiu ≈°bu $ „C˚uh~>°fi°tJ¡ ∫F ≈FÔÙ ˚¥<tJ¡° ª°≤ Ÿ°@fiů* Ju¡ tº∫ tu* bæ≤°À∫R¡≈Ù ∫° „°¿∏w N°<ÌR¡≈Ù

<ıŸ Na„ Ÿu ŸbÕ≈®St NaJC¡¿≤w FůJ¡≤ vÔ<Ÿw FůwÙ Fæ ŸÙ Na„ J¡ů fnu ∫Ãfi Ju¡ Ÿ°S ≈®<w<Ìfi N<˚b¨<]

tu* ÎuŸu ≈FC≥ª°fi° ª°<FÎ, ıæŸu J¨¡TJ¡ @°fi N°<Ì Ju¡ NaJC¡≤ J¡ů N<˚b¨<] tu* ≈FC≥ª°w° Fæ $$38-40$$

N<˚b<]Õw bF ÎJ¡ FÙ Na„ N∏∫ W≤ J¡∑ ˚¥<tJ¡°Nů* J¡° _b∫a Ÿ°@fi J¡≤uy°, ∫F J¡Fwu Fæ* $

N∏w#J¡≤d tu* <bª°≤ π°≤° Ì∫ J¡ů ≈®°›w FCoÕ ∫F ≈FÔÙ ˚¥<tJ¡° FÙ N∏∫ ˚¥<tJ¡°Nů* J¡∑ Ã≈<W

J¡° _S°fi ffi ı°wÙ Fæ $ oŸÙ ˚¥<tJ¡° Ju¡ J¡°≤d <πwÙ∫ N°æ≤ w¨wÙ∫ ˚¥<tJ¡° J¡ů ˚Ù ∫Ãfi Ÿu <bbuJ¡∑ ≈C”T

≈®°›w J¡≤ ŸJ¡w° Fæ $$41$$

≈°∫ů* Ju¡ Ÿ°S b<dÕw Ÿk¡Ô w¨wÙ∫ ˚¥<tJ¡° J¡° ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, ∫FÙ Zu‹™> NŸayfi°tJ¡ wÙŸ≤Ù ˚¥<tJ¡° Fæ $ oŸ ˚¥<tJ¡° tu* bwÕt°fi ≈C”T Ÿ‡≈¥dÕ

ŸaJ¡v≈ J¡∑ J¡v≈fi°Nů* Ÿu „¥∏∫ Fů ı°w° Fæ $$42$$

≈®Ÿayb„, fÙª tu* t¥©ů˘ Ju¡ «¡≈≤ Ì∫° N° ı°fiu Ÿu ZÙ≤°tª∏BıÙ ≈¥~>wu Fæ* $

ZÙ≤°tª∏BıÙ fiu J¡F° # Fu ˚ybfig, NŸÃJC¡Ô tu* Ã≈∏fi, J¡°tů≈˚ůy Ju¡ <ÔÎ ≈®b¨W, N@t wS°

∫ů<y∫ů* Ju¡ Ÿay J¡ů fi ≈®°›w <J¡∫u FCÎ t¥» ≈C”T J¡° ]°≤ Jæ¡Ÿu Fůy° ? (N) Fu ˚ybfig , ≈FÔÙ, Ì¥Ÿ≤Ù, (N) ŸÃJC¡Ô tu* Ã≈∏fi Fůfi° N°<Ì ıů buÌ°∏w„°˜ Ju¡ N<@J¡°¿≤∫ů* Ju¡ Ôsd Fæ* Ÿ Ÿf

<b„uTdů* Ÿu ≤<Fw, Nº∫°Ãt„°˜ J¡∑ J¡S°Nů* Ÿu ŸÌ° <btC© ≤Ffiub°Ôu wS° J¡°tů≈˚ůy Ju¡ <ÔÎ

FÙ ≈®b¨<Wt°yÕ Ju¡ ≈<SJ¡ ffiu FCÎ N@t ≈C”Tů* J¡ů <J¡ŸÙ Ì¥Ÿ≤u ≈°∫ Ÿu tůs Fů ŸJ¡w° Fæ ∫° fiFÙ*,

∫FÙ oŸ ≈®ÿfi J¡° N°„∫ Fæ $

1696

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
wÙŸ≤Ù ∫° N∏∫ <J¡ŸÙ ˚¥<tJ¡° tu* N°R¡» FůJ¡≤ t≤ y∫u ≈®°dÙ J¡∑ Jæ¡ŸÙ y<w FůwÙ Fæ ? ∫F

J¡<F∫u $$43,44$$

≈FÔu ≈®ÿfi J¡° W≤ Ìuwu Fæ* $

≈®b¨] ≤°y°<Ì ÌůTů* b°Ôu t¥» ≈C”T J¡ů J¡°J¡w°ÔÙ∫∫ůy Ÿu ∫°fiÙ Ìæby<w Ÿu ŸæJ¡nů* ı∏tů* Ju¡
f°Ì ıf wJ¡ N≈fiu <bª°≤ Ÿu ∫° Ÿ°@CNů* J¡∑ Ÿay<w Ÿu bæ≤°À∫ Ã≈∏fi fiFÙ* Fů ı°w°, wf wJ¡

ŸJ¡° ∫F <b_w¨w ŸaŸ°≤ ≤Fw° FÙ Fæ $$45$$ bæ≤°À∫ Ã≈∏fi Fů ı°fiu ≈≤ ≈®St ˚¥<tJ¡° J¡° Ì∫

≈®°dÙ J¡ů Nbÿ∫ Fůw° Fæ N°æ≤ wÌfi∏w≤ ŸJ¡° ŸaŸ°≤ fi‹¸> Fů ı°w° Fæ, ∫FÙ „°˜ů* Ju¡ NSů˘ J¡°

Ÿay®F Fæ „°˜ů* J¡° ≈≤t <Ÿ]°∏w Fæ $$46$$

<πwÙ∫ ≈®ÿfi J¡° W≤ Ìuwu Fæ* $

≈®St°<Ì ˚¥<tJ¡°Nů* tu* ≈FC≥ªJ¡≤ N≈fi° ıÙbfi (ÌuF) ÃŸyÕ J¡≤fiub°Ôu ≈®°dÙ J¡° ˚¥<tJ¡°Nů* Ju¡

≈®J¡TÕ Ju¡ NfiCŸ°≤ FÙ ≈¥bÕı∏t J¡° - ÌC‹J¨¡w fi‹¸> Fů ı°w° Fæ $ wÌfi∏w≤ bF ∫ůyÙ Ìubw°Nů* Ju¡ <bt°fiů*
tu*, ÔůJ¡≈°Ôů* Ju¡ fiy≤ů* tu* wS° ŸCtu” ≈bÕw Ju¡ ≈bfiů* J¡∑ H°<n∫ů* tu* ≤t<d∫ů* (N›Ÿ≤°Nů*) J¡ů Ÿ°S

ÔuJ¡≤ ©¥f ≤td J¡≤w° Fæ $ ŸJu¡ f°Ì ≈¥bÕ ı∏t tu* <J¡∫u y∫u ≈C^∫ů* N°æ≤ ≈°≈ů* J¡° ˚ůyŸt¥Fů* Ju¡ π°≤°
fi°„ Fů ı°fiu ≈≤ bu ∫ůyÙ Ôůy ≈<b`, yCdb°fig N°æ≤ Ô‚tÙ≈°` Ÿ≠ıfiů* Ju¡ ŸC≤<sw |≤ tu* ı∏t Ôuwu Fæ*

N°æ≤ ı∏t ÔuJ¡≤ ∫u Ôůy ∫ůy J¡∑ b°Ÿfi° Ÿu b°<Ÿw N∏w#J¡≤db°Ôu Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ∫ůy J¡° FÙ Ÿubfi J¡≤wu Fæ* $ bF°≥ ≈≤ ≈¥bÕı∏t tu* J¡∑ y∫Ù ˚°bfi°Nů* Ÿu NU∫_w FCÎ ∫ůy ˚¥<tJ¡°Nů* Ju¡ J®¡t J¡° _t≤d J¡≤Ju¡ bu fC<]t°fig Ôůy N°yu Ju¡ ˚¥<tJ¡° J®¡t J¡° ©¥f NU∫°Ÿ J¡≤fiu Ôy ı°wu Fæ* $$47-51$$

Ìůfiů* ≈®ÿfiů* J¡° W≤ ÌuJ¡≤ Nf ≈®J¨¡w J¡° NfiCŸ≤d J¡≤ ≤Fu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, ∫u ≈¥bůÕ•w wÙfiů* ˚¥<tJ¡°Î≥ ı°y®wg J¡FÙ y∫Ù Fæ*, •∫ů*<J¡ ofi ˚¥<tJ¡°Nů* tu* ∫S°bwg

˚uÌfC<] ≤Ffiu Ÿu ∫F Ÿ‡≈¥dÕ Âÿ∫Ÿt¥F Ÿ ı°y®wgJ¡°Ô J¡∑ fi°o˘ FÙ <Ì©°oÕ ≈nw° Fæ $ ofi wÙfiů* ˚¥<tJ¡°Nů*
tu* ∫ůy∫C•w ≈C”Tů* J¡ů Ju¡bÔ ≈¥≠∫w° <Ìw FůwÙ Fæ, <ıŸu Ìu©J¡≤ "∫ΩÌ°ª≤<w Zu‹™>#' oŸ ∏∫°∫ Ÿu t¥»fC<] ≈C”Tů* J¡ů ˚Ù tC•w Fůfiu J¡∑ N<˚Ô°T° Ã≈∏fi Fů ı°wÙ Fæ $$52,53$$

ŸÙ N°BÕw° J¡° ŸfŸu ≈FÔu Ôsd J¡≤wu Fæ* $

<fiÃ∫-fiæ<t<WJ¡ Ÿf J¡°tů* J¡ů ˚ÔÙ˚°≥<w J¡≤w° FCN° wS° NJ¡wÕΔ∫ů* J¡ů fi J¡≤w° FCN° ıů

≈®°J¨¡w N°ª°≤ tu* ¿_Sw ≤Fw° Fæ bF N°∫Õ J¡F° y∫° Fæ $ N≈fiu b¨] ≈C”Tů* Ju¡ N°ª°≤ů* Ju¡ NfiCŸ°≤,

„°˜ů•w wS° <ªW J¡ů ≈®Ÿ∏fi ≤©fiub°Ôu ∫S°¿_Sw Δ∫bF°≤ů* J¡° ıů y®Fd J¡≤w° Fæ bF N°∫Õ J¡F°
y∫° Fæ $ ∫ůyÙ J¡° bFÙ N°∫ÕÃb „C˚uh~>°fi°tJ¡ ≈®St ˚¥<tJ¡° tu* NaJC¡¿≤w, <πwÙ∫ ˚¥<tJ¡° tu* Zbd N°<Ì Ju¡ π°≤° <bJ¡°Ÿ J¡ů ≈®°›w wS° w¨wÙ∫ ˚¥<tJ¡° tu* <ªW J¡∑ ÎJ¡°y®w°R¡≈ k¡Ô Ÿu k¡<Ôw Fůw°

Fæ $$54-56$$
oŸ wÙŸ≤Ù ˚¥<tJ¡° J¡∑ ≈®°<›w Ju¡ fÙª tu* FÙ t¨Ã∫C J¡ů ≈®°›w J¡≤ ªCJu¡ <fi‹J¡°t J¡tů˘ Ju¡ NfiC‹™>°fi Ÿu

≈°≈„¥∏∫ FCÎ ∫ů<y∫ů* J¡ů "J¡tÕd° <≈w¨ÔůJ¡# <bΩ°∫° ÌubÔůJ¡#' oÃ∫°<Ì ZC<w∫ů* tu* fwÔ°∫° y∫° ≈˚ůy

˚Ù ÌubÔůJ¡ N°<Ì tu* J¡≤fi° ≈nw° Fæ, ≈≤awC ∫F ˚ůy „C˚ ŸaJ¡v≈ů* Ÿu Ã≈∏fi Ÿf b°Ÿfi°Nů* Ÿu ∫C•w Fůfiu Ju¡ J¡°≤d, J¡°‡∫J¡tÕ J¡° NfiC‹™>°fi J¡≤fiub°Ôu ≈C”Tů* J¡∑ fi°o˘, ≤°y°<Ì ÌCb°ÕŸfi°Nů* Ju¡ π°≤° N@#≈wfi

ŸyÕ - 126]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1697

J¡° FuwC fiFÙ* Fůw°, oŸÙ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
oŸ wÙŸ≤Ù ˚¥<tJ¡° J¡∑ ≈®°<›w Ju¡ fÙª tu* FÙ t¨Ã∫C J¡ů ≈®°›w FCN° ∫ůyÙ ≈C”T „C˚ ŸaJ¡v≈ı<fiw

Wt b°Ÿfi°∫C•w ˚ůyů* J¡° <ª≤J¡°Ô wJ¡ ≈˚ůy J¡≤ ≈Cfi# ∫ůyÙ FÙ Fůw° Fæ $ wÙfi ˚¥<tJ¡°Nů* J¡°

NU∫°Ÿ J¡≤fiu Ÿu NI°fi Ju¡ fi‹¸> Fů ı°fiu ≈≤ Ÿ‡∫Jg¡I°fi J¡° Ì∫ Fůfiu Ju¡ f°Ì ıf ≈¥dÕª∏Ì®ůÌ∫ Ju¡

ŸÂ„ <ªW Fů ı°w° Fæ wf ª°æSÙ ˚¥<tJ¡° tu* ≈FC≥ªu FCÎ ∫C•w<ªW ∫ůyÙ Ôůy Ÿ‡≈¥dÕ ıywg J¡ů

<b˚°y„¥∏∫ N°<Ì N°æ≤ N∏w Ÿu ≤<Fw N°fi∏ÌæJ¡≤Ÿ Ìu©wu Fæ* $ πæw Ju¡ <fÔJC¡Ô „°∏w Fů ı°fiu ≈≤
ıf Nπæw ¿_S≤ Fů ı°w° Fæ wf ª°æSÙ ˚¥<tJ¡° tu* y∫u FCÎ ∫ůyÙ Ôůy Ÿf ÔůJ¡ů* J¡ů _b›fi Ju¡ Ÿt°fi Ìu©fiu Ôywu Fæ* $ wÙfi ˚¥<tJ¡°Nů* J¡ů ı°y®wg J¡Fwu Fæ*, •∫ů*<J¡ ıæŸu ı°y®wg tu* Δ∫°bF°¿≤J¡ ŸW° Ÿu ıywg J¡° ˚°fi Fůw° Fæ, bæŸu FÙ ofitu* ˚Ù Δ∫°bF°¿≤J¡ ŸW° Ÿu ıywg J¡° ˚°fi Fůw° Fæ N°æ≤ ª°æSÙ

˚¥<tJ¡° J¡ů _b›fi J¡Fwu Fæ*, •∫ů*<J¡ ıæŸu _b›fi tu* ≈®°<w˚°<ŸJ¡ ŸW° Ÿu ıywg J¡° ˚°fi Fůw° Fæ, bæŸu FÙ oŸtu* ˚Ù ˚°fi ≈®°<w˚°<ŸJ¡ ŸW° Ÿu FÙ Fůw° Fæ (≈aªt ˚¥<tJ¡° Ju¡ <ÔÎ ŸCTC<›w≈Ì J¡° ≈®∫ůy Fůfiu tu* J¡°≤d˚¥w ŸCTC<›w J¡° Ÿ°Âÿ∫ fwÔ°wu Fæ* $) „≤wgJ¡°Ô tu* <b¿h~>∏fi tu| Ju¡ <bÔÙfi Fů ı°fiu ≈≤
ıæŸu Ju¡bÔ „C˚® N°J¡°„R¡≈ fª ı°w° Fæ bæŸu FÙ ≈aªt ˚¥<tJ¡° tu* Ÿ‡≈¥dÕ Δ∫°≈°≤ů* Ju¡ <bÔÙfi Fů ı°fiu ≈≤ Ju¡bÔ „C] <ª∏t°` FÙ fª ı°w° Fæ $ Îba, ≈aªt ˚¥<tJ¡° Ju¡ <ÔÎ ıů ŸCTC<›w „ÆÌ J¡° ≈®∫ůy N°w° Fæ oŸtu* J¡°≤d ∫FÙ Fæ <J¡ ŸCTC<›wJ¡°Ô tu* ıæŸu Ÿt_w Δ∫°bF°¿≤J¡ ˚°fi <bÔÙfi Fů ı°wu Fæ*, bæŸu FÙ oŸ ≈aªt ˚¥<tJ¡° tu* Δ∫°bF°¿≤J¡ N°æ≤ Nb¿„‹¸> ≈®°<w˚°¿ŸJ¡ ¿`≈C¸>Ù˚°fi ˚Ù <bÔÙfi Fů ı°wu Fæ*, Nw# ≈aªt ˚¥<tJ¡° ÎJ¡ w≤F Ÿu ŸCTC<›w Ju¡ ŸÂ„ FÙ ™>F≤Ù, oŸ<ÔÎ ŸCTC<›w N°æ≤ ≈aªt ˚¥<tJ¡° tu*

Ÿt°fiw° Fůfiu Ÿu ≈aªt ˚¥<tJ¡° Ju¡ <ÔÎ ŸCTC<›w „ÆÌ J¡° ≈®∫ůy ∫`-w` ZC<w N°<Ì tu* <J¡∫° y∫° Fæ,

∫F <fi‹J¡TÕ Fæ $$57-61$$ ıů ≈C”T ≈aªt ˚¥<tJ¡° tu* ≈FC≥ª y∫° Fæ, bF Ju¡bÔ ªæw∏∫ ŸW°R¡≈ ffiJ¡≤

≤F ı°w° Fæ $ ŸCTC›wR¡≈ NtC¶∫ fi°t Ÿu J¡FÙ ı° ≤FÙ ≈aªt ˚¥<tJ¡° ≈®°›w J¡≤ ≈C”T Ÿt_w <bJ¡°≤°a„ů*

Ÿu <fitCÕ•w Fů ı°w° Fæ N°æ≤ Nπæw ≈≤f®ÊR¡≈ w[b tu* ¿_Sw Fů ı°w° Fæ $ ıů ≈°≥ªbÙ* ˚¥<tJ¡° tu*

≈FC≥ª ªCJ¡° Fæ, bF πæwI°fi Ÿu ≤<Fw FůJ¡≤ y°» ŸCTC›w Ju¡ ŸÂ„ ¿_Sw ≤Fw° Fæ, ŸJ¡° N≈fi°

≈¥dÕ_bR¡≈ ≈®J¡°<„w Fů ı°w° Fæ N°æ≤ ˚Ùw≤ Ÿu I°fiÙ ≤Fw° Fæ $ ≈°≥ªbÙ ˚¥<tJ¡° tu* ¿_Sw ≈C”T N∏wtÕC©
b¨<W Ÿu ≤Fw° Fæ $ ∫Ω<≈ f°fl Δ∫°≈°≤ tu* wÃ≈≤ ≤Fw° Fæ wS°<≈ <fi≤∏w≤ ª°≤ů* Nů≤ Ÿu „°∏w Fůfiu Ju¡

J¡°≤d <fiB°ÔC Ju¡ ŸÂ„ <Ì©°oÕ Ìuw° Fæ $ oŸ ˚¥<tJ¡° tu* b°Ÿfi°„¥∏∫ Fů NU∫°Ÿ J¡≤w° FCN° ≈C”T

J®¡t„# wC∫Õfi°t J¡∑ N∏∫ ~>™>Ù ˚¥<tJ¡° tu* ªÔ° ı°w° Fæ $$62-65$$

~>™>Ù ˚¥<tJ¡° J¡° Ôsd fwÔ°wu Fæ* $
ıF°≥ ≈≤ fi wů Ÿwg, fi NŸwg, fi NFaJ¡°≤ N°æ≤ fi NFaJ¡°≤ J¡° N˚°b FÙ ≤Fw° Fæ, <J*¡wC sÙd tfifi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ∫°fiÙ <fi<bÕJ¡v≈ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d ∫ůyÙ Ju¡bÔ πæw N°æ≤ Nπæw Ÿu „¥∏∫ FÙ ≤Fw° Fæ $

NFaJ¡°≤R¡≈ y°≥™> Ju¡ () <b¿h~>∏fi Fů ı°fiu Ÿu Ÿ ∫ůyÙ Ju¡ Ÿ˚Ù Ÿ∏ÌuF fi‹¸> Fů ı°wu Fæ* N°æ≤ b°Ÿfi°Nů*

Ÿu „¥∏∫ ıÙb∏tC•w bF ∫ůyÙ <fib°Õd J¡ů fi ≈®°›w FCN° ˚Ù (ÌuF @°≤d J¡≤ ≤F° ˚Ù) NFaJ¡°≤ N°æ≤

() oŸtu* "<˚Ωwu ⁄Ì∫y®¿∏S¿ÿ~>Ω∏wu ŸbÕŸa„∫°#' (ŸJu¡ ⁄Ì∫ J¡∑ y°≥™> ¸¥>¸> ı°wÙ Fæ N°æ≤ Ÿf Ÿ∏ÌuF Ì¥≤ Fů ı°wu Fæ* $ ∫F ZC<w ≈®t°d Fæ $

1698

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
b°Ÿfi°Nů* Ÿu „¥∏∫ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d <fib°Õd J¡ů ≈®°›w FCN°, <ª`<Ô<©w ÌÙ≈ J¡∑ fi°o˘, ¿_Sw ≤Fw° Fæ $
ıÙb∏tC•w bF ∫ůyÙ ın ıywg Ju¡ _b˚°b Ÿu f°F≤ N°æ≤ ˚Ùw≤ Ÿu „¥∏∫, N°J¡°„ tu* „¥∏∫ |¸> J¡∑ fi°o˘,

¿_Sw ≤Fw° Fæ wS° N°fi∏Ì≈¿≤≈¥dÕ _b˚°b Fůfiu Ju¡ J¡°≤d f°F≤ N°æ≤ ˚Ùw≤ Ÿu ≈¥dÕ FůJ¡≤, Ÿ°y≤ tu*

≈¿≤≈¥dÕ |¸> Ju¡ Ÿt°fi, ¿_Sw ≤Fw° Fæ $ ŸJu¡ N<πwÙ∫ R¡≈ J¡∑ ŸaŸ°≤-Ì„° tu* J¡˚Ù ≈®<Ÿ<] fi Fůfiu Ÿu bF <J¡ŸÙ Wt N°ÿª∫Õt∫ N≈¥bÕ R¡≈ Ÿu Ÿ‡≈∏fi ≤Fw° Fæ NSb° b°_w<bJ¡ Â<‹¸> Ÿu wů bF <J¡ŸÙ

˚Ù R¡≈ Ÿu JC¡~> ˚Ù Ÿ‡≈∏fi fi FCN° ≤Fw° Fæ $ ~>™>Ù ˚¥<tJ¡° tu* ¿_Sw FůJ¡≤ bF ∫ůyÙ Ÿ°wbÙ* ˚¥<tJ¡° tu*

≈FC≥ªw° Fæ $$66-69$$ Ÿ°wbÙ* ∫ůy˚¥<tJ¡° <bÌuFtC•ww° J¡FÙ y∫Ù Fæ $ bF „°∏w_bR¡≈, b°dÙ J¡°

Ny‡∫ (N) N°æ≤ ŸaŸ°≤ J¡∑ ˚¥<tJ¡°Nů* J¡∑ ŸÙt° Fæ $ J¡ůoÕ Ôůy („æb Ôůy) Ÿu <„b J¡Fwu Fæ*, J¡ůoÕ

Ôůy (buÌ°∏wÙ) Ÿu f®Ê J¡Fwu Fæ* N°æ≤ J¡ůoÕ Ôůy (Ÿ°a¶∫, ∫ůyÙ) Ÿu ≈®J¨¡<w Ÿu ≈C”T J¡° <bbuJ¡ J¡Fwu Fæ* $ oŸ w≤F <˚∏fi-<˚∏fi Ôůyů* fiu N≈fiÙ fC<] Ju¡ NfiCŸ°≤ J¡¿v≈w R¡≈ů* Ÿu Ÿ›wt ˚¥<tJ¡° J¡∑ ˚°bfi°

J¡∑ Fæ $ ∫Ω<≈ ∫F ˚¥<tJ¡° ŸbÕS° ≈Ìu„ ∫ůÀ∫ fiFÙ* Fæ, wS°<≈ <J¡ŸÙ w≤F oŸJ¡° ≈Ìu„ <J¡∫° ı°w°

Fæ $ Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, ∫u Ÿ°wů* ˚¥<tJ¡°Î≥ tæfiu N°≈Ÿu J¡F ÌÙ* $ ofiJu¡ NU∫°Ÿ∫ůy Ÿu tfiC‹∫ ÌC#© J¡°

NfiC˚b fiFÙ* J¡≤w° $$70-73$$

Wt bæ≤°À∫ Fůfiu ≈≤ FÙ ˚¥<tJ¡°Nů* tu* ≈®bu„ Fůw° Fæ, N∏∫S° fiFÙ*; oŸJ¡° tÌů∏tW F<SfiÙ J¡∑

N°¶∫°<∫J¡° Ju¡ fF°fiu bdÕfi J¡≤wu Fæ* $

@Ù≤u-@Ù≤u ©¥f H¥t-H¥tJ¡≤ ªÔfiub°ÔÙ, NÃ∫∏w tÌů∏tW, Ôn°oÕ J¡≤fiu tu* ŸÌ° wÃ≈≤, N≈fiu fnu-fnu Ì°≥wů* Ÿu ≈®¶∫°<w J¡ů ≈®°›w J¡≤ ªCJ¡∑ wS° NÃ∫∏w NfiSÕ J¡ů ≈æÌ° J¡≤fiub°ÔÙ ÎJ¡ F<SfiÙ Fæ $

∫<Ì bF <J¡ŸÙ w≤F t°≤ ÌÙ ı°wÙ Fæ, wů ofi Ÿt_w ˚¥<tJ¡°Nů* tu* tfiC‹∫ <bı∫Ù ffi ŸJ¡w° Fæ $ bF
tÌů∏tW F<SfiÙ ıf wJ¡ ≈≤°J®¡t Ÿu ıÙw fiFÙ* ÔÙ ı°wÙ, wf wJ¡ J¡°æfi ÎuŸ° bÙ≤ Fæ ıů ŸŸu N°J®¡°∏w sCB Ÿ°aŸ°¿≤J¡ Ÿ‡≈<WR¡≈Ù ∫C] ˚¥<t∫ů* tu* ≈®bu„ J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ ˚Ù ŸtSÕ Fů ŸJ¡w° Fæ ? ZÙ≤°tª∏BıÙ
fiu J¡F° # Fu ˚ybfig, bF J¡°æfi ≈®tW F<SfiÙ Fæ, bu ∫C] ˚¥<t∫°≥ J¡°æfi Fæ*, Jæ¡Ÿu ∫F t°≤Ù ı°wÙ Fæ wS° J¡F°≥

∫F <ª≤J¡°Ô wJ¡ ≤td J¡≤wÙ Fæ $ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tıÙ, tCHu ∫F <tÔ ı°∫, ÎuŸÙ
ıů oh~>° Fæ ŸÙJ¡° fi°t F<SfiÙ Fæ, bF „≤Ù≤R¡≈Ù ıayÔ tu* ≤FwÙ Fæ N°æ≤ tW FůJ¡≤ NfiuJ¡ w≤F Ju¡

„ůJ¡, tůF N°<Ì vÔ°Ÿů* J¡ů ≈æÌ° J¡≤fiu tu* wÃ≈≤ ≤FwÙ Fæ $ twb°Ôu o¿∏B∫ů* Ju¡ Ÿt¥F FÙ ŸJu¡ y®

≈®J¨¡<w Ju¡ fhªu Fæ*, bF ıÙ˚ Ÿu tfiůF≤ ˚°Td J¡≤wÙ Fæ, „C˚°„C˚ J¡tÕR¡≈Ù Ìů Ì°≥wů* Ÿu ∫C•w bF
tfiR¡≈Ù yFfi _S°fi tu* ÔÙfi ≤FwÙ Fæ $ ª°≤ů* Nů≤ Ì¥≤ wJ¡ kæ¡Ô ≤Fu „≤Ù≤ Ÿu ∫C•w b°Ÿfi°Nů* J¡° Ÿt¥F

FÙ oŸ F<SfiÙ J¡° tÌ Fæ N°æ≤ Fu ZÙ≤°tıÙ, ŸaŸ°≤Â<‹¸>∫°≥ oŸJ¡∑ ∫C] ˚¥<t∫°≥ Fæ* $ ∫F°≥ ≈≤ ≈C”T f°≤-
f°≤ ı∫ N°æ≤ ≈≤°ı∫ J¡° NfiC˚b J¡≤w° Fæ $ ∫F oh~>° fi°tb°ÔÙ F<SfiÙ J¨¡≈d ≈®°<d Ÿt¥Fů* J¡ů t°≤wÙ

(N) ∫°fiÙ bF ∫ů<y∫ů* Ju¡ t°fiŸ NfiC˚b Ÿu FÙ ÎJ¡t°` y‡∫ Fæ $ ıÙ<bw I°fiÙ ≈C”T Ju¡ <ÔÎ

∫<Ì Ÿ°wbÙ* ˚¥<tJ¡° FÙ fiFÙ* Fæ, wů <k¡≤ bF ∫ů<y∫ů* Ju¡ t°fiŸ NfiC˚b Ÿu y‡∫ Jæ¡Ÿu FůyÙ, ÎuŸ° <J¡ŸÙ

J¡ů ˚®t fi J¡≤fi° ª°<FÎ, •∫ů*<J¡ "Ÿ° ŸÙt° ˚b˚¥<tTC' oÃ∫°<Ì Ÿu Ÿtu* ŸaŸ°≤ J¡∑ ˚¥<t∫ů* J¡∑

ŸÙt°R¡≈w° ıů fwÔ°oÕ y∫Ù Fæ, ŸŸu <b≤ů@ Fůfiu Ôyuy° wS° "N°Ÿ°tU∫°Ÿ∫ůyufi' oÃ∫°<Ì W≤ůW≤

˚¥<tJ¡°Nů* Ju¡ NU∫°Ÿ J¡° ıů <fiÌuÕ„ <J¡∫° y∫° Fæ, ŸŸu ˚Ù <b≤ů@ Fůfiu Ôyuy° $

ŸyÕ - 126]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1699

Fæ $ b°Ÿfi°, ªu‹¸>°, tfi, <ªW, ŸaJ¡v≈, ˚°bfi° N°æ≤ _≈¨F° oÃ∫°<Ì oŸJu¡ fi°t*ů* J¡° Ÿt¥F Fæ, ∫F Ÿt¥F

<ªWR¡≈Ù J¡ů„ Ju¡ N∏Ì≤ ≤Fw° Fæ $$74-82$$

"J¡Sa <fiF∏∫wu ªæT°' (∫F Jæ¡Ÿu t°≤Ù ı°wÙ Fæ) oŸ ≈®ÿfi J¡° W≤ Ìuwu Fæ* $

N∏∫ Ÿ˚Ù N˜ů* J¡° <w≤_J¡°≤ J¡≤ @æ∫Õfi°tJ¡ ŸbÕZu‹™> N˜ Ÿu fFCw Ì¥≤ wJ¡ kæ¡ÔÙ FCoÕ wS°

Ÿ‡≈¥dÕ <bT∫ů* Ju¡ Ÿ°S w°Ì°Ã‡∫˚°b J¡ů ≈®°›w FCoÕ oŸ oh~>°R¡≈Ù F<SfiÙ J¡ů Ÿf w≤F Ÿu ıÙw Ôufi°

ª°<FÎ $ "∫F b_wC tCHu oŸ w≤F ≈®°›w Fů ı°∫' ∫F oh~>° ıf wJ¡ N∏w#J¡≤d Ju¡ ˚Ùw≤ <bJ¡<Ÿw

≤FwÙ Fæ w˚Ù wJ¡ ∫F tF°˚∫aJ¡≤ JC¡¿ÃŸw ŸaŸ°≤R¡≈Ù tF°<bT Ÿu Ã≈∏fi tF°t°≤Ù ffiÙ ≤FwÙ Fæ $ "∫F
tCHu <tÔ ı°∫' ∫F ıů ŸaJ¡v≈ Fæ, fŸ owfi° FÙ ŸaŸ°≤ Fæ wS° oŸJ¡° „°∏w Fů ı°fi° tůs Fæ, ∫FÙ

I°fiů≈Ìu„-Ÿay®F Fæ $$83-85$$
w¨‹d°R¡≈Ù ŸaŸ°≤ J¡° fi°„ FÙ tůs˚¥<tJ¡° Ju¡ Ì∫ tu* FuwC Fůfiu Ÿu tůs Fæ, ˚¥<tJ¡°Nů* Ju¡ Ì∫ tu*
bæ≤°À∫ J¡°≤d Jæ¡Ÿu Fæ, oŸJ¡ů <Ì©Ô°wu Fæ* $

≈C”Tů* Ju¡ ≤°y N°<Ì N≈≤°@ Ÿu t<Ôfi FCÎ tfi tu* ZC<w∫ů* Ju¡ NfiCJ¥¡Ô N°ª°∫Õ N°<Ì J¡° ≈Ìu„, J¡tÔ Ju¡ ≈Wů* Ju¡ «¡≈≤ ıÔ<f∏ÌC J¡∑ fi°o˘, w<fiJ¡ ˚Ù fiFÙ* ıtw°, Ôu<J¡fi bæ≤°À∫ N°<Ì Ÿ°@fiů* Ÿu Ÿ‡≈∏fi oh~>°≤<Fw <btÔ N°J¨¡<wb°Ôu ≈C”T tu* _b∫a <fitÕÔ Nw# Ì¥Ÿ≤u J¡° <ªW ≈®Ÿ∏fi J¡≤fiu tu*

J¡°≤dR¡≈ yC”≈Ìu„b°•∫, Ì≈Õd tu* wæÔ<f∏ÌC J¡∑ fi°o˘, ŸaJ®¡°∏w Fů ı°w° Fæ - ©¥f ıt ı°w° Fæ $$86$$

≤°y N°<Ì J¡∑ Ã≈<W fi Fůfiu tu* wS° Ã≈∏fi FCÎ ≤°y N°<Ì Ju¡ ~>uÌfi tu* ≈°∫ fwÔ°wu Fæ* $

ÎJ¡t°` <bT∫ů* J¡∑ _t¨<w J¡° ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ Ìufiu Ÿu oh~>°R¡≈Ù ŸaŸ°≤ J¡° NaJC¡≤ Ã≈∏fi fiFÙ* Fůw° $

<bTb¨s Ju¡ NaJC¡≤ů* J¡∑ ≈a<•w - ıæŸÙ NfiuJ¡ w≤F J¡° NfiSÕ ≈æÌ° J¡≤fiub°ÔÙ, oŸ oh~>° J¡ů w<fiJ¡ ˚Ù
f»wu FÙ <bT∫ů* Ju¡ <b_t≤dR¡≈ „˜ Ÿu J¡°¸> Ìufi° ª°<FÎ, oh~>° Ÿu Δ∫°›w FCN° ıÙb N≈fiu b°a<~>w NSÕ J¡∑ <Ÿ<] Ju¡ <ÔÎ ÌÙfiw° J¡ů J¡˚Ù fiFÙ* ~>ůn ŸJ¡w° $$87,88$$

NŸabuÌfi Ju¡ _bR¡≈ J¡° Δ∫CÃ≈°Ìfi J¡≤wu Fæ* $

ŸC∏Ì≤ NŸabuÌfi tu* ∫°fiÙ WtR¡≈ Ÿu <bT∫ů* J¡° _t≤d fi Fůfiu tu* Zu‹™> ≈®∫Ãfi ∫FÙ Fæ <J¡ <ªW

N≈fiu ˚Ùw≤ Ÿt_w Δ∫°≈°≤ů* Ÿu <fitCÕ•w FůJ¡≤ Nb@°fi„¥∏∫ Ÿů∫u FCÎ ŸæJ¡nů* t¨wJ¡ů* J¡∑ fi°o˘ fæ™>° ≤Fu $

Fu ZÙ≤°tıÙ, NfiSÕ ≈æÌ° J¡≤fiub°ÔÙ Ÿ oh~>°R¡≈ t~>ÔÙ J¡ů N°≈ Ÿf Ôůy ≈®Ã∫°F°≤R¡≈Ù faŸÙ tu*
k¡≥Ÿ°J¡≤ f°≥@ ≤<©∫u $$89,90$$

J¡v≈fi°Nů* Ju¡ Ã∫°y Ÿu FÙ tC<•w FůwÙ Fæ, ∫F N°≈fiu ≈FÔu NfiuJ¡ f°≤ J¡F° Fæ, Nf N°≈ oh~>° Ju¡

Ã∫°y Ÿu tC<•w FůwÙ Fæ, ∫F Jæ¡Ÿu J¡Fwu Fæ*, ∫<Ì ÎuŸÙ N°„aJ¡° J¡∑ ı°∫, wů Ÿ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

∫F tCHu <tÔ ı°∫, oŸ wÙb® oh~>° J¡ů FÙ Wt ≈C”T J¡v≈fi° J¡Fwu Fæ* N°æ≤ f°fl ≈Ì°Sů˘ J¡° ıů

<b_t≤d Fæ, ŸJ¡ů J¡v≈fi° J¡° Ã∫°y J¡Fwu Fæ* $$91$$

ŸaJ¡v≈ FÙ Ÿ‡≈¥dÕ NfiSů˘ J¡° t¥Ô Fæ, ∫F ıů ≈FÔu J¡F° y∫° Fæ, ŸJ¡° ˚Ù ∫FÙ N<˚≈®°∫ Fæ, ∫F
oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, ŸaJ¡v≈ J¡ů FÙ N°≈ _t≤d Ÿt<H∫u N°æ≤ <b_t≤d J¡ů wů <bπ°fig Ôůy <„b_bR¡≈

ŸtHwu FÙ Fæ* $ ŸaJ¡v≈ tu* ≈FÔu Ju¡ NfiC˚¥w ≈Ì°Sů˘ J¡∑ wS° NfifiC˚¥w ≈Ì°Sů˘ J¡∑ ˚Ù ˚°bfi° J¡∑ ı°wÙ

1700

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Fæ $$92$$ NfiC˚¥w N°æ≤ NfifiC˚¥w Ÿf w≤F J¡∑ _t¨<w J¡° „Ù|® FÙ <b_t≤d J¡≤ J¡°‹™> Ju¡ Ÿt°fi t¥» Îba tF°t<w FůJ¡≤ ¿_Sw ≤<F∫u $$93$$

Ÿ˚Ù ≈®°<d∫ů* J¡ů <bT∫ ŸaJ¡v≈ů* Ju¡ Ã∫°y Ju¡ <ffi° tůs J¡∑ <Ÿ<] fiFÙ* FůwÙ, oŸ<ÔÎ fiJ¡° Ã∫°y Nbÿ∫ J¡≤ Ìufi° ª°<FÎ, oŸ N≈fiu Ÿt_w ≈Ìu„ ≤F_∫ J¡ů Nf ≈≤t J¡°”<dJ¡ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ

<ªvÔ°J¡≤ Â» J¡≤fiu J¡∑ N<˚Ô°T° Ÿu J¡Fwu Fæ* $
tæ* «¡≈≤ F°S ™>°J¡≤ f°≤-f°≤ «≥¡ªu _b≤ Ÿu <ªvÔ°J¡≤ ∫F J¡F ≤F° F¥≥, Ôu<J¡fi J¡ůoÕ Ÿu ŸCfiw°
fiFÙ* <J¡ ŸaJ¡v≈Ã∫°y FÙ ≈≤t Zu∫ J¡° Ÿ‡≈°ÌJ¡ Fæ, ŸJ¡∑ ˚°bfi° wCt Ôůy N≈fiu ⁄Ì∫ tu* •∫ů* fiFÙ*

J¡≤wu $$94$$ Fu ZÙ≤°tıÙ, ∫F ZC<w∫ů* Ÿu (N) •w N°æ≤ ÔůJ¡ tu* ˚Ù ≈®<Ÿ] Fæ <J¡ Ÿ‡≈¥dÕ o¿∏B∫ů* N°æ≤
tfi Ju¡ Δ∫°≈°≤ů* J¡ů ~>ůnJ¡≤ Ju¡bÔ ªC≈ª°≈ fæ™>° FCN° FÙ ≈C”T Ÿ ≈≤t ≈Ì J¡ů ≈®°›w J¡≤w° Fæ, <ıŸ

˚¥t°fi∏ÌR¡≈ ≈≤t ≈Ì tu* <F≤^∫y˚Õ wJ¡ J¡° ˚Ù Ÿ°t®°≠∫ w¨d J¡∑ fi°o˘ wCh~> ffi ı°w° Fæ $$95$$

ŸbÕS° ŸaJ¡v≈Ã∫°y Fůfiu ≈≤ ÌuF°<Ì-_≈∏Ìfi Ju¡ N˚°b Ÿu Δ∫bF°≤ J¡° Ôů≈ Fů ı°fiu ≈≤ Jæ¡Ÿu ıÙbfi ≤F ŸJ¡w° Fæ, ∫<Ì ÎuŸÙ J¡ůoÕ N°„aJ¡° J¡≤u, wů Ÿ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

N≈fiu y∏wΔ∫_S°fi (y¨F N°<Ì) J¡∑ Nů≤ ı°fiu Ju¡ <ÔÎ N<b<h~>∏fi <ªWb¨<W@°≤° Ÿu ∫C•w ≈<SJ¡

Ju¡ ≈æ≤ tu* ıæŸu <ffi° ŸaJ¡v≈ Ju¡ FÙ _≈∏Ìfi ≈®<wsd Fůwu ≤Fwu Fæ* ∫°fiÙ Ÿ ≈<SJ¡ Ju¡ ≈æ≤ N≈fiu N˚Ù‹¸> _S°fi J¡∑ Nů≤ ı°fiu Ju¡ <ÔÎ fu-≤ůJ¡-¸>ůJ¡ ™>wu ı°wu Fæ*, bæŸu FÙ ∫ůyÙ Ju¡ ˚Ù ≈¥bÕı∏t tu* <J¡∫u y∫u NU∫°ŸR¡≈Ù NÂ‹¸> Ju b„ Ÿu FÙ N<fi<T] N≈fiu J¡tů˘ tu* _≈∏Ìfi Fůw° ≤Fuy° $$96$$ Fu ZÙ≤°tıÙ, oŸ

<bT∫ tu* N<@J¡ J¡Ffiu J¡∑ •∫° N°bÿ∫J¡w° Fæ ? Ÿasu≈ Ÿu tæ* owfi° FÙ J¡Fw° F¥≥ <J¡ ŸaJ¡v≈ FÙ ŸfŸu f»J¡≤ f∏@fi Fæ N°æ≤ ŸJ¡° fi ≤Ffi° FÙ tůs Fæ $$97$$

<J¡Ÿ Â<‹¸ Ÿu ŸaJ¡v≈ J¡° ≈¿≤Ã∫°y Fůy°, Ÿ Â<‹¸> J¡ů J¡Fwu Fæ* $
oŸ w≤F Ÿ‡≈¥dÕ ŸaŸ°≤ J¡ů Nı, „°∏w, Nfi∏w, @®Cb, NΔ∫∫ wS° <fiÃ∫<Ÿ] ≈≤t°SÕ<ªBq≈

Ìu©wu FCÎ N°≈ „°∏w FůJ¡≤ ŸC©≈¥bÕJ¡ ¿_Sw ≤<F∫u $ "NFa' N°æ≤ "tt' oŸ Nº∫_w Ÿ‡≈¥dÕ ˚uÌů* Ju¡

<b_t≤d J¡ů FÙ f®ÊI°fiÙ Ôůy ıÙb-f®Êæ•∫ R¡≈ ∫ůy J¡Fwu Fæ* N°æ≤ bF ∫ůy „°∏w, Ns∫ N°æ≤

ŸCÂ»R¡≈ Ÿu ¿_Sw Fæ $ Fu ZÙ≤°tıÙ, N°≈ oŸ ∫ůy tu* ¿_Sw FůJ¡≤ Ÿf J¡°∫Õ J¡≤wu ≤<F∫u $ ∫<Ì N°≈

Ÿt°<@ tu* wÃ≈≤ Fů ªCJu¡ Fæ*, wů <k¡≤ N°≈ J¡tÕ tw J¡∑<ı∫u $ Fu ZÙ≤°tıÙ, <bT∫ů* Ju¡ <b_t≤d J¡ů FÙ

_b°˚°<bJ¡ <ªW J¡° s∫ wS° ıÙbf®Êæ•∫R¡≈ ∫ůy J¡Fwu Fæ*, oŸ<ÔÎ N°≈ Ÿtu* NÃ∫∏w w∏t∫

FůJ¡≤ ıæŸu Fæ* bæŸu FÙ ¿_Sw ≤<F∫u $$98-100$$

ª¥±>°Ô° π°≤° <Ì©Ô°∫° y∫° ŸbÕÃ∫°y ˚Ù Ÿ‡≈¥dÕ ≈®≈aªů* J¡∑ <fib¨<WR¡≈ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d •w

¿_S<w R¡≈ FÙ Fæ, oŸJ¡ů J¡Fwu Fæ* $

Fu ZÙ≤°tıÙ, <„b, ŸbÕyw, „°∏w, I°fi°ÃtJ¡, Nı N°æ≤ J¡v∫°dR¡≈ f®Ê Ju¡ Ÿ°S ıů ÎJ¡Ãb J¡∑

˚°bfi° Fæ ∫°fiÙ ∫F Ÿ‡≈¥dÕ Âÿ∫ f®Ê_bR¡≈ Fæ, ∫F ıů ≈¿≤≈¥dÕ ˚°bfi° Fæ bFÙ ŸbÕÃ∫°y J¡F° y∫° Fæ $

Fu ≤°|b, N°≈ <fi≤∏w≤ N≈fiu ⁄Ì∫ Ju¡ N∏Ì≤ ŸJ¡∑ ˚°bfi° J¡≤wu FCÎ N≈fi° J¡wÕΔ∫ J¡tÕ J¡≤wu (N) Ìu<©∫u ZC<w #

∫Ì° ≈aª°b<w‹™>∏wu I°fi°<fi tfiŸ° ŸF $ fC<]ÿª fi <bªu‹¸><w wt°FC# ≈≤t°a y<wtg $$

ŸyÕ - 127]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1701

ª<Ô∫u $$101$$ Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, "NFa,' "tt' (∫F tæ* F¥≥, ∫F tu≤° Fæ) ∫F ˚°bfi° J¡≤ ≤F° ≈C”T

ÌC#© Ÿu ~C>¸>J¡°≤° fiFÙ* ≈°w° wS° "NFa' "tt' ∫F ˚°bfi° fi J¡≤ ≤F° ≈C”T tC•w Fů ı°w° Fæ, Nf N°≈J¡ů ıů Nh~>° Ôyu bFÙ J¡∑<ı∫u $$102$$

ÎJ¡ Ÿ°æ ~>ÆfÙŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ÎJ¡ Ÿ°æ ŸW°oÕŸb°≥ ŸyÕ

≤°tıÙ J¡∑ <bZ°<∏w, ˚≤π°ı tC<fi J¡∑ ÃJ¡^™>°≈¥bÕJ¡ <•w∫°≥, ı°y®wg N°<Ì Nb_S°Nů* Ju¡ Ôsd wS° wC≤Ù∫ ≈Ì - ofiJ¡° bdÕfi $

∫F°≥ wJ¡ ZÙb<Ÿ‹™> tC<fi N°æ≤ ZÙ≤°tıÙ J¡° ≈≤_≈≤ Ÿab°Ì FCN° Ÿu ŸCfi°J¡≤ b°vtÙ<J¡ tC<fi

≤°tıÙ J¡∑ <bZ°<∏w J¡° _t≤d J¡≤ _b∫a N°≈ ˚Ù ≈¥d°Õfi∏Ì N°Ãt° tu* <bZ°∏w Fů y∫u $ Ÿ Ÿt∫ bu

<fÔJC¡Ô ªC≈ª°≈ Fů y∫u Su $ oŸ ≈®J¡°≤ J¡∑ N≈fiu yC” J¡∑ ¿_S<w Ìu©J¡≤ ˚≤π°ı, ≈≤t°fi∏Ì tu* N≈fiÙ

¿_S<w fi ≈°J¡≤, N°yu N°æ≤ JC¡~> ŸCfifiu J¡∑ oh~>° Ÿu ≈¥~>wu Fæ* $

˚≤π°ı fiu J¡F° # Fu yC≤ů, ≤|CJC¡Ô tu* ŸbÕZu‹™>, <b„C]t<w ZÙ≤°t˚B fiu N≈fiu yC” tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ

Ju¡ π°≤° NfiuJ¡ ≈®J¡°≤ů* Ÿu ≈<Ì‹¸> oŸ N<w≈®°ªÙfi (N°<Ìt f®Ê° Ÿu ÔuJ¡≤ tF<TÕ∫ů* Ju¡ Ÿ‡≈®Ì°∫ tu* ªÔu N° ≤Fu) I°fiR¡≈Ù Ÿ°≤ J¡° ZbdJ¡≤ •∫° N°æ≤ ˚Ù JC¡~> <ıI°ŸC FůJ¡≤ ≈¥~>° S° ∫° bu wfiu FÙ ≈Ìu„

Ÿu Ÿ‡≈¥dÕ Ÿ∏ÌuFů* Ÿu ≤<Fw Îba w°≤w‡∫„¥∏∫ ≈®Ã∫s NfiC˚¥w N°ÃtŸC© Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ FůJ¡≤ ≈¥dÕI°fiR¡≈

N°Ãt° ffiJ¡≤ ¿_Sw Fů y∫u, ∫F tCHŸu J¡<FÎ $$1$$

<ıwfi° ≈Ìu„ ≤°tıÙ fiu ŸCfi° wfi° wCtfiu ˚Ù wů ŸCfi°, ∫<Ì wC‡Fu* Ÿ∏ÌuF J¡∑ <fib¨<W F…oÕ Fæ, wů

∏Fu* ˚Ù Ÿ∏ÌuF J¡∑ <fib¨<W Fů y∫Ù $ ∫<Ì fiFÙ* F…oÕ Fæ wů ∏Fu* ˚Ù fiFÙ* F…oÕ, ∫ů* wCt _b∫a FÙ •∫ů* fiFÙ*
ı°fi Ôuwu, oŸ N°„aJ¡° ≈≤ ˚≤π°ııÙ N≈fiu tu* N°æ≤ ZÙ≤°t˚B tu* tF°fig N∏w≤ fwÔ°wu Fæ* $

NŸÔ tu* ZÙ≤°t˚B wů tF°fig ∫ůyÙ, ŸfJu¡ b∏Ω, Ìubů* Ju¡ _b°tÙ, ıfit-t≤d Ÿu ≤<Fw, <b„C]

I°fit∫, Ÿt_w yCdů* J¡∑ ©°fi, Ÿt_w Îuÿb∫ů˘ Ju¡ N°@°≤ wS° wÙfiů* ÔůJ¡ů* Ju¡ Ã≈°Ìfi, ≤sd Îba NfiCy®F N°<Ì tu* ŸbÕw∏`-_bw∏` Su $ bu J¡ubÔ Ôůyů* ≈≤ NfiCy®F Ju¡ <ÔÎ I°fi„°˜ J¡∑ ≈®b¨<W J¡≤fiu Ju¡

œuÿ∫ Ÿu _buh~>° Ÿu FÙ N≈fiu NI°fi J¡∑ J¡v≈fi° J¡≤ Zbd°SÕ ≈®b¨W F…Î, tæ* wů N°≤‡˚ Ÿu FÙ NI°fiÙ

F¥≥, tCtCsC Fq≥ N°æ≤ tu≤u ≈°Ÿ Ÿ°@fiů* J¡∑ ˚Ù J¡tÙ Fæ, Nw# Ft Ìůfiů* tu* tF°fig N∏w≤ Fæ, ∫F w°Ã≈∫Õ Fæ $$2$$

∫ů* ≈¥~>u y∫u b°vtÙ<J¡ıÙ ≈®ÿfi J¡∑ <πwÙ∫ J¡ů<¸>J¡° J¡S°„uT Ÿu ŸtSÕfi J¡≤wu F…Î W≤ Ìuwu Fæ* $
b°vtÙ<J¡ıÙ fiu J¡F° # ˚≤π°ı, Ÿt_w buÌ°∏w„°˜ J¡° <ıŸtu* Ÿay®F ˚≤° S°, ÎuŸu b<Ÿ‹™>tC<fi Ju¡

≈¥bůÕ•w bªfiů* J¡° ZbdJ¡≤ J¡tÔÔůªfi wS° N<©Ô <bI°fiů* Ju¡ I°w° ZÙ≤°t˚B tCFqwÕ≈∫Õ∏w N≈fiu N°Ãt_bR¡≈ tu* ı°y®w N°æ≤ <bJ¡<Ÿw Fů ™>u $ „<•w≈°w Ju¡ () ≈®˚°b Ÿu fiJu¡ N<bΩ° Ju¡ ≈C¸> ©CÔ

() "w[bt<Ÿ' N°<Ì ≈<fiTÌg Ju¡ tF°b°•∫ů* Ÿu Ã≈∏fi ıů N©^±> N°J¡°≤b°ÔÙ <ªW J¡∑
b¨<W Fæ, Ÿtu* F…N° <fiÃ∫-<fi≤<w„∫ N°fi∏ÌR¡≈ N°Ãtw[b J¡° N°<b˚°Õb FÙ ∫F°≥ "„<•w≈°w' „ÆÌ

J¡° NSÕ ŸtHfi° ª°<FÎ $ NSb° ∫ůy„°˜ tu* b<dÕw - ŸCTC‡fi° Ju¡ t°yÕ tu* T¸>gªJ®¡ů* J¡° ˚uÌfiJ¡≤

JC¡^±><ÔfiÙ J¡° f®Ê≤∏@® tu* ≈®bu„ FůJ¡≤ ıů <„b„<•w J¡° Ÿa∫ůy Fůw° Fæ, ∫FÙ Ÿa∫ůy "„<•w≈°w'

1702

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
y∫u N°æ≤ fiJ¡° <fitÕÔ ªæw∏∫ ≈®J¡°<„w Fů ™>° $ Ÿ Ÿt∫ bu N≈fiu-N°≈ ≈®J¡°<„w Fů ≤Fu N°Ãt°fi∏Ì

Ÿu ≈¥dÕ Fů y∫u Su $ Ÿ Ÿt∫ ≈®ÿfi, W≤ N°æ≤ <b˚°y (•w Îba NfiC•w Na„ J¡° <bbuªfi) N°<Ì J¡≤fiu J¡∑ ıů ≈]<w FůwÙ Fæ, oŸŸu <b≤w Fů y∫u Su $ fiJ¡° <ªW N°fi∏ÌR¡≈ Nt¨w Ÿu ≈¥dÕ Fů y∫° S° $

fiJu¡ Nayů* tu* ≤ůtR¡≈Ù J¡^¸>J¡ Fů y∫u Su $ bu Ÿb°Õ<@‹™>°fi ªæw∏∫R¡≈ ffi y∫u Su, oŸŸu bu ª°≤ů* Nů≤ Ÿu

≈¿≤≈¥dÕ FůJ¡≤ <b≤°<ıw Su $ N<dt° N°<Ì N°™> <Ÿ<]∫ů* J¡∑ ≈®°<›w J¡≤fiu J¡∑ oh~>°Î≥ fitu* w¨d Ju¡
wCv∫ Fů y∫Ù SÙ* ∫°fiÙ fiJ¡° fi°t<fi„°fi fiFÙ* S° $ ∏Fů*fiu Ÿ Ÿt∫ b<Ÿ‹™>ıÙ Ÿu JC¡~> ˚Ù fiFÙ*

J¡F° $ bu <„b≈Ì tu* ≈¿≤dw Fů y∫u Su $$3-6$$
oŸ ≈®J¡°≤ Wt N<@J¡°≤Ù ZÙ≤°tª∏BıÙ J¡ů I°fi J¡∑ ≈®°<›w F…oÕ, ∫F bdÕfi J¡≤ Nf t∏Ì, tº∫t N<@J¡°¿≤∫ů* J¡ů <ªW„C<] Ju¡ <ÔÎ <b<„‹¸> ≈°Ÿfi° N°æ≤ tfifi Ju¡ ≈°∫˚¥w wÙfi Nb_S°Nů*

Ju¡ <bbuJ¡ Îba Âÿ∫ ≈®≈aª Ju¡ <bbuJ¡ N°<Ì J¡Ffiu Ju¡ <ÔÎ fiJ¡° ≈J®¡t J¡≤fiu tu* FuwC ˚≤π°ı J¡∑ ÃJ¡^™>°

N°<Ì J¡° b°vtÙ<J¡ıÙ bdÕfi J¡≤wu Fæ* $

˚≤π°ı fiu J¡F° # Fu tC<fi∫ů* Ju¡ fi°∫J¡, NFů, tæ* N°ÿª∫Õª<J¡w Fq≥ <J¡ ZÙ≤°t˚B wů, tF°fig N°Ãt≈Ì

≈®°›w J¡≤ ªCJu¡, ≈≤awC Ft Ôůyů* J¡ů Ÿ w≤F Ju¡ N°Ãt≈Ì J¡∑ ≈®°<›w Jæ¡Ÿu FůyÙ $ tu≤u ıæŸu t¥©Õ, _wÆ@, Nv≈I ≈°≈Ù J¡F°≥ N°æ≤ f®Ê° N°<Ì π°≤° ª°FÙ ı° ≤FÙ Ì…ÔÕ˚ ≤°tıÙ J¡∑ ¿_S<w J¡F°≥ ? Fu fnu-fnu tC<fi∫ů* Ju¡ yC≤ů, NFů, tæ* <J¡Ÿ w≤F N°Ãt≈Ì tu* <bZ°<∏w ≈° ŸJ¥≥¡y° N°æ≤ oŸ Ì…_w≤ ŸaŸ°≤R¡≈Ù tF°Ÿ°y≤

Ju¡ tůFR¡≈Ù ıÔ Ÿu ≈°≤ <J¡Ÿ w≤F Fů ŸJ¥≥¡y°, ∫F „Ù|® tCHŸu J¡<FÎ $$7-9$$
oŸ ≈®J¡°≤ ≈¥~>u y∫u b°vtÙ<J¡ tC<fi "N°b¨<W≤ŸJ¨¡Ì…≈Ìu„°wg' ∏∫°∫ Ÿu <Ÿ] ZCw y®∏Sů* J¡∑ f°≤-
f°≤ N°b¨<W J¡≤fi° FÙ ≈®St ≈°∫ Fæ, ∫F ≈Ìu„ Ìuwu Fæ* $
b°vtÙ<J¡ tF°≤°ı fiu J¡F° # Fu <„‹∫ N°≤‡˚ Ÿu N∏w wJ¡ Ÿ‡≈¥dÕ ≤°tb¨W°∏w, ıů b<Ÿ‹™>ıÙ Ju¡
b°•∫ů* tu* ≤F°, tæ*fiu wCtŸu J¡F° $ wCt N≈fiÙ fC<] Ÿu ≈FÔu <bª°≤ J¡≤ ≈Ù~>u ŸJ¡° NfiCŸ∏@°fi J¡≤ů $ tæ*

˚Ù oŸ ≈®Ÿay tu* wCtŸu wC‡F°≤u NfiC˚b tu* ≈∫ůyÙ ıů wÙfi Nb_S°Nů* Ju¡ <bbuªfi N°<Ì b•wΔ∫ Fæ*,

∏Fu* J¡Fw° Fq≥, ŸCfiů $$10$$

ª¥≥<J¡ ∫F Ÿ°≤° ≈®≈aª <tØ∫°˚¥w N<bΩ° Ÿu Ã≈∏fi F…N° Fæ, oŸ<ÔÎ ≈®≈aª H¥™>° Fæ N°æ≤ N°<©≤ tu*

ªæw∏∫R¡≈ Nπæw w[b J¡° FÙ ≤°ı ≤Fw° Fæ, ∫F fC<]t°fig tfiC‹∫ Nfi°∫°Ÿ ı°fi ŸJ¡w° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

˚B, ∫F ıů ∫F°≥ N<bΩ° J¡° ≈®≈aª Fæ, bF w<fiJ¡ ˚Ù ŸÃ∫ fiFÙ* Fæ ∫°fiÙ Ÿt_w ŸaŸ°≤R¡≈ ≈®≈aª

ÎJ¡Ìt <tØ∫° FÙ Fæ $ Ÿtu* N<@‹™>°fi˚¥w ıů w[b Fæ, ŸJ¡ů NÔy J¡≤ ≈¿^±>w Ôůy <fiJ¡°Ô Ôuwu Fæ*

„ÆÌ J¡° NSÕ ŸtHfi° ª°<FÎ $ t∏`„°˜ tu* „<•w≈°w „ÆÌ J¡° NSÕ b<dÕw Fæ - yC”ıÙ J¡∑ <„‹∫

Ju¡ «¡≈≤ ıf NÃ∫∏w Ì∫° Fů ı°wÙ Fæ, wf bu N≈fiÙ ÌuF ~>ůnJ¡≤ <„‹∫ J¡∑ ÌuF tu* ≈®bu„ J¡≤ ı°wu Fæ*, wÌfi∏w≤ <„‹∫ÌuF J¡∑ ≈®Ã∫uJ¡ fi°nÙ J¡° „ů@fi J¡≤ ŸJ¡∑ JC¡^±><ÔfiÙ tu* Ÿ›wªJ®¡ů* tu* Ÿaª°≤d π°≤° Ÿt_w ˚Cbfiů* J¡° b¨W°∏w ≈®Ã∫s <Ì©Ô°wu Fæ*, ∫F <Ì©Ô°fi° FÙ „<•w≈°w Fæ $ ≈≤awC oŸ
t∏`„°˜b<dÕw NSÕ J¡° ∫F°≥ y®Fd J¡≤fi° N˚Ù‹¸> fiFÙ* Fæ; •∫ů*<J¡ ZÙ≤°t˚B _b∫a FÙ oÕÿb≤ Fæ*, Nw# fitu* ŸbÕIÃb N°<Ì @tÕ _bw# <Ÿ] Fæ*, oŸ<ÔÎ ofi @tů˘ J¡∑ ZÙ≤°t˚B J¡ů fi wů J¡ůoÕ

N°bÿ∫J¡w° Fæ N°æ≤ fi ŸŸu ÔůJ¡ů≈J¡°≤ J¡∑ <Ÿ<] FÙ Fæ $

ŸyÕ - 127]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1703

N°æ≤ N≈¿^±>w Ôůy Ÿ <tØ∫° ŸaŸ°≤ J¡ů ÔuJ¡≤ ≈≤_≈≤ J¡ÔF J¡≤wu Fæ* $$11$$

<tØ∫°˚¥w πæw ≈®≈aª Ÿu b°_wb Nπæw b_wC J¡∑ F°<fi fiFÙ* FůwÙ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu <≈®∫<t`, NŸÔ tu* ªæw∏∫ b_wC Ÿu JC¡~> ˚Ù NÔy fiFÙ* Fæ, Nw# <tØ∫° ≈®≈aª Ÿu <J¡ŸJ¡° Nb≤ů@

<J¡∫° ı° ŸJ¡w° Fæ $ ≈®db, tF°b°•∫ N°<Ì ıů tæ* ≤F_∫ wCtŸu N°yu ı°J¡≤ ≈®J¡¸> J¡≤fiub°Ô° Fq≥, fiJu¡

NU∫°Ÿ Ÿu wCt N≈fiu <ªW J¡ů <b„C] ffi° ±>°Ôů $$12$$

ŸfŸu ≈FÔu ≈®db J¡∑ ≈®St t°`° Ÿu fů<@w Fůfiub°Ô° ıyÃ≈®≈aª J¡° <tØ∫°≈fi, ŸJu¡ Ÿ°sÙ J¡°

<bbuJ¡ J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ, <Ÿ] J¡≤wu Fæ* $

≈®≈aª J¡ů y®Fd J¡≤fiub°Ô° ıů ı°y®w Δ∫°≈°≤ Fæ, ŸJ¡ů <fiB° FÙ J¡Fwu Fæ* N°æ≤ <ıŸJu¡ ˚Ùw≤

ªæw∏∫ ÌÙ≈J¡ ≈®J¡°<„w ≤Fw° Fæ, Ÿu ¿fi≤aıfi (Ÿ°sÙ) J¡Fwu Fæ* $ Fu <t`, ∫F ıů ≈®≈aª Fæ, oŸJ¡°
t¥Ô J¡°≤d H¥™>° NI°fi FÙ Fæ N°æ≤ N∏w ˚Ù H¥™>° NI°fi FÙ Fæ $ tº∫J¡°Ô tu* ˚Ù <bª°≤fiu ≈≤ oŸJ¡∑

J¡ůoÕ ŸW° fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d Ju¡bÔ ≈®wÙ<w FÙ ≤FwÙ Fæ, Nw# Wt <bπ°fig oŸtu* <J¡ŸÙ w≤F J¡∑

N°_S° fiFÙ* J¡≤wu $$13,14$$
ıů b_wC NŸwg ≤FwÙ Fæ, bF ˚Ù Nfi°<Ì b°Ÿfi°∫C•w N<bΩ° Ÿu, y∏@bÕfiy≤ Ju¡ ŸÂ„, <Ì©Ô°oÕ

≈nwÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Nfi°<Ì b°Ÿfi° Ju¡ ÌůT Ÿu NŸwg ∫F ŸaŸ°≤ <Ì©Ô°oÕ Ìuw° Fæ, ŸJ¡° y∏@bÕfiy≤ Ju¡ ŸÂ„

<tØ∫°_bR¡≈ Fæ $ ∫F NfiuJ¡<b@ ˚®tů* Ÿu ˚≤° ≈n° Fæ $ ˚B, wCt ªæw∏∫R¡≈ Nt¨wJ¡∏ÌÔÙ J¡° NU∫°Ÿ
fi J¡≤ b°Ÿfi°R¡≈Ù <bTbvÔÙ J¡° N°Z∫ J¡≤ •∫ů* Δ∫SÕ tůF tu* k≥¡Ÿu Fů ? ıf w[bI°fi Fů ı°w° Fæ, wf _≈‹¸> Fů ı°w° Fæ <J¡ ≈FÔu ∫°fiÙ <ªW J¡∑ ¿_S≤w° Ju¡ FuwC I°fiR¡≈Ù N°Ô‡ffi J¡° N°Z∫ J¡≤fiu Ju¡ ≈FÔu

˚Ù ∫F ı°y®w ıywg S° FÙ fiFÙ* N°æ≤ «¡≈≤ J¡∑ ªwCSÕ Nb_S° tu* ˚Ù ı°y®w N°<Ì JC¡~> Fæ fiFÙ* $ ∫F <bT∫

fi Ÿ˚Ù ∫ů<y∫ů* Ju¡ NfiC˚b Ÿu <Ÿ] Fæ, ıů ŸbÕ_bw∏` N°ÃtI°fi Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ Fæ* $$15-17$$
ıf wJ¡ NI°fi ≤Fw° Fæ, w˚Ù wJ¡ <ª<wR¡≈Ù fiÌÙ tu* ıywg-R¡≈Ù w≤ayů* J¡° Ìg˚b Fůw° ≤Fw°

Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

ŸC@°_bR¡≈ ≤Ÿ Ÿu ≈¿≤≈¥dÕ <ª<wR¡≈Ù tF°fiÌÙ w˚Ù wJ¡ ıyW≤ayů* Ÿu ∫C•w ≤FwÙ Fæ, ıf wJ¡

Ÿtu* N°ÃtR¡≈ Ÿu ≈®bu„ fiFÙ* <J¡∫° ı°w° ∫°fiÙ tC¶∫ N°ÃtI°fi fiFÙ* Fůw° $$18$$
ıů b_wC N°<Ì N°æ≤ N∏wJ¡°Ô tu* fiFÙ* ≤FwÙ, bF tº∫ tu* ˚Ù fiFÙ* ≤F ŸJ¡wÙ, •∫ů*<J¡ <ıŸJ¡° ıů _b˚°b Fůw° Fæ, bF <J¡ŸÙ ˚Ù J¡°Ô tu* fÌÔ fiFÙ* ŸJ¡w° $ ∫F _b›fi _SÔ tu* Ÿ˚Ù J¡ů I°w Fæ, oŸ
w≤F J¡∑ NfiCt°fi „æÔÙ Ì„°Õwu Fæ* $

Fu Ÿ©u, ∫F Ÿt_w ıywg fi wů N°≤‡˚ tu* Fæ N°æ≤ fi N∏w tu* FÙ Fæ $ oŸ<ÔÎ wCt ∫F ˚Ù ŸtH Ôů

<J¡ tº∫ tu* ˚Ù ∫F Fæ FÙ fiFÙ* $ oŸ ıywg J¡° Ÿ°≤° b¨W°∏w ÎuŸ° Fæ, ıæŸ° <J¡ _b›fi J¡° Fæ $ N<bΩ° Ÿu

Ã≈∏fi FCÎ ∫u Ÿ°≤u ˚uÌ, ıÔ tu* fCÔfCÔů* J¡∑ fi°o˘, sd-sd tu* Ã≈∏fi Fů FůJ¡≤ ÎJ¡t°Ì°fiR¡≈

ŸtCB tu* <bÔÙfi Fů ı°wu Fæ* $ Wt „°<∏w Ìufiub°ÔÙ N°ÃtŸa<b<WR¡≈Ù fiÌÙ ≈FÔu ı°fiJ¡≤ <k¡≤ Ÿtu*
yůw° Ôy°J¡≤ bu f°fl˚®°<∏wR¡≈ <fiÌ°| (ytÙÕ Ju¡ J¡°Ô) ŸC©≈¥bÕJ¡ <fiJ¡Ô ı°∫ $$19-21$$

Nf b°vtÙ<J¡ıÙ NI°fi J¡° ÔbdŸ°y≤ Ju¡ R¡≈ tu* bdÕfi J¡≤wu Fæ* $

1704

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

NJu¡Ô° NI°fiR¡≈Ù ŸtCÌ® FÙ Ÿt_w ıywg J¡ů Δ∫°›w J¡≤ ¿_Sw Fæ $ oŸ ŸtCÌ® tu* Nfi°<Ì

˚®°<∏wb°Ÿfi°R¡≈ b°∫C Ÿu Ã≈∏fi FCN° ŸfŸu fn° ∫F "NFtg' fi°t J¡° w≤ay Fæ $$22$$

~>ů¸>u-~>ů¸>u w≤ayů* J¡ů Ì„°Õwu Fæ* $

fi-fi <bT∫ů* tu* <ªW Ju¡ <y≤fiu Ju¡ ıů fi°fi°<b@ ≈®J¡°≤ Fæ*, fiJu¡ FuwC˚¥w ≤°y N°<Ì ÌůT oŸ

ŸtCÌ® Ju¡ ~>ů¸>u-~>ů¸>u w≤ay J¡¿v≈w <J¡∫u y∫u Fæ* $ ttw° FÙ oŸtu* N°bwÕ Fæ, ∫F ∫Su‹¸> ıF°≥ ª°Fw° Fæ, bF°≥ ≈®b¨<W J¡≤fiu Ôy ı°w° Fæ $ oŸ ŸtCB tu* ≤°y N°æ≤ πuT fnu-fnu ty≤ Fæ*, ∏FÙ* Ìů ty≤ů* Ÿu ≈FÔu wÃJ¡°Ô FÙ wCt ≈J¡n <Ô∫u ı°wu Fů N°æ≤ wÌfi∏w≤ NfiSÕR¡≈Ù ≈°w°Ô tu* wC‡F°≤° ≈®bu„ <fi¿ÿªw Fů ı°w° Fæ, ∫F ≈®bu„ <J¡ŸÙ Ÿu ˚Ù ≤ůJ¡° fiFÙ* ı° ŸJ¡w° $$23,24$$

∫<Ì wC‡Fu* ŸtCB tu* FÙ ±¥>ffi° Fæ, wů N°fi∏ÌŸtCB tu* •∫ů* fiFÙ* ±¥>fwu, ∫F J¡Fwu Fæ* $

˚B, (∫<Ì wC‡Fu* ŸtCB tu* ±¥>ffi° FÙ Fæ, wů) ≈®„°∏w wS° Nt¨wR¡≈ w≤ayů* Ÿu ≈¥dÕ Ju¡bÔ N°fi∏Ì°t¨w Ju¡ ŸtCB tu* FÙ •∫ů* fiFÙ* ±¥>fwu ? Δ∫SÕ πæwR¡≈ ty≤ů* Ÿu ≈¥dÕ ÔbdŸ°y≤ Ju¡ w≤ayů* tu* •∫ů* ±¥>fwu Fů ? $$25$$

∫F ŸaŸ°≤ ZÙ≤°tıÙ Ju¡ <ÔÎ wů w[bI°fi Ÿu ªÔ° y∫°, tu≤u <Ô∫u wů y∫° FÙ fiFÙ*, ≈≤awC ¿_Sw Fæ, oŸ w≤F Ju¡ „ůJ¡FuwC tůF J¡° J¡°≤d J¡Fwu Fæ* $

J¡°æfi ¿_Sw Fæ, <J¡ŸJu¡ <ÔÎ J¡°æfi ªÔ° y∫°, <J¡Ÿ FuwC Ÿu •∫° k¡Ô <tÔ°, oŸ w≤F Ju¡ „ůJ¡ J¡∑

FuwC t°∫° tu* (tůF tu*) wCt •∫ů* yůwu Ôy° ≤Fu Fů ? tæ* wCtŸu J¡Fw° F¥≥ <J¡ ÎuŸu tůF tu* <bbuJ¡∑ ffiJ¡≤ yůwu tw Ôy°Nů $ "oÌa Ÿb˘ ∫Ì∫t°Ãt°' oÃ∫°<Ì buÌ°∏wb°•∫ ıf ∫F J¡Fwu Fæ* <J¡ ıů JC¡~> ∫F ıywg Fæ, bF

Ÿf N°ÃtR¡≈ ÎJ¡ w[b FÙ Fæ, wf Fu <≈®∫, ÎuŸÙ J¡°æfi Ì¥Ÿ≤Ù b_wC ªÔÙ y∫Ù Fæ, ıů wC‡F°≤u fi°fi°<b@

„ůJ¡ů* J¡∑ <bT∫ ffi fæ™>Ù Fæ $ <ıfiJ¡ů NI°fi Fæ, fi f°ÔJ¡ů* Ju¡ ≈®<w wů f®Ê J¡° ıywg Ju¡ R¡≈ tu* <bbwÕ

Fůw° Fæ, ≈≤awC ıů ≈C^∫b°fig ≈C”T <fi≤∏w≤ N°fi∏ÌR¡≈ N°Ãt° tu* N≈fiÙ ŸCÂ» ¿_S<w ffi°J¡≤ ¿_Sw Fæ*,

fiJu¡ ≈®<w f®Ê J¡° ıywg Ju¡ R¡≈ tu* <bbwÕ Fůw° FÙ fiFÙ* $$26-28$$

<J¡ŸÙ Ÿt∫ w[bI°<fi∫ů* J¡ů tůF ıů <Ì©°oÕ ≈nw° Fæ, bF Jæ¡Ÿu ? oŸ ≈≤

J¡Fwu Fæ* $

<ıŸ ≈C”T J¡ů w<fiJ¡ ˚Ù <bbuJ¡ fiFÙ* Fæ, bF „ůJ¡ J¡≤w° Fæ N°æ≤ NJ¡_t°wg ≈®Ÿ∏fi ˚Ù Fůw° Fæ,

≈≤awC <ıŸJ¡ů w[bI°fi Fů y∫° Fæ, bF <fi≤∏w≤ F≥Ÿw° FÙ ≤Fw° Fæ, Ÿu ıů <J¡ŸÙ Ÿt∫ tůF <Ì©°oÕ

≈nw° Fæ, bF Ju¡bÔ NI°<fi∫ů* J¡∑ ªu‹¸>° J¡° NfiCJ¡≤d FÙ Fæ $$29$$

∫F f°w NI°<fi∫ů* tu* fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ, •∫ů*<J¡ N<bΩ° Ÿu N°J®¡°∏w NI°<fi∫ů* J¡ů, ıÔ tu* _SÔfC<]

Ju¡ ŸÂ„, Nfi°Ãt° tu* N°ÃtfC<] ≤FwÙ Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

≈®<Ÿ] ıů Ÿ¥‚t w[b Fæ, bF NI°fiÙ Ôůyů* Ju¡ <ÔÎ N<bΩ° Ÿu i>J¡° ≤Fw° Fæ, oŸ<ÔÎ ∏Fu* ıÔ tu*

_SÔ N°æ≤ _SÔ tu* ıÔ J¡° ıæŸu Ÿa„∫ ffi° ≤Fw° Fæ, bæŸu FÙ J¡¿v≈w Nfi°Ãt° tu* N°Ãt° J¡° N°æ≤

N°Ãt° tu* Nfi°Ãt° J¡° Ÿa„∫ ffi° ≤Fw° Fæ, Nw# NI°<fi∫ů* Ju¡ <ÔÎ •w f°w Fů fiFÙ* ŸJ¡wÙ $$30$$

"ıywg ≈≤t°dC Fæ' oÃ∫°<Ì <Ÿ]°∏w t°fifiub°Ôu b°<Ì∫ů* J¡∑ ≤Ù<w Ÿu ˚Ù <bbuJ¡ Fů ı°fiu ≈≤ ıf <J¡

„ůJ¡ ªÔ° ı°w° Fæ, wf "Ÿt_w ıywg t°∫°t∫ Fæ' oŸ <Ÿ]°∏w tu* <bbuJ¡ Fů ı°fiu ≈≤ wů „ůJ¡ fi ªÔ° ı°∫, ∫F „aJ¡° wů Fů FÙ fiFÙ* ŸJ¡wÙ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

ŸyÕ - 127]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1705

≈¨ØbÙ N°<Ì <ıwfiu tF°˚¥w Fæ*, bu Ÿf ≈≤t°dCt∫ Fæ*, ∫F tw ∫<Ì t°fi <Ô∫° ı°∫, wů ˚Ù ∫F°≥

ÎuŸÙ J¡°æfi N°Ãt° fi‹¸> Fů y∫Ù, <ıŸJ¡° „ůJ¡ <J¡∫° ı°∫, •∫ů*<J¡ ≈≤t°dCb°Ì tu* ˚Ù ÌuF N°<Ì Ju¡

Nfi°Ãt° Fůfiu Ju¡ J¡°≤d fiJu¡ fi°„ Ÿu N°Ãt° J¡° fi°„ wů Fůw° fiFÙ* $$31$$

N≈fiÙ <≈®∫ b_wC Ju¡ fi°„ Ÿu ≈®°dÙ J¡ů „ůJ¡ Nbÿ∫ Fůw° Fæ $ ∫<Ì bF <≈®∫ b_wC ŸBq≈ Fæ, wf wů bF J¡˚Ù fi‹¸> fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ N°æ≤ ∫<Ì NŸBq≈ Fæ, wů bF J¡Ì°<≈ ¿_Sw fiFÙ* ≤F ŸJ¡wÙ, oŸ w≤F

Ìůfiů* ≈®J¡°≤ů* Ÿu Ÿ N°Ãt-b_wC Ju¡ fi°„ J¡∑ <J¡ŸÙ w≤F ˚Ù <Ÿ<] fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d „ůJ¡ J¡° J¡ůoÕ FuwC

Fæ FÙ fiFÙ*, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Fu <t`, fi wů NŸπ_wC J¡∑ Ã≈<W FůwÙ Fæ N°æ≤ fi Ÿπ_wC J¡° N˚°b Fůw° Fæ, Ju¡bÔ t°∫° π°≤°

<b≤<ªw <ª`-<b<ª` ≤ªfi°Nů* Ju¡ ∫u N°<b˚°Õb N°æ≤ <w≤ů˚°b Fůwu ≤Fwu Fæ* $ ∫<Ì ÌuF°<Ì ≤ªfi°<b„uT
t°<∫J¡ Fæ, wů <k¡≤ Îu∏Bı°<ÔJ¡ π°≤° <Ì©°oÕ y∫Ù t°∫° J¡∑ fi°o˘ oŸu Ì°ŸÙfi N°æ≤ w¸>_S Nb˚°<Ÿw Fůfi° ª°<FÎ, „ůJ¡, tůF N°<Ì ÌC#©ů* Ÿu ˚≤u FCÎ Fı°≤ů* NfiSÕ Ã≈∏fi J¡≤fiu tu* oŸJu¡ ≈°Ÿ <b„uT FuwC

•∫° Fæ, ∫<Ì ÎuŸÙ wCt N°„aJ¡° J¡≤ů, wů Ÿ ≈≤ Ft J¡Fwu Fæ*, ŸCfiů $ Fu <t`, ∫F wC‡F°≤Ù N°„aJ¡°

ŸÃ∫ Fæ, N°@C<fiJ¡ J¡ůoÕ FuwC oŸJu¡ ≈°Ÿ ≈¿_Sw fiFÙ* Fæ, <J*¡wC ≈C^∫ N°æ≤ ≈°≈ tu* ≈®b¨<W R¡≈ ıů NfiuJ¡ ≈¥bÕ ı∏tů* J¡° Ÿa<ªw ≈C”T≈®∫Ãfi Fæ bFÙ ≈C^∫-≈°≈fi°tJ¡ <b„uT FuwC oŸJu¡ ≈°Ÿ ≈¿_Sw Fæ $

ŸÙ Ÿu bF t°<∫J¡ ÌuF N°<Ì ≈C‹∫°<Ì-k¡Ô Ju¡ ˚ůy Ju¡ <ÔÎ <bT Ju¡ Ÿt°fi t≤d-t¥h~>°Õ N°<Ì Fı°≤ů*

FuwCNů* Ju¡ _bR¡≈ tu* ≈¿≤dw Fů ı°w° Fæ N°æ≤ ŸæJ¡nů* f°≤ ≈Ìu„ Ìufiu ≈≤ ˚Ù Nº∫°ÃtI°fi Ju¡ ≈®<w≈°ÌJ¡

„°˜ů* J¡° NSÕ ≈°≈ Ju¡ J¡°≤d oŸJu¡ ⁄Ì∫ tu* _S°fi fiFÙ* J¡≤ ≈°w°, oŸ<ÔÎ Fu <t`, Ÿ ≈°≈ Ju¡

<bfi°„ Ju¡ <ÔÎ N≈fiu ˚•wů* Ju¡ «¡≈≤ NfiCy®F J¡≤fiu Ju¡ b°_wu N@Õfi°≤Ùÿb≤ N°<Ì J¡° buT @°≤d <J¡∫u FCÎ ıyÌgyC” ŸyCd ≈≤tuÿb≤ J¡∑ wCt ≈°Ÿfi° J¡≤ů $ Fu <t`, N˚Ù wJ¡ wC‡F°≤u Ÿt_w ≈°≈ fi‹¸> fiFÙ*

Fů y∫u Fæ* $ ≈®°<d∫ů* π°≤° <J¡∫u y∫u ≈C^∫-≈°≈R¡≈Ù J¡tÕ FÙ oŸ ≈„C≈<w ˚yb°fig Ju¡ ≈®°dÙR¡≈Ù ≈„CNů*

Ju¡ fa@fi Ju¡ <ÔÎ ≈°„R¡≈ Ÿu <b<b@ ZC<w N°<Ì ≈®t°dů* Ju¡ π°≤° ≈®<Ÿ¿] J¡ů ≈®°›w J¡≤ ªCJu¡ Fæ* $ Fu Ÿ©u, wCt wf wJ¡ Ÿ°J¡°≤ () Ìub J¡° ˚ıfi J¡≤ů, ıf wJ¡ wC‡F°≤° <ªW <b„C] fiFÙ* Fů ı°w°, •∫ů*<J¡

Ÿ ˚ıfi Ÿu <bPfiů* π°≤° <J¡ŸÙ w≤F J¡∑ f°@° fi ≈FC≥ª°∫u ı°fiu Ju¡ J¡°≤d <fi≤°J¡°≤ ≈≤tw[b tu* wC‡F°≤Ù

ŸFı ¿_S<w Â» Fů ı°∫uyÙ $ Ÿ°J¡°≤ tFuÿb≤ J¡∑ ≈°Ÿfi° Ÿu ≈®°›w <b„C] Ÿ[b Ju¡ fÔ Ÿu Fı°≤ů*

<b<b@ Δ∫°tůFů* Ju¡ π°≤° ≈®ª^±> ffiu NI°fi J¡∑ oŸ Δ∫°tůF-„<•w J¡ů ıÙwJ¡≤ yC” N°æ≤ „°˜ů* Ju¡

≈Ìu„ tu* <bÿb°Ÿ∫C•w tfi Ÿu o¿∏B∫ů* Ju¡ Ÿ°S-Ÿ°S tfiů<fiy®FR¡≈ ∫ůy Ju¡ t°yÕ J¡° NfiCŸ≤d J¡≤ů $

Nfi∏w≤ sd˚≤ J¡∑ Ÿt°<@ Ôy°J¡≤ N≈fiu Ÿu FÙ ≈®Ã∫y°Ãt° J¡° NbÔůJ¡fi J¡≤ů, w°<J¡ Ÿ ≈®Ã∫y°Ãt°

Ju¡ Ì„Õfi Ÿu wtůyCd Ÿu N°h~>°<Ìw wC‡F°≤Ù fC<]R¡≈Ù ≤°w ≈®˚°wR¡≈ tu* ≈¿≤dw Fů ı°∫ $ Ju¡bÔ ≈C”T

≈®∫ÃfiR¡≈ J¡tů˘ Ÿu J¡ůoÕ twÔf <Ÿ] fiFÙ* Fůw°, ˚yb°fig tFuÿb≤ Ju¡ ÎJ¡t°` NfiCy®F Ÿu FÙ tfiC‹∫

≈®°›wΔ∫ b_wC J¡∑ ≈®°<›w J¡≤ Ôuwu Fæ* $$32-38$$

Nh~>u JC¡Ô tu* Ã≈<W, ŸÌ°ª°≤, ª°∏B°∫d°<Ì w≈ wS° N<ÀfiFů`°<Ì J¡tů˘ J¡° Ÿ‡≈°Ìfi N°<ÌR¡≈

() Ìu<©∫u, ZC<w ˚Ù J¡F ≤FÙ Fæ # t°ŸF°∫a ≈≤tuÿb≤a ≈®˚a <`Ôůªfia fiÙÔJ¡^™>a ≈®„°∏wtg $

º∫°Ãb° tC<fiyÕh~><w ˚¥w∫ů<fi* Ÿt_wŸ°<s* wtŸ# ≈≤_w°wg $$ oÃ∫°<Ì $

1706

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
bwÕt°fi J¡°Ô Ju¡ ≈C”T≈®∫Ãfi ≈¥bÕı∏t Ju¡ J¡tů˘ J¡∑ N≈us° ≈®fÔ Fůwu Fæ*, ∫F wů N°≈ ≈FÔu FÙ <Ÿ] J¡≤

ªCJu¡ Fæ*, Nf <k¡≤ N°≈ oÕÿb≤ Ju¡ NfiCy®F J¡∑ N°bÿ∫J¡w° •∫ů* fwÔ° ≤Fu Fæ*, oŸ N°„aJ¡° ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

Fu <t`, tFuÿb≤ Ju¡ NfiCy®F Ju¡ <ffi° Ju¡bÔ JC¡ÔÙfiw°, ŸÌ°ª°¿≤w°, fiÙ<w N°æ≤ ≈≤°J®¡t N°<Ì JC¡~>

˚Ù fiFÙ* J¡°t J¡≤ ≈°wu, •∫ů*<J¡ ≈¥bÕı∏t Ju¡ J¡tÕ N¿@J¡ fÔb°fig Fůwu Fæ* $ ≈¥bÕı∏tů* Ju¡ J¡tů˘ Ju¡ Nfi∏w wS° oŸ ı∏t Ju¡ ≈C”T ≈®∫Ãfiů* Ju¡ Nv≈ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d oÕÿb≤ Ju¡ NfiCy®F Ju¡ <ffi° fiJu¡ «¡≈≤ <bı∫
fiFÙ* ≈°∫Ù ı° ŸJ¡wÙ, oŸ<ÔÎ oÕÿb°≤°fiCy®FR¡≈Ù ŸF°∫w° ⁄Ì∫ tu* J¡≤Ju¡ FÙ oŸ ı∏t Ju¡ ≈C”T ≈®∫Ãfiů*

J¡∑ ≈®fÔw° ≈FÔu <Ÿ] J¡∑ y∫Ù Fæ, Ÿu ~>ůnJ¡≤ fiFÙ*, ∫F ˚°b Fæ $$39$$
wf wů ˚yb°fig tFuÿb≤ J¡∑ ≈°Ÿfi° FÙ J¡≤fiÙ ª°<FÎ, ∫t, <fi∫t, I°fi N°<Ì J¡∑ J¡ůoÕ N°bÿ∫J¡w°
fiFÙ* Fæ, ÎuŸÙ N°„aJ¡° Fůfiu ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

Ÿ©u, oÕÿb≤ J¡∑ „≤d tu* y∫u FCÎ ˚Ù wCt ≈C”T Ju¡ wJ¡ů˘ Ÿu Ny‡∫ wS° ÎJ¡t°` ZC<w Ÿu y‡∫

@t°Õ<ÌŸ<Fw I°fiR¡≈ ≈®wÙJ¡°≤ Ÿu ∫°fiÙ t¥ÔŸ<Fw Ÿ‡≈¥dÕ J¡tů˘ Ju¡ <fi≤°Ÿů≈°∫ Ÿu •∫ů* <πÀfi Fů ≤Fu Fů, •∫ů*<J¡ ≈°Ÿfi° π°≤° ≈®Ÿ∏fi <J¡∫° y∫° oÕÿb≤ ˚Ù ÔÔ°¸> Ju¡ «¡≈≤ <Ô©u y∫u Ns≤ů* J¡ů N≈fiu F°S

Ÿu _b∫a fiFÙ* <t¸>° ŸJ¡w°, <J*¡wC I°fiJ¨¡w t¥Ôůh~>uÌů≈°∫ Ÿu FÙ <t¸>° ŸJ¡w° Fæ $$40$$
yC” N°æ≤ „°˜ů* tu* <„‹∫ J¡ů fů@ <ÌÔ°fiu J¡∑ „<•w, <„‹∫ tu* <ªW J¡∑ „C<] π°≤° «¡F°≈ůF
tu* N<@J¡ JC¡„Ôw° Ju¡ J¡°≤d ŸtHfiu J¡∑ „<•w wS° ≤°y°<Ì tu* t¥Ô Ÿ<Fw ©n ı°fiu J¡∑

∫ůÀ∫w°R¡≈ ≈¿≤≈°J¡ N°<Ì Ÿf Ÿ°t<y®∫ů* J¡° <tÔfi° ˚Ù oÕÿb≤ J¡∑ oh~>°R¡≈ <fi∫<w Ju¡ b„ FÙ ≤Fw°

Fæ, oŸu J¡Fwu Fæ* $

J¡F°≥ wů b°dÙ N°æ≤ tfi Ju¡ Ny‡∫ N©^±> f®Ê°Ãt<ª<w J¡ů fwÔ°fiub°Ô° yC”, J¡F°≥ ŸJu¡ ı°fifiu J¡∑ ∫ůÀ∫w°R¡≈ <„‹∫ J¡° J¡°æ„Ô N°æ≤ J¡F°≥ „t, Ìt N°<Ì Ju¡ J®¡t Ÿu N≈fiu ŸbÕfi°„ Ju¡ <ÔÎ ≈¿≤dw

∫F tůFR¡≈ bvÔ≤Ù ? ≈≤awC <ıŸJu¡ ≈®˚°b Ÿu ∫F Ÿ°≤Ù Ÿ°ty®Ù ≈≤_≈≤ ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u tu* <tÔ y∫Ù Fæ, bF
oÕÿb≤ J¡∑ oh~>° N<ª∏wfiÙ∫ Fæ $$41$$
oŸ<ÔÎ ÎuŸÙ Ÿ°ty®Ù ≈ÔÆ@ Fůfiu ≈≤ tůF J¡ů ıÙw Ôufiu Ju¡ <ÔÎ ©¥f ÃŸ°F ≤©fi° FÙ ∫C•w Fæ, fÙª tu* N°J¡≤ „ůJ¡ J¡≤fi° ™>ÙJ¡ fiFÙ*, oŸu J¡Fwu Fæ* $

Fu ˚≤π°ı, wCt N≈fiu <bbuJ¡ Ÿu oŸ tůF J¡° _≈‹¸>R¡≈ Ÿu Ã∫°y J¡≤ Ìů, <k¡≤ wů <fi#Ÿ∏ÌuF wCt NŸ°@°≤d I°fi J¡ů ≈®°›w J¡≤ Ôůyu $$42$$

<J¡ŸÙ fnu J¡°∫Õ tu* Ÿ°ty®ÙFÙfi ≈C”T J¡ů FÙ „ůJ¡ J¡≤fi° <ªw Fæ, tF°≤°ıů* J¡∑ fi°o˘ ŸbÕŸ‡≈∏fi wC‡Fu* „ůJ¡ J¡≤fi° wů ™>ÙJ¡ fiFÙ*, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $
tF°„<•w Ÿ‡≈∏fi ≤°ı° ∫C] N°<Ì tF°<b≈<W∫ů* tu* k≥¡Ÿ ı°fiu ≈≤ ˚Ù @fi, fi°æJ¡≤ N°<Ì Ÿ°t<y®∫ů*

Ÿu Ÿ‡≈∏fi Fůfiu Ju¡ J¡°≤d Ì¥Ÿ≤ů* Ju¡ <ÔÎ Nw<JÕ¡w ˚Ù ≈¨<SbÙ ≈¿≤≈°Ôfi, ÌC‹¸><fiy®F, <„‹¸>≈¿≤≈°Ôfi N°<Ì J¡°∫Õ Ju¡bÔ NI°fi Ÿu FÙ J¡≤fiu tu* ŸtSÕ Fůw° Fæ, <J*¡wC Nv≈„<•w Ÿ‡≈∏fi ≈C”T wů @fi°<Ìs<wR¡≈

Ÿ°@°≤d ÎJ¡ ~>ů¸>Ù-ŸÙ N°≈<W N° ı°fiu ≈≤ ˚Ù <J*¡J¡wÕΔ∫<bt¥» FůJ¡≤ „ůJ¡ J¡≤fiu Ôyw° Fæ •∫ů*<J¡

Ÿu ≈°≤ J¡≤fiu tu* @æ∫Õ N°<Ì Ÿ°ty®ÙR¡≈ FuwC ŸJu¡ ≈°Ÿ fiFÙ* ≤Fw° $$43$$
ıÙb∏tC•w ≈C”Tů* J¡ů Â‹¸>°∏w ffi°J¡≤ ≈C^∫-Ÿ°ty®Ù ≤Ffiu ≈≤ tCHu fů@ Nbÿ∫ FÙ Fů ı°∫uy°, ∫F

ŸyÕ - 127]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1707

NfiCt°fi J¡≤Ju¡ ŸfŸu ≈FÔu ≈C^∫ J¡t°fiu tu* tfiC‹∫ J¡ů ≈®b¨W Fůfi° ª°<FÎ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

˚yb°fig tFuÿb≤ J¡∑ Ì∫° Ÿu NfiuJ¡ ı∏tů* Ju¡ f°Ì N°ÃtI°fi ≈®J¡¸> Fůw° Fæ, ∫F N°ÃtI°fi tCHu ˚Ù

Ÿ°ty®Ù ≤Ffiu ≈≤ Nbÿ∫ Fůy°, ÎuŸ° ≈®Ã∫uJ¡ ≈C”T J¡ů NfiCt°fi J¡≤ Ôufi° ª°<FÎ, •∫ů*<J¡ ∫F°≥ ıÙb∏tC•w

@Ù≤ ≈C”Tů* tu* NfiuJ¡ ı∏tů* Ju¡ Ÿa<ªw ≈C^∫ Ÿu N°ÃtI°fi Ã≈∏fi FCN° Ìu©° ı°w° Fæ, ∫F Â‹¸>°∏w Fæ $$44$$

≈°≈ Ju¡ Ÿt°fi ≈C^∫ ˚Ù ŸaŸ°≤f∏@fi J¡° J¡°≤d Fæ, Nw# „`C_bR¡≈ FCN° ≈C^∫ •∫ů* J¡t°∫° ı°∫ ?

oŸ N°„aJ¡° ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

Fu ≈C`, <bT∫ů* tu* NfiC≤°y Fůfiu ≈≤ „`C_bR¡≈ FCÎ <ıŸ ≈C^∫J¡tÕ Ÿu wC‡Fu* oŸ w≤F J¡° f∏@fi ≈®°›w FCN° Fæ, <bT∫ů* tu* NfiC≤°y fi Fůfiu ≈≤ <t`_bR¡≈ FCÎ ŸÙ ≈C^∫J¡tÕ Ÿu wCt tůs ≈° ı°Nůyu $$45$$

N<@J¡ ≈C^∫ Ju¡ π°≤° ≈¥bÕı∏t Ju¡ ≈°≈ů* J¡° fi°„ Fůfiu ≈≤ „t, Ìt N°<ÌR¡≈ Nt¨w Ÿu „ÙwÔw°

≈®°›w J¡≤fiub°Ôu ≈C”Tů* J¡ů N°<@Ìæ<bJ¡ N°<Ì wÙfiů* w≤F Ju¡ w°≈ů* J¡∑ „°<∏w Fů ı°wÙ Fæ, oŸu J¡Fwu Fæ* $

≤°y°<Ì ÌůTů* Ÿu „¥∏∫ Ÿ≠ıfiů* J¡° ∫F ŸÃJ¡tů˘ J¡° Ÿabuy ≈®°<d∫ů* Ju¡ ≈¥bÕı∏t Ju¡ ≈°≈ů* J¡ů fi‹¸> J¡≤w° FCN° fiJu¡ <`<b@ w°≈ů* J¡ů ÎuŸu „°∏w J¡≤ Ìuw° Fæ, ıæŸu bT°Õ J¡° Ÿt¥F Ì°b°fiÔ J¡ů $$46$$

≈C^∫ů≈°ı°Õfi Ju¡ f°Ì Â» bæ≤°À∫ Fůfiu ≈≤ ıů J¡°∫Õ J¡≤fi° ª°<FÎ ŸJ¡° ≈Ìu„ Ìuwu Fæ* $

Fu <t`, ∫<Ì N≈fi° J¡v∫°d ª°Fwu Fů, wů ŸaŸ°≤ ªJ®¡ Ju¡ N°bwÕ tu* ˚®td tw J¡≤ů, (NSb°

"ŸaŸ°≤ªJ®¡°bwÕ˚®t˚®ttg' oŸ ≈°™> Ju¡ NfiCŸ°≤ - ŸaŸ°≤ ªJ®¡ Ju¡ N°bwÕR¡≈Ù ˚®t tu* ∫<Ì wCt ˚®t J¡≤fi°
fiFÙ* ª°Fwu, wů) Ÿf J¡tů˘ J¡ů ~>ůn-~>°nJ¡≤ Zbd N°<Ì ≈°∫ů* Ÿu wCt Ju¡bÔ f®Ê tu* N°Ÿ•w Fů ı°Nů $ ıf wJ¡ f°fl <bT∫ů* tu* N°Ÿ<•w Fæ ∫°fiÙ ıf wJ¡ f®Ê tu* N°Ÿ<•w fiFÙ* Fæ w˚Ù wJ¡ <bJ¡v≈

Ÿu Ã≈∏fi FCN° ∫F Ÿf ıywg <Ì©°oÕ Ìuw° Fæ $ Fu <t`, ıÔ Ju¡ w≤ay∫C•w Fůfiu ≈≤ FÙ ŸtCB N≈fiu w¸> J¡∑ Nů≤ ı°J¡≤ ŸŸu ¸>•J¡≤ ©° J¡≤Ju¡ <b<s›w Fůw° Fæ, ıÔ Ju¡ <fiÿªÔ ≤Ffiu ≈≤ wů bF Ju¡bÔ
ıÔR¡≈ FÙ <Ì©°oÕ Ìuw° Fæ $ <bbuJ¡I°fiR¡≈ Â<‹¸> (ªsC) J¡ů i>J¡ Ìufiub°Ôu oŸ „ůJ¡ J¡° wCt NbÔ‡ffi

•∫ů* J¡≤ ≤Fu Fů $ Fu <t`, N˚ayC≤ bF ≈®I°R¡≈Ù ∫<‹¸> (~>nÙ) FÙ oŸ w≤F „ůJ¡ Ÿu N∏@u ffiu FCÎ wC‡F°≤°
wf wJ¡ <fib°ÕF J¡≤u ıf wJ¡ <J¡ wC‡F°≤Ù <bbuJ¡ Â<‹¸> ©CÔ fiFÙ* ı°wÙ $ FTÕ N°æ≤ „ůJ¡ Ju¡ N°ÃtI°fi Ju¡

ÃŸ°F Ju¡ <bfi°„J¡ - w≤ayů* Ÿu, w¨dů* J¡∑ fi°o˘, ıů Ôůy oŸ ŸaŸ°≤Ÿ°y≤ tu* fFwu Fæ* bu Ôůy tF°Ãt°Nů*

J¡∑ ydfi° tu* J¡˚Ù fiFÙ* <yfiu ı°wu $ Fu Ÿ©u, bF Ÿ°≤° ıywg (ıÙbŸt¥F) FTÕ, <bT°Ì N°<Ì Nb_S°R¡≈

H¥Ôu ≈≤ <fi≤∏w≤ N°R¡» Fæ $ oŸu ~># M¡wC R¡≈ ∫° J¡°t, J®¡ů@ N°<Ì R¡≈ ~># H¥Ôů* Ÿu HCÔ°J¡≤ J¡°Ô-

J®¡∑n° J¡≤w° Fæ, Nw# oŸtu* wCt <©∏fi •∫ů* Fů ≤Fu Fů NS°Õwg ¿©Ôb°n J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ J¡¿v≈w ≈Ì°Sů˘

Ju¡ Ÿa∫ůy N°æ≤ <b∫ůy tu* ©uÌ J¡≤fi° ∫C•w fiFÙ* Fæ $ oŸ w≤F J¡∑ fi°fi°<b@ J®¡∑n°Nů* tu* ÃJ¡^™>° ≤©fiub°Ô°

ÎJ¡t°` J¡°Ô FÙ NfiuJ¡ ≈°∫ů* Ÿu ÎJ¡ Ju¡ ≈Ù~>u ÎJ¡ NfiuJ¡ ıywů* J¡ů Ã≈∏fi J¡≤w° Fæ, <bfi°„ J¡≤w°

Fæ, <k¡≤ wÃJ¡°Ô FÙ Ã≈∏fi J¡≤w° Fæ N°æ≤ <k¡≤ <bfi°„ J¡≤w° Fæ $$47-52$$
ıæŸu Ì¥Ÿ≤u ≈®°<d∫ů* Ju¡ „≤Ù≤ N°<Ì J¡° J¡°Ô ˚ůıfi J¡≤ ±>°Ôw° Fæ bæŸu FÙ N≈fiu „≤Ù≤ N°<Ì J¡° ˚Ù

J¡°Ô ˚ůıfi J¡≤ ±>°Ôw° Fæ, oŸ <fi∫t J¡ů t°fiJ¡≤ ∫F <fiÿª∫ J¡≤ Ôufi° ª°<FÎ <J¡ ıů <ıŸJ¡° ©°Ω

Fæ, Ÿu bF Nbÿ∫ FÙ ©° ±>°Ôuy° $ ıf oŸ w≤F J¡° <fiÿª∫ Fů ı°w° Fæ, wf „≤Ù≤ N°<Ì tu* Ÿu NF∏w°<˚t°fi J¡° ˚Ù ≈¿≤Ã∫°y Fů ı°w° Fæ N°æ≤ wÌfi∏w≤ „ůJ¡ J¡° ≈®Ÿay fiFÙ* N°w°, ∫F J¡Fwu Fæ* $

1708

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Fu ˚B, Ju¡bÔ J¡°ÔR¡≈ Ÿ≈Õ π°≤° fÔ≈¥bÕJ¡ N°J®¡td J¡≤ ˚<sw <J¡∫u ı°fiub°Ôu ı∏wCNů* Ju¡
fÙª tu* b°_wb tu* fi J¡ůoÕ <b„uT I°fi Fæ, fi J¡ůoÕ ÎuŸu I°fi J¡° <bT∫ <b„uTR¡≈ @tÕ Fæ N°æ≤ fi J¡ůoÕ

ÎuŸu @tÕ J¡° N°Z∫ (@tÙÕ) FÙ Fæ $$53$$ ıů Ìub∫ů<fi Fæ* bu ˚Ù ıf ÌC‹¸> J¡°Ô Ju¡ <≈^±> Ÿu ~¥>¸>u FCÎ
fiFÙ* Fæ* ∫°fiÙ Ìubw°Nů* J¡ů ˚Ù ıf ÌC‹¸> J¡°Ô ≈ª° ı°w° Fæ, wf <fituT≈∫Õ∏w ≤Ffiub°Ôu <bfi°„Ù

„≤Ù≤ů* J¡∑ wů J¡S° FÙ •∫° $$54$$
b°_wb tu* wCt Ÿ°sÙR¡≈ FÙ Fů, oŸ<ÔÎ wC‡Fu* Ì¥≤ Ÿu Ju¡bÔ ŸaŸ°≤fi¨Ã∫ J¡° J¡°æwCJ¡ FÙ Ìu©fi°

ª°<FÎ, fi <J¡ „ůJ¡, tůF N°<Ì <bJ¡°≤ů* Ÿu <bJ¨¡w FůJ¡≤ _b∫a fi¨Ã∫ J¡≤fi° ª°<FÎ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

˚Ì®, @fi fi°„ N°<Ì <b≈<W∫ů* tu* <bJ¨¡w o¿∏B∫ů* Ÿu ∫C•w FůJ¡≤ ≈®ut≈¥bÕJ¡ •∫ů* _b∫a FÙ fi¨Ã∫ J¡≤fiu Ôy ı°wu Fů, sd˚≤ ªC≈ª°≈ fæ™>J¡≤ ŸaŸ°≤fi°¸>J¡ wů Ìu©ů $ Fu ˚≤π°ı, NfiuJ¡ ≤ayů* Ÿu ∫C•w oŸ
ıywg J¡ů sd˚ayC≤ Ìu©J¡≤ I°fiÙ ≈C”T w<fiJ¡ ˚Ù „ůJ¡ fiFÙ* J¡≤w° $ NtayÔ Ìufiub°Ôu „ůJ¡ J¡ů ~>ůn Ìů, tayÔt∫ b_wCNů* J¡° <bª°≤ J¡≤ů N°æ≤ <ªÌ°fi∏Ì|fi _bh~> ≈≤t°Ãt° J¡∑ ˚°bfi° J¡≤ů $$55-57$$
ıů tayÔt∫ b_wCÎ≥ Fæ*, ∏Fu* fwÔ°wu Fæ* $
ıů ≈C”T Ìub, <πı N°æ≤ yC”Nů* Ju¡ «¡≈≤ ≈¿≤≈¥dÕ Z]° ≤©J¡≤ <fitÕÔ <ªWb°Ôu Fů y∫u Fæ* N°æ≤
ıů buÌ°<Ì Ÿwg-„°˜ů* tu* ≈®t°^∫fC<] ≤©wu Fæ* ÎuŸu ≈C”Tů* Ju¡ «¡≈≤ tFuÿb≤ J¡° ≈≤t NfiCy®F Fůw°

Fæ NS°Õwg Ìub, <πı N°<Ì Ju¡ «¡≈≤ Z]° N°<Ì ≤©fiu Ÿu oÕÿb≤°fiCy®FR¡≈ ≈≤t tayÔ ≈®°›w Fůw° Fæ, oŸ<ÔÎ Ìub°<Ì tu* Z]° N°<Ì oÕÿb≤°fiCy®FR¡≈ tayÔ Ju¡ Ÿ°@fi Fůfiu Ÿu tayÔR¡≈ Fæ* N°æ≤ oÕÿb≤°fiCy®F

Ÿ°s°wg I°fi J¡° Ÿ°@fi Fůfiu Ÿu fiŸu ˚Ù f»J¡≤ tayÔR¡≈ Fæ $ ˚≤π°ı fiu J¡F° # ˚ybfig, N°≈Ju¡

≈®Ÿ°Ì Ÿu tæ*fiu ≈¥dÕR¡≈ Ÿu Ÿf Ÿ°@fiů* J¡° ≤F_∫ ∫F ı°fi <Ô∫° <J¡ bæ≤°À∫ Ÿu f»J¡≤ Ì¥Ÿ≤° oŸ

ŸaŸ°≤ tu* ]°≤ J¡≤fiub°Ô° f∏@C fiFÙ* Fæ N°æ≤ ŸaŸ°≤ Ÿu f»J¡≤ Ì¥Ÿ≤° t°≤fiub°Ô° J¡ůoÕ „`C fiFÙ* Fæ $

Nf tæ* NfiuJ¡ b°•∫R¡≈ Ÿt_w y®∏S Ÿu tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ π°≤° J¡Fu y∫u I°fiR¡≈Ù ≤F_∫ J¡°

Ÿ‡≈¥dÕ <fiªůn Sůnu „ÆÌů* tu* ŸCfifi° ª°Fw° F¥≥, J¨¡≈°J¡≤ J¡<FÎ $ b°vtÙ<J¡ıÙ fiu J¡F° # Fu ˚≤π°ı, tC<•w Ìufiub°Ôu oŸ tF°I°fi J¡ů wCt ŸCfiů, oŸJu¡ Ju¡bÔ ŸCfifiu Ÿu FÙ <k¡≤ ŸaŸ°≤R¡≈Ù Ÿ°y≤ tu* wCt yůwu fiFÙ* Ôy°Nůyu $$58-61$$
ıywg J¡° Ô∫ J¡≤fiu tu* FuwC˚¥w N≈b°Ì J¡Ffiu J¡∑ oh~>° Ÿu Nº∫°≤ů≈ π°≤° NfiuJ¡ ≈®J¡°≤ Ÿu ¿_Sw ÎJ¡ FÙ tayÔR¡≈ Ìub J¡ů fit_J¡°≤ J¡≤wu Fæ* $
ıů Ìub b°_wb tu* ÎJ¡ Fůw° FCN° ˚Ù Nº∫°≤ů≈ π°≤° Ã≈<W, ¿_S<w N°æ≤ ŸaF°≤R¡≈ J¡°∫ů˘ Ÿu NfiuJ¡ ≈®J¡°≤ J¡° FůJ¡≤ ¿_Sw Fæ, Ÿ Ÿ<hªÌ°fi∏ÌR¡≈ ≈≤t°Ãt° J¡ů fit_J¡°≤ Fæ $$62$$

≈®ÿfi Ju¡ NfiCŸ°≤ W≤ J¡Ffiu J¡∑ ≈®<wI° J¡≤wu Fæ* $
ıf ≈®≈aª J¡° Ô∫ <J¡∫° ı°w° Fæ wf <ıŸ ≈°∫ Ÿu ≈≤tw[b ≈®J¡°<„w Fůw° Fæ Ÿ ≈°∫ J¡ů wC‡Fu* Ÿasu≈ Ÿu ZC<wJ¡<Sw J®¡t J¡° NbÔ‡ffi J¡≤ J¡Fw° F¥≥ $$63$$

NÔy-NÔy ≈®J¡≤dů* tu* J¡Fu y∫u w[b J¡ů Ÿ¥‚tfC<]b°Ôu ≈C”T _b∫a FÙ ≈¥b°Õ≈≤ Ju¡ <bª°≤ Ÿu ı°fi ŸJ¡wu Fæ*, oŸ ≈®J¡°≤ ŸtHfiu J¡∑ wCttu* ŸCfC<] <b¶∫°w SÙ, ≈≤awC oŸ Ÿt∫ bF Jæ¡Ÿu fi‹¸> Fů y∫Ù, ∫ů*

J¡Fu ı°fiub°Ôu NSÕ Ju¡ y®Fd tu* Nb@°fi°SÕ ˚≤π°ı J¡ů b°vtÙ<J¡ tF°≤°ı k¡¸>J¡°≤ ŸCfi°wu Fæ* $

ŸyÕ - 128]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1709

Fu ˚≤π°ı, ≈¥b°Õ≈≤ y®∏S Ju¡ <bª°≤ tu* ≈Ç> wC‡F°≤Ù _t¨<w J¡F°≥ ªÔÙ yoÕ, ŸÙŸu _b∫a FÙ Ÿf JC¡~> F_w°tÔJ¡bwg ı°fi° ı° ŸJ¡w° Fæ $$64$$ ≈FÔu N≈fiu N∏w#J¡≤d Ÿu w[b J¡° _b∫a FÙ <bª°≤ J¡≤fi°

ª°<FÎ, oŸÙŸu bF N°Ãtb_wC _b∫a ≈®°›w J¡∑ ı° ŸJ¡wÙ Fæ $ oŸJu¡ ≈®°›w Fůfiu Ÿu ≈C”T <k¡≤ „ůJ¡ fiFÙ*

J¡≤w° $ Fu ˚≤π°ı, ŸÃŸay N°æ≤ Ÿwg-„°˜ Ÿu ≈®°›w <bbuJ¡ Ÿu bæ≤°À∫∫C•w FůJ¡≤ ≈C”T J¡ů oŸÙ w[b J¡∑ f°≤-f°≤ ˚°bfi° J¡≤fiÙ ª°<FÎ $$65$$

ÎJ¡ Ÿ°æ ŸW°oÕŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

ÎJ¡ Ÿ°æ Nl>°oÕŸb°≥ ŸyÕ

≈®<bÔ°≈fi∫C<•w Ÿu ˚≤π°ı tC¿fi J¡∑ J¨¡w°SÕw°,

I°<fi∫ů* Ju¡ J¡wÕΔ∫ wS° ≤°t Ju¡ Δ∫CÃS°≈fi J¡° J®¡t-∫F bdÕfi $

"„°∏wů Ì°∏w ≈≤w¿_w<wsC# Z]°<bW# Ÿt°<Fwů ˚¥Ãb°&&Ãt∏∫ub°Ãt°fia ≈ÿ∫<w' oÃ∫°<Ì ZC<w Ju¡ w°Ã≈∫Õ Ju¡ bdÕfi π°≤° Ÿ°s°ÃJ¡°≤≈∫˘w Ÿ°ayů≈°ay ≈®≈aª Ju¡ ≈®<bÔ°≈fi J¡° ≈®J¡°≤ J¡Ffiu Ju¡ <ÔÎ

≈J®¡t J¡≤wu Fæ* $
b°vtÙ<J¡ıÙ fiu J¡F° # Fu ˚≤π°ı, „t, Ìt, ≈≤<w ∫°fiÙ J¡°‡∫ N°æ≤ <fi<T] J¡tů˘ Ju¡ ≈¿≤Ã∫°y Ÿu Îbaa <bT∫ů* Ju¡ Ÿ°S o¿∏Ì®∫ů* Ju¡ Ÿ‡f∏@ Ÿu ı<fiw ŸC© Ÿu (<bT∫°Ÿ<•w Ÿu) „¥∏∫, Z]° Ÿu ∫C•w tCÔ°∫t N°Ÿfi ≈≤ fæ™>J¡≤ <ªW N°æ≤ o¿∏B∫ů* J¡∑ <J®¡∫°Nů* J¡ů ıÙw J¡≤Ju¡ ∫ůyÙ wf wJ¡ —J¡°≤ J¡°

hª°≤d J¡≤w° ≤Fu NS°Õwg ÌÙ|Õw° Ÿu ı≈ J¡≤w° ≤Fu, ıf wJ¡ tfi ≈®Ÿ∏fi fi Fů ı°∫ $ wÌfi∏w≤ N≈fiu N∏w#J¡≤d J¡∑ „C<] Ju¡ <ÔÎ ≈®°d°∫°t J¡≤u N°æ≤ ŸJu¡ ≈Ù~>u <bT∫ů* Ÿu o¿∏B∫ů* J¡ů @Ù≤u-@Ù≤u ©Ù*ª Ôu $

ÌuF, o¿∏B∫, tfi, fC<] N°æ≤ suÌ ofitu* <ıŸ-<ıŸ J¡∑ <ıŸ-<ıŸ ≈°Ì°fi J¡°≤d Ÿu Ã≈<W FCoÕ

Fæ, Ÿ ŸJ¡ů ı°fiJ¡≤ ∫°fiÙ ZC<w N°<Ì Ju¡ π°≤° NfiCŸ∏@°fi J¡≤ ≈Ù~>u fiJu¡ ≈°Ì°fi J¡°≤d˚¥w fi-

fi ˚¥wů* N°æ≤ Ìubů* tu* fi ŸfJ¡° Ô∫ J¡≤ Ìu $ oŸ w≤F N°º∫°¿ÃtJ¡ ÌuF, o<∏B∫ N°<Ì ˚°b J¡ů

~>ůnJ¡≤ "fiJ¡° J¡°≤d˚¥w Ìubw°Ÿt<‹¸>R¡≈ NJ¡°≤°SÕ <b≤°¸>g tæ* FÙ F¥≥' oŸ w≤F J¡∑ ˚°bfi° Ÿu ≈FÔu

<b≤°¸>g tu* ¿_Sw FůJ¡≤; ŸJu¡ f°Ì ŸJu¡ J¡°≤d˚¥w J¡°≤°SÕ Ÿ¥‚t˚¥w <Ô*yŸt‹ˆ°ÃtJ¡ <F≤^∫y˚Õ
tu* Ÿ <b≤°¸>g J¡° Ô∫ J¡≤Ju¡ "<F≤^∫y˚Õ tæ* FÙ F¥≥' oŸ ˚°bfi° Ÿu ¿_Sw ≤F ı°∫ $ wÌfi∏w≤ ŸJu¡

J¡°≤d˚¥w <`yCd°ÃtJ¡ t°∫° Ÿu ≈<Fw tJ¡°≤°SÕ NΔ∫°J¨¡w tu* Ÿ <F≤^∫y˚Õ J¡° ˚Ù Ô∫ J¡≤Ju¡

"NΔ∫°J¨¡w_bR¡≈ tæ* FÙ F¥≥' oŸ ˚°bfi° Ÿu ¿_Sw Fů ı°∫ $ ŸJu¡ ≈ÿª°wg Ÿ‡≈¥dÕ ıywg Ju¡ t¥ÔJ¡°≤dR¡≈

Ÿu ≈Ô<sw NΔ∫°J¨¡wŸ<Fw ŸfJu¡ N<@‹™>°fi˚¥w N@Õt°`° Ÿu Ô<sw ≈≤tJ¡°≤d „C]f®Ê tu* Ÿ

NΔ∫°J¨¡w J¡° ˚Ù Ô∫ J¡≤Ju¡ ¿_Sw Fů ı°∫ $$1-5$$

ÌuF, o<∏B∫ N°<Ì tu* <ıŸJ¡∑ <ıŸŸu Ã≈<W FCoÕ Fæ, ŸJ¡° Ÿtu* Ô∫ J¡≤ Ìu, ∫F ıů J¡F° y∫° Fæ

ŸJ¡° <b„uTR¡≈ Ÿu <k¡≤ <bb≤d J¡≤wu Fæ* $
t°aŸ N°<Ì ıů ≈°<SÕb ˚°y Fæ* fiJ¡° ≈¨<SbÙ tu*, ≤•w N°<Ì ıů ıÔÙ∫ ˚°y Fæ* fiJ¡° ıÔ tu* wS°
ıů wæıŸ ˚°y Fæ* fiJ¡° wuı tu*, fiJ¡∑ w∏t°`°R¡≈w° ı°fiJ¡≤ Ô∫ J¡≤ Ìu $ b°∫C˚°y J¡° tF°b°∫C tu*

N°æ≤ N°J¡°„˚°y J¡° N°J¡°„ tu* Ô∫ J¡≤ Ìu $ oŸÙ w≤F |®°d N°<Ì o¿∏B∫ů* J¡° ˚Ù fiJu¡ N°≤‡˚J¡

1710

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ìubwů≈°<@˚¥w Ÿ¥‚t ≈¨<SbÙ N°<Ì tu* Ô∫ J¡≤Ju¡ "<Ì„# Zůwa ˚¥Ãb° J¡d°æÕ ≈®°<b„wg' oÃ∫°<Ì ZC<w<Ÿ]

ıÙb Ju¡ ˚°y J¡∑ ≈®<Ÿ<] Ju¡ <ÔÎ J¡dÕ N°<Ì yůÔJ¡ů* tu* ≈®bu„ π°≤° Zů` N°<ÌR¡≈ o¿∏B∫˚°b J¡ů ≈®°›w

<Ì„° N°<Ì Ìubw°Nů* J¡° J®¡t„# fi Ìubw°Nů* tu* FÙ Ô∫ J¡≤ Ìu $$6,7$$ N≈fiu Zůù¿∏Ì®∫ J¡° <Ì„°Nů*
tu* N°æ≤ Ãb<y¿∏Ì®∫ J¡° <bΩCwg tu* Ô∫ J¡≤ Ìu $ ªsC¿≤¿∏B∫ J¡° Ÿ¥∫Õ tu* wS° ≤Ÿfiu¿∏B∫ J¡° ıÔ Ju¡ Ìubw°
b”d tu* Ô∫ J¡≤ Ìu $ ≈®°d J¡° b°∫C tu*, b°dÙ J¡° N<Àfi tu* N°æ≤ F_wu¿∏B∫ J¡° o∏B tu* Ô∫ J¡≤ Ìu $ N≈fiu

≈°Ìu¿∏B∫ J¡° ¿b‹dC tu* wS° yCÌ°-o¿∏B∫ J¡° <t` tu* Ô∫ J¡≤ Ìu $ ≈_Su¿∏Ì®∫ J¡° J¡ÿ∫≈ tu* Ô∫ J¡≤Ju¡

ŸJu¡ f°Ì tfi J¡° ª∏Bt° tu* Ô∫ J¡≤ Ìu $ oŸÙ w≤F fC<] J¡° ªwCtCÕ© f®Ê° tu* Ô∫ J¡≤ Ìu $ Fu <t`, o¿∏B∫ů* Ju¡ fF°fiu Ìubw° FÙ Ÿf ¿_Sw Fæ*, o¿∏B∫ů* Ju¡ fi°t Ÿu J¡ůoÕ Ì¥Ÿ≤Ù b_wCÎ≥ ¿_Sw fiFÙ* Fæ*, ofiJ¡° tæ*
wC‡Fu* w[bů≈Ìu„ π°≤° Ô∫ J¡≤fiu J¡° N°Ìu„ "N<Àfib°ÕÀ˚¥Ãb° tC©a ≈®°<b„wg' (b°dÙ ffiJ¡≤ N<Àfi tC© tu*

≈®<b‹¸> Fů y∫Ù) oŸ ZC<wb°•∫ J¡ů ≈®t°d t°fiJ¡≤ FÙ Ìu ≤F° F¥≥ $ _bw# N≈fiu tfi Ÿu <J¡ŸÙ w≤F J¡∑

J¡ůoÕ J¡v≈fi° J¡≤Ju¡ tæ*fiu ofi NSů˘ J¡ů wCHŸu ≈®J¡¸> fiFÙ* <J¡∫° Fæ $$8-11$$

ÌuF, o¿∏B∫ N°<Ì J¡ů <bÔÙfi J¡≤fiu J¡° w≤ÙJ¡° fwÔ°fiub°Ôu Ÿay®F ÿÔůJ¡ J¡ů ∫ů* fwÔ°J¡≤ Nf

"<b≤°<ı ≈®Sta ¿_SÃb°' (<b≤°¸>g tæ* FÙ F¥≥, oŸ ˚°bfi° Ÿu ≈FÔu <b≤°¸>g-R¡≈ tu* ¿_Sw FůJ¡≤) oŸ <•w J¡ů N°æ≤ Ÿ°k¡ J¡≤Ju¡ fwÔ° ≤Fu Fæ* $
oŸ w≤F N≈fiÙ ÌuF J¡ů ŸJu¡ J¡°≤d tu* <bÔÙfi J¡≤Ju¡ "tæ* <b≤°¸>g F¥≥' ÎuŸ° <ª∏wfi J¡≤u $$12$$

"NΔ∫°J¨¡wu ¿_Sw# ≈ÿª°wg' (NΔ∫°J¨¡w tu* ¿_Sw FůJ¡≤ ŸJu¡ ≈Ù~>u) oŸJ¡∑ Δ∫°¶∫° Ju¡ ≈®Ÿay tu*
f®Ê<bΩ° Ju¡ oh~C>J¡ ≈C”T J¡ů ≈FÔu ≈°_∫R¡≈ Ÿu J¡FÙ y∫Ù, Ÿ°≤u f®Ê°^±> J¡∑ N°Ãt° <b≤°¸>g ≈C”T Ju¡

⁄Ì∫J¡tÔ Ju¡ «¡≈≤ ŸÌ° ¿_Sw ≤Ffiub°ÔÙ N°æ≤ f®Ê<bΩ° Ÿu |<¸>w N@Õ „≤Ù≤ Ÿu ∫C•w t°∫°„fÔ

Ÿ‡≈¥dÕ ıywg Ju¡ N<˚∏fi <fi<tWů≈°Ì°fi J¡°≤dR¡≈ f®Ê J¡∑ t¥<wÕ J¡ů Ì„°Õ ≤Fu tF°≤°ı b°vtÙ<J¡ tC<fi bFÙ Ÿ‡≈¥dÕ ≈®°<d∫ů* J¡° t°w°-<≈w° Ju¡ R¡≈ Ÿu ˚Ù J¡°≤d Fæ ∫F fwÔ°wu Fæ* $

Ÿ°≤u f®Ê°^±> Ju¡ ˚Ùw≤ ıů ∫F N@Õfi°≤Ùÿb≤ ˚yb°fig ¿_Sw Fæ bFÙ Ÿ‡≈¥dÕ ˚¥wů* J¡° N°@°≤ wS°

J¡°≤d J¡F° y∫° Fæ $$13$$ bF ŸfJ¡° <≈w° Fůfiu Ÿu FÙ N≈fiu <b≤<ªw, Ìub, tfiC‹∫ N°<ÌR¡≈ Ÿt_w ıyw J¡ů N∏fi-≈°fi N°<Ì Ju¡ π°≤° ıÙ<bw ≤©fiu Ju¡ ≈°∫ tu* Δ∫b¿_Sw FůJ¡≤ F<bTg wS° b¨<‹¸> N°<Ì

Ÿu ŸfJu¡ ≈ůTJ¡ Z°æw-_t°wÕ ∫Iů* J¡∑ Ÿ¨<‹¸>R¡≈ Ÿu f®Ê°^±> Ju¡ ˚Ùw≤ ¿_Sw Fæ $ (≈®°Ÿa<yJ¡ f°w fwÔ°J¡≤

≈®_wCw ÌuFu¿∏B∫°<Ì J¡° <bÔ∫ fwÔ°fiu Ju¡ <ÔÎ f®Ê°^±> J¡° N°b≤d fwÔ°wu Fæ* $) oŸ f®Ê°^±> Ju¡ |u≤u Ÿu f°F≤ <πyCd ≈¨<SbÙ Fæ N°æ≤ Ÿ ≈¨<SbÙ Ÿu <πyCd ıÔ Fæ ("Î<˚≤°b≤dæ≤^±>a Δ∫°›wa Ì„yCdůW≤æ#'

oÃ∫°<ÌR¡≈ Ÿu f®Ê°^±> J¡∑ N≈us° W≤ůW≤ ÌŸ yCd N<@J¡ ≈¨<SbÙ N°<Ì J¡° N°b≤d ∫Ω<≈ ≈C”Tů* tu*

ŸCfi° ı°w° Fæ wS°<≈ <πyCd FÙ Ÿu ˚Ù ŸtHfi° ª°<FÎ, •∫ů*<J¡ ª°≤ů* Nů≤ Ÿu |u≤J¡≤ ≈°≥ª J¡ů„ J¡∑

≈®Ì<sd° J¡≤fiu ≈≤ ıæŸu ≈ªÙŸ J¡ů„ J¡∑ ≈®Ì<sd° Fů ı°wÙ Fæ bæŸu FÙ ÎJ¡ Ju¡ ≈ªyCfiu J¡ů Ìů f°≤ yCd Ìufiu Ÿu ÌŸyCfiu J¡∑ <Ÿ¿] Fů ı°wÙ Fæ NSb° ≈C≤°dů* tu* ıů N°b≤d J¡F° y∫° <tÔw° Fæ bF N≈aªÙJ¨¡w ˚¥wů*

J¡° N°b≤d Fæ, <J*¡wC ∫F°≥ wů ≈aªÙJ¨¡w˚¥wů* Ju¡ N<˚≈®°∫ Ÿu J¡F° y∫° Fæ, ∫ů* <J¡ŸÙ w≤F J¡° <b≤ů@ fiFÙ*

ÌÙ©w°) $$14$$ ıÔ Ÿu <πyCd wuı Fæ, wuı Ÿu <πyCd b°∫C Fæ N°æ≤ b°∫C Ÿu <πyCd N°J¡°„ Fæ $ ∫ů* J®¡t„#

ÎJ¡ Ì¥Ÿ≤u J¡∑ N≈us° W≤ůW≤ <πyCd Fæ* $ ≈aªÙJ¨¡w ∫° N≈aªÙJ¨¡w N°J¡°„ Ÿu ∫F Ÿ°≤° ıywg y®<Sw

ŸyÕ - 128]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1711

Fæ $ ∫ůyÙ J¡ů ª°<FÎ <J¡ bF ≈¨<SbÙ J¡° ıÔ tu* Ô∫ J¡≤Ju¡ Ÿ ıÔ J¡ů <k¡≤ wuı tu* ÔÙfi J¡≤ Ìu $ wuı J¡ů b°∫C tu* <bÔÙfi J¡≤Ju¡ Ÿ b°∫C J¡ů <k¡≤ N°J¡°„ tu* <bÔÙfi J¡≤ Ìu N°æ≤ N°J¡°„ J¡ů Ÿt_w _S¥Ô ≈®≈aªů*

J¡∑ Ã≈<W Ju¡ J¡°≤d˚¥w <F≤^∫y˚°ÕJ¡°„ tu* <bÔÙfi J¡≤ Ìu $ Ÿ <F≤^∫y˚°ÕJ¡°„ tu* ÎJ¡t°` <Ô*y

„≤Ù≤ @°≤dJ¡≤ ∫ůyÙ sd˚≤ ¿_Sw ≤Fu $ (∫ůyÙ J¡° bF <Ô*y „≤Ù≤ •∫° Fæ, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* ) b°Ÿfi°Î≥, Ÿ¥‚t˚¥w, J¡tÕ, N<bΩ°, ÌŸ o¿∏B∫°≥, tfi N°æ≤ fC<] - ofi ŸfJ¡ů ≈¿^±>w Ôůy <Ô*y „≤Ù≤ J¡Fwu Fæ* $
wÌfi∏w≤ _S¥Ô ≈°<@ J¡° Ô∫ Fů ı°fiu Ÿu N@Õ „≤Ù≤ Ÿu Ÿ‡≈∏fi FCN°-Ÿ° bF ∫ůyÙ f®Ê°^±>R¡≈w° Ju¡

N<˚t°fi J¡° Ã∫°y J¡≤Ju¡ ŸŸu f°F≤ <fiJ¡Ô J¡≤ Ÿ¥‚t˚¥w°ÃtJ¡ <Ô*yŸt<‹¸>ÌuF tu* "tæ*' FÙ N°ÃtR¡≈

N<@‹™>°w° <F≤^∫y˚Õ F¥≥' ∫ů* <ª∏wfi J¡≤u $$15-19$$

ª°≤ tC©b°Ô° „≤Ù≤ FÙ <F≤^∫y˚Õfi°t Ÿu ÔůJ¡ tu* ≈®<Ÿ] Fæ, <ıŸJ¡∑ J¡tÔ Ÿu Ã≈<W FCoÕ Fæ, ∫F
wů ˚¥wŸ¥‚tŸt‹ˆ°Ãt° ª°≤ tC©b°Ô° fiFÙ* Fæ, <k¡≤ ∫F <F≤^∫y˚Õ Jæ¡Ÿu Fů ŸJ¡w° Fæ, ∫<Ì ∫F N°„aJ¡°

Fů, wů oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

Ÿ¥‚t˚¥wů* tu* N<˚t°fi J¡≤Ju¡ fæ™>° FCN° ∫FÙ - f®Ê°^±>-≈®<bÔ°≈fi Ju¡ ≈FÔu f®Ê°^±>yw Îuÿb∫ů˘

J¡° ˚ůy J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ J¡tÔ Ÿu Ã≈∏fi N≈fiu „≤Ù≤ J¡∑ J¡v≈fi° J¡≤Ju¡ ª°≤tC©b°Ô° S° $ (ÎuŸu <F≤^∫y˚Õ

J¡∑ N°Ãt˚°bfi° J¡≤fiu Ju¡ Nfi∏w≤ J¡wÕΔ∫ fwÔ°wu Fæ*) N≈aªÙJ¨¡w ˚¥wů* J¡∑ ˚Ù N≈us° NÃ∫∏w Ÿ¥‚t

≈°<@R¡≈ Ÿu NΔ∫°J¨¡w t°∫°a„ tu* wS° ≈<Fw <ªÌ°J¡°≤ Ÿu NΔ∫•w tu* <Ô*y „≤Ù≤ J¡ů ˚Ù <bÔÙfi J¡≤
fC<]t°fig ∫ůyÙ ¿_Sw ≤Fu $ <ıŸtu* ∫F Ÿt_w ıyw ≤Fw° Fæ bF NΔ∫°J¨¡w N°æ≤ NΔ∫•w fi°t N°æ≤

R¡≈ů* Ÿu <b<fitCÕ•w Fæ $ ŸÙJ¡ů J¡ůoÕ (Ÿ°a¶∫b°ÌÙ) ≈®J¨¡<w, J¡ůoÕ (buÌ°∏wÙ Ôůy) t°∫° wS° Ì¥Ÿ≤u (fiæ∫°<∫J¡) ≈≤t°dC J¡Fwu Fæ* $ wJÕ¡ Ÿu <b˚®°∏w <ªWb°Ôu J¡ůoÕ (f°æ] Ôůy) Ÿu Ÿab¨<wR¡≈ N<bΩ°

J¡Fwu Fæ* $ Ÿ NΔ∫°J¨¡w tu* ≈®Ô∫J¡°Ô tu* Ÿ˚Ù ≈Ì°SÕ Ô∫ J¡ů (T‹™>˚°b<bJ¡°≤ J¡ů) ≈®°›w FůJ¡≤

Nfi<˚Δ∫•w _bR¡≈ J¡ů @°≤d J¡≤wu FCÎ ŸJ¡∑ ŸW° Ÿu FÙ Nb¿_Sw ≤Fwu Fæ* $$20-22$$

Jæ¡Ÿu ¿_Sw ≤Fwu Fæ*, ∫F J¡Fwu Fæ* $
ıf wJ¡ Ì¥Ÿ≤Ù Ÿ¨<‹¸> fiFÙ* FůwÙ wf wJ¡ ≈≤_≈≤ Ju¡ Ÿ‡f∏@ Ÿu „¥∏∫ wS° <ª<w J¡∑ ˚ůÀ∫w°R¡≈

N°_b°Ì Ÿu ≤<Fw FůJ¡≤ Ÿ NΔ∫°J¨¡w _bR¡≈ tu* FÙ ¿_Sw ≤Fwu Fæ* N°æ≤ ≈®Ô∫ Ju¡ Nfi∏w≤ Ÿ¨<‹¸>J¡°Ô tu*

<k¡≤ ŸÙ ≈®J¨¡<w˚¥w NΔ∫°J¨¡w Ÿu Ÿf Ã≈∏fi Fůwu Fæ* $$23$$ NfiCÔůtJ®¡t Ÿu ∫°fiÙ N°J¡°„°<Ì J®¡t Ÿu Ÿ¨<‹¸> FůwÙ Fæ N°æ≤ ≈®<wÔůtJ®¡t Ÿu ∫°fiÙ Ÿ¨<‹¸> Ju¡ <b≈≤Ùw J®¡t Ÿu ŸÙ tu* ŸfJ¡° ŸaF°≤ Fůw° Fæ $
oŸ<ÔÎ wÙfiů* _S°fi J¡ů ∫°fiÙ <b≤°¸>g, <F≤^∫y˚Õ N°æ≤ NΔ∫°J¨¡w ∫° _S¥Ô, Ÿ¥‚t N°æ≤ J¡°≤d NSb°
ı°y®wg, _b›fi N°æ≤ ŸCTC<›w J¡ů ~>ůnJ¡≤ (N) N<bfi°„Ù wC≤Ù∫ ≈Ì J¡° wf wJ¡ º∫°fi J¡≤u ıf wJ¡

ŸJ¡∑ Ÿ°s°wg ≈®°<›w fi Fů ı°∫ $ º∫°fi Ÿu ÌÙ›w FCoÕ N°<©≤Ù Ÿ°s°ÃJ¡°≤°ÃtJ¡ b¨<W Ÿu, º∫°fi Ju¡ J¡w°Õ

N°æ≤ J¡°≤dR¡≈ <Ô*y J¡° ˚Ù ≈®<bÔ°≈fi J¡≤ <fi≤<w„∫ ≈≤f®Ê tu* Ÿ ≈®J¡°≤ ≈®<b‹¸> Fů ı°∫, <ıŸ

≈®J¡°≤ |¸> Ju¡ <bfi‹¸> Fů ı°fiu ≈≤ |¸>°J¡°„ tF°J¡°„ tu* ≈®<b‹¸> Fů ı°w° Fæ $$24$$

"fi°∏w# ≈®Itg' oÃ∫°<Ì ZC<w tu* <Ô*y J¡° f°@ <Ì©°oÕ fiFÙ* Ìuw°, oŸ<ÔÎ Jæ¡Ÿu ŸJ¡∑ <fib¨<W

(N) NS°Õwg "fi°∏w#≈®Ia fi f<F#≈®Ia fiů˚∫w# ≈®Ia fi ≈®Ia fi°≈®Ia fi ≈®I°fi|fitg' oŸ ZC<w π°≤°

<Ì©°∫u y∫u t°yÕ Ÿu ~>ůnJ¡≤ $

1712

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

FůyÙ, ∫F N°„aJ¡° fiFÙ* J¡≤fiÙ ª°<FÎ, •∫ů*<J¡ wÙfiů* _S°fiů* J¡° f°@ Fůfiu ≈≤ <Ô*y J¡° f°@ NSÕw#

<Ÿ] Fů ı°w° Fæ, •∫ů*<J¡ _S¥ÔŸ¥‚t˚¥w N°æ≤ o¿∏B∫ N°<Ì tu* FÙ <Ô*y J¡∑ ¿_S<w Fæ, ∫F <Ì©Ô°wu Fæ* $

„C] f®Ê tu* ıf <J¡ NI°fi J¡° N°b≤d N° ı°w° Fæ wf NΔ∫°J¨¡w Ju¡ N¿_wÃb tu* Ÿ¥‚t˚¥w π°≤°

<Ô*y J¡∑ Ã≈<W FůwÙ Fæ, oŸ<ÔÎ <fi‹J¡TÕ ∫F <fiJ¡Ô° <J¡ <J¡ŸÙ F°Ôw tu* ˚Ù NI°fi Ju¡ <ffi° <Ô*y J¡∑

Ã≈<W fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ, Nw# NI°fi FÙ <Ô*y J¡° t¥Ô°@°≤ ™>F≤° $ ≈≤‡≈≤∫° _S¥ÔŸ¥‚t˚¥w, o¿∏B∫, tfi, fC<], b°Ÿfi°, J¡tÕ N°æ≤ b°∫C ˚Ù ŸJu¡ N°@°≤ Fæ* $ ÎuŸÙ Ì„° tu* NI°fiR¡≈ t¥Ô N°@°≤ J¡∑ <fib¨<W

Fů ı°fiu ≈≤ <Ô*yR¡≈Ù funÙ J¡° ˚ay <Ÿ] FÙ Fů ı°w° Fæ $$25$$
oŸ w≤F b°vtÙ<J¡ tF°≤°ı fiu ˚≤π°ı J¡ů ≈®db Ju¡ NSÕ J¡° <b_w°≤ J¡≤ fů@ <J¡∫° N°æ≤ oŸŸu bu I°fiÙ ffi y∫u $ Nf ˚≤π°ı N≈fiu NfiC˚b J¡∑ ≈≤Ùs° J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ Ÿu ≈®J¡¸> J¡≤wu FCÎ J¡Fwu Fæ* $

˚≤π°ı fiu J¡F° # tF°≤°ı, tæ* Nf Ÿ˚Ù w≤F Ÿu <Ô*yR¡≈Ù funÙ Ju¡ f∏@fi Ÿu <fitCÕ•w Fů y∫° F¥≥

N°æ≤ ª¥≥<J¡ tæ* ªæw∏∫ J¡° Na„ F¥≥, oŸŸu ªæw∏∫R¡≈Ù N°fi∏ÌŸ°y≤ tu* ≈®<b‹¸> Fů y∫° F¥≥ $ Na„ N°æ≤

Na„b°fig J¡° NŸÔ tu* N˚uÌ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d tæ* Ÿt_w ≈°<@∫ů* Ÿu „¥∏∫ ≈≤t°Ãt° FÙ F¥≥ $ tæ* J¥¡¸>_S,

„C], Δ∫°≈J¡ N°æ≤ ªæw∏∫R¡≈ F¥≥; ªæw∏∫„<•wt°fig fiFÙ* F¥≥ $$26,27$$

<J¡Ÿ w≤F Ju¡ N˚uÌ Ÿu wCt ≈≤t°Ãt°R¡≈ ffi y∫u Fů, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $
ıæŸu ÎJ¡ FÙ |¸> J¡° |¸> N°æ≤ J¡Ô„ ∫ů* <˚∏fi-<˚∏fi fi°t J¡¿v≈w Fæ oŸÙŸu |¸>∫C•w N°J¡°„ tu*

|¸>°J¡°„ N°æ≤ J¡Ô„°J¡°„ ∫ů** <˚∏fi-<˚∏fi fi°t J¡¿v≈w Fæ N°æ≤ oŸÙ Ÿu |¸>∫C•w N°J¡°„ tu* |¸>°J¡°„

N°æ≤ J¡Ô„°J¡°„ ∫ů* <˚∏fi-<˚∏fi Δ∫bF°≤ J¡¿v≈w Fæ, bæŸu FÙ ÎJ¡ FÙ NI°fi J¡° <˚∏fi-<˚∏fi ıyw fi°t J¡¿v≈w Fæ $ oŸÙ Ÿu ıyÌg∫C•w tCHtu* ıÙb, oÕÿb≤ N°<Ì <˚∏fi-<˚∏fi Δ∫bF°≤ů* J¡∑ J¡v≈fi° J¡∑
y∫Ù SÙ $ ıæŸu Δ∫bF°≤ tu* ÎJ¡ |¸> Ju¡ FÙ fi°„ Ÿu |¸> N°æ≤ J¡Ô„ Ìůfiů* J¡∑ <fib¨<W Fů ı°fiu Ÿu |¸>°J¡°„, J¡Ô„°J¡°„, tF°J¡°„ N°<Ì ˚uÌ <t¸>J¡≤ „C] N°J¡°„R¡≈ Îu•∫ ffi ı°w° Fæ, bæŸu FÙ ÎJ¡t°` NI°fi J¡∑ FÙ <fib¨<W Fů ı°fiu Ÿu Ÿf fi°tů* J¡° ˚uÌ <t¸>J¡≤ ÎJ¡t°` ªæw∏∫ J¡° Ÿ°t®°≠∫ tCHu ≈®°›w Fů y∫° Fæ $
oŸÙ w≤F J¡∑ ÎJ¡w° Ju¡ œuÿ∫ Ÿu FÙ f®Ê˚¥w FCÎ tu≤u <bT∫ tu* "∫` fi°∏∫Ã≈ÿ∫<w' oÃ∫°<Ì NfiuJ¡

ZC<w∫°≥ fnu N°Ì≤ Ÿu J¡FwÙ Fæ* $$28$$

"∫S° ıÔu ıÔa <s›wa sÙ≤ sÙ≤u |¨wu |¨wtg $ N<b„uTů ˚buwg wπ≠ıÙb°Ãt° ≈≤t°Ãt<fi $$'

(ıæŸu ıÔ tu ±>°Ô° y∫° ıÔ, Ì¥@ tu* ±>°Ô° y∫° Ì¥@ N°æ≤ |Ù tu* ±>°Ô° y∫° |Ù ÎJ¡R¡≈ Fů ı°w°

Fæ bæŸu FÙ ≈≤t°Ãt° tu* ıÙb ÎJ¡R¡≈ Fů ı°w° Fæ $) oÃ∫°<Ì ZC<w∫ů* Ÿu ÎuŸ° FÙ Îu•∫ <Ì©Ô°∫° y∫°

Fæ, oŸ N°„∫ Ÿu Ì°F≤d Ìuwu Fæ* $
ıæŸu N<Àfi tu* ~>ůn° y∫° N<Àfi ŸÙ J¡∑ Ÿt°fiw° J¡ů (ÎJ¡w° J¡ů) ≈®°›w Fůw° Fæ N°æ≤ wBq≈ Îba

ŸÙ fi°t J¡° FůJ¡≤ FÙ bF I°w Fůw° Fæ, <J¡ŸÙ <b„uTR¡≈ Ÿu bF I°w fiFÙ* Fůw° wS° ıæŸu ÔbdŸ°y≤
tu* ku*¡J¡° y∫° w¨d N°<Ì ÔbdR¡≈ FÙ Fů ı°w° Fæ bæŸu FÙ ªuwfi tu* ku*¡J¡° y∫° (ÔÙfi <J¡∫° y∫°) Nªuwfi

∫F ıywg ˚Ù ªuwfi FÙ Fů ı°w° Fæ $ ıæŸu ÔbdŸ°y≤ tu* ku*¡J¡° y∫° Ôbd J¡° i>uÔ° ∫° <Ÿ∏@C tu* ku*¡J¡°
y∫° Ÿæ*@b ŸtCB tu* b° <Ÿ∏@C tu* ≈®<b‹¸> FůJ¡≤ N≈fiu fi°t-R¡≈ Ÿu <b<fitCÕ•w Fů ŸtCBR¡≈w° ∫°

<Ÿ∏@CR¡≈w° J¡ů ≈®°›w J¡≤ Ôuw° Fæ ∫° ıæŸu ıÔ tu* ~>ůn° y∫° ıÔ, Ì¥@ tu* ~>ůn° y∫° Ì¥@ N°æ≤ |Ù tu*

ŸyÕ - 128]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1713

~>ůn° y∫° |Ù - ∫u ŸfJu¡ Ÿf <bfi‹¸> fi Fůwu FCÎ FÙ wBq≈ Fů ı°wu Fæ*, <J¡ŸÙ <b„uTR¡≈ Ÿu (≈¨SJg¡R¡≈

Ÿu) y¨FÙw fiFÙ* Fůwu bæŸu FÙ Ÿf ˚°b Ÿu <fiÃ∫-N°fi∏Ì_bR¡≈, ŸbÕŸ°sÙ, ≈≤tJ¡°≤d, <ªÌuJ¡≤Ÿ

≈≤f®Ê tu* ≈®<b‹¸> FůJ¡≤ tæ* wBq≈ FÙ Fů y∫° F¥≥, ≈¨SJg¡R¡≈ Ÿu tæ* y¨FÙw fiFÙ* Fůw° $$29-33$$

"<fi‹J¡Ôa <fi<‹J®¡∫a „°∏wa <fi≤bΩa <fi≤aıfitg' oÃ∫°<Ì ZC<w Ju¡ Ÿ°S N≈fi° NfiC˚b <tÔ°J¡≤
fwÔ°wu Fæ* $

<fiÃ∫, ŸbÕΔ∫°≈Ù, „°∏w, ŸbÕÌůT≤<Fw, <fi≤aıfi, <fi‹J¡Ô, <fi<‹J®¡∫, Ju¡bÔ „C] bF ≈≤f®Ê tæ* FÙ

F¥≥ $ Fu∫ N°æ≤ ≈°Ìu∫ Ÿu <fitCÕ•w ŸÃ∫_bR¡≈, o¿∏B∫≤<Fw, ÎJ¡t°` N≈fiu ŸaJ¡v≈ Ÿu NŸBq≈ ˚Ù oŸ
ıywg J¡∑ ŸW° Ju¡ Ÿ‡≈°Ìfi tu* ŸtSÕ ŸBq≈, Ju¡bÔ „C] ≈≤f®Ê FÙ tæ* F¥≥ $ ≈C^∫ N°æ≤ ≈°≈ Ÿu ≤<Fw, ıywg J¡° ≈≤t J¡°≤d, N<πwÙ∫, N°fi∏ÌR¡≈, N<bfi°„Ù N°æ≤ ≠∫ů<w#_bR¡≈ ≈≤f®Ê FÙ tæ* F¥≥ $ oŸ w≤F

ŸÃ∫ŸaJ¡v≈°<ÌyCdů* Ÿu ∫C•w, t°∫° Ju¡ Ÿ[b N°<Ì yCdů* Ÿu „¥∏∫, ŸbÕΔ∫°≈J¡ N°æ≤ ŸbÕ_bR¡≈ f®Ê

J¡° - Nº∫°Ãt„°˜ů* Ju¡ Zbd wS° yC” J¡∑ „CZ¥T° (Ÿub°) N°<Ì tu* wÃ≈≤ Îba N≈fiu bd°ÕZt@tÕ tu*

<fi‹™>° ≤©fiub°Ô° ∫ůyŮ∫°ŸÙ ≈C”T ŸÌ° º∫°fi J¡≤u $ oŸ ≤Ù<w Ÿu ≈≤f®Ê J¡° NU∫°Ÿ J¡≤ ≤Fu Ÿ°@J¡

≈C”T J¡° tfi ŸÙ f®Ê tu* N_w Fů ı°w° Fæ N°æ≤ ŸJu¡ tfi Ju¡ N_w Fů ı°fiu ≈≤ N°Ãt° _b∫a ≈®J¡°<„w Fůfiu Ôy ı°w° Fæ $ ≈®J¡°„ Fůfiu ≈≤ Ÿ‡≈¥dÕ ÌC#©ů* J¡° N∏w Fů ı°w° Fæ N°æ≤ N°Ãt° tu* ŸC© Nb˚°<Ÿw Fůfiu Ôyw° Fæ wS° N°Ãt° _b∫a FÙ N≈fiu-N°≈ N≈fiu N°fi∏Ì_bR¡≈ J¡ů ≈®°›w Fůw° Fæ $$34-39$$

Jæ¡Ÿu N°fi∏Ì_bR¡≈ J¡ů ≈®°›w Fůw° Fæ, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $
tCHŸu N<w¿≤•w J¡ůoÕ Ì¥Ÿ≤° <ªÌ°fi∏Ìt∫ ≈®˚C fiFÙ* Fæ $ NJu¡Ô° tæ* FÙ ≈≤f®Ê F¥≥, ∫ů* N°Ãt° ˚Ùw≤

Ÿu ≈®J¡°<„w Fůw° Fæ $$40$$
oŸ w≤F ˚≤π°ı Ju¡ π°≤° J¡Fu y∫u NfiC˚b J¡ů ŸCfiJ¡≤ Ÿ∏wC‹¸> FCÎ b°vtÙ<J¡ tC<fi ˚≤π°ı Ju¡

NfiC˚b J¡ů Â» J¡≤fiu Ju¡ <ÔÎ Nbÿ∫ J¡wÕΔ∫R¡≈ Ÿu "Ã∫ıwæb <F w≠Iu∫a Ã∫•wC# ≈®Ã∫Jg¡ ≈≤a ≈Ìtg'

oÃ∫°<Ì ZC<w Ÿu <Ÿ] Ÿa∏∫°Ÿ J¡° ≈Ìu„ Ìuwu Fæ* $
b°vtÙ<J¡ tC<fi fiu J¡F° # Fu <t`, ŸaŸ°≤ªJ®¡ Ju¡ N°bwÕ tu* ˚®td J¡≤wu FCÎ ∫<Ì wCt y¨F_SÙ tu*

<bZ°<∏wŸC© J¡∑ ≈®°<›w fiFÙ* J¡≤ ≤Fu Fů, wů Ÿf J¡tů˘ J¡ů ~>ůnJ¡≤ ÎJ¡t°` f®Ê tu* FÙ <ffi° <J¡ŸÙ

<bsu≈ Ju¡ N°Ÿ•w Fů ı°Nů, •∫ů*<J¡ "f®ÊŸa_Sů&t¨wÃbtu<w' oŸ ZC<w Ju¡ NfiCŸ°≤ ∫F <fi¿ÿªw Fæ <J¡ <J¡ŸÙ Ì¥Ÿ≤u Δ∫°≈°≤ tu* wÃ≈≤ fi ≤FJ¡≤ Ju¡bÔ f®Ê tu* N°Ÿ•w FCÎ Ÿa∏∫°ŸÙ J¡∑ FÙ t¥Ô-Ÿ<Fw

˚®°<∏w J¡∑ „°<∏w Fů ı°wÙ Fæ $ w°Ã≈∫Õ ∫F <J¡ ÎJ¡t°` Ÿa∏∫°ŸÙ J¡ů FÙ „°<∏w-ŸC© <tÔw°

Fæ $$41$$ ˚≤π°ı fiu J¡F° # Fu yC≤ů, N°≈Ju¡ π°≤° J¡F° y∫° ∫F Ÿf I°fi tCHu Nbyw Fů y∫°, tu≤Ù
fC<] ÎJ¡Ìt <fitÕÔ Fů y∫Ù, Nf tu≤° ∫F ŸaŸ°≤ <ª≤J¡°Ô wJ¡ fiFÙ* <¸>J¡ ŸJ¡w° $ ˚ybfig, Nf tæ*

∫F ı°fifi° ª°Fw° F¥≥ <J¡ I°<fi∫ů* Ju¡ <ÔÎ Jæ¡Ÿ° J¡tÕ <b<Fw Fæ, ∫°fiÙ •∫° ∏Fua J¡tů˘ J¡° NfiC‹™>°fi fiFÙ* J¡≤fi° ª°<FÎ, ∫<Ì J¡≤fi° ª°<FÎ wů, •∫ů* Ju¡bÔ ≈®b¨<WR¡≈ J¡tů˘ J¡° NfiC‹™>°fi J¡≤fi° ª°<FÎ,

∫° <fib¨<WR¡≈ J¡tů˘ J¡° () $$42,43$$

() "≈°™>J®¡t J¡∑ N≈us° NSÕJ®¡t fÔb°fi Fůw° Fæ' oŸ ∏∫°∫ Ju¡ NfiCŸ°≤ oŸ ÿÔůJ¡ tu*

˚≤π°ı fiu Ìů ≈®ÿfi <J¡∫u Fæ* $ fitu* ≈FÔ° ∫F Fæ - ıÙb∏tC•w I°fiÙ J¡ů J¡tů˘ J¡° NfiC‹™>°fi J¡≤fi°

1714

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

ŸfŸu ≈FÔu wC‡Fu* J¡°‡∫ <fi<T] J¡tů˘ J¡° Îba I°fi<b≤ů@Ù <bsu≈ N°<Ì ÌůTů* J¡ů ≈æÌ° J¡≤fiub°Ôu N∏∫°∏∫ J¡tů˘ J¡° Ã∫°yJ¡≤ „°˜ Ju¡ NU∫°Ÿ π°≤° I°fiÙ ffi ı°fi° ª°<FÎ $ oŸJu¡ f°Ì wCt _b∫a FÙ "I°fiÙ Ju¡ J¡tÕ Jæ¡Ÿu Fůwu Fæ*' oŸ ≈®ÿfi J¡° W≤ ı°fi ı°Nůyu $ ıf J®¡t„# wwg-wwg ˚¥<tJ¡°

≈¿≤≈¢¡ Fů ı°wÙ Fæ $ wf wwg-wwg J¡tů˘ J¡∑ „°<∏w ıů FůwÙ Fæ ŸJ¡° ŸÙ Ÿt∫ wCt NfiC˚b J¡≤

ŸJ¡wu Fů N°æ≤ ≈®°≤Æ@ J¡tů˘ J¡∑ <b<ª`w° Fůfiu Ju¡ J¡°≤d I°<fi∫ů* J¡∑ ÎJ¡R¡≈ Ÿu ¿_S<w <Ì©°oÕ fi

≈nfiu Ÿu "I°<fi∫ů* Ju¡ J¡tÕ ≈®b¨Ã∫°ÃtJ¡ FÙ Fæ* ∫° <fib¨[∫°ÃtJ¡ FÙ Fæ*' - ÎuŸ° <fi∫t wů J¡ůoÕ fiFÙ* J¡≤

ŸJ¡w° $ oŸ N°„∫ Ÿu b°vtÙ<J¡ tF°≤°ı W≤ Ìuwu Fæ* $
b°vtÙ<J¡ıÙ fiu J¡F° # oŸ<ÔÎ Ÿ‡≈¥dÕ J¡tů˘ Ju¡ Ã∫°y Ju¡ Ÿ°S f®Ê tu* ÎJ¡t°` N°Ÿ•w Fů ı°fi° FÙ

ŸaŸ°≤˚®t Ju¡ <fibwÕJ¡ I°fi tu* ≈°∫ Fæ, oŸ tu≤u ≈<Ì‹¸> NSÕ J¡° Nh~>Ù w≤F I°fi J¡≤ Ôufiu Ÿu wC‡F°≤u ŸÂ„ tCtCsC ≈C”Tů* J¡ů - bFÙ J¡tÕ J¡≤fi° ª°<FÎ, <ıŸ J¡tÕ J¡° Ÿ‡≈°Ìfi J¡≤fiu ≈≤ Zbd N°<Ì tu* J¡ůoÕ

<bPfiR¡≈ ÌůT fi N° ≈nu wS° <ªW tu* <bsu≈ ±>°Ôfiub°Ôu t°<Ô∏∫ ≈°wJ¡°<Ì N°æ≤ <J¡ŸÙ w≤F J¡° Ì¥Ÿ≤°

ÌůT fi ≈¿_Sw Fů ı°∫ $ <b„uT J¡≤Ju¡ tCtCs J¡ů J¡°‡∫, <fi<T] wS° Â<‹¸> Ju¡ <bsu≈ tu* Ÿ°@fi˚¥w J¡ůoÕ J¡tÕ fiFÙ* J¡≤fi° ª°<FÎ $$44$$

Ÿ‡≈¥dÕ t°fi<ŸJ¡ yCdů* Ju¡ Ã∫°y Ÿu ≈¥d°Õfi∏Ì, Nπ∫, <b„C], NŸay, <ªÌuJ¡≤ŸÃb°<Ì f®Ê Ju¡ yCdů*

J¡∑ ≈®°<›w Fůfiu ≈≤ FÙ ∫F ıÙb I°fiÙ ffi ŸJ¡w° Fæ, N∏∫S° fiFÙ*, ∫F J¡Fwu Fæ* $
tfi Ju¡ yCdů* J¡ů ~>ůnJ¡≤ ıf ıÙb f®Ê Ju¡ yCdů* Ÿu ∫C•w Fů ı°w° Fæ wf oŸJ¡∑ Ÿ˚Ù o¿∏B∫°≥

„°∏w Fů ı°wÙ Fæ* N°æ≤ ∫F ŸbÕΔ∫°≈Ù ≈®˚C ffi ı°w° Fæ $ ÌuF, o¿∏B∫, tfi N°æ≤ fC<] ofi ª°≤ J¡ů„ů* Ÿu ª°<FÎ, ∫° fiFÙ* $ N°æ≤ Ì¥Ÿ≤° ∫F Fæ, ∫<Ì ŸJu¡ <ÔÎ J¡tů˘ J¡° <b@°fi Fæ wů Ÿu ≈FÔu Ju¡ ŸÂ„

<fiÃ∫, fiæ<t<WJ¡ N°æ≤ J¡°‡∫ Ÿ˚Ù J¡tů˘ J¡° NfiC‹™>°fi J¡≤fi° ª°<FÎ NSb° J¡°tfi°≤<Fw FůJ¡≤ N≈fiu N°Zt Ju¡ <ªw J¡tů˘ J¡° NfiC‹™>°fi J¡≤fi° ª°<FÎ $ ∫Ω<≈ "Ÿ©u Ÿa∏∫_∫ J¡t°Õ<d' oŸ ≈¥bÕ Ju¡ ÿÔůJ¡

Ÿu ≈®<w≈°<Ìw ŸbÕJ¡tÕŸa∏∫°Ÿ J¡ů ˚≤π°ı fiu I°fiÙ Ju¡ J¡°∫ÕR¡≈ Ÿu ŸCfi° FÙ Fæ, oŸ<ÔÎ oŸ w≤F Ju¡

Ìůfiů* ≈®ÿfiů* J¡ů J¡≤fi° N∫C•w-Ÿ° ≈®wÙw Fů ≤F° Fæ, wS°<≈ (∫°b≠ıÙbt<ÀfiFůà ıCFů<w) (ıÙbfi≈∫Õ∏w N<Àfi Fů` Fůt J¡≤u) oÃ∫°<Ì ZC<w∫ů* Ÿu ıÙbfi≈∫Õ∏w J¡wÕΔ∫R¡≈ Ÿu fwÔ°∫u y∫u J¡tů˘

J¡° "ÌÙ<swů fi ÌÌ°<w fi ıCFů<w' oÃ∫°<Ì b°•∫ů* Ÿu ÌÙs°-J¡≤d tu* ≈¿≤Ã∫°y J¡≤ <Ì∫u ı°fiu ≈≤ ˚Ù

ÌÙs° J¡∑ Ÿt°<›w Fů ı°fiu ≈≤ ıæŸu fiJ¡° NayÙJ¡°≤ <J¡∫° ı°w° Fæ, bæŸu FÙ "Ã∫ıwæb <F w≠Iu∫tg'

"Îwtub ≈®b®°<ıfiů ÔůJ¡<th~>∏w# ≈®b®ı<∏w' oÃ∫°<Ì ZC<wb°•∫ů* Ÿu f®Ê<ıI°Ÿ° Ju¡ <fi<tW ~>ůnu y∫u J¡tů˘ J¡° ˚Ù f®ÊI°fi J¡∑ ≈®°<›w Ju¡ f°Ì <fi<tW Ju¡ F¸ ı°fiu ≈≤ <k¡≤ NayÙJ¡°≤ J¡° ≈®Ÿay N°

ŸJ¡w° Fæ $ ∫<Ì oŸ <bT∫ tu ∫F „aJ¡° Fů <J¡ "Ÿ©u Ÿa∏∫_∫ J¡t°Õ<d' oÃ∫°<Ì b°•∫ů* Ÿu <bπ°fiů*

Ju¡ <ÔÎ FÙ Ÿf J¡tů˘ J¡° Ÿa∏∫°Ÿ <b<Fw Fæ, Nw# I°<fi∫ů* J¡ů J¡t°ÕfiC‹™>°fi J¡∑ ≈®°<›w FÙ fiFÙ* Fů ŸJ¡wÙ, wů ∫F ˚Ù „aJ¡° fiy^∫ Fæ, •∫ů*<J¡ <ıfi Ôůyů* fiu ≈¥bÕ ı∏t tu* I°fi J¡∑ oh~>° Ÿu Ÿf J¡tů˘

J¡° Ÿa∏∫°Ÿ <J¡∫° Fæ, fiJ¡ů fiŸu FÙ y¨F_S N°<Ì N°Ztů* tu* w[bI°fi Fů ı°w° Fæ, ÎuŸu <b„uT

≈C”Tů* Ju¡ ≈®<w "Ÿ©u Ÿa∏∫_∫' oÃ∫°<Ì Ÿu <J¡ŸÙ ≈®°›w Ÿa∏∫°Ÿ J¡° FÙ <b@°fi <J¡∫° y∫° Fæ, Nw#

•w b°•∫ tu* I°fiuh~>° Ju¡ <ÔÎ Ÿa∏∫°Ÿ ≈¿≤≈°Ôfi <b@°fi J¡∑ „<•w FÙ fiFÙ* ≤FwÙ, oŸŸu <fiªůn

∫F <fiJ¡Ô° <J¡ ZÙ ˚≤π°ı fiu ıů ≈®ÿfi <J¡∫u Fæ*, bu ∫C•w ≈¥dÕ Fæ, ∫C¿•w Ÿu ≤<Fw fiFÙ* Fæ* $

ŸyÕ - 128]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1715

≈≤u ıů N°fi∏Ìt∫ J¡ů„°Ãt° Fæ wS° ŸŸu ˚Ù ≈≤u ıů N<@‹™>°fi f®Ê Fæ bFÙ tæ* F¥≥, oŸ w≤F ıf ıÙb º∫°fi J¡≤w° Fæ wf tC•w Fůw° Fæ $ J¡w°Õ, J¡°∫Õ N°æ≤ J¡≤d; ˚ůÀ∫, ˚ů•w° N°æ≤ ˚ůy; I°w°, I°fi N°æ≤

Iu∫ - ofiŸu <b<fitCÕ•w wS° ofiJu¡ ≈®∫ůıJ¡ Ÿ‡≈¥dÕ ÌuF°<Ì ≈°<@∫ů* Ÿu Îba ofiJu¡ k¡Ô_bR¡≈ ŸC©

N°æ≤ ÌC#©ů* Ÿu ıf ıÙb <b<fitCÕ•w Fůw° Fæ wf <fÔJC¡Ô ≈¥dÕR¡≈ Ÿu tC•w Fůw° Fæ $ Ÿ‡≈¥dÕ ˚¥wů* tu*

N≈fiu J¡ů wS° N≈fiu tu* Ÿ‡≈¥dÕ ˚¥wů* J¡ů ıf ıÙb N˚uÌR¡≈ Ÿu Ìu©fiu Ôyw° Fæ wf bF tC•w Fůw° Fæ $
ı°y®wg, _b›fi N°æ≤ ŸCTC<›w ofi wÙfiů* _S°fiů* J¡ů ~>ůnJ¡≤ ıf ıÙb wC≤Ù∫ N°Ãt°fi∏ÌR¡≈ tu* ≈®bu„

J¡≤w° Fæ wf tC•w Fůw° Fæ $ ı°y®w N°æ≤ _b›fi°b_S° J¡∑ fÙı wS° ŸCTC<›w Ÿu ≤<Fw ıů ıÙb J¡∑

≈≤t°Ãt° tu* ¿_S<w R¡≈ ªæw∏∫ŸC©°¿ÃtJ¡° wC≤Ù∫°b_S° Fæ bFÙ ∫ůy J¡∑ (<fi<Ìº∫°Ÿfi Ju¡ ≈¿≤≈°J¡ Ÿu ı∏∫ <fi<bÕJ¡v≈ Ÿt°<@ J¡∑ NSb° tC¶∫ N<@J¡°≤Ù Ju¡ <bª°≤t°` Ÿu ı∏∫ Ÿ°s°ÃJ¡°≤°ÃtJ¡ I°fi J¡∑)

≈¿≤Ÿt°<›w Fæ, ıů ŸfŸu fn° ŸC©°ÃtJ¡ I°fi Fæ $ tfi Ju¡ N_w Fů ı°fiu ≈≤ tfiC‹∫ů* J¡ů N°æ≤ <J¡ŸÙ

Ì¥Ÿ≤Ù b_wC J¡∑ ≈Ô¿Æ@ fiFÙ* FůwÙ $$45-51$$

Ÿ Nt¨w Ju¡ Ÿ°y≤ tu* <bZ°∏w Fů ı°fiu ≈≤ N°≈J¡ů πæwÌ„Õfi J¡∑ FÙ ≈®°<›w fiFÙ* Fæ, <k¡≤ J¡tÕR¡≈Ù

ÔbdŸ°y≤ Ju¡ w≤ayů* tu* ±¥>ffiu J¡∑ wů f°w FÙ Ì¥≤ ≤FÙ, oŸ N°„∫ Ÿu J¡Fwu Fæ* $

Ÿ©u, (∫<Ì wC‡Fu* ŸtCB tu* ±¥>ffi° FÙ Fæ, wů) ≈®„°∏w wS° Nt¨wt∫ w≤ayů* Ÿu ≈¥dÕ Ju¡bÔ N°fi∏Ì°t¨w Ju¡ ŸtCB tu* •∫ů* fiFÙ* ±¥>fwu ? Δ∫SÕ πæwR¡≈ tJ¡≤ů* Ÿu ≈¥dÕ ÔbdŸ°y≤ Ju¡ w≤ayů* tu* •∫ů* ±¥>fwu Fů ? $$52$$

≈¥bÕ tu* J¡Fu y∫u tFuÿb≤ J¡∑ ≈°Ÿfi° J¡≤Ju¡ ŸŸu Ì∫° ≈®°›w J¡≤ Ôufiu ≈≤ wC‡Fu* b<Ÿ‹™>ıÙ Ju¡ π°≤°

J¡Fu y∫u I°fit°yÕ Ÿu ∫° ∫ůyt°yÕ Ÿu w[bI°fi Fů ı°fiu Ju¡ f°Ì ÎJ¡ Ju¡ <bI°fi Ÿu ŸfJ¡° <bI°fi Fů ı°fiu

≈≤ wS° Ÿ‡≈¥dÕ Ÿa„∫ů* Ju¡ t¥Ô NI°fi J¡° fi°„ Fů ı°fiu ≈≤ Ÿf Ÿ∏ÌuFů* Ju¡ <bh~>uÌ Ÿu - <bZ°<∏w Nbÿ∫ FůyÙ, ∫F ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

Fu <≈®∫, N≈fiu ˚•wů* Ju¡ «¡≈≤ NfiCy®F J¡≤fiu Ju¡ b°_wu N@Õfi°≤Ùÿb≤ N°<Ì buT @°≤d <J¡∫u FCÎ
ıyÌgyC” ŸyCd ≈≤tuÿb≤ J¡∑ ≈°Ÿfi° J¡≤ů, ∫F ıů b<Ÿ‹™> tF°≤°ı fiu wC‡Fu* ≈Ìu„ <Ì∫° Fæ, Fu tF°≈®°I ˚≤π°ı, fiJu¡ oŸÙ I°fit°yÕ ∫° ∫ůyt°yÕ Ÿu wCt Ÿf JC¡~> ı°fi ı°Nůyu, ∫F <fÔJC¡Ô

<fi¿ÿªw Fæ - oŸtu* w<fiJ¡ ˚Ù Ÿ∏ÌuF fiFÙ* Fæ $$53,54$$

Ÿtu* „°˜°ª°∫ů˘ Ju¡ ≈Ìu„ wS° N≈fiu NfiC˚b J¡∑ ÎJ¡°SÕ<fi‹™>w° Ju¡ <fiÿª∫ Ju¡ <ÔÎ

NSÕ<ª∏wfi°b¨<WR¡≈ ≈≤°t„Õ (<bª°≤) N°æ≤ „ÆÌ|ůTd°b¨<WR¡≈ (ÎJ¡ FÙ „ÆÌ J¡ů f°≤-f°≤ ≤¸>fi°R¡≈) NU∫°Ÿ Nbÿ∫ J¡≤fi° ª°<FÎ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

•∫ů*<J¡ „°˜ů* Ju¡ <bª°≤ Ÿu, yC” Ju¡ b°•∫ů* J¡° NSÕ ™>ÙJ¡-™>ÙJ¡ ŸtHfiu Ÿu wS° NU∫°Ÿ Ÿu Ÿf J¡°∫ů˘

J¡∑ <Ÿ<] FůwÙ Fæ, ∫F buÌů* J¡° NfiC„°Ÿfi Fæ $ oŸ<ÔÎ Fu ˚≤π°ı, wCt Ÿf JC¡~> ~>ůn-~>°nJ¡≤ Ju¡bÔ

NU∫°Ÿ tu* N≈fi° tfi ¿_S≤ J¡≤ů $ ˚≤π°ı fiu J¡F° # Fu tCfiu, ZÙ≤°tª∏BıÙ wů f®Ê tu* N≈fiu Ÿu FÙ ≈≤t∫ůy J¡ů ∫°fiÙ ≈°<@ Ju¡ Ã∫°y Ÿu Îu•∫ J¡ů ≈®°›w Fů y∫u, <J¡∏wC <k¡≤ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ fiu ∏Fu* Δ∫bF°≤ tu* Jæ¡Ÿu Ôy°∫° $ ∫F ı°fiJ¡≤ tæ* ˚Ù oŸÙ w≤F Ju¡ NU∫°Ÿ Ju¡ <Ô∫u ∫Ãfi J¡R¡≥y° N°æ≤ Ÿt°<@ Ÿu ™>fiu Ju¡ f°Ì tu≤°

˚Ù bæŸ° FÙ Δ∫bF°≤ ªÔuy° $ b°vtÙ<J¡ıÙ fiu J¡F° # Fu ˚≤π°ı, ıf tF°tfi° Ÿ°@C-_b˚°b ZÙ≤°tıÙ

N≈fiu _bR¡≈ tu* Nb¿_Sw Fů y∫u,wf M¡<T∫ů* tu* ŸbÕZu‹™> b<Ÿ‹™>ıÙ Ÿu <bÿb°<t` J¡Ffiu Ôyu # Fu f®Ê≈C`

1716

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ
tF°˚°y b<Ÿ‹™>ıÙ, N°≈ tF°fig Fæ* $ ≈FÔu J¡Fu y∫u „<•w≈°w Ju¡ π°≤° <„‹∫ů]°≤Ÿ°tØ∫ÕR¡≈ N≈fi°
yC”Ãb (<„sJ¡Ãb) N°≈fiu „Ù|® FÙ Ft Ôůyů* J¡ů <Ì©Ô° <Ì∫° $$55-60$$

N≈fi° „≤Ù≤ ~>ůnJ¡≤ ZÙ≤°tıÙ Ju¡ „≤Ù≤ tu* ≈®<b‹¸> FůJ¡≤ tæ*fiu JC¡^±><ÔfiÙ J¡° Ÿaª°≤ N°<Ì wů

<J¡∫° Fæ fiFÙ*, <k¡≤ wCtfiu "„<•w≈°w' J¡ů ŸtH Jæ¡Ÿu <Ô∫°, oŸ ≈≤ J¡Fwu Fæ* $

N≈fiu Ì„Õfi, _≈„Õ N°æ≤ b°•∫ ≈®∫ůy Ÿu ıů J¨¡≈° J¡≤Ju¡ <„‹∫ Ju¡ „≤Ù≤ tu* <„b-_bR¡≈ ≈≤t°Ãt°

J¡° ≈®bu„ Ã≈∏fi J¡≤ Ìu, bFÙ yC” Fæ $ Ntů| ŸaJ¡v≈b°Ôu N°≈Ju¡ ŸÂ„ tF°≈C”Tů* J¡∑ J¨¡≈°Â<‹¸> Ÿu ˚Ù

Wt <„‹∫ J¡∑ JC¡^±><ÔfiÙ Ju¡ T¸>gªJ®¡˚uÌfi π°≤° f®Ê≤∏@® tu* ≈≤t <„b J¡° ≈®bu„R¡≈ „<•w≈°w <Ÿ]

Fů ı°w° Fæ, ∫F ˚°b Fæ $$61$$

ZÙ≤°tª∏BıÙ Nh~>u <„‹∫ Fæ*, ∫F Ì„°Õwu Fæ* $

N°≈Ju¡ <„‹∫ ZÙ≤°tª∏BıÙ ˚Ù <b„C]°Ãt° N°æ≤ _b∫a <b≤•w Su, Ju¡bÔ N°Ãt° tu* <bZ°<∏w ª°F

≤Fu Su, Ÿů N°≈Ju¡ Ÿab°Ì Ÿu ≈≤t ≈Ì J¡ů ≈®°›w Fů y∫u $$62$$ yC”b°•∫Zbd Ÿu Fůfiub°Ôu fů@ tu* <„‹∫

J¡∑ fC<] FÙ J¡°≤d Fæ $ J¡°t, J¡tÕ N°æ≤ b°Ÿfi°R¡≈ wÙfiů* tÔů* J¡° ∫<Ì ≈¿≤≈°J¡ fiFÙ* FCN° Fæ, wů

≈¿≤≈•b J¡∑ fi°o˘ <k¡≤ <„‹∫ Jæ¡Ÿu ı°fi ŸJ¡w° Fæ $$63$$

Nh~>u fC<]t°fi <„‹∫ů* J¡∑ ≈¿_S<w tu* „°˜ Ÿk¡Ô FCN° Nbÿ∫ Ìu©° y∫° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

∫F I°fi FÙ yC” N°æ≤ <„‹∫ J¡° ≈®Ã∫s ≈®∫ůıfi Fæ, •∫ů*<J¡ ∫<Ì yC” N°æ≤ <„‹∫ Ìůfiů* ∫ůÀ∫ Fů*yu, wů oŸ w≤F Ju¡ Jæ¡bv∫R¡≈Ù Ÿf ≈C”T°Sů˘ Ju¡ ˚Ù bu ˚°ıfi Nbÿ∫ Fů*yu FÙ $$64$$

∫ů* tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ J¡∑ ≈®„aŸ° J¡≤Ju¡ ≈¿_Sw J¡wÕΔ∫ fwÔ°wu Fæ* $

˚ybfig , Ft Ôůyů* Ju¡ «¡≈≤ Ì∫° J¡≤Ju¡ Nf N°≈ ZÙ≤°tª∏BıÙ J¡ů Ÿt°<@ Ÿu ™>° ŸJ¡wu Fæ*,

•∫ů*<J¡ N°≈ wů ≈≤t≈Ì tu* J¨¡wJ¨¡Ã∫ Fů ªCJu¡ Fæ*, Ôu<J¡fi Ft Ôůy N˚Ù wJ¡ Ÿ°aŸ°¿≤J¡ J¡°∫ů˘ tu* FÙ k≥¡Ÿu FCÎ Fæ* $ Fu <b˚ů, fnu J¡‹¸> Ju¡ Ÿ°S <ıŸJu¡ <ÔÎ tæ*fiu _b∫a ≤°ı° Ì„≤S Ÿu ≈®°SÕfi° J¡∑ Fæ N°æ≤ <ıŸ
twÔf Ÿu ∫F°≥ N°≈Ju¡ ≈°Ÿ N°∫° F¥≥ Ÿ tu≤u <fi<bÕPfi ∫I <Ÿ<]R¡≈ J¡°∫Õ J¡° _t≤d J¡≤wu FCÎ N°≈

ZÙ≤°tª∏BıÙ J¡ů Nf Ÿt°<@ Ÿu ™>°fiu J¡∑ J¨¡≈° J¡∑<ı∫u $ Fu tCfiu, tu≤u Ÿ Ÿf J¡°∫Õ J¡ů N°≈ N≈fiu

„C] tfi Ÿu Δ∫SÕ fi ffi° ±>°Ôu* $ ZÙ≤°tª∏BıÙ Ju¡ Ÿt°<@ Ÿu ™>fiu ≈≤ N∏∫ ˚Ù Nbw°≤ Ju¡ ≈®∫ůıfi ıů Ìubw°Nů* Ju¡ J¡°∫Õ Fæ* fiJ¡° ˚Ù Ft Ôůy Ÿ‡≈°Ìfi J¡≤ Ôu*yu $$65-67$$

Ì¥Ÿ≤u J¡°∫ů˘ J¡ů <Ì©Ô°wu FCÎ _≈‹¸>R¡≈ Ÿu ÌubJ¡°∫Õ fwÔ°wu Fæ* $
ıf tæ* ZÙ≤°tª∏BıÙ J¡ů N≈fiu N°Zt Ôu ı°«≥¡y° wf bu ≤°sŸů* J¡° fi°„ J¡≤u*yu N°æ≤ ŸJu¡
f°Ì NFv∫° J¡ů „°≈ Ÿu tC•w J¡≤u*yu $ wÌfi∏w≤ <fiÿª∫ J¡≤Ju¡ ˚yb°fig „aJ¡≤ J¡° @fiCT wůnJ¡≤
ıfiJ¡ÌCÔ°≤Ù ŸÙw° Ju¡ Ÿ°S N≈fi° <bb°F J¡≤u*yu $ N°æ≤ ∫F ˚Ù <fi¿ÿªw Fæ <J¡ ıtÌ<Àfi Ju¡ ÔnJu¡

≈≤„C≤°t J¡∑ y<w J¡ů (≈≤ÔůJ¡t°yÕ J¡ů) bu fi‹¸> J¡≤ Ìu*yu $ oŸ ŸaŸ°≤ tu* <≈w°-<≈w°tF Ju¡ ≤°≠∫ J¡ů

~>ůn-~>°nJ¡≤ bfib°Ÿ Ju¡ fF°fiu ıayÔ tu* ≈FC≥ª J¡≤Ju¡ ıÙb∏tC•w Fůfiu Ju¡ J¡°≤d FÙ N˚∫ N°æ≤ <fi#_≈¨F

Fůwu FCÎ ZÙ≤°tª∏BıÙ Ì^±>J¡°≤^∫ Ju¡ <fib°ŸÙ tC<fi∫ů*, NfiuJ¡ wÙSů˘ wS° N∏∫°∏∫ ≈®°<d∫ů* J¡° ≤°sŸů*

J¡° b@ J¡≤Ju¡ ˚∫ Ÿu ]°≤ J¡≤u*yu $$68-70$$ ŸÙw°F≤d≈®∫C•w FCoÕ ÌCyÕ<w Ju¡ fF°fiu ≤°bd N°<Ì

J¡° b@ J¡≤Ju¡ ˚Ù oŸ ≈¨<SbÙ Ju¡ «¡≈≤ ˜Ù tu* N°Ÿ•w FCÎ Ÿ˚Ù ≈C”Tů* J¡∑ Jæ¡ŸÙ ÌCyÕ<w FůwÙ Fæ, ∫F

ŸyÕ - 128]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1717

<Ì©Ô°∫u*yu N°æ≤ wÌfi∏w≤ ZÙ≤°tª∏BıÙ o∏B Ju¡ b≤Ì°fi π°≤° ∫C] tu* t≤u FCÎ b°fi≤, ≤Ù~> N°<Ì ≈Cfi#

Jæ¡Ÿu ıÙ ™>u - ∫F ˚Ù <Ì©Ô°∫u*yu $ ŸJu¡ f°Ì N<Àfi tu* ≈®bu„ π°≤° ŸÙw° J¡∑ „C<] J¡∑ oh~>° J¡≤ ≤Fu

˚yb°fig ZÙ≤°tª∏BıÙ <„‹¸> ≈C”Tů* tu* N≈fiu Wt ª¿≤` J¡∑ t°fifiÙ∫w° Ì„°Õ∫u*yu $ wÌfi∏w≤ ≤°≠∫
tu* N<˚<T•w FůJ¡≤ _b∫a ıÙb∏tC•w wS° <fi#_≈¨F Fůwu FCÎ ˚Ù J¡tÕ J¡≤fiu Ju¡ N<@J¡°≤Ù ≈C”Tů* J¡ů J¡t°ÕfiC‹™>°fi Ÿu FÙ y<w <tÔwÙ Fæ, ∫F <Ì©Ô°fiu Ju¡ <ÔÎ <J®¡∫°J¡°^±> tu* wÃ≈≤ Fů*yu Îba I°fi (≈°Ÿfi°) N°æ≤ J¡tÕ Ìůfiů* Ju¡ N<@J¡°≤Ù ≈C”Tů* J¡ů f®ÊÔůJ¡ N°<Ì J¡∑ y<w <Ì©Ô°fiu Ju¡ <ÔÎ ≈°Ÿfi° N°æ≤ J¡tÕ

Ìůfiů* J¡° ŸtChª∫ J¡≤u*yu $$71-73$$

J¡tÕt°yÕ tu* ≈®b¨W FůJ¡≤ Ju¡bÔ bwÕt°fi J¡°Ô Ju¡ tfiC‹∫ J¡° FÙ ˚yb°fi Ÿ ≈¨<SbÙ ≈≤ ≈J¡°≤ fiFÙ*

J¡≤u*yu, f¿vJ¡ W≤J¡°Ô tu* _t≤d, J¡∑wÕfi wS° N≈fiu ª¿≤` Ju¡ ≈®fů@fi N°<Ì Ju¡ π°≤° N≈fiu NfiCyw

˚•wů* J¡ů ıÙb∏tC<•w-ŸC© ˚Ù ≈®Ì°fi J¡≤u*yu, ∫F J¡Fwu Fæ* $
ıů Ôůy ˚yb°fig J¡° Ì„Õfi J¡≤u*yu, fiJu¡ ª¿≤` J¡° _t≤d wS° Zbd J¡≤u*yu Îba ıů Ôůy ˚yb°fi Ju¡

_bR¡≈ J¡° Ì¥Ÿ≤ů* J¡ů fů@ J¡≤°∫u*yu, fi Ÿ‡≈¥dÕ Nb_S°Nů* tu* NfiCyw N≈fiu ˚•wů* J¡ů ˚yb°fig ZÙ≤°tª∏BıÙ ıÙb∏tC<•w-ŸC© ≈®Ì°fi J¡≤u*yu $ oŸ w≤F wÙfiů* ÔůJ¡ J¡° wS° tu≤° ˚Ù <Fw oŸ tF°≈C”T
tF°Ãt° ZÙ≤°tª∏BıÙ Ju¡ π°≤° Ÿ‡≈¥dÕR¡≈ Ÿu Ÿ‡≈∏fi Fůy° $$74,75$$

Nf Ÿ°t°<ıJ¡ů* tu* ZÙ≤°tª∏BıÙ J¡∑ ˚<•w f»°wu FCÎ ZÙ <bÿb°<t`ıÙ J¡Fwu Fæ* $

Fu ŸÃ≈C”Tů*,N°≈ Ÿf Ôůy ofi ˚yb°fig ZÙ≤°tª∏BıÙ J¡ů fit_J¡°≤ J¡∑<ı∫u $ ÎJ¡t°òfiJu¡
fit_J¡°≤ Ÿu FÙ N°≈ Ôůy ŸfJ¡ů ıÙw Ôu*yu NS°Õwg N°≈ Ôůyů* J¡ů <J¡ŸÙ Ì¥Ÿ≤u Ÿ°@fi J¡∑ N°bÿ∫J¡w°
fi FůyÙ $ N°≈ Ôůyů* tu* J¡ůoÕ ˚Ù ≈C”T Zu‹™> ˚yb°fi ZÙ≤°tª∏BıÙ J¡∑ fi°o˘ FÙ ıÙb∏tC•w FůJ¡≤

<fi<bÕJ¡v≈¡Ÿt°<@ tu* <bZ°<∏w ≈°J¡≤ ŸC©≈¥bÕJ¡ f»w° ≤Fu $ b°vtÙ<J¡ıÙ fiu J¡F° # Fu ˚≤π°ı, oŸ
w≤F J¡° <bÿb°<t` J¡° ˚°Td ŸCfiJ¡≤ bu <Ÿ] wS° b<Ÿ‹™> N°<Ì Zu‹™> ∫ůyÙ∏B Ÿf ZÙ ≤°tª∏BıÙ

J¡∑ W≤ª¿≤`R¡≈ ÌCÔÕ˚ J¡S° ŸCfiJ¡≤ ≈Cfi# ˚yb°fi ZÙ≤°t Ju¡ ª≤dJ¡tÔ≤ı Ju¡ N°Ì≤ tu* ∫°fiÙ
fit_J¡°≤ tu* wS° fiJu¡ _t≤d tu* N°_S°∫C•w Fů y∫u $ tæ<SÔÙ≈<w ZÙ≤°t J¡∑ J¡S° ŸCfifiu Ÿu

˚yb°fig b<Ÿ‹™>ıÙ wS° N°æ≤ Ì¥Ÿ≤u tF<TÕ ˚Ù w¨›w fi Fů ŸJu¡, oŸ<ÔÎ fi Ÿffiu Ì¥Ÿ≤ů* Ju¡ π°≤° J¡Fu y∫u yCd Ju¡ Ÿ°y≤ fiJu¡ yCdů* J¡° Zbd <J¡∫° wS° ŸCfiu y∫u yCdů* J¡° Ì¥Ÿ≤ů* Ÿu bdÕfi <J¡∫° $
wÌfi∏w≤ ˚yb°fi b<Ÿ‹™> M¡<T <bÿb°<t` tC<fi Ÿu J¡Ffiu Ôyu # Fu tCfiu <bÿb°<t`ıÙ, ofi Zůw°Nů*

J¡ů N°≈ Ÿ°k¡-Ÿ°k¡ fwÔ° ÌÙ<ı∫u <J¡ ∫u ≤°ıÙbÔůªfi ≤|CJC¡ÔŸtCÌg˚b ZÙ≤°tª∏BıÙ oŸ ı∏t Ju¡ ≈FÔu Ìub ∫° tfiC‹∫ •∫° Su ? () <bÿb°<t`ıÙ fiu J¡F° # Fu Ÿ≠ıfiůa, N°≈ Ÿf Ôůy o∏FÙ*

ZÙ≤°tª∏BıÙ tu* () <bÿb°Ÿ J¡≤ ÔÙ<ı∫u <J¡ ≈≤t≈C”T Ÿ°s°wg ˚yb°fig b°ŸCÌub ∫u FÙ Fæ*, <bÿb Ju¡ J¡v∫°d Ju¡ <ÔÎ <ı∏Fů*fiu sÙ≤Ÿ°y≤ J¡° taSfi <J¡∫° S° wS° y¥» N<˚≈®°∫ Ÿu ˚≤Ù ≈<fiTÌů*

Ju¡ w[byůª≤ ∫u FÙ Fæ* NS°Õwg <J¡ŸÙ N∏∫ ≈®t°d Ju¡ <bT∫ ∫u fiFÙ* Fæ* $ ≈¿≤≈¥dÕ≈≤°fi∏Ì, Ÿt_bR¡≈, ZÙbÃŸt<d Ju¡ <ªÖ Ÿu ŸC„ů<˚w ∫FÙ ZÙ≤°tª∏BıÙ ˚<•w Ÿu ˚ÔÙ˚°≥<w ≈®Ÿ∏fi J¡≤ <Ì∫u ı°fiu ≈≤

() NIıfiů* Ju¡ N<˚≈®°∫ Ju¡ NfiCŸ°≤ ∫F ≈®ÿfi <J¡∫° y∫° Fæ $

() NIıfiů* Ju¡ N<˚≈®°∫ Ju¡ NfiCŸ°≤ FÙ ∫F W≤ ˚Ù <Ì∫° y∫° Fæ $

1718

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

Ÿf ≈®°<d∫ů* J¡ů Ÿf ≈C”T°Sů˘ Ju¡ ≈®Ì°w° Fůwu Fæ* $ JC¡<≈w FůJ¡≤ ∫FÙ ZÙ≤°tª∏BıÙ ŸfJ¡° ŸaF°≤

J¡≤wu Fæ* N°æ≤ ∫FÙ <tØ∫° ≈Ì°Sů˘ J¡∑ Ÿ¨<‹¸> J¡≤wu Fæ* $ ∫FÙ <bÿb Ju¡ N°<Ì wS° <bÿb Ju¡ Ã≈°ÌJ¡

Fæ* N°æ≤ ∫FÙ <bÿb Ju¡ @°w°, ≈°ÔfiJ¡w°Õ wS° tF°Ÿ©° ˚Ù Fæ* $ <ı∏Fů*fiu N≈fiu <bª°≤ π°≤° <fi#Ÿ°≤

N°æ≤ J¡ůtÔ J¡°∫ÕJ¡°≤df∏@R¡≈ ŸaŸ°≤ J¡° f°@ J¡≤ <Ì∫° Fæ ÎuŸu ŸaŸ°≤ J¡∑ <©vÔÙ n°fiub°Ôu bÙw≤°y ∫<w Ôůy oŸÙ N°fi∏Ì Ju¡ Ÿ°y≤ tu* yůwu Ôy°wu Fæ* $$76-84$$

∫FÙ ˚yb°fig ZÙ≤°tª∏BıÙ I°fi∫C•w, <fiÃ∫tC•w, t°∫° Ju¡ <fi∫°tJ¡ wS° t°∫° Ju¡ ˚Ùw≤ f] -

∫ů* ª°≤ ≈®J¡°≤ Ÿu ¿_Sw Fæ*, ∫F J¡Fwu Fæ* $

∫FÙ ≈≤t ≈C”T ˚yb°fig ZÙ≤°tª∏BıÙ J¡FÙ* ≈≤ I°fi Ÿu tC•w, J¡FÙ* ≈≤ wC∫Õ≈Ì°<˚@u∫ N≈fiu _bR¡≈ tu* ¿_Sw NwÎb <fiÃ∫tC•w, J¡FÙ* ≈≤ ≈®J¨¡<w (t°∫°) Ju¡ <fi∫°tJ¡ N°æ≤ J¡FÙ* ≈≤ t°∫° Ju¡ ˚Ùw≤
f] FCÎ-Ÿu t°Ô¥t ≈nwu Fæ* $ ∫FÙ ˚yb°fig buÌt∫ „≤Ù≤@°≤Ù Fæ*, wÙfiů* yCdů* Ÿu ≈≤u N<w yFfi ∫FÙ Fæ*

N°æ≤ <„s° J¡v≈ N°<Ì ~># Nayů* Ÿu Ÿt¿∏bw buÌ°Ãt° NÌg˚Cw ≈C”T ∫FÙ Fæ* $ <bÿb J¡° ≈°Ôfi J¡≤fiub°Ôu ªwC˚CÕı <b‹dC ˚yb°fi ∫FÙ Fæ*, <bÿb Ju¡ ≤ª<∫w° ªwCtCÕ© f®Ê° ∫FÙ Fæ* N°æ≤ Ÿ°≤u ŸaŸ°≤ J¡° ŸaF°≤

J¡≤fiub°Ôu <`Ôůªfi ˚yb°fig tF°Ìub ˚Ù ∫FÙ Fæ* $ ∫u Nı∏t° Fůwu FCÎ ˚Ù N≈fiÙ „<•w Ju¡ Ÿ‡f∏@ Ÿu ı∏t Ôuwu Fæ*, ∫u ŸfŸu tF°fig Fæ*, tůFR¡≈Ù fiÙ*Ì tu* Ÿů∫u FCÎ fi ≤Ffiu Ju¡ J¡°≤d ∫u ŸÌ° ı°y”J¡ ≤Fwu Fæ*

N°æ≤ R¡≈≤<Fw Fůwu FCÎ ˚Ù ∫u ˚yb°fig oŸ ¿bÿb J¡ů @°≤d J¡≤wu Fæ* $ ıæŸu ≈≤°J®¡t Ÿu <bı∫ ≈®°›w J¡∑
ı°wÙ Fæ, wuı Ÿu ıæŸu ˚°_b≤R¡≈ ≈®J¡°„ @°≤d <J¡∫° ı°w° Fæ, ıæŸu ŸCfiu y∫u „°˜ Ÿu ≈®I° tu* ÃJ¡TÕ

≈®°›w <J¡∫° ı°w° Fæ bæŸu FÙ ∫u ˚Ù ˚yb°fig ZÙ≤°tª∏BıÙ ZÙy”nıÙ Ÿu i>ů∫u ı°wu Fæ* $ ∫u ≤°ı° Ì„≤SıÙ

@∏∫ Fæ*, <ıfiJu¡ ≈C` ≈≤t ≈C”T Ÿ°s°wg ˚yb°fig FCÎ $ bF Ì„J¡^™> ≤°bd ˚Ù @∏∫ Fæ, <ıŸJ¡° ∫u N≈fiu

<ªW Ÿu ∫°fiÙ ∫F ≤°bd tu≤° ÌCÿtfi Fæ - oŸ R¡≈ Ÿu <ª∏wfi J¡≤u*yu $ F°, <b‹dC„≤Ù≤@°≤Ù ofiŸu „¥∏∫

_byÕ J¡∑ Ì„° „ůªfiÙ∫ Fů y∫Ù Fæ, N°æ≤ F°, „uTt¥<wÕ ZÙÔ‚tdıÙ ıů ∫F°≥ ≈°w°Ô Ÿu N° y∫u Fæ*, oŸ<ÔÎ Ÿ ≈°w°Ô J¡∑ Ì„° ˚Ù Nf „ůªfiÙ∫ Fů y∫Ù Fæ $ ˚yb°fig ZÙ≤°tª∏BıÙ Ju¡ ∫F°≥ N° ı°fiu Ÿu

∫F ˚¥ÔůJ¡ Zu‹™>w° J¡ů ≈®°›w Fů y∫° Fæ $ sÙ≤Ÿ°y≤ tu* „∫fi J¡≤fiub°Ôu <b‹dC ˚yb°fig FÙ ZÙ≤°tª∏BıÙ

Ju¡ R¡≈ tu* NbwÙdÕ FCÎ Fæ* $ ∫u FÙ ZÙ≤°tª∏BıÙ <ªÌ°fi∏Ì|fi N<bfi°„Ù ≈≤t°Ãt° Fæ* $ N≈fiÙ o¿∏B∫ů*

J¡ů ≤ůJ¡ ≤©fiub°Ôu ∫ůyÙ Ôůy FÙ ZÙ≤°tª∏BıÙ J¡ů b_wCw# ı°fiwu Fæ*, Ft Ôůy wů ofiJu¡ oŸ ~>ů¸>u _bR¡≈ J¡° FÙ <fiR¡≈d ∫° Ì„Õfi J¡≤fiu tu* ŸtSÕ Fæ* $$85-93$$
o∏Fů*fiu N≈fiu Nbw°≤ Ÿu ≤|C Ju¡ ba„ J¡ů ˚Ù ≈<b` J¡≤ ±>°Ô° Fæ, ∫F J¡Fwu Fæ* $

Fu b<Ÿ‹™>ıÙ, Ft Ôůyů* fiu ÎuŸ° ŸCfi° Fæ <J¡ ∫u FÙ ˚yb°fig ZÙ≤°tª∏BıÙ ≤|C Ju¡ ba„ Ju¡ ≈°≈ů* J¡°

h~>uÌ J¡≤fiub°Ôu Fæ* $ Nf N°≈ J¨¡≈°J¡≤ o∏Fu* Δ∫bF°≤ tu* Ôy°o∫u $ b°vtÙ<J¡ıÙ fiu J¡F° # Fu ˚≤π°ı, ∫ů*

J¡FJ¡≤ tF°tC<fi <bÿb°<t`ıÙ ªC≈ª°≈ fæ™> y∫u, ≈≤awC tF°wuı_bÙ tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ ZÙ≤°tª∏BıÙ

Ÿu J¡Ffiu Ôyu # Fu ≤°tıÙ, Fu tF°f°Fů, Fu <ª∏t∫ tF°≈C”T, ∫F N°Ãt° tu* <bZ°<∏w J¡° Ÿt∫ fiFÙ* Fæ $

(<™>∫u, N°o∫u) JC¡~> <Ìfi wJ¡ N˚Ù oŸ ŸaŸ°≤ Ju¡ <ÔÎ N°fi∏ÌJ¡°≤J¡ f<fi∫u $ ıf wJ¡ Ôůy Wt N<@J¡°≤ ≈®°›w fiFÙ* J¡≤wu wf wJ¡ ∫ůyÙ J¡ůu <fitÕÔ Ÿt°<@ tu* fæ™> ı°fi° ∫C•w fiFÙ* Fůw° $ oŸ<ÔÎ Fu

≈C`, JC¡~> J¡°Ô wJ¡ <bfi°„Ù ≤°≠∫ N°<Ì <bT∫ů* J¡° NfiC˚b J¡≤Ju¡ wS° Ìubw°Nů* Ju¡ J¡°∫Õ N°<Ì N≈fiu

ŸyÕ - 128]

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

1719

«¡≈≤ <Ô∫u y∫u N<@J¡°≤ ˚°≤ J¡ů Ÿt°›w J¡≤Ju¡ ≈Ù~>u Ÿt°<@ Ôy°Nů N°æ≤ ŸC©Ù ≤Fů $ b°vtÙ<J¡ıÙ fiu J¡F° # oŸ w≤F tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ Ju¡ J¡Ffiu ≈≤ f®Ê Ju¡ Ÿ°S Îu•∫ J¡ů ≈®°›w FCÎ ZÙ≤°tª∏BıÙ f°fl NSů˘ J¡ů fi ŸCfifiu Ÿu wS° b°dÙ N°<Ì o¿∏B∫ů* J¡∑ ªu‹¸>°Nů* J¡° ≈≤t Fů ı°fiu Ÿu ıf JC¡~> ˚Ù fi fůÔ

ŸJu¡ wf b<Ÿ‹™> tF°≤°ı fiJu¡ „≤Ù≤ tu* ŸaJ¡v≈ π°≤° ≈®<b‹¸> FůJ¡≤ fiJ¡∑ ŸCTC‡fi° fi°nÙ Ÿu @Ù≤u-@Ù≤u

⁄Ì∫J¡tÔ tu* ı° ≈FC≥ªu $ bF°≥ ≈FC≥ªJ¡≤ fiJu¡ <bÔÙfi FCÎ ıÙbů≈°<@ <Ô*y „≤Ù≤ J¡ů |fiÙ˚¥w ffi°J¡≤

Ÿu f°F≤ ÎuŸu ©Ù*ª Ô°∫u, ıæŸu fÙı Ju¡ N∏Ì≤ ≈®<b‹¸> FůJ¡≤ b°∫C fÙı°∏wyÕw NaJC¡≤ J¡ů f°F≤ ©Ù*ª

Ô°wÙ Fæ $ ≈FÔu ≈®°d N°<Ì fÙı˚¥w N°@°≤„<•w tu*, ŸJu¡ f°Ì ≈®°dů* J¡° N°<b˚°Õb Fůfiu ≈≤ ≈®°dů* tu*

N°æ≤ wÃ≈ÿª°wg tfi J¡° N°<b˚°Õb Fůfiu ≈≤ tfi tu* <ªÌ°˚°ŸR¡≈ Ÿu J®¡t„# ≈®bu„ J¡≤fiub°Ô° ≈®J¡°„°ÃtJ¡
ıÙb - ≈®°d π°≤° Ÿ‡≈¥dÕ fi°nÙ ≤∏@®ů* tu* ≈®bu„ J¡≤Ju¡ Ÿt_w I°fiu¿∏Ì®∫ N°æ≤ J¡tuÕ¿∏B∫ů* J¡ů N°<b‹J¨¡w J¡≤wu FCÎ @Ù≤u Ÿu N°≥©u* ©ůÔJ¡≤ f°F≤ fæ™>u FCÎ N≈fiu ≈¥≠∫ b<Ÿ‹™> N°<Ì <bπ°fiů* J¡ů Ìu© J¡≤Ju¡ _b∫a J¨¡wJ¨¡Ã∫ Fůfiu Ju¡ J¡°≤d Ÿt_w N<˚Ô°T°Nů* Ÿu „¥∏∫, J¨¡Ã∫ Îba NJ¨¡Ã∫ (Nbÿ∫ J¡wÕΔ∫ N°æ≤ Ã∫°≠∫) Ju¡ Δ∫bF°≤ Ju¡ yCd N°æ≤ ÌůTů* J¡∑ <ª∏w° Ÿu wS° ofiJ¡ů J¡≤fiu ∫° fi J¡≤fiu Ÿu Fůfiub°ÔÙ F°<fi N°æ≤ Ô°˚

J¡∑ <ª∏w° Ÿu ≤<Fw Fůwu FCÎ "Nf ∫u Ôůy oŸ w≤F tCHŸu •∫° J¡Fwu Fæ*', oŸ N<˚≈®°∫ Ÿu fi ŸfJ¡∑

≈®wÙs° J¡≤ - ¿_Sw ≤F° $ wÌfi∏w≤ Fu ≤°t, Fu ≤°t, Fu tF°f°Fů, oÃ∫°<Ì ≈FÔu ıů J¡F° y∫° tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ J¡° bªfi S°, bFÙ <k¡≤ ∏FÙ*Ju¡ π°≤° ŸCfi°∫° y∫°, Ÿu ŸCfiJ¡≤ Îba ∫F yC”b°•∫ NfiCvÔa|fiÙ∫

Fæ - oŸ N≈fiu <≈w° J¡Ù wS° f∏@CNů* J¡∑ ≈®°SÕfi° J¡ů ˚Ù ŸCfi J¡≤Ju¡ ŸbÕI ˚yb°fig ZÙ≤°tª∏BıÙ N≈fiu Nbw°≤ J¡° twÔf ŸtHwu FCÎ Ÿ°b@°fi FůJ¡≤ J¡Ffiu Ôyu $$94-101$$ ZÙ≤°tª∏BıÙ fiu J¡F° # Fu

˚ybfig, N°≈J¡∑ Ì∫° Ÿu ∫F ıÙb Nf <b<@ N°æ≤ <fiTu@ J¡° ≈°` fiFÙ* ≤F°, Ÿ°s°wg ≈®˚C_bR¡≈ (f®ÊR¡≈) Fů y∫° Fæ; wS°<≈ N°≈J¡° b°•∫ wů tCHu ŸbÕÌ° ≈°Ôfi J¡≤fi° FÙ Fůy° $ Fu tF°tCfiu, buÌů*, N°ytů*,

≈C≤°dů* N°æ≤ _t¨<w∫ů* tu* ˚Ù yC”b°•∫ FÙ <b<@ J¡FÙ y∫Ù Fæ N°æ≤ ŸJu¡ <b”] N°ª≤d J¡≤fi° <fiTu@

J¡F° y∫° Fæ $$102,103$$

≈≤t≈C”T°SÕ Ì°fiR¡≈ yC” π°≤° <J¡∫u y∫u ≈J¡°≤ J¡∑ J¡ůoÕ Ì¥Ÿ≤Ù <fi‹J¨¡<w fi Ìu© ≤Fu ZÙ≤°tıÙ fiu Nf N≈fiu <Ÿ≤ ≈≤ fiJu¡ ª≤d ≤©fiu Ju¡ fF°fiu N≈fiu J¡ů FÙ yC” tF°≤°ı J¡ů Ÿt<≈Õw J¡≤Ju¡ ŸfŸu

ÃJ¨¡‹¸> I°fi J¡∑ t<Ft° wS° _b∫a ≈®Ã∫s ŸtfiC˚¥w yC” Ju¡ t°F°Ã‡∫ J¡° bF°≥ ≈≤ ≈¿_Sw Ÿf Ôůyů*

J¡ů ≈Ìu„ <Ì∫°, ∫F J¡Fwu Fæ* $

∫ů* J¡FJ¡≤ Ÿ tF°Ãt° b<Ÿ‹™> tF°≤°ı Ju¡ ª≤dů* J¡ů N≈fiu <Ÿ≤ ≈≤ ≤©J¡≤ ŸfJ¡∑ N°Ãt°

J¡”d°Ÿ°y≤ ZÙ≤°tª∏BıÙ fůÔu # Fu ŸU∫ ≈C”Tů*, N°≈ Ÿf Ôůy Ft°≤u oŸ <fidÕ∫ J¡ů Nh~>Ù w≤F

ŸCfi ÔÙ<ı∫u, oŸŸu N°≈ Ôůyů* J¡° fn° J¡v∫°d Fůy° $ ∫F Ftu* <fÔJC¡Ô <fi¿ÿªw Fæ <J¡ N°Ãtw[bI°fi wS° N°Ãtw[bI°fiÙ yC” Ÿu f»J¡≤ oŸ ŸaŸ°≤ tu* N°æ≤ J¡ůoÕ Ì¥Ÿ≤Ù b_wC Zu‹™> fiFÙ* Fæ $ <Ÿ] N°<Ì

Ÿf Ôůyů* fiu J¡F° # Fu ZÙ≤°tª∏BıÙ, ıæŸ° N°≈ J¡F ≤Fu Fæ* bæŸ° FÙ N°≈J¡∑ Ì∫° Ÿu Ft Ôůyů* Ju¡
tfi tu* ¿_Sw S° N°æ≤ Nf wů bF Ÿf N°≈Ju¡ oŸ Ÿab°Ì Ÿu <fÔJC¡Ô Â» Fů y∫° $$104-106$$

Fu tF°≤°ı ZÙ≤°tª∏BıÙ, N°≈ ŸC©Ù Fůo∫u, N°≈J¡ů fit_J¡°≤ Fæ* $ Nf Ft Ôůy b<Ÿ‹™>ıÙ Ÿu ˚Ù

NfiCt<w ÔuJ¡≤ ıF°≥ Ÿu N°∫u Su bFÙ* ı° ≤Fu Fæ* $ b°vtÙ<J¡ıÙ fiu J¡F° # Fu ˚≤π°ı, ∫ů* J¡FJ¡≤ ˚yb°fig

1720

ZÙ ∫ůyb°<Ÿ‹™> tF°≤°t°∫d

[<fib°Õd-≈®J¡≤d ≈¥b°Õ@Õ

ZÙ≤°tª∏BıÙ J¡∑ _wC<w J¡≤wu FCÎ bu ŸfJu¡ Ÿf ªÔ <Ì∫u N°æ≤ ZÙ≤°tª∏BıÙ Ju¡ «¡≈≤ k¥¡Ôů* J¡∑
b¨<‹¸> Fůfiu ÔyÙ $ Fu ˚≤π°ı, ZÙ≤°tª∏BıÙ J¡∑ ∫F Ÿf ≈¥≤Ù J¡S° tæ*fiu wCŸu J¡F ŸCfi°∫Ù, oŸÙ J®¡t Ÿu wCt ˚Ù N≈fi° Ÿf J¡°∫Õ J¡≤wu FCÎ ŸC©Ù ≤Fů $$107-109$$

Nf ≈ŸaF°≤ J¡≤wu Fæ* $

Fu ˚≤π°ı, tF°≤°ı b<Ÿ‹™>ıÙ J¡∑ bªfi≈a<•wR¡≈Ù ≤Ãfit°Ô° Ÿu ˚¥<Tw ∫F ıů ZÙ≤°tª∏BıÙ

J¡∑ <Ÿ¿] tæ*fiu wCtŸu J¡FÙ Fæ, bF <fi<©Ô J¡<bJC¡Ôů* N°æ≤ ∫ů<y∫ů* J¡∑ Ÿub° Ju¡ ∫ůÀ∫ Fæ wS° ≈≤t yC” Ju¡ J¨¡≈°J¡¸>°s Ÿu Zbd°<Ì Ju¡ π°≤° Ÿu<bw FůwÙ FCoÕ bF tC<•wt°yÕ J¡ů ÌuwÙ Fæ $$110$$ ıů J¡ůoÕ
oŸ b<Ÿ‹™> N°æ≤ ZÙ≤°tª∏BıÙ Ju¡ Ÿab°Ì ≈®J¡°≤ J¡ů ≈®<w<Ìfi ŸCfiuy°, bF tůF-t°<Ô∏∫-≤°y-πuT-tF°≈°wJ¡ N°æ≤ ≈≈°wJ¡ N°<Ì Ÿf ÌůTů* Ÿu ∫C•w Nb_S°Nů* tu* ≤Fwu FCÎ ˚Ù ÎJ¡t°` Zbd Ÿu FÙ

Ÿf ÌůTů* Ÿu tC•w Fů ı°∫uy° N°æ≤ „°¿∏wN°<ÌyCdů* J¡∑ ≈®°<›w π°≤° f®Ê J¡ů ≈®°›w J¡≤ Ôuy°, <k¡≤

N<@J¡°≤Ù ≈C”T Ju¡ <ÔÎ wů J¡Ffi° FÙ •∫° $$111$$

ÎJ¡ Ÿ°æ Nl>°oÕŸb°≥ ŸyÕ Ÿt°›w

∫ůyb°<Ÿ‹™> <fib°Õd≈®J¡≤d ˚°T°fiCb°Ì tu* ≈¥b°Õ@Õ Ÿt°›w